ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦਰਿਆ

ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ (ਅਸਮੀਆ - ব্ৰহ্মপুত্ৰ, ਬਾਂਗਲਾ - ব্রহ্মপুত্র) ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੱਬਤ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਲੋਂ ਹੋਕੇ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦਾ ਉਦਗਮ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਚੇਮਾਯੁੰਗ ਦੁੰਗ ਨਾਮਕ ਹਿਮਵਾਹ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਮਾਈ ਲੱਗਭੱਗ 2700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਪੋ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਵਿੱਚ ਡਿਹਂ ਅਤੇ ਅਸਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮੂਲ ਸ਼ਾਖਾ ਪਦਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੁਬਨਸ਼ਰੀ, ਟੀਸਟਾ, ਤੋਰਸਾ, ਲੋਹਿਤ, ਬਰਾਕ ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਉਪਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹਨ ਡਿਬਰੂਗੜ, ਤੇਜਪੁਰ ਅਤੇ ਗੁਵਾਹਾਟੀ। ਅਕਸਰ ਭਾਰਤੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਮਤਲੱਬ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 ਨਦੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ (ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ) 

ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲੱਗਭੱਗ 2700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਸਾਡੇ ਹਿੰਦੂ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅਤਿਆਧਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਕਲਿਕਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਵਤਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪਰਸੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਮਾਰਨੇ ਦਾ ਪਾਪ ਦਾ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਇੱਕ ਪਵਿਤਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹਾਕੇ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕਥਨ ਦਾ ਮਾਨ ਮਾਨ ਕਾਰਨ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕ ਕੀਤਾ) ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਰਸੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕੁਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਰਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਲੋਂ ਹੀ ਚਿਪਕ ਗਿਆ। ਅਨੇਕ ਮੁਨਯੋਨ ਦੇ ਸਲਾਹ ਵਲੋਂ ਉਹ ਅਨੇਕ ਆਸ਼ਰਮ ਗਿਆ ਉਂਮੇ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਪਰਸ਼ੁਰਮ ਕੁਂਦ। ਤਭਿ ਵਲੋਂ ਉਹ ਮਹੈਦਿ ਕੁਨਦ ਅਨੇਕ ਪਹਾਧਯੋਨ ਵਲੋਂ ਘੇਰਾ ਹੈ। ਪਰਸ਼ੁਰਮ ਨੇ ਉਂਮੇ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਪਹਦਿ ਨੂੰ ਤੋਦ ਕਰ ਲੋਕੋ ਲਈ ਉਸ ਪਵਿਤਰ ਉਦਕ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਰਅਸ਼ੁਰਮ ਕ ਪਾਰਿਸ਼ ਉਸਕੇ ਹੱਥ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਲਗਾ ਕਿ ਉਹ ਪਾਪ ਵਲੋਂ ਮੁਕਥ ਹੈ

 ਦਰਿਆ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ (ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਫੁੱਟ) 

ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾਈ ਹੈ, ਇਹ ਔਸਤ ਡੂੰਘਾਈ 832 ਫੁਟ (252 ਮੀਟਰ) ਡੂੰਘੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾਈ 1020 ਫੁਟ (318 ਮੀਟਰ) ਹੈ। ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਅਤੇ ਜਮਾਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾਈ 940 ਫੁੱਟ (283 ਮੀਟਰ) ਹੈ।

 ਅਪਵਾਹ ਤੰਤਰ 

ਨਦੀ ਦਾ ਉਦਗਮ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਜਿਮਾ ਯਾਂਗਜਾਂਗ ਝੀਲ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਪਠਾਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਯਾਰਲੁੰਗ ਸਾਂਗਪੋ ਨਾਮ ਵਲੋਂ, ਲੱਗਭੱਗ 4000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਔਸਤ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ, 1700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਨਾਮਚਾ ਬਾਰਵਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੋਲ ਦੱਖਣ - ਪਸ਼ਚਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁਙਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰੂਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੜਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਆਂਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਂਚਾਈ ਨੂੰ ਤੇਜੀ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਇਹ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਦਿਹਾਂਗ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਮ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚੌੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ - ਕਿਤੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਚੋੜਾਈ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੈ। ਡਿਬਰੂਗਢ ਅਤੇ ਲਖਿਮਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਦੋਸ਼ਾਖਾਵਾਂਵਿੱਚ ਵਿਭਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਦੀ ਦੀ ਦੋਨ੍ਹੋਂਸ਼ਾਖਾਵਾਂਮਿਲ ਕਰ ਮਜੁਲੀ ਟਾਪੂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਬਹੁਤ ਨਦੀ - ਟਾਪੂ ਹੈ। ਅਸਮ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬ੍ਰੰਮਪੁੱਤਰ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੀ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਬੋਙ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਭੁੱਲਮ - ਬੁਥੁਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ - ਕੱਲ - ਕੱਲ ਦੀ ਅਵਾਜ ਕੱਢਣਾ।

 ਦਹਾਨਾ 
ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦੀ ਧਾਰਾ ਕਈ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕਰ ਮੇਘਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਰਿਆ