ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ

ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ(ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ-ਏ-ਹਿੰਦ) ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਤੁਰਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ ਜੋ 1526 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ , ਜਿਸ ਨੇ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ  ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ  ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ।  ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਰਾਟ ਤੁਰਕ - ਮੰਗੋਲ ਪੀੜ੍ਹੀ  ਦੇ ਤੈਮੂਰਵੰਸ਼ੀ ਸਨ ,  ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤਿ ਉੱਨਤ ਮਿਸ਼ਰਤ ਹਿੰਦ - ਫਾਰਸੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ  । 1700  ਦੇ ਕੋਲ ,  ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਚੜਤ ਵੇਲੇ,ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ  ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਬਜਾ ਲਿਆ  -  ਇਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਲੋਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਬਲੂਚਿਸਤਾਨ ਤੱਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਵੇਰੀ ਘਾਟੀ ਤੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ 40 ਲੱਖ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ  ( 15 ਲੱਖ ਵਰਗ ਮੀਲ )   ਦੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਫੈਲੇ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜਾ 11 ਅਤੇ 13 ਕਰੋੜ  ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   1725 ਈਸਵੀ ਤੋਂ  ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਵਲੋਂ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ  ।ਵਾਰਿਸਾਂ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਕਟ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਮਕਾਮੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ,ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਸੈਲਾਪਨ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਅ ,  ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਵਲੋਂ ਕਮਜੋਰ ਹੋਏ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਮਰਾਟ ਬਹਾਦੁਰ ਜਫਰ ਸ਼ਾਹ ਸੀ ,  ਜਿਸਦਾ ਰਾਜ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ ।  ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 1857  ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਬਗ਼ਾਵਤ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਆਨਮਾਰ ਵਤਨੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

1556 ਵਿੱਚ , ਜਲਾਲੁੱਦੀਨ ਮੋਹੰਮਦ  ਅਕਬਰ ,  ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਕਬਰ  ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ , ਦੇ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ,  ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ ਔਰੰਗਜੇਬ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ  ।  ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ 150 ਸਾਲ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ  ।  ਇਸ ਸਮੇਂ  ਦੇ ਦੌਰਾਨ ,  ਵੱਖਰਾ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਮੁਗ਼ਲਾਂ  ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਮਾਰਕ ,ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਰਾਸਤ ,  ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਹਨ  ।

ਇਤਿਹਾਸ

ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ
ਮੁਗ਼ਲ ਸੁਲਤਾਨਾਂ  ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਹਨ: 
 ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਨਮ  ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ 	ਮੌਤ ਨੋਟਸਬਾਬਰ	ਬਾਬਰ 24 ਫਰਵਰੀ 1483 ਈ.      ਬਾਬਰ  ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਮਰਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜਾ ਫਰਗਾਨਾ ਨਾਮਕ ਛੋਟੇ ਰਾਜ  ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਸਨ  ।  ਬਾਬਰ ਫਰਗਾਨਾ ਦੀ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ 8 ਜੂਨ 1494 ਈ0 ਮੇਂ ਬੈਠਾ।ਬਾਬਰ ਨੇ 1507 ਈ0 ਮੇਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਉਪਾਧਿ ਧਾਰਨ ਦੀ ਜਿਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ  ।  ਬਾਬਰ  ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤ ਸਨ ਹੁਮਾਯੂੰ ਕਾਮਰਾਨ ਅਸਕਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦਾਲ  ।ਬਾਬਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਵਾਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। 	ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ  ਹੁਮਾਯੂੰ	 6 ਮਾਰਚ ,  1508	  1530 - 1540  	ਜਨਵਰੀ 1556	 ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ . ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਹੀਨਤਾ  ਦੇ ਉਦਗਮ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ,  ਹੜਪਨੇਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ , ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਪਰਭਾਵੀ ਸ਼ਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ. ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ	 1472	 1540 - 1545	 ਮਈ 1545	 ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਪਦ ਵਲੋਂ ਗਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤਾ ;  ਘਨਿਸ਼ਠ ,  ਪਰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਕਰੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਅਪਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ . ਇਸਲਾਮ ਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ  	c . 1500  	1545 - 1554	 1554	 ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਸ਼ਾਸਕ ,  ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਘੱਟ ਕਾਬੂ  ਦੇ ਨਾਲ ;  ਬੇਟੇ ਸਿਕੰਦਰ ਅਤੇ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹ  ਦੇ ਦਾਵੇ ਹੁਮਾਯੂੰ  ਦੇ ਬਹਾਲੀ  ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ . ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਮੋਹੰਮਦ  ਹੁਮਾਯੂੰ	 6 ਮਾਰਚ ,  1508	 1555 - 1556	 ਜਨਵਰੀ 1556	 ਅਰੰਭ ਦਾ  ਸ਼ਾਸਣਕਾਲ 1530 - 1540 ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਬਹਾਲ ਨਿਯਮ ਜਿਆਦਾ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪਰਭਾਵੀ ਸੀ ;  ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਅਕਬਰ ਲਈ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸਾਮਰਾਜ ਛੱਡ ਗਏ . ਜਲਾਲੁੱਦੀਨ ਮੋਹੰਮਦ  ਅਕਬਰ	 14 ਨਵੰਬਰ ,  1542	 1556 - 1605	 27 ਅਕਤੂਬਰ 1605	 ਅਕਬਰ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਖੇਤਰ ਜੋਡ਼ੇ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਰਾਜਵੰਸ਼  ਦੇ ਸਭਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਾਸਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ;  ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜੋਧਾ ਵਲੋਂ ਵਿਆਹ ਕਰੀ . ਜੋਧਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ,  ਲੇਕਿਨ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ,  ਹਰਾਤਮਕ ਮੁਸਲਮਾਨ / ਹਿੰਦੂ ਸੰਬੰਧ ਉੱਚਤਮ ਉੱਤੇ ਸਨ. ਨੁਰੁੱਦੀਨ ਮੋਹੰਮਦ  ਜਹਾਂਗੀਰ	 ਅਕਤੂਬਰ 1569	 1605 - 1627	 1627	 ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਬੇਟੀਆਂ  ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਮਰਾਟ ਪਿਤਾ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਾਗ਼ੀ ਹੋਣ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੱਤੀ . ਬਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡਿਆ ਕੰਪਨੀ  ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਇਆ . ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਬੀ ਕਹੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ,  ਸਿੰਹਾਸਨ  ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ . ਸ਼ਹਾਬੁੱਦੀਨ ਮੋਹੰਮਦ  ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ  ,  ਸਿੰਹਾਸਨ  ਦੇ ਉਦਗਮ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਖੁੱਰਮ  ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣ ਗਏ	 5 ਜਨਵਰੀ ,  1592	 1627 - 1658	 1666	 ਉਸਦੇ ਤਹਿਤ ,  ਮੁਗ਼ਲ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸ਼ੀਰਸ਼ਬਿੰਦੁ ਅੱਪੜਿਆ ;  ਤਾਜਮਹਲ ,  ਜਹਾਂਗੀਰ ਸਮਾਧੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਗਾਰਡਨ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤਾ . ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਬੇਟੇ ਔਰੰਗਜੇਬ ਦੁਆਰਾ ਪਦ ਵਲੋਂ ਹਟਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਗਏ. ਮੋਇਨੁੱਦੀਨ ਮੋਹੰਮਦ  ਔਰੰਗਜੇਬ ਆਲਮਗੀਰ	 21 ਅਕਤੂਬਰ 1618	 1658 - 1707	 3 ਮਾਰਚ 1707	 ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਖ਼ਰਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਵਰਤੀਯੋਂ  ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ  ਦੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲ ;  ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੌਤਿਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਲਈ ਅੱਛI ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਰਿਆ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ . ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਈ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ. ਬਹਾਦੁਰ ਜਫਰ ਸ਼ਾਹ I ਉਰਫ ਸ਼ਾਹ ਅਲਾਮ I	 14 ਅਕਤੂਬਰ 1643	 1707 - 1712	 ਫਰਵਰੀ 1712	 ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਰਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜ  ਦੇ ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਤੀਵਰਤਾ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਕਰੀ . ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸ਼ਾਸਣਕਾਲ  ਦੇ ਬਾਅਦ ,  ਸਮਰਾਟ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਛੋਟਾ ਕਲਪਿਤ ਸਰਦਾਰ ਬੰਨ ਗਏ . ਜਹਾਂਦਰ ਸ਼ਾਹ  1664	 1712 - 1713	 ਫਰਵਰੀ 1713	 ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਜੁਲਫਿਕਾਰ ਖਾਨ   ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸੀ . ਜਹਾਂਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਆਇਆ . ਫੁੱਰੂਖਸਿਅਰ	 1683	 1713 - 1719	 1719	 1717 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਈਸਟ ਇੰਡਿਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਲਈ ਸ਼ੁਲਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਪਾਰ ਲਈ ਫਿਰਮਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੀ . ਰਫੀ ਉਲ - ਦਰਜਾਤ	ਅਗਿਆਤ	 1719	 1719	  ਰਫੀ ਉਦ - ਦੌਲਤ ਉਰਫ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ II	ਅਗਿਆਤ	 1719	 1719	   ਨਿਕੁਸਿਅਰ	ਅਗਿਆਤ	 1719	 1743	   ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ	ਅਗਿਆਤ	 1720	 1744  	 ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ  1702	 1719 - 1720 ,  1720 - 1748	 1748	 1739 ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ਿਆ  ਦੇ ਨਾਦਿਰ - ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹਮਲਾ ਸਿਹਾ. ਅਹਮਦ ਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦੁਰ	 1725	 1748 - 54	 1754  	 ਆਲਮਗੀਰ II	 1699	 1754 - 1759	 1759	  ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ III	  ਅਗਿਆਤ	 1759 ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ  1770s	 ਸ਼ਾਹ ਅਲਾਮ II  	1728	 1759 - 1806	 1806	 1761 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ - ਸ਼ਾਹ - ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਹਮਲਾ ਸਿਹਾ ;  1765 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ,  ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ  ਦੇ ਨਿਜਾਮੀ ਨੂੰ BEIC ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ,  1803 ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ BEIC ਦਾ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ. ਅਕਬਰ ਸ਼ਾਹ II	 1760	 1806 - 1837	 1837  ਬਰੀਟੀਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਾਮਮਾਤਰ ਕਲਪਿਤ ਸਰਦਾਰਬਹਾਦੁਰ ਜਫਰ ਸ਼ਾਹ II	 1775	 1837 - 1857	 1858  ਬਰੀਟੀਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਪਦ ਵਲੋਂ ਗਿਰਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗਦਰ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਰਮਾ ਲਈ ਨਿਰਵਾਸਤ ਹੋਏ।  ਬਹਾਦੂਰ ਸ਼ਾਹ  ਦੇ ਬੱਚੋ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਬਰਮਾ ਬੇਜ ਲਿਆ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਗਰ
ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
 ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ