ਭੋਪਾਲ

ਭੋਪਾਲ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Bhopal ), ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਪਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਭੋਪਾਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਈ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹਰੇ ਭਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ 16ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 131ਵਾਂ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭੋਪਾਲ ਸਿਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭੋਪਾਲ, ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1707 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਬਕਾ ਭੋਪਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੱਕ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭੋਪਾਲ 'ਇੰਸਟ੍ਰੂਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਐਕਸੈਸ਼ਨ' 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਖਰੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਰਲੇਵਾਂ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਭੋਪਾਲ 1 ਮਈ 1949 ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਸਿੰਧੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਉਪਨਗਰ ਬੈਰਾਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਭੋਪਾਲ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਅਧਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਹੈ। ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਭੋਪਾਲ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਭੋਪਾਲ ਦਾ GDP (ਨਾਮਮਾਤਰ) INR 44,175 ਕਰੋੜ (2020-21) ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ Y-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੀਆਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ISRO ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਕੰਟਰੋਲ ਸਹੂਲਤ, BHEL ਅਤੇ AMPRI ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭੋਪਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ IISER, MANIT, SPA, AIIMS, NLIU, IIFM, NIFT, NIDMP ਅਤੇ IIIT (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ MANIT ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ)।

ਭੋਪਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ, ਭੋਪਾਲ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ (NCSM) ਦੀਆਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਭੋਪਾਲ ਨੂੰ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵੀਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭੋਪਾਲ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ, 2017, 2018 ਅਤੇ 2019 ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭੋਪਾਲ ਨੂੰ 5-ਸਿਤਾਰਾ ਕੂੜਾ ਮੁਕਤ ਸ਼ਹਿਰ (GFC) ਰੇਟਿੰਗ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ 2023 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ