ਇਸਮਤ ਚੁਗ਼ਤਾਈ

ਇਸਮਤ ਚੁਗ਼ਤਾਈ (21 ਜੁਲਾਈ 1915 - 24 ਅਕੂਬਰ 1991) ਉਰਦੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਦੇ ਚਾਰ ਥੰਮਾਂ (ਸਾਅਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਇਸਮਤ ਚੁਗ਼ਤਾਈ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਵਰਨਣ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭਿਆ। ਇਸਮਤ ਚੁਗ਼ਤਾਈ ਅਤੇ ਮੰਟੋ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਚੌਂਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਦਲੇਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਨ, ਵਾਜਦਾ ਤਬੱਸੁਮ ਅਤੇ ਕੁੱਰਤੁਲਏਨ ਹੈਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸਮਤ ਚੁਗ਼ਤਾਈ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਬੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਾਰੀ ਕਾਮੁਕਤਾ, ਮਧਵਰਗੀ ਭੱਦਰਤਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਭਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਰ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਘੋਖ ਕੀਤੀ।Urdu Studies

ਜੀਵਨ
ਇਸਮਤ ਚੁਗ਼ਤਾਈ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਅਗਸਤ 1915 ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਦਾਯੂੰ ਵਿਖੇ ਨੁਸਰਤ ਖਾਨਮ ਅਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਕ਼ਾਸਿਮ ਬੇਗ ਚੁਗ਼ਤਾਈ ਕੋਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦਸ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨੌਵੀਂ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਿਵਿਲ ਨੌਕਰੀ ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਜੋਧਪੁਰ, ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਬਿਤਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ 'ਚ ਸੀ। ਚੁਗ਼ਤਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਾਰਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਸਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਜ਼ੀਮ ਬੇਗ ਚੁਗ਼ਤਾਈ, ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਚੁਗ਼ਤਾਈ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਆਗਰਾ ਆ ਗਿਆ।

ਚੁਗ਼ਾਤਾਈ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵੁਮੈਨ'ਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1940 ਵਿੱਚ ਇਸਾਬੇਲਾ ਥੋਬਰਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੈਚੁਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਚੁਗ਼ਤਾਈ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ, 1936 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤ ਲੇਖਿਕਾ ਰਾਸ਼ਿਦ ਜਹਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੁਗ਼ਤਾਈ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।" ਚੁਗਤਾਈ ਨੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ ਨਿੱਜੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰੰਤੂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਸਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ
ਇਸਮਤ ਚੁਗ਼ਾਤਾਈ

 Ismat: Her Life, Her Times. Sukrita Paul Kumar, Katha, New Delhi,2000. .
 Ismat Chughtai, A Fearless Voice. Manjulaa Negi, Rupa and Co, 2003.81-29101-53-X.
 "Torchbearer of a literary revolution". The Hindu, Sunday, 21 May 2000. 
 Kashmir Uzma Urdu weekly, Srinagar, 27 December 2004, 2 January 2005.
 "Ismat Chughtai – Pakistan-India (1915–1991)", World People, 5 May 2006.
 Eyad N. Al-Samman, "Ismat Chughtai: An Iconoclast Muslim Dame of Urdu Fiction", Yemem Times, 13 April 2009

ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ
+Film ਸਾਲ ਨਾਂ ਭੂਮਿਕਾ Notes1948 ਸ਼ਿਕਾਇਤਸੰਵਾਦ ਲੇਖਕ 1948ਜ਼ਿੱਦੀ1950ਆਰਜ਼ੂ 1951ਬੁਜ਼ਦਿਲ1952ਸ਼ੀਸ਼ਾ1953ਫ਼ਰੇਬAlso co-director1954ਦਰਵਾਜ਼ਾ1955ਸੋਸਾਇਟੀ1958 ਸੋਨੇ ਕੀ ਚਿੜੀਆਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ1958Lala Rukhਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ 1966ਬਹਾਰੇਂ ਫਿਰ ਭੀ ਆਏਂਗੀ1973ਗਰਮ ਹਵਾਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਬੈਸਟ ਸਟੋਰੀ ਅਵਾਰਡ (ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ)1978ਜਨੂਨਮਿਰੀਅਮ ਲਾਬਾਦੁਰ ਕੈਮਿਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ

ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
 ਸਾਲ ਕਾਰਜ ਅਵਾਰਡ ਸ਼੍ਰੈਣੀ ਸਿੱਟਾ 1974 ਤੇਰੀ ਲਕੀਰ ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਵਾਰਡ ਬੈਸਟ ਉਰਦੂ ਡਰਾਮਾ 1974/75ਗਰਮ ਹਵਾਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਫੌਰ ਬੈਸਟ ਅਵਾਰਡ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਬੈਸਟ ਅਵਾਰਡਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਰਾਜ ਅਵਾਰਡ1976 ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਵਾਰਡਪਦਮਾ ਸ਼੍ਰੀ 1979 ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਮਖਦੂਮ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ1982ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਅਵਾਰਡ1990 ਰਾਜਸਥਾਨ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀIqbal Samman

 ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ 


 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹ 
 ਚੋਟੇਂ
 ਛੁਈਮੁਈ
 ਏਕ ਬਾਤ
 ਕਲੀਆਂ
 ਏਕ ਰਾਤ
 ਦੋ ਹਾਥ ਦੋਜ਼ਖੀ
 ਸ਼ੈਤਾਨ

ਨਾਵਲ
 ਟੇਢੀ ਲਕੀਰ
 ਜਿੱਦੀ
 ਏਕ ਕਤਰਾ ਏ ਖੂਨ
 ਦਿਲ ਕੀ ਦੁਨੀਆ
 ਮਾਸੂਮਾ
 ਬਹਰੂਪ ਨਗਰ
 ਸੈਦਾਈ
 ਜੰਗਲੀ ਕਬੂਤਰ
 ਅਜੀਬ ਆਦਮੀ
 ਬਾਂਦੀ 

 ਆਤਮਕਥਾ 
 ਕਾਗਜੀ ਹੈਂ ਪੈਰਾਹਨ

ਹਵਾਲੇ

ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ


 Ismat Chughtai (1915–1991), resource page Columbia University
 Biography and bibliography
 Ismat Chughtai's Short Stories
 Ismat Chughtai's account of the Lihaaf Trial Journal of Urdu Studies

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1991