Аракел Сюнеци

Аракел Сюнеци (, райгуырдис 1350-æм азы — амардис 1425-æм азы) — сомихаг Michael E. Stone. / Adam and Eve in the Armenian Traditions, Fifth through Seventeenth Centuries. — Society of Biblical Lit, 2013. — P. 696. — (Early Judaism and its literature, 38), философ, музыкант, грамматикMichael E. Stone. / Adam and Eve in the Armenian Traditions, Fifth through Seventeenth Centuries. — Society of Biblical Lit, 2013. — P. 696. — (Early Judaism and its literature, 38), педагог æмæ аргъуаны архайæг XIV—XV æнустыГ.П. Хомизури. / Армянская Апостольская Церковь: святые, мученики, видные священнослужители, богословы, христианские деятели культуры, Москва, 2002.

 Цардафыст 
Ахуырад райста Татевы моладзандоны, Овнан Воротнецимæ æмæ йæ хæстæг Григор Татевацмæ. Скадджын æй кодтой вардапеты къæпхæнæй. Уый фæстæй уæрæхæй райдыдта архайын зонадон къабазыл Татевы. 1407-æм азы сси Сюничы алчер. 

Йæ философон куыстыты уæрæх кæны Хуыцацуы космологион бæлвырдгæнæны теори, хæцы сенсуалон æмæ номиналон хъуыдыты ’вварс. Фыста бирæ панегриктæ, кæдоны ардта Сомихаг аргъуаны сыгъдæгты нæмттæ. Уыдис акростихы дæсны. Архайдта музыкæйы кабазыл дæр, йæ аргъуаны зарджытæй кæцыдæртæ нæ заманы онг дæр бахæццæ сты. Музыкæйы теорийыл куыстыты фыста сомихаг адæмон музыкæйы æмæ адæмон инструментты тыххæй.

Куыста æвзагахуырадыл дæр, ныффыста «Грамматикæйы цыбыр анализ». Йæ нымадмæ гæсгæ, æвзæгты иртæсæн, уæлдайдæр мадæлон æвзагы, «куырыхондзинады дунемæ дæгъæл у». Есаи Нчеци критикæ кæнгæйæ, Сюнеци грамматикæйы объектыл фыссынад æмæ зæл нæ нымадта, фæлæ иумæйаг фæлтæрæн, кæцы фыссæг æрæмбырд кæны æмæ йæ хи зондæй æрæмбары. Сомихаг лингвистикæйы Аракел Сюнеци сарæзта стыр къахдзæф физикон ныхасы сырæзты кабазыл архайгæйæ. Сюнеци йæ хъус дардта ныхасы оргæнты арæзтадыл æмæ функцитыл. Уæнгтæм каст куыд иппæрдæй афтæ иумæйагæй дæр баст ныхасы. Фыццаг хатт сын Аракел дæтты сæ биноныг классификаци. Йæ куыстыты снысан кодта ныхасы æртæ хуызы — мидæггаг, дзыхæй ныхас æмæ фыссыны ныхас. 

Уымæй биноныгдæр анализ кодта номæн, мивдисæгæн æмæ номивæгæн, сарæзта бирæ мидисджын æмæ аив ныхасæппарæнтæ.

Сюнецийы литературон аивады иуыл ахсджиагдæр уацмыс у поэмæ «Адамы чиныг» (1403 аз) — сæфт дзæнæты, адæймаджы сæфт амонды тыххæй. Уацмысы автор гуырысхо кæны дины догмæтыл. Чиныг конд у æртæ поэмæйæ. Ацы уацмыс нымады у Сомихаг æстæузаманы литературæйы иуыл хуздæртæй. «Адамы чиныджы» æмдзæвгæтæй кæцыдæр ныхæстæ æрæвæрдтой зарæгыл дæр. Мыхуыры рацыд 1721-æм азы Константинополы. Тæлмацгонд у англисаг æвзагмæ.

Сюнеци амардис 1425-æм азмæ ’ввахс, баныгæдтой æй Шатинванчы моладзандоны Ехегнадзоры.

 Уацмыстæ 
Аракел Сюнеци уыдис æнтысджын автор, йæ мæлæты фæстæ ныууагъта егъау литературон бын:

 «Комментари Давид Аæнæбасæтгæйы бæрæггæнæнты чиныгмæ» («Լուծմունք յաղագս Սահմանացս Դաւթի Անյաղթ փիլիսոփայի»)H. G. O. Dwight. / Catalogue of all works known to exist in the Armenian language, of a date earlier than the seventeenth century. —Journal of the American Oriental Society, Vol. 3, 1853, p. 277

 «Граматтикæйы цыбыр анализ» ()
 «Адамы чиныг» ()
 «Дзæнæты чиныг» ()
 «Панегирик сыгъдæг Григор Нарекацийæн» ()
 «Григора Рухстауæгы æмæ Нерсес и Цытджын Нерсесы цардафыст æмдзæвгæты» ()

 Æрвитæнтæ 
 Аракел Сюнецийы зарæг youtube.com.
 «Адамы чиныджы» оригинал æмæ англисаг тæлмацM. E. Stone, Texts and Concordances of the Armenian Adam Literature, Society of Biblical Literature: Early Judaism and its Literature, 12; Atlanta: Scholars Press, 1996. (арм.)-)

 Фиппаинæгтæ 

 Литературæ 
 Абегян М., История древнеармянской литературы. Ереван, 1975
 Потурян М., Аракел Сюнеци и его стихотворения. Венеция, 1914
 Аревшатян С., Философские взгляды Григора Татеваци. Ереван, 1957
 Саркисян Г., Видные деятели армянской культуры (V-XVIII века). Ереван, 1982
 Мкртчян Л., Средневековая армянская лирика. Ленинград, 1972
 Чалоян В., История армянской философии. Ереван, 1959
 Мадоян А., Аракел Сюнеци, Ереван, 1987
 А. Хачикян, G. Басмачян, Э. Франчук, Н. Узунян: The Heritage of Armenian Literature: From the sixth to the eighteenth century, Literary Collections, 2002