ਦਸਤਕ

ਦਸਤਕ 1970 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਕਲਾਸਿਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ 'ਨਕਲ-ਏ- ਮਕਾਨੀ' ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਪਟਕਥਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।
ਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰਿਹਾਨਾ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਲਈ (ਉਸਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿਤਿਆ) ਅਤੇ ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਲਈ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਰਿਕੇਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵ੍ਹਾਈਟ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਮਧੂਮਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 

ਪਲਾਟ
ਇੱਕ ਨਿਮਨ ਮਧਵਰਗੀ ਨਵਵਿਵਾਹਿਤ ਜੋੜੇ, ਹਾਮਿਦ (ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ) ਅਤੇ ਸਲਮਾ (ਰੇਹਾਨ ਸੁਲਤਾਨ) ਨੂੰ ਪਾਨ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲਾ ਅਖਤਰ ਮਰਾਤੀਵਾਲਾ (ਅਨਵਰ ਹੁਸੈਨ) ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਕੇ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਕਾਨ ਕਿਰਾਏ ਉੱਤੇ ਦਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਦਨਾਮ ਗਾਇਕ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ (ਸ਼ਕੀਲਾ ਬਾਨੋ ਭੋਪਾਲੀ) ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਹੋਰਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਅਕਸਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਡਿਸਟਰਬ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਮਿਦ ਇੱਕ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਮਾਨਦਾਰ ਕਲਰਕ ਹੈ। ਹੋਰ ਘਰ ਲਈ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਿਲਡਰਾਂ ਦੀ ਲਾਬੀ, ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਪਾਕ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਦਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ। 

 ਸੰਗੀਤ 
ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਢੋਲਕੀ  ਦੀਆਂ ਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਗ-ਅਧਾਰਤ ਧੁਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਰਚਿਆ ਹੈ । ਦਸਤਕ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦੁਆਰਾ ਰਾਗ-ਅਧਾਰਤ ਧੁਨਾਂ ਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਧੁਨਾਂ  ਰਚੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਗਵਾਉਣ  ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਇਹਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

 ਗੀਤ 
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤਕਾਰ ਮਜਰੁਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਦੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਇਕ ਸਲਮਾ ਦੀ ਦਰਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ-ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਬਿਆਨ ਹੋਵੇਃ "ਹਮ ਹੈਂ ਮਤਾ -ਏ - ਕੂਚਾ-ਓ  ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੀ ਤਰਹ, ਉੱਠਤੀ ਹੈ ਹਰ ਨਿਗਾਹ ਖਰੀਦਾਰ ਕੀ ਤਰਹ" ਜਾਂ "ਮਾਈ ਰੀ ਮੈਂ  ਕਾ ਸੇ ਕਹੂਂ ਪੀਰ ਅਪਨੇ ਜੀਆ ਕੀ"... 

 ਗੀਤ. 

 ਬੈਯਾਂ ਨਾ ਧਰੋ-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ-ਰਾਗ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ 
 ਹਮ ਹੈਂ ਮਤਾ -ਏ - ਕੂਚਾ-ਓ  ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੀ ਤਰਹ-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ-ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ) ਭੈਰਵੀ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ)
 ਮਾਈ ਰੀ ਮੈਂ  ਕਾ ਸੇ ਕਹੂਂ ਪੀਰ ਅਪਨੇ ਜੀਆ ਕੀ-ਲਤਾਮੰਗੇਸ਼ਕਰ/ਮਦਨ ਮੋਹਨ -ਰਾਗ ਪੁਰੀਆ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ
 ਤੁਮਸੇ ਕਹੁੰ ਏਕ ਬਾਤ-ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ 

ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਢੋਲਕੀ  ਦੀਆਂ ਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਗ-ਅਧਾਰਤ ਧੁਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਰਚਿਆ ਹੈ । ਦਸਤਕ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦੁਆਰਾ ਰਾਗ-ਅਧਾਰਤ ਧੁਨਾਂ ਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਧੁਨਾਂ  ਰਚੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਗਵਾਉਣ  ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਇਹਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

 ਗੀਤ 
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤਕਾਰ ਮਜਰੁਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਦੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਇਕ ਸਲਮਾ ਦੀ ਦਰਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ-ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਬਿਆਨ ਹੋਵੇਃ "ਹਮ ਹੈਂ ਮਤਾ -ਏ - ਕੂਚਾ-ਓ  ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੀ ਤਰਹ, ਉੱਠਤੀ ਹੈ ਹਰ ਨਿਗਾਹ ਖਰੀਦਾਰ ਕੀ ਤਰਹ" ਜਾਂ "ਮਾਈ ਰੀ ਮੈਂ  ਕਾ ਸੇ ਕਹੂਂ ਪੀਰ ਅਪਨੇ ਜੀਆ ਕੀ"... 

 ਗੀਤ. 

 ਬੈਯਾਂ ਨਾ ਧਰੋ-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ-ਰਾਗ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ 
 ਹਮ ਹੈਂ ਮਤਾ -ਏ - ਕੂਚਾ-ਓ  ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੀ ਤਰਹ-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ-ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ) ਭੈਰਵੀ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ)
 ਮਾਈ ਰੀ ਮੈਂ  ਕਾ ਸੇ ਕਹੂਂ ਪੀਰ ਅਪਨੇ ਜੀਆ ਕੀ-ਲਤਾਮੰਗੇਸ਼ਕਰ/ਮਦਨ ਮੋਹਨ -ਰਾਗ ਪੁਰੀਆ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ
 ਤੁਮਸੇ ਕਹੁੰ ਏਕ ਬਾਤ-ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ 

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ