Æфсати

Æфсати — тугдзых чи нæу, уыцы сырдты æмæ сыл цуан кæныны бардуаг. 

 Йæ хуыз йæ æгъдау 
Æфсати æвдыст цæуы урс даргъ зачъеджын тынг зæронд лæджы хуызы, бады бæрзонд хохы сæр æмæ уырдыгæй фæлгæсы, ир «Æфсатийы фос» кæй хонынц, уыцы æнæнымæц рæгъæуттыл. Иннæ ирон зæдтæ æмæ дауджытæй хъаудждæр Æфсатийы номыл кувæндон нæ уыдис, æмæ йæ кадæн сæрмагонд куывдтæ нæ кодтой. Фæлæ уæддæр æнхъæлдтой, зæгъгæ Æфсатийы æвастæй нæй цуаны цæуæн, æмæ уый тыххæй цуанæттæ цуаны размæ хъуамæ баххæст кодтаиккой бæлвырд домæнтæ, æмæ, Æфсатимæ кувгæйæ, ракуырдтаиккой, цæмæй сын йæ фосы рæгъæуттæй исты балæвар кæна.

 Йæ уæвыны ран 
Æфсатийы бадæн у хæхты бæрзонддæр, таурæгътæм гæсгæ, Адайыхох. Æфсатийыл арæхдæр æмбæлæм Нарты кадджыты, ис ыл ирон адæмон зарджытæ цалдæр варианты. Бынтон диссаг та рауад Къостайы фыст уацмыс «Æфсати». Æфсати у Хуры фырт, ис ын авд фырты æмæ иунæг чызг Аханат (хонынц ма йæ Хайырхъыз дæр). Йæ кæстæр æфсымæр Хуыджыры та у æрсыты æмæ хъæддагхуыты бардуаг. Æфсатийы цæрæн бынат у мусонг. «Комиайы фырты зарæг» нын куыд зæгъы, афтæмæй мусонгæн йæ къултæ сты сагдзармæй, йæ сæр – æрсдзæрмттæ, йæ бын та – сæгъдзæрмттæй, йæ алы къулыл – саджы стджытæй рагъæнтæ.

 Æфсати Нарты кадджыты 
Хæлар æмæ уарзонæй цæры Нарты гуыппырсартимæ. Хайджын сты йæ фосæй. Уæрхæгæн йæ фаззон фыртты райгуырды боны фарнæн скодта нæртон куывд сырды фыдæй. Ацæмæзы усаг Агуындæйы æвзист уæрдоны ифтыгъд уыдис авд сæрджын саджы – Æфсатийы лæвар. Кадæг «Нарты сау рувасдзарм»-ы Уырызмæджы кæлæнгæнæг ус куыдз куы фестын кæны, æмæ куыдзы цардæй куы сфæлмæцы, уæд æм арсы хуызы æххуысмæ фæзыны Æфсати. Æмæ йын бацамоны, кæлæнгæнæгæй куыд фервæзæн ис, йе ’рдзон хуыз ын куыд райсæн ис, уый. Нæртон адæм цæмæ баулæфынц Æфсатимæ, уый сын рæдауæй сæххæст кæны. Кадæг «Дауджыты лæвæрттæ Сосланæн»-ы Æфсати зæгъы: 

Уыцы фæтк-фæдзæхст фидар æвæрд уыд æрæджийы онг дæр ма ирон цуанæттæм. Æфсати уыд Нарты æмæ ирон адæмы уарзондæр зæдтæй иу. Уыцы æнкъарæн нæм æрхæццæ абоны онг. Йæ фæлгонц, йæ зарджытæ нын сты æхцон. Йæ фæлгонц йæхимæ тынг здахы ирон нывгæнджыты æргом. Ныв æй кæнынц. Уæлдай зындгонддæртæ дзы сты Тугъанты Махарбеджы конд ныв Къостайы «Æфсати»-мæ гæсгæ æмæ Дзбойты Михалы скульптурæ Буронæй Цъæйы коммæ бахизæны.

 Æфсати æмæ Ацæмæзы уадындз 
Нарты кадджыты Æфсатимæ ис диссаджы сызгъæрин уадындз, балæвар æй кодта разагъды нарты Ацæмæзы фыдæн. Ацæмæз Агуындæйы куы хаста, уæд Æфсати бафыста ирæд – фондзыссæдз афæдздзыд саджы. 

 Маргъ Æфсатийы фосимæ 
Ис йæ фосы æхсæн маргъ дæр — зым. Уый фæдыл ис иу таурæгъ – «Зым» – Æфсати»-йы. Загъд дзы ис, зæгъгæ, тæрхъус хъæдæй адзæгъæл быдырмæ æмæ æрцард мæргътимæ. Зым та дзæбидырты фæдыл бафтыд. Уый фыдæй Æфсати æмæ мæргъты бардуаг Кæрчигуылой фæзулдзых сты. Алчидæр сæ агуырдта йæхион. Сæ хъаст бахастой Хуыцаумæ. Уый тæрхъусы ныууагъта Кæрчигуылойы бар, зымы та – Æфсатийы. Уæдæй фæстæмæ зым дзæбидыртимæ уæлвонг хæхты цæры, тæрхъус та – мæргътимæ дæлвæзты.

 Æфсатийы куывд 

 Кæс ноджы 
 Дауджытæ
 Нарты кадджытæ

 Литературæ 
 Арвы дуар. Ирон мифологи æмæ цардыуаджы дзырдуат. Чиныг сарæзта Цгъойты Хазби. – Дзæуджыхъæу, «ИР», 2005 – 232 с.
 Ирон æгъдæуттæ. Чиныг сарæзта Агънаты Гæстæн. Рецензенттæ Ходы Камал æмæ Чеджемты Геор. – Дзæуджыхъæу, «Урсдон», 1999 – 176 с.
 Этнография и мифология осетин. Дзадзиев А.Б., Дзуцев Х.В., Караев С.М. Краткий словарь. – Владикавказ, 1994 – 284 с.

Категори:Ирон уырнынæдтæ
Категори:Бардуæгтæ
Категори:Дауджытæ