ਸੀਤਾਰਾਮ ਯੇਚੁਰੀ

ਸੀਤਾਰਾਮ ਯੇਚੁਰੀ (12 ਅਗਸਤ 1952-12 ਸਤੰਬਰ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸੀ ਜੋ 1992 ਤੋਂ ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ. (ਐਮ) ਦੇ ਪੋਲਿਤ ਬਿਊਰੋ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 2005 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ।

 ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਯੇਚੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਗਸਤ 1952 ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਤੇਲਗੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਸੋਮਯਾਜੁਲਾ ਯੇਚੁਰੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਕਲਪਕਮ ਯੇਚੁਰੀ ਕਾਕੀਨਾਡਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਸਡ਼ਕ ਆਵਾਜਾਈ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਕੀਨਾਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਯੇਚੁਰੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਆਲ ਸੈਂਟਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1969 ਦਾ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਹ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟਸ ਅਸਟੇਟ ਸਕੂਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪਹਿਲਾ ਰੈਂਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਏ. (ਆਨਰਜ਼) ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਜੇ. ਐਨ. ਯੂ.) ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਐਮ. ਏ. ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪੀਐਚ. ਡੀ. ਲਈ ਜੇਐਨਯੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਯੇਚੁਰੀ 1974 ਵਿੱਚ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਐੱਸਐੱਫਆਈ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਯੇਚੁਰੀ ਨੂੰ ਸੰਨ 1975 ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੇਐਨਯੂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਭੂਮੀਗਤ ਹੋ ਗਏ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜੇਐਨਯੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਯੇਚੁਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਾਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੇਐਨਯੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਇਕਾਈ ਬਣਾਈ।

1978 ਵਿੱਚ ਯੇਚੁਰੀ ਨੂੰ ਐੱਸਐੱਫਆਈ ਦਾ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਜੁਆਇੰਟ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਐੱਸਐੰਫਆਈ ਦਾ ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਐੱਸਐੱਫਆਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ ਜੋ ਕੇਰਲ ਜਾਂ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ. ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। 1985 ਵਿੱਚ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਕੱਤਰੇਤ-ਯੇਚੁਰੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਾਤ, ਸੁਨੀਲ ਮੋਇਤਰਾ, ਪੀ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਅਤੇ ਐਸ. ਰਾਮਚੱਦਰਨ ਪਿਲਾਈ-ਨੂੰ ਪੋਲਿਤ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਐੱਸ ਐੱਫ ਆਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਚੌਦਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਤ ਬਿਊਰੋ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ 21ਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ. (ਐਮ) ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ ਅਤੇ ਪੋਲਿਤ ਬਿਊਰੋ ਮੈਂਬਰ ਐਸ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਪਿਲਾਈ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਨ ਪਰ ਪਿਲਾਈ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਬਕਾ ਨੂੰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਾਤ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2005 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਹੋਈ 22ਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ. (ਐਮ) ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਕੰਨੂਰ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 23ਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।

ਯੇਚੁਰੀ ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਰਕੀਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਜੀਤ ਦੀ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫਰੰਟ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਖਰਡ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗੱਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ 2023 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਸੰਮਲਿਤ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਗਠਨ ਦੌਰਾਨ ਗੱਠਜੋਡ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।

ਯੇਚੁਰੀ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਾਤਰੀ ਡੈਲੀਗੇਟ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ, ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਲਈ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਦਾ ਕਾਲਮ ਲੈਫਟ ਹੈਂਡ ਡਰਾਈਵ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪੰਦਰਵਾਡ਼ੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੀਪਲਜ਼ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।

 ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ 
ਯੇਚੁਰੀ ਜੁਲਾਈ 2005 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਘਨ ਲਈ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਣ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੱਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਇਜ਼ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਹਿ ਕੇ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ।

ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਯੇਚੁਰੀ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸੀਪੀਐੱਮ ਨੂੰ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਾਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸੀਪੀਐਮ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਯੇਚੁਰੀ ਨੂੰ "ਨਾਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਬੇਵੱਸ" ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

3 ਮਾਰਚ 2015 ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਯੇਚੁਰੀ ਨੇ ਸੰਸਦ ਦਾ ਬਜਟ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਦਿਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਧ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ। ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਵੈਂਕਈਆ ਨਾਇਡੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯੇਚੁਰੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਸੰਮੇਲਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਯੇਚੁਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਗੇ, ਪਰ ਉਹ ਸੋਧ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ ਕਿਉਂਕਿ 14 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਜਵਾਬ' ਤੇ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਲੈਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਧੰਨਵਾਦ ਦੇ ਮਤੇ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੋਧ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ 
ਯੇਚੁਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਆਲੋਚਕ ਸਨ। ਉਸਨੇ 2015 ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਵੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀ ਕੱਟਡ਼ਵਾਦ ਦੇ ਉਭਾਰ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਵਾਲੇ ਰਵੱਈਏ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ।

ਉਹ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ 370 ਅਤੇ 35 ਏ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਸਖਤ ਆਲੋਚਕ ਸੀ।

12 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਯੋਗੇਂਦਰ ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ 2020 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਿਤ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਪੂਰਕ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਯੇਚੁਰੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

 ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਯੇਚੁਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀਮਾ ਚਿਸ਼ਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ <i id="mwuw">ਦ ਵਾਇਰ</i> ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਬੀਸੀ ਹਿੰਦੀ ਸਰਵਿਸ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਐਡੀਟਰ ਸੀ। ਯੇਚੁਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਕੂਪਹੂਪ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੀਨਾ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੀ ਧੀ ਇੰਦਰਾਣੀ ਮਜੂਮਦਾਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਅਖਿਲਾ ਯੇਚੁਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਯੇਚੁਰੀ ਦੀ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ-19 ਕਾਰਨ 34 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਮੋਮੋਹਨ ਕੰਡਾ ਆਈ. ਏ. ਐੱਸ., ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ, ਯੇਚੁਰੀ ਦੇ ਮਾਮਾ ਹਨ।

 ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ 
ਯੇਚੁਰੀ ਨੂੰ 19 ਅਗਸਤ 2024 ਨੂੰ ਏਮਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਗੰਭੀਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਮੂਨੀਆ ਵਰਗੇ ਛਾਤੀ ਦੀ ਲਾਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 12 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, 72 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਹ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਲਾਗ ਤੋਂ ਪੀਡ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਏਮਜ਼ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਕੰਮ 
ਯੇਚੁਰੀ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂਃ

 ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕੀ ਹੈ? : ਗੋਲਵਲਕਰ ਦੀ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਅਭਿਆਸ 'ਤੇ  (ਫਰੰਟਲਾਈਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, 1993) 
 ਸੂਡੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ਃ ਸੈਫਰਨ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੀਆਂ ਮਿੱਥਾਂ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ (ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ) (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1993
 ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਵਰਗ ਅੱਜ (ਪ੍ਰਜਾਸ਼ਕਤੀ ਬੁੱਕ ਹਾਊਸ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, 1997) 
 ਤੇਲ ਪੂਲ ਘਾਟਾ ਜਾਂ ਧੋਖੇ ਦਾ ਸੈਸਪੂਲ (ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ) (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1997 
 ਇੱਕ ਬਦਲਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ (ਪ੍ਰਜਾਸ਼ਕਤੀ ਬੁੱਕ ਹਾਊਸ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, 2008) 
 ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਡਰਾਈਵਃ ਕੰਕਰੀਟ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਠੋਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (ਪ੍ਰਜਾਸ਼ਕਤੀ ਬੁੱਕ ਹਾਊਸ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, 2012) 
 ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰਃ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦਾ ਨਵਾਂ ਉਭਾਰ (ਪ੍ਰਜਾਸ਼ਕਤੀ ਬੁੱਕ ਹਾਊਸ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, 2014) 
 ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਬਨਾਮ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਵਾਦ
 ਘਰ ਕੀ ਰਜਨੀਤੀ (ਵਾਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 2006) (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ) 

ਯੇਚੁਰੀ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾਃ

 ਪੀਪਲਜ਼ ਡਾਇਰੀ ਆਫ਼ ਫਰੀਡਮ ਸਟ੍ਰਗਲ (ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ) (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 2008 
 ਮਹਾਨ ਵਿਦਰੋਹ-ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਮੁਲਾਂਕਣ (ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ) (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 
 ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟਃ ਇੱਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ