ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ

ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 

ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਮਾਹਰ ਜਾਂ ਮਾਸਟਰ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।Stefan Pertz (2013), The Guru in Me - Critical Perspectives on Management, GRIN Verlag, , pages 2-3 ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ- "ਗੁ" ਅਤੇ "ਰੂ" ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। "ਗੁ" ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ 'ਹਨੇਰਾ' ਅਤੇ "ਰੂ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਚਾਨਣ'। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸ਼ਬਦ 'ਗੁਰੂ' ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਕਰ ਦੇਵੇ; ਭਾਵ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ।

ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀਦੀ ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮਬਾਰੇ ਆਪ ਹੀ ਹੋਰ ਸਮਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਗੁਰੂ ਕਿਉਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਸ਼ਬਦ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਚੇਲਾ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਨਾਲ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਅਧਿਆਪਕ ਵਾਲ਼ਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

 ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ 
 ਲੜੀ ਨੰ. ਨਾਂ ਚਿੱਤਰ ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਜਨਮ ਥਾਂ ਜਾਤੀ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਕਾਰਨ  ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਦਾ ਕਾਰਨ 1 ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ 107x107px 14 ਅਪਰੈਲ 1469 Officially observed on ਕੱਤਕ ਪੂਰਨਮਾਸੀ (ਅਕਤੂਬਰ–ਨਵੰਬਰ) ਜਨਮ ਤੋਂ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤਬੇਦੀ ਖਤਰੀ ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ ਬੇਦੀ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ  ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨ ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ  2 ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ 100x100px 31 ਮਾਰਚ 1504 7 ਸਤੰਬਰ 1539 ਮੁਕਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜਤ੍ਰੇਹਨ ਖਤਰੀ ਬਾਬਾ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਮਾਤਾ ਰਾਮੋ  ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ 3 ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ 138x138px 5 ਮਈ 1479 26 ਅਪਰੈਲ 1552 ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜਭੱਲਾ ਖੱਤਰੀ ਤੇਜ ਭਾਨ ਭੱਲਾ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ  ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨ ਗੋਇੰਦਵਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ  4 ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ 126x126px 24 ਸਤੰਬਰ 1534 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜਸੋਢੀ ਖਤਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰ ਦਾਸ ਮਾਤਾ ਦਇਆ  ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨ ਗੋਇੰਦਵਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ  5 ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ 151x151px 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1563 1 ਸਤੰਬਰ 1581 ਗੋਇੰਦਵਾਲ, ਪੰਜਾਬ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜਸੋਢੀ ਖਤਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ  ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਸਜ਼ਾ ਲਾਹੌਰ, ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ 6 ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ 151x151px 19 ਜੂਨ 1595 25 ਮਈ 1606 ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜਸੋਢੀ ਖਤਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ  ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ 7 ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ 127x127px 16 ਜਨਵਰੀ 1630 3 ਮਾਰਚ 1644 ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜਸੋਢੀ ਖਤਰੀ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਮਾਤਾ ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ  ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨ ਦਿੱਲੀ, ਦਿੱਲੀ ਸੂਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ 8 ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ 158x158px 7 ਜੁਲਾਈ 1656 7 ਅਕਤੂਬਰ 1661 ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜਸੋਢੀ ਖਤਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਮਾਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੌਰ  ਚੇਚਕ ਦਿੱਲੀ, ਦਿੱਲੀ ਸੁਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ 9 ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ 182x182px 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1621 20 ਮਾਰਚ 1664 ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜਸੋਢੀ ਖਤਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ  ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਦਿੱਲੀ, ਦਿੱਲੀ ਸੂਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ 10 ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ 140x140px 14 ਫਰਵਰੀ 1666 ਈ 11 ਨਵੰਬਰ 1675 ਈ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਬਿਹਾਰ ਸੂਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜਸੋਢੀ ਖਤਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ  ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਜਮਸ਼ੇਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਵਸੀਲ ਬੇਗ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਬਿਦਰ ਸੂਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ11ਗੁਰੂ ਪੰਥSikh Rehat Maryada: Section Six, Chapter XIII, Article XXIII, a.100x100pxਵੈਸਾਖੀ, ਅਪ੍ਰੈਲ 1699ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਕਿਲਾ, ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬਕੋਈ ਜਾਤੀ ਨਹੀਂਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ (ਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ)ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਨ (ਰੂਹਾਨੀ)18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਾ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਪਤਨ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਦੁਆਰਾ ਢੱਕੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।12ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ100px29 ਅਗਸਤ 1604 20 ਅਕਤੂਬਰ 1708ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਤਿਮ, ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਗੁਰੂਕਾਲ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੂਚੀ 

 ਬੰਸਾਵਲੀ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਕੀ 
Listed names and relations might vary from source to source since different aspects of Sikh history have been written by many individuals over the course of past six centuries

ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
 ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
 ਖ਼ਾਲਸਾ
 ਗੁਰਗੱਦੀ
 ਗੁਰਪੁਰਬ
 ਜੋਤੀ ਜੋਤ

ਨੋਟਸ

 ਹਵਾਲਾ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ