ਅਰਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ

ਅਰਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ (ਹਿੰਦੀ: अरविन्द सिंह मेवाड़; ਹਿੰਦੀ ਉਚਾਰਨ: [ʌɾʋɪndᵊ sɪɳɣʰ meʋäːɽ]; 13 ਦਸੰਬਰ 1944 - 16 ਮਾਰਚ 2025) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਮੇਵਾੜ ਹਾਊਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਐਚਆਰਐਚ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਹੋਟਲਜ਼ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਏਕਲਿੰਗਜੀ ਵੱਲੋਂ ਮੇਵਾੜ ਹਾਊਸ ਦਾ 76ਵਾਂ ਨਿਗਰਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਵਾੜ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।

 ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਮੇਵਾੜ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਦਸੰਬਰ 1944 ਨੂੰ ਭਗਵਤ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੁਸ਼ੀਲਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1957 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਮੇਓ ਕਾਲਜ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।  ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 1965 ਤੱਕ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਭੂਪਾਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਹੋਟਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂ.ਕੇ. ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਕਾਲਜ, ਸੇਂਟ ਐਲਬਨਜ਼ ਤੋਂ ਹੋਟਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ। ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1967 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।

 ਕਰੀਅਰ 
ਅਰਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ ਐਚਆਰਐਚ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਹੋਟਲਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 1963 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇੜਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਹ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ।

1979 ਤੋਂ 1981 ਤੱਕ, ਅਰਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1981 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸਾਬਕਾ ਰਾਣਾ ਭਗਵਤ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1982-83 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ ਹੋਟਲ ਦਾ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਸੀ।

 ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਤੇ ਪੋਲੋ ਕਰੀਅਰ 
ਮੇਵਾੜ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਮਹਾਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੈਂਕਾਸ਼ਾਇਰ ਦੂਜੀ ਇਲੈਵਨ ਲਈ ਇੱਕ ਓਪਨਿੰਗ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਖੇਡਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਲੈਂਕਾਸ਼ਾਇਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। 15 ਦਸੰਬਰ 1961 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਭੋਪਾਲ ਨੋਬਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦ ਕ੍ਰਿਕਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਉਦੈਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੇਵਾੜ ਕਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਬੰਬੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮੈਰੀਲੇਬੋਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੋਲੋ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਡਾਕਟਰੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉ ਸਨੂੰ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ।  ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੈਂਬਰਿਜ ਅਤੇ ਨਿਊਮਾਰਕੀਟ ਪੋਲੋ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਉਦੈਪੁਰ ਕੱਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 

 ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਮੇਵਾੜ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕੱਛ ਦੇ ਮਹਾਰਾਓ ਵਿਜੇਰਾਜਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ: ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ, ਭਾਰਗਵੀ ਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਪਦਮਜਾ ਕੁਮਾਰੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਲਕਸ਼ਯਰਾਜ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ, ਹਨ।. ਲਕਸ਼ੇਰਾਜ ਨੇ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਕਨਕ ਵਰਧਨ ਸਿੰਘ ਦਿਓ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਾ ਕੁਮਾਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਓ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੇਂਦਰ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਦਿਓ ਦੀ ਪੜਪੋਤੀ ਹੈ।

 ਮੌਤ 
ਮੇਵਾੜ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਗੜਦੀ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਉਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 16 ਮਾਰਚ 2025 ਨੂੰ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼ੰਭੂ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ, 16-17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਯਾਤਰਾ 17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਹ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਸਤੀ ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੜੀ ਪੋਲ, ਜਗਦੀਸ਼ ਚੌਕ, ਘੰਟਾਘਰ, ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਗੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਲਕਸ਼ੇਰਾਜ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ ਨੇ ਅਗਨੀ ਦਿੱਤੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਤੀਜੇ, ਵਿਸ਼ਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ, ਹੋਰ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

 ਵਿਵਾਦ 
ਭਗਵਤ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੇਵਾੜ ਘਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਮੁੱਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ 1984 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਇੱਕ ਟਰੱਸਟ ਰਾਹੀਂ ਅਰਵਿੰਦ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਰਵਿੰਦ ਨੂੰ ਵਸੀਅਤ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ, ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਕੁਮਾਰੀ, ਟਰੱਸਟੀ ਬਣਾਇਆ।  ਇਸ ਵਸੀਅਤ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਗਵਤ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਸੀਅਤ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਰਵਿੰਦ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਜੀ ਹਜ਼ੂਰ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਘਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੰਭਾਲੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਮਹਿੰਦਰ ਨੂੰ 19 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਸਲੰਬਰ ਦੇ ਰਾਵਤ ਦੁਆਰਾ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਵਜੋਂ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮਹਾਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਏਕਲਿੰਗਜੀ ਵੱਲੋਂ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਖਵਾਲਾ ਜਾਂ ਦੀਵਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਰਵਿੰਦ, ਮਹਿੰਦਰ, ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਅਰਵਿੰਦ ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

 ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
 ਮਹਾਰਾਣਾ ਮੇਵਾੜ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ
 ਮੇਵਾੜ
 ਉਦੈਪੁਰ ਰਾਜ

 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
 House of Mewar
 Shriji Arvind Singh Mewar
  Haritaj Singh Mewar
 Arvind Singh Mewar – The 76th custodian of the House of Mewar 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼