ਅਨਾਰਕਲੀ

ਅਨਾਰਕਲੀ (ਉਰਦੂ ਤੇ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ: انارکلی) ਇੱਕ ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ (ਹਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਦਾਸੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਅਕਬਰ ਦੇ ਹਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਚੀ ਨਾਦਿਰਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਦੇ ਜਾਦੂ ਹੇਠ ਅਕਬਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਨਾਰਕਲੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।http://www.thehindu.com/features/magazine/akbars-beloved-anarkali/article4633617.ece ਬਾਲੀਵੁਡ ਦੀ ਫਿਲਮ ਮੁਗ਼ਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਨੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਨੂਰਉੱਦੀਨ ਸਲੀਮ (ਜਾਂ ਸਲੀਮ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੇ ਜੁਰਮ ਤਹਿਤ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਦੀਵਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਚਿਣਕੇ ਜਿੰਦਾ ਦਫਨ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਲਪਿਤ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮੌਲਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਬਦੁਲ ਹਲੀਮ ਸ਼ਰਾਰ ਨੇ ਲਿਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਫ਼ ਦਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਗਲਪ ਰਚਨਾ ਹੈ। 
ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਰਿਅਮ-ਉਜ਼-ਜਮਾਨੀ ਦਾ ਸਲੀਮ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਗੀਰ) ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਗੜਿਆ ਅਤੇ ਗੰਵਾਰ ਮੁੰਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਕਬਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਕੂਮਤ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਸ ਬੇਟੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਰਤਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਦੇ ਹਰਮ ਨੇ ਨਦਿਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ, ਨੂਰ ਖਾਨ ਅਰਗਨ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਮੁਜਰਾ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਸੁਹੱਪਣ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਅਕਬਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿੰਚ ਦੇ ਰਿਸਾਲੇ( Finch's journal) ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਸੀ,
ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਡੇਨੀਅਲ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।

ਉਸਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਜਰੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ ਮਿਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਲੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਅਨਾਰਕਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਰਾਦਾ ਦੱਸਿਆ। ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਬਣੀ ਕਿ ਅਨਾਰਕਲੀ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇੱਕ ਨਾਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤਾਂ ਅਕਬਰ (ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ, ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਰਮਿੰਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ) ਨੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਨੂੰ ਸਲੀਮ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਲੀਮ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸਬਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਨੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਗਿਰਫਤਾਰੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕਾਫੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸਲੀਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਕਢ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕੋਲ ਲੁੱਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਗਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਲੀਮ ਨੇ (ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ) ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਬਰ ਆਖਰ ਸਮਰਾਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਬੜੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿਤਾ। ਅਕਬਰ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਦੋ ਵਿਕਲਪ ਦੇ ਦਿੱਤੇ: ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦਾ ਉਸ ਕੋਲ ਆਤਮਸਮਰਪਣ ਕਰਵਾ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤੇ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਲੀਮ ਨੇ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਨਾਰਕਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਲੀਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ ਕੀਤੀ। ਅਕਬਰ ਸਹਿਮਤਹੋ ਗਿਆ। ਅਨਾਰਕਲੀ ਨੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ, ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਲੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਸਲੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਨੇ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨਾਰ ਦੀ ਕਲੀ ਨਾਲ ਨਸ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਬੇਹੋਸ਼ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਅਲਵਿਦਾ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਾਰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਲ ਤੋਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਅਨਾਰਕਲੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ,ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਖਾਈ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿੰਦਾ ਦਫਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ

 ਪਛਮੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਵਰਣ 
ਸਲੀਮ ਅਤੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਛਮੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿਲੀਅਮ ਫਿੰਚ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡ ਟੈਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਫਿੰਚ ਫਰਵਰੀ 1611 ਵਿੱਚ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਕਥਿਤ ਮੌਤ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਬਯਾਨਾ ਤੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਨੀਲ ਵੇਚਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਜੋ ਕਿ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।[7]

.. ਡੌਨ ਸ਼ਾ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਅਕਬਰ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾ ਸੇਲੀਮ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ (ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਇਮਾਕ ਕੇਲੇ, ਜਾਂ ਪੋਮਗ੍ਰੇਨੇਟ ਕਰਨਲ ਸੀ); ਜਿਸਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਰਾਜਾ [ਅਕਬਰ] ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ [ਜਹਾਂਗੀਰ], ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ, ਚਾਰ ਵਰਗ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੱਥਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਬਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉੱਪਰ ਕਈ ਕਮਰੇ ਹਨ। ਉਸ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਉਤਲੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫੇਅਰ ਜੌਂਟਰ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਉੱਪਰ ਕਮਰੇ ਸਨ... (sic) ~ ਵਿਲੀਅਮ ਫਿੰਚ।[nb 1]

ਅਨਾਰਕਲੀ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਲੀਮ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਅਕਬਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੇਟ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਇੱਕ ਚਾਰ-ਵਰਗ ਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿੰਚ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵਰਣਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਗੁੰਬਦ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।[7][8]

ਐਡਵਰਡ ਟੈਰੀ, ਜੋ ਵਿਲੀਅਮ ਫਿੰਚ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਅਨਾਰਕਲੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਧਮਕੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।[9][10]

 ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ 
ਅਨਾਰਕਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਵਿਲੀਅਮ ਫਿੰਚ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ 1608 ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

 ਪੱਛਮੀ ਯਾਤਰੀ ਖਾਤੇ 
ਸਲੀਮ ਅਤੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੱਛਮੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿਲੀਅਮ ਫਿੰਚ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡ ਟੈਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਫਿੰਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਬਯਾਨਾ ਵਿਖੇ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਨੀਲ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਫਰਵਰੀ 1611 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਜੋ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।... ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਅਕਬਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਡੌਨ ਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸਮਾਰਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾ ਸੇਲੀਮ ਨੂੰ (ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਮੈਕ ਕੇਲੇ, ਜਾਂ ਪੋਮਗ੍ਰੇਨੇਟ ਕਰਨਲ ਸੀ), ਜਿਸ ਦੇ ਨੋਟਿਸ 'ਤੇ ਰਾਜਾ [ਅਕਬਰ] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ  ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ [ਜਹਾਂਗੀਰ], ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ, ਚਾਰ ਵਰਗ ਬਾਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੱਥਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਬਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੇਟ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕਮਰੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਸ ਕਬਰ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ , ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਾਰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਮਰੇ ਸਨ...  (~ ਵਿਲੀਅਮ ਫਿੰਚ.  ਅਨਾਰਕਲੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਜਾਦੇ ਸਲੀਮ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜਦੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ  ਅਕਬਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਿਣੇ ਜਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ  ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਚਾਰ ਵਰਗ ਬਾਗ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕਬਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿੰਚ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵਰਣਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਕਬਰ ਦੇ ਗੁੰਬਦ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

ਵਿਲੀਅਮ ਫਿੰਚ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਏ ਐਡਵਰਡ ਟੈਰੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਅਨਾਰਕਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਧਮਕੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

 ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ 
ਲੀਜ਼ਾ ਬਾਲਬਨਲੀਲਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨਾਰਕਲੀ ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਦੇ ਹਰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਪਤੀ/ਪਤਨੀ, ਇੱਕੋ ਰਖੇਲ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁਨੀ ਲਾਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਸਲੀਮ ਦੀ ਮਾਂ, ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਕਰਾਣੀ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਜੋੜ  ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਲੀਮ ਅਤੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦਰਮਿਆਨ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਕਬਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਵੱਢ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨੇ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਲਬਨਲੀਲਰ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਨਮੋਹਕ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

 ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਦਾਅਵੇ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ 

 ਲਿਖਤ 
ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਃ 
"ਕੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਜੀ ਉੱਠਣ ਦੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਾਂਗਾ।" ਮਜਨੂਨ ਸਲੀਮ ਅਕਬਰ

ਐਂਡਰਿਊ ਟਾਪਸਫੀਲਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼ ਫਰੌਮ ਮੁਗਲ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ, (ਪੀ. 171 ਐਨ. 18) ਰਾਬਰਟ ਸਕੈਲਟਨ ਨੇ ਇਸ ਕਥਨ ਦੀ ਪਛਾਣ 13 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ ਸਾਦੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

 ਜਹਾਂਗੀਰ ਮਜਨੂਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
ਐੱਬਾ ਕੋਚ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜਨੂਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜਾ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਪਾਗਲ ਹੈ। ਐੱਬਾ ਕੋਚ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੇ ਕਬਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਮਜਨੂਨ ਲਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1618 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਮਜਨੂੱਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ  ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈਲਾ ਅਤੇ ਮਜਨੂ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪੰਛੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਚ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ। ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰਾਮ ਨਾਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਲੀਮ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਘੜੰਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜਨੂੰ (ਭਾਵੁਕ ਪ੍ਰੇਮੀ) ਵਜੋਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਨਾਥ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਕਬਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ 1599 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਭਵ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨਾਰਕਲੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰੋਮਾਂਸ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਸੀ।

 ਅਨਾਰਕਲੀ ਕੌਣ ਸੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਦਾਜ਼ੇ 

 ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਨਾਰ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਸੀ।
 ਅਨਾਰਕਲੀ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਸੀ
 ਅਨਾਰਕਲੀ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ (ਅਤੇ ਸ਼ਹਜ਼ਾਦੇ ਦਾਨੀਆਲ ਦੀ ਮਾਂ) ਦੀ ਰਖੇਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
 ਅਨਾਰਕਲੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਜਮਾਲ ਜਾਂ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

 ਸਿਰਫ਼ ਅਨਾਰ ਦਾ ਬਾਗ਼ 
ਹਾਰੂਨ ਖਾਲਿਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਰਖੇਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਖਾਲਿਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨਾਰ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਪੋਤੇ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ "ਸਕੀਨਤ ਅਲ-ਔਲੀਆ" ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਤ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਸੁਭਾਸ਼ ਪਰਿਹਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਾਰਾ ਨੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਬਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਪਾਸਟ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟ ਦੇ ਲੇਖਕ ਮੁਹੰਮਦ ਬਕੀਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਜਮਾਲ ਦੀ ਕਬਰ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਬਰ ਦਾ ਨਾਮ ਅਨਾਰਕਲੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

 ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਜਮਾਲ 
ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਕੀਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਸਾਹਿਬ-ਏ ਜਮਾਲ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਲੀਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਲਤਾਨ ਪਰਵੇਜ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨੇਕ ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਕੋਕਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ 18 ਜੂਨ 1596 ਨੂੰ ਸਲੀਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। [<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2022)">citation needed</span>]

ਅਕਬਰ ਨਾਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ "ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਕੋਕਾ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ  ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਕਬਰ ਇਸ ਅਣਉਚਿਤਤਾ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੇ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਆਪਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ"[1] [ਵਾਧੂ ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ] ਅਕਬਰ ਨਾਮਾ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕ, ਐਚ. ਬੇਵਰਿਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ "ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਦੀ ਭਤੀਜੀ" (ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਦੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਧੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ) ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਨੇ ਨੇੜਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ।[1]

ਅਨਿਰੁੱਧ ਰੇਅ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉੱਕਰੇ ਸਾਲ 1599 ਅਤੇ ਸਲੀਮ ਨਾਮ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਨਾਮ ਜਹਾਂਗੀਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਰੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਕਬਰ ਨੇ 6 ਨਵੰਬਰ 1598 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ 1599 ਵਿੱਚ ਕਬਰ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਰੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਜਮਾਲ ਦੀ ਮੌਤ 1599 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕਬਰ ਉਸ ਦੀ ਹੋ ਤਾਂ ।

 ਸ਼ਰਫ਼-ਉਨ-ਨਿਸਾ 
ਹਾਰੂਨ ਖਾਲਿਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨੂਰ ਅਹਿਮਦ ਚਿਸ਼ਤੀ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਹਕੀਕਾਤ-ਏ-ਚਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1849 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨਾਰਕਲੀ ਜਾਂ ਸ਼ਰਫ਼-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਨੂੰ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਰਖੈਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਹਕੀਕ-ਏ-ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਅਕਬਰ ਆਪਣੀ ਦੱਖਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਖਾਲਿਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸਲੀਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ, ਪਰ ਇਹ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਲੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਖਾਲਿਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਦੱਖਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਕਬਰਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

ਖਾਲਿਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਜੇ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅਨਾਰਕਲੀ ਅਕਬਰ ਦੀ ਰਖੈਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਲੀਮ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਈਦ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ ਦੀ 1892 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਤਰੀਖ-ਏ-ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਸ਼ਰਫ਼-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਸੀ। ਐਲੀਸਨ ਬੈਂਕਸ ਫਾਈਂਡਲੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾਦਿਰਾ ਬੇਗਮ ਸੀ। ਫ਼ਿਨਡਲੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯਾਤਰੀ ਫਿੰਚ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾਨੀਆਲ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਲਤੀਫ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਲਤੀਫ ਨੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਖੇਲ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਕਬਰ ਨੇ ਅਨਾਰਕਲਿ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਲੀਮ ਵੱਲ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੇ ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਫਿੰਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. "ਜਿਸ ਦੇ ਗੌਰ ਕਰਣ ਤੇ ਰਾਜਾ [ਅਕਬਰ] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ"... ਲੀਜ਼ਾ ਬਾਲਬਨਲੀਲਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਮ ਤੌਰ' ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 20 ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫ਼ਿਨਡਲੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਮਿਤੀ ਸਹੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸਲੀਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਲੀਮ ਲਈ ਇਹ ਚਰਿੱਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਗਿਆਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਲੀਮ ਅਤੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਕਥਾ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਖਾਲਿਦ ਲਤੀਫ ਵਾਂਗ ਹੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਤਾਜ ਦੇ 1922 ਦੇ ਨਾਟਕ 'ਅਨਾਰਕਲੀ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗਲਪ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਪ੍ਰਿੰਸ ਦਾਨੀਆਲ ਦੀ ਮਾਂ 
ਉਪਰੋਕਤ ਦੋ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ, 'ਦ ਲਾਸਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਃ ਦ ਲਾਈਵਜ਼ ਐਂਡ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਮੁਗਲਜ਼' ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਬਰਾਹਮ ਏਰਾਲੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ "ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਸਲੀਮ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਟਕਰਾਅ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨਾਰਕਲੀ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦਾਨੀਆਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।

ਏਰਾਲੀ ਨੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਬੁਲ ਫਜ਼ਲ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਲੀਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਹਰਮ ਦੇ ਸੰਤਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਤਰੀਆਂ  ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਪਾਗਲ ਅਕਬਰ ਦੇ ਹਰਮ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਗਿਆ। ਅਬੁਲ ਫਜ਼ਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਲੀਮ ਨੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਪਰ ਖੁਦ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਘੁਸਪੈਠਿਯਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ ।Eraly, Abraham (1997). The last spring: the lives and times of the great Mughals. New Delhi. ISBN 978-93-5118-128-6. OCLC 983835171.{{cite book}}:  CS1 maint: location missing publisher (link)
Category:CS1 maint: location missing publisher ਸਮਰਾਟ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ "ਘੁਸਪੈਠਿਯੇ" ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਲੀਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪਾਗਲ ਆਦਮੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

ਸੁਭਾਸ਼ ਪਰਿਹਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਏਰਾਲੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ, ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦਾਨੀਆਲ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ 1596 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਬਰ ਉੱਤੇ ਉੱਕਰੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ।Parihar, Subhash (8 April 2022). "The Tribune - Windows - Featured story". www.tribuneindia.com. Retrieved 28 July 2022.

 ਨੂਰ ਜਹਾਂ 
ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਸ਼ੇਰ ਅਫਗਾਨ ਦੀ 1607 ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਕੁਤੁਬੁਦੀਨ ਕੋਕਾ ਨਾਲ ਹੋਈ ਝੜਪ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 25 ਮਈ 1611 ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਮਸੂਦੁਲ ਹਸਨ ਅਤੇ ਲੀਜ਼ਾ ਬਾਲਬਨਲੀਲਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਅਕਬਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰਾਮ ਨਾਥ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਣਜਾਣ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਅਫਗਾਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ 1599 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਗਭਗ 22 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਨਾਥ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਕਬਰ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਥ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੇਨੀਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਗੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹਨ। ਨਾਥ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡੀ ਲੈਟ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਯਾਤਰੀ ਪੇਲਸਰਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਅਫਗਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਅਕਬਰ ਨੇ ਹੋਰ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਲਈ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ (1607) ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਹਸਨ ਅਤੇ ਬਾਲਬਨਲੀਲਾਰਸੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਥਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਝੂਠੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ 40 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ।Hasan, Masudul (2009). History of Islam (Rev. ed.). New Delhi: Adam Publishers & Distributors. p. 425. ISBN 978-81-7435-019-0. OCLC 241437504.Balabanlilar, Lisa (2021). The emperor Jahangir: power and kingship in mughal india. London: I.B. Tauris. pp. 122, 123, 124. ISBN 978-1-83860-045-7. OCLC 1151195232. .. Popular legend suggests that Jahangir had met and fell in love with Mihrunnisa long before her husband's death; some versions even directly implicate Jahangir in his murder. These stories lack credibility. Had Jahangir been jealous of Istajlu's marriage to Mihrunnisa, it would be hard to explain Jahangir's years of patronage and extravagant reward for the warrior, or the nearly four years between the death of her husband and her subsequent marriage to the emperor. Mughal accounts support the claim that Jahangir met Mihrunnisa when she was a widow residing in the imperial harem, during the Nowruz festivities when the women of the Mughal family, joined by wives and daughters of the nobility, created a private Meena bazaar for themselves, selling small items to each other and donating the proceeds to charity ... Emperor Jahangir married Mihrunnisa on the 25th of May 1611. ਅਰਚਨਾ ਗਰੋਡੀਆ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਥਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਅਫਗਾਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਮੇਵਾੜ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਅਫਗਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਕਬਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਲੀਮ (ਜਹਾਂਗੀਰ) ਨੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਨੂੰ ਯਾਦ

ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਨਾਂ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]

ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ 18 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1645 ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਵਿਖੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

 ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰਾਮ ਨਾਥ ਦੀ ਰਾਏ 

ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਆਰ. ਨਾਥ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਅਨਾਰਕਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਰਾਟ ਇੱਕ ਕਬਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੋਹੇ ਨੂੰ ਮਜਨੂਨ ਪਿਛੇਤਰ ਨਾਲ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈਃਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਨ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਆਪਣੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਯਾਰ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰੇਗਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਜਨੂਨ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇਗਾ। ਕੀ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ? ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਥੋੜਾ ਕਾਵਿਕ ਵੀ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਅਸਫਲ ਰੋਮਾਂਸ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ... ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸਾਲ 1599 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਨਾਖੁਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਰੁਨਿਸਾ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੂਰਜਹਾਂ ਬੇਗਮ) ਦਾ ਵੀ ਉਸੇ ਸਾਲ ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ ਦੋ ਰੋਮਾਂਸ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਕੋਮਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਕਬਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਤੱਕ ਗਿਆ।Parihar, Subhash (8 April 2000). "The Tribune - Windows - Featured story". www.tribuneindia.com. Retrieved 21 July 2022.Nath, Ram (1982–2005). History of Mughal architecture. Vol. III. New Delhi: Abhinav. p. 79. ISBN 0-391-02650-X. OCLC 9944798. 
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ