ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਦੂਜਾ

ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਦੂਜਾ (ਸ਼ਾਸਨ 746–753) ਚਾਲੁਕੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤਿਆ ਦੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਹਾਰ ਗਿਆ।Nilakanta Sastri, K.A. (1955). A History of South India, OUP, New Delhi (Reprinted 2002)Dr. Suryanath U. Kamat (2001). Concise History of Karnataka, MCC, Bangalore (Reprinted 2002)

 ਪਾਂਡਿਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ 
ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੰਗਾ ਸਾਮੰਤ ਸ੍ਰੀਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਪਾਂਡਿਆ ਸ਼ਾਸਕ ਮਾਰਾਵਰਮਨ ਰਾਜਾਸਿਮਹਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪਾਂਡਿਆ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਕੋਂਗੂ ਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਜਸਿਮਹਾ ਨੇ ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੇਨਬਾਈ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਪੁਰੁਸ਼ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਚਾਲੂਕਿਆ ਰਾਜਾ ਹਾਰ ਗਿਆ।

 ਘਟਦੀ ਸ਼ਕਤੀ 
ਰਾਸ਼ਟਰਕੁਟ ਦੰਤੀਦੁਰਗ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੰਤੀਦੁਰਗ ਚਾਲੂਕੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਲੋਰਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ II ਤੀਬਰ ਬਾਹਰੀ ਦਬਾਅ ਤੋਂ: ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਿਮਹਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਾਂਡਿਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੰਤੀਦੁਰਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰਕੁਟਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਪੀੜਤ ਸੀ। ਦੰਤੀਦੁਰਗ ਚਾਲੂਕਿਆ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ, ਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਲ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਚਾਲੂਕਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਦੰਤੀਦੁਰਗ ਵੀ ਪੱਲਵ ਨੰਦੀਵਰਮਨ ਦੂਜਾ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ, ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਮਦਦ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਮੁੜ ਸਕਿਆ।

750 ਵਿੱਚ, ਚਾਲੂਕਿਆ ਨੇ ਵੇਨਬਾਈ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾਸਿਮਹਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਉੱਤੇ ਆਖਰੀ ਹਮਲਾ 752 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਚਾਲੂਕਿਆ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਦੂਜਾ ਬਦਾਮੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਖਰੀ ਰਾਜਾ ਸੀ।

 ਵਿਜੈਦਿੱਤਿਆ ਦੂਜਾ 

ਵਿਜੈਦਿੱਤਿਆ II[6] (ਜਨਮ ਲਗਭਗ 738 ਈਸਵੀ), ਕੀਰਤੀਵਰਮਨ ਦੂਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, 753 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੱਕ ਬਾਦਾਮੀ ਚਾਲੂਕਿਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੱਜ ਕੇ ਵਾਤਾਪੀ (ਬਾਦਾਮੀ) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ।[7]

ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਜੈਦਿੱਤਿਆ ਦੂਜਾ ਨੇ ਗੁਆਂਢੀ ਗੰਗਾ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਸੀ।[7] ਜਦੋਂ ਦੰਤੀਦੁਰਗ ਦੀ ਫੌਜ 753 ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਪੀ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਵਿਜੈਦਿੱਤਿਆ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਖੂਨ-ਖਰਾਬੇ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਗੰਗਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗੰਗਾ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਰੀਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਉਹ 774 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਅਣਜਾਣ ਹੈ।[7]

ਵਿਜੈਦਿੱਤਿਆ ਦੂਜਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਤੈਲਪ ਦੂਜਾ, ਨੇ ਲਗਭਗ 220 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੱਛਮੀ ਚਾਲੁਕੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, 973 ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ।[8]

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਾਲੁਕੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼