ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ

ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ (ਅਰਬੀ: مِثْل; ਭਾਵ: "ਬਰਾਬਰ") ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਘ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।

 ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
+ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀਲੜੀਵਾਰ ਨੰਬਰਨਾਮਬਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗੋਤਰਾਜਧਾਨੀਮੁੱਖ ਜਥੇਦਾਰਰੋਜ਼ਾਨਾ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ (1780)੧੭੫੭ ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸਮਾਨ ਮੌਜੂਦਾ ਖੇਤਰ੧.ਫੂਲਕੀਆਂ ਮਿਸਲਸਿੱਧੂ ਜੱਟਪਟਿਆਲਾ,  ਜੀਂਦ , ਨਾਭਾ ਫੂਲ ਸਿੱਧੂ, ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ   , ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ , ਗਜਪਤ ਸਿੰਘ ਜੀਂਦ 5, 000ਬਰਨਾਲਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਸੰਗਰੂਰਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ, ਜਿੰਦ, ਕੈਥਲ, ਬਰਨਾਲਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਸੰਗਰੂਰ੨.ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲਕਲਾਲਕਪੂਰਥਲਾਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ  ਅਤੇ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ 10,000ਨੂਰਮਹਿਲ, ਤਲਵੰਡੀ, ਫਗਵਾੜਾਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ੩.ਭੰਗੀ ਮਿਸਲਢਿੱਲੋਂ ਜੱਟਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰਭੁਮਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਸਰਦਾਰ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ10,000ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ, ਲਾਹੌਰਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਲਾਹੌਰ੪.ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲਸੰਧੂਬਟਾਲਾਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ , ਮਾਈ ਸਦਾ ਕੌਰ8,000ਅਜਨਾਲਾ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ,
ਕਲਾਨੌਰ, ਪਠਾਨਕੋਟ, ਸੁਜਾਨਪੁਰ, ਹਾਂਸੀ, ਹਿਸਾਰਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲਾ੫.ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲਤਰਖਾਣਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ5,000ਬਟਾਲਾ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ, ਘੁੁੁਮਣ, ਆਦਿ।ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ6.ਸਿੰਘਪੁਰੀਆ ਮਿਸਲਜੱਟਪੱਟੀਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ , ਸਰਦਾਰ ਖ਼ੁਸਹਾਲ ਸਿੰਘ , ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ5,000ਸਿੰਘਪੁਰਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ ਆਦਿ।ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ੭.ਕਰੋੜ ਸਿੰਘੀਆ ਮਿਸਲਜੱਟਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨਾਰਲਾ ਅਤੇ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ10,000ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਹਰਿਆਣਾਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ੮.ਨਿਸ਼ਾਨਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲਗਿੱਲ ਜੱੱਟਅੰਬਾਲਾਦਸੋਧਾ ਸਿੰਘ , ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ , ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ 2,000ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਮਾਰਕੰਡਾ, ਅੰਬਾਲਾ, ਰੋਪੜ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲਾ, ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਯਮਨਾ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲਾ, ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਮਾਰਕੰਡਾ ਅਤੇ ਇਸਮਾਈਲਾਬਾਦ੯.ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾਸਰਦਾਰ ਚੜਤ ਸਿੰਘ , ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ , ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ15,000ਕਿਲਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ, ਕਿਲਾ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਕਿਲਾ ਸੁਰਾਂ ਸਿੰਘ, ਇਮਾਨਾਬਾਦ thumb|100x100px|ਜਦੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਤੇ ਸੀ੧੦.ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲਰਾਹੋਂਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ, ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਮਾਨ ਸਿੰਘ 12,000 ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਨਕੋਦਰ, ਰਾਹੋਂ, ਫਿਲੌਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ੧੧.ਨਕਈ ਮਿਸਲਸੰਧੂ ਜੱਟਚੁੰਨੀਆਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਸਰਦਾਰ ਰਣ ਸਿੰਘ7,000ਖੇਮਕਰਨ, ਖੁਦੀਆਂ, ਦੀਪਾਲਪੁਰ, ਓਕਾਰਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਦਿ।ਓਕਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ੧੨ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮਿਸਲਸੰਧੂ ਜੱੱਟਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਪੁਰਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ , ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ ਸਿੰਘ , ਸਰਦਾਰ ਸਦਾ ਸਿੰਘ 5,000ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਉੱਤਰੀ ਅੰਬਾਲਾਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲਾ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ 1708ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਸਰਦਾਰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਵਾਂਗ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਰਭਾਵ ਦਿਖਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੇਖਾਉਦੇ ਅਤੇ ਫੇਰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਦੇ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਪਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੂਫਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ

18ਵੀਂ ਸਦੀ
ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਉਪਰੰਤ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜੱਥੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 11 ਦੀ ਸੀ।
ਇਸ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ:

1762-1767 ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ
1763-1774 ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ,  ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮਿਸਲਦਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲੇ ਵਿਖੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
1773 - ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ।
1774-1790 ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ, ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮਿਸਲਦਾਰ ਬਣਿਆ।
1790-1801 ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮਿਸਲਦਾਰ ਬਣਿਆ।

ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਮਿਸਲਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਫਤਹਿ ਕੀਤਾ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਕਰੋੜਾਸਿੰਘੀਆਂ ਮਿਸਲ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਕੇਸਰ ਝੰਡਾ ਵੀ ਝੁਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਿਸਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ।

19ਵੀਂ ਸਦੀ
ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ:
1801-1839 ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ 1801 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣਿਆ

ਇਸ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਸੀ, ਨੇ ਸਭ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੇ ਇੱਕਠਾ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟਮਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਸਲਦਾਰ ਮੌਜੂਦ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ।

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਲਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ