ਤਕਸ਼ਿਲਾ

ਤਕਸ਼ਿਲਾ (Taxila) (ਉਰਦੂ: ٹیکسلا);ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ’ਚ :  , ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ-ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16 ਮੀਲ) ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਦੇ ਹਰੀਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਵਸਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗੰਧਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਚਾਣਕਿਆ ਇੱਥੇ ਆਚਾਰਿਆ ਸਨ। 405 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਫਾਹੀਯਾਨ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। 

ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ - ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਜੰਕਸ਼ਨ - ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਲਗਭਗ 1000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਹੋਈ ਸੀ।Raymond Allchin, Bridget Allchin, The Rise of Civilization in India and Pakistan. Cambridge University Press, 1982 p.127  ਮਹਾਜਨਪਦਾਂ ਦੌਰਾਨ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਲਾਵਤੀ ਗੰਧਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਰਹੇ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 550-326 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੌਰਾਨ ਅਚਮੇਨੀਡ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।  326 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ, ਅਚਮੇਨੀਡਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੁਆਰਾ ਇਸ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸਦੇ ਮੈਸੇਡੋਨੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਰੀਅਨ (~317 – ~200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ), ਇੰਡੋ-ਯੂਨਾਨੀ (~200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ – ~55 ਈਸਾ ਪੂਰਵ), ਇੰਡੋ-ਸਿਥੀਅਨ (~80 ਈਸਾ ਪੂਰਵ – ~30 ਈਸਾ ਪੂਰਵ), ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾਨ ਸਾਮਰਾਜ (~30 ਈਸਾ ਪੂਰਵ – ~375 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਖੰਡਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਹੱਥ ਬਦਲੇ ਹਨ, ਕਈ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਲੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹੱਤਵਹੀਣ ਹੋ ​​ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਮਲਕੀਅਤ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਮਹਤਤਾ ਕਰਕੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਰਾਜ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੌਦਾਗਰੀ ਰਾਹ ਦੀ ਵੁੱਕਤ ਘਟ ਗਈ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਅਰਥਹੀਣ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹਿਊਨ ਫਿਰਤੂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।੧੯ ਵੀੰ ਸਦੀ ਵਿਚ ਇਸਦੇ ਅਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਰ ਅਲੈਗਜੇਂਡਰ ਕਨਿੰਗਮ ਨੇ ੧੯ ਵੀੰ ਸਦੀ ਦੇ ਮਧ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ੧੯੮੦ ਵਿੱਚ ਯੂਨੇਸਕੋ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ ਵਜੋਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।.UNESCO World Heritage Site, 1980. Taxila: Multiple Locations. Retrieved 13 January 2007. 2006ਵਿੱਚ ਦਾ ਗਾਰਡੀਅਨ ਅਖਬਾਰ ਵਲੋਂ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।

ਕੁਝ ਹਲਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਯੁਨਿਵਰਸਟੀਆਂ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।Balakrishnan Muniapan, Junaid M. Shaikh (2007), "Lessons in corporate governance from Kautilya's Arthashastra in ancient India", World Review of Entrepreneurship, Management and Sustainable Development 3 (1):Radha Kumud Mookerji (2nd ed. 1951; reprint 1989), [[Ancient Indian Education: Brahmanical and Buddhist]] (p. 478), Motilal Banarsidass Publ., ISBN 81-208-0423-6:''Radha Kumud Mookerji (2nd ed. 1951; reprint 1989), Ancient Indian Education: Brahmanical and Buddhist (p. 479), Motilal Banarsidass Publ., ISBN 81-208-0423-6:

 ਵਿਉਂਤਪਤੀ 
ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ (ਪਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮੀ: 𑀢𑀔𑁆𑀔𑀲𑀺𑀮𑀸, ਤਕਕਾਸੀਲਾ), ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਹੇਲੀਓਡੋਰਸ ਪਿੱਲਰ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ 100 ਈਸਾ ਪੂਰਵ]]
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ (IAST ਅਨੁਸਾਰ) ਤਕਸ਼ਾਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਤਕਕਾਸੀਲਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮ "ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ" ਜਾਂ "ਤਕਸ਼ਾ ਦੀ ਚੱਟਾਨ" ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਮਾਇਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਭਰਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤਕਸ਼ਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਮ ਟਾਲਮੀ ਦੀ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਅਨੁਵਾਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।J. W. McCrindle, The Invasion of India by Alexander the Great as Described by Arrian, Q. Curtius, Diodorus, Plutarch and Justin, Westminster, Constable, 1893, pp.343–344. ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਕਸੀਲਾ ਦੀ ਯੂਨਾਨੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਪੀਬੰਦੀ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਦੋਵੇਂ ਨਾਮ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ।

ਫੈਕਸੀਅਨ, ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਬੋਧੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀ ਜੋ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ "ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਰ" ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਜਾਤਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸਥਾਨ ਸਮਝਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ - ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪੂਸਾ ਜਾਂ ਚੰਦਪ੍ਰਭਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ - ਨੇ ਇੱਕ ਭੁੱਖੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿਰਕਪ (ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ "ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਰ" ਵੀ ਹੈ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਖਾਨਾ ('ਟਾਈਗਰ ਦਾ ਘਰ') ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਟੈਕਸੀਲਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਮਾਰਗਲਾ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ 'ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਗਲਾ') ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਸਿੱਖਿਆ 
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਟੈਕਸਲਾ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ।

ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੈਕੰਡਰੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ CIIT ਵਾਹ ਕੈਂਪਸ ਅਤੇ HITEC ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਟੈਕਸਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1975 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ, ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

 ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਖੰਡਰ 
ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ। ਤਕਸ਼ੀਲਾ ਵਿਖੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਬਸਤੀ ਹਥਿਆਲ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜੋ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਭੀਰ ਟਿੱਲੇ ਦੇ ਖੰਡਰ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਕਾਪ ਦੇ ਖੰਡਰ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਬੈਕਟ੍ਰੀਅਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 326 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਬਸਤੀ ਸਿਰਸੁਖ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਣ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੇੜਲੇ ਪੁਰੁਸ਼ਪੁਰਾ (ਆਧੁਨਿਕ ਪਿਸ਼ਾਵਰ) ਤੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ
 ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
 ਹੜਪਾ
 ਮੋਹਨਜੋ -ਦਾਡੋ
 ਗੰਧਾਰਾ
 ਨਾਲੰਦਾ

ਹਵਾਲੇ 

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

 Taxila: An Ancient Indian University  by S. Srikanta Sastri
 Explore Taxila with Google Earth on Global Heritage Network
 Guide to Historic Taxila by Professor Dr. Ahmad Hasan Dani in 10 chapters 
 "Taxila", by Jona Lendering
 [ Some photos by Umayr Sahlan Masud]
 Taxila page from punjab-info
 Travel With Young – Taxila 한글
Map of Gandhara archeological sites, from the Huntington Collection, Ohio State University (large file) 
 "Taxila Museum and Jaulian Monastery", by Saadullah Bashir
 John Marshall, A guide to Taxila (1918) on Archive.org

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਥਾਂਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਪੁਰਤਤਵ ਥਾਂਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਟਿਕਾਣੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਟਿਕਾਣੇ