ਰੋਜ਼ਾ ਲਕਸਮਬਰਗ

ਰੋਜਾ ਲਕਸਮਬਰਗ (Rosalia Luxemburg, ; 5 ਮਾਰਚ 1871,Luxemburg biography at marxists.org ਜ਼ਾਮੋਸਕ, ਵਿਸਤੁਲਾ ਲੈਂਡ, ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ – 15 ਜਨਵਰੀ 1919, ਬਰਲਿਨ, ਜਰਮਨੀ) ਪੋਲਿਸ਼ ਯਹੂਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਿਥੂਨੀਆ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ, ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਐੱਸ ਪੀ ਡੀ), ਸੁਤੰਤਰ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਯੂ ਐੱਸ ਪੀ ਡੀ), ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਕੇ ਪੀ ਡੀ) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

1915 ਈ.ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾ ਲਕਸਮਬਰਗ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਕ ਇਤਿਹਾਦ ਸਪਾਰਟਾਕਸ ਲੀਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਖੜੀ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਜਨਵਰੀ 1919 ਨੂੰ ਇਹ ਲੀਗ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿਆ ਗਿਆ। ਨਵੰਬਰ 1918 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ  ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾ ਲਕਸਮਬਰਗ ਨੇ ਸੁਰਖ਼ ਝੰਡਾ ਨਾਮ ਦੀ  ਇਕ ਤਹਿਰੀਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਪਾਰਟਾਕਸ ਲੀਗ ਦੀ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

 ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ
ਰੋਜਾ ਲਕਸਮਬਰਗ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਜਰਮਨੀ, ਇੰਡੀਪੈਂਡਿੰਟ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਸਪਾਰਟਕਸ ਲੀਗ ’ਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਬੁਲਾਰੇ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਆਗੂ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ।ਉਸਦੇ ਰੂਸੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਿਧਾਂਤਕ ਮੱਤਭੇਦ ਵੀ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧੀ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣਾ ਮੱਤ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਕੁੱਝ ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਔਰਤ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਰਾਜਤੰਤਰ ਖਿਲਾਫ ਬੇਕਿਰਕ ਘੋਲ ਲੜਦੀ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਵਰਗ ਖਿਲਾਫ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਤੇ ਹੜਤਾਲਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਰੋਜ਼ਾ ਨੇ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ (1905) ਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਕਿਰਤੀ ਜਮਾਤ ਦੇ ਪੱਖ ’ਚ ਆਪਣੇ ਦਿ੍ਰਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਕਈ ਲਿਖਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਔਰਤ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਗਿ੍ਰਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰੋਜ਼ਾ ਰਿਹਾਈ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਕਾਜ਼ ’ਚ ਜੁੱਟ ਜਾਂਦੀ। 15 ਜਨਵਰੀ, 1919 ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾ ਲਕਸਮਬਰਗ, ਕਾਰਲ ਲਿਬਨੇਖਤ ਤੇ ਵਿਲਹੇਮ ਪੈਨ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਸ਼ੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਗਿ੍ਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। 
ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ
1884 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਾਰਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਲ-ਗਰਲਜ਼ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ (ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1887 ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।[17] ਦੂਜਾ ਮਹਿਲਾ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਕੂਲ ਸੀ ਜੋ ਪੋਲਿਸ਼ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸੀ।,[18] ਪਰ ਰੋਜ਼ਾ ਗੁਪਤ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮਨ੍ਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।[19] ਫਿਰ ਵੀ, 1886 ਤੋਂ, ਲਕਸਮਬਰਗ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1882 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਰੂਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਕੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਤ ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਚਾਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਨ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲਕਸਮਬਰਗ ਸਮੇਤ ਬਾਕੀ ਮੈਂਬਰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। 1887 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤੁਰਾ (ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ) ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ।

ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਫੈਕਲਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਉਦਘਾਟਨੀ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ। ਯਹੂਦੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ।

ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜ਼ਾਰਵਾਦੀ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲੋੜੀਂਦੀ, ਰੋਜ਼ਾ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਈ, ਇੱਕ ਡਵੋਰੇਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟਿਊਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੋਈ।[20] ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਉਹ 1889 ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਸਰਹੱਦ" ਰਾਹੀਂ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਭੱਜ ਗਈ।[21] ਉਸਨੇ ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਨਾਤੋਲੀ ਲੂਨਾਚਾਰਸਕੀ ਅਤੇ ਲੀਓ ਜੋਗੀਚੇਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਇਤਿਹਾਸ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ [22][23] ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।[24] ਉਸਨੇ ਸਟੈਟਸਵਿਸੇਨਸ਼ਾਫਟ (ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ), ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਸੰਕਟਾਂ ਅਤੇ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਡਾਕਟਰੇਟ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ "ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ" (ਡਾਈ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਐਂਟਵਿਕਲੰਗ ਪੋਲੇਂਸ) ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 1897 ਦੀ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਡੰਕਰ ਅਤੇ ਹੰਬਲੌਟ ਦੁਆਰਾ 1898 ਵਿੱਚ ਲੀਪਜ਼ੀਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਪਹਿਲੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ [21] [8]

1893 ਵਿੱਚ, ਲੀਓ ਜੋਗੀਚੇਸ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਨ ਮਾਰਚਲੇਵਸਕੀ (ਉਰਫ਼ ਜੂਲੀਅਸ ਕਾਰਸਕੀ) ਦੇ ਨਾਲ, ਲਕਸਮਬਰਗ ਨੇ ਅਖਬਾਰ ਸਪਰਾਵਾ ਰੋਬੋਟਨਿਕਜ਼ਾ (ਦਿ ਵਰਕਰਜ਼ ਕਾਜ਼) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪੋਲਿਸ਼ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਲਕਸਮਬਰਗ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਪੋਲੈਂਡ ਜਰਮਨੀ, ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਘਰਸ਼ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਪੋਲਿਸ਼ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਸਹਿਮਤੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਲੀਓ ਜੋਗੀਚੇਸ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ (SDKPiL) ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਬਾਲਗ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲਕਸਮਬਰਗ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ (SDKPiL, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ SDKPiL) ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਜੋਗੀਚੇਸ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। [21] ਉਹ ਪੋਲਿਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵੁਕ ਰਹੀ, ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਕਵੀ ਐਡਮ ਮਿਕੀਵਿਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੂਸ਼ੀਅਨ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਪੋਲਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨੀਕਰਨ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ; 1900 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੋਜ਼ਨਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਬਰੋਸ਼ਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। [15] ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 1893 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰੂਸੀ ਦੁਆਰਾ ਪੋਲਾਂ ਦੇ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਲਿਖਿਆ।

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ