Фареры сакъадæхтæ

Фареры сакъадæхтæ (Фарертæ) (  — «Фысы сакъадæхтæ»;  ) у Цæгат Атлантикæйы 18 сакъадахы къорд, Норвеги, Исланди æмæ Стыр Британийы ’хсæн. Фарертæ сты Данийы автономон регион. Хиуынаффæйад 1948 азæй. Фарерты сæйраг сахар у Торсхавн.

Архипелаг ис æнгом традицион бастдзинад Исланди, Норвеги, Шетланды сакъадæхтæ, Оркнейы сакъадæхтæ æмæ Гренландимæ. 


 Истори 
 Фареры сакъадæхты рагон истори 

Ирландийы моладзæнтæ зыдтой Фареры сакъадæхты тыххæй 500-æм азмæ æввахс. 700 æмæ 800 азты астæу Шотландийæ рацæуæггæгтæ арцардысты сакъадæхты. Викингтæ куы бахæццæ сты Фареры сакъадæхтæм IX æнусы райдайæны, уæд шотландиæгтæ сакъадæхтæй ацыдысты.

 Дани æмæ Норвеги 
XIV æнусы кæронмæ Фареры сакъадæхтæ уыдысты Норвегийы провинци. Стæй Фарертæ систы Данийы æмæ Норвегийы иумæйаг паддзахады территори, стæй 1815 азы Дани сси Фарерты иунæгон бардарæг. Сакъадæхты цæрджытæ сты скандинаваг адæм; фарераг æвзаг у рагон норвегаг æвзаджы байзæддаг.

 Фарертæ Дыккаг дунеон хæсты. Бритайнаг оккупаци 
1940 азы 11 апрелы Стыр Британийы сæйраг министр Уинстон Черчилль алыг кодта Торсхавны порты æрæвæрын крейсер. Стыр Британи сси Фарерты æфсады бардарæг 1940 азы апрелы, Данимæ Германы интервенцийы фæстæ. Бритайнаг оккупаци фæци 1945 азы сентябры. 8 мин бритайнаг салдаттæй фылдæр хайад истой Фарерты оккупацийы.

 Хæсты фæстæ 

1946 азы сентябры сусæг хъæлæслæвæрды фæстæ Фареры сакъадæхты парламент расидти, сакъадæхтæ Данийы скондæй кæй рацæуынц, уый. Уыцы уынаффæ бафидар кодта парламент (12 хъæлæсы разы, 11 нæразы). Сакъадæхтæй иу — Суурой, æппæты хуссардæр æмæ фæзуатмæ гæсгæ æртыккаг — фехъусын кодта, уый Даниимæ кæй баззайдзæн, уый. Данийы хицауад хъæлæслæвæрд схуыдта æнæхъомыс æмæ фарераг парламенты куыст рæстæгмæ бауромын кодта.

Фæстæдæр адæмы ног æрфарст сбарæг кодта, Данийы сконды кæй баззайын фæнды, ахæм цæрджыты æмбисæй чысыл фылдæр уыд. Парламенты делегаци ацыд Копенгагенмæ ныхас кæнынмæ. 1948 азы бадзырдмæ гæсгæ Фареры сакъадæхтæ райстой арæнгонд суверенитет, йæ æддаг политикæ у Данийы бар.

1984 азы Фарертæ фехъусын кодтой сæ æнæаппон статус. Æнæуи сакъадæхтыл ис Данийы æфсæддон базæ æмæ НАТО-йы радиолокацион комплекс.

Фарертæ сты Шенгены бадзырды уæнг. Уырдæм бацæуынæн Уæрæсейы граждæнты хъæуы даниаг минæварады визæ исын.

 Географи 

Архипелаг 18 сакъадæхтæй у:

 Борой () 
 Виой ()
 Воар ()
 Калсой ()
 Колтур () 
 Куной ()
 Луйтла-Дуймун () (æдзæрæг)
 Мичинес ()
 Нольсой ()
 Сандой ()
 Свуйной ()
 Скувой ()
 Стоура-Дуймун ()
 Стреймой ()
 Суурой кæнæ Суури ()
 Фуглой ()
 Хестур ()
 Эстурой () 

 Цæрджытæ 

Сакъадæхты цæрынц 48 500 адæймаджы. Уыдонæй:
 91.7% фарерæгтæ;
 5.8% даниæгтæ;
 0.4% исландиæгтæ;
 0.2 % норвегиæгтæ;
 0.2% поляктæ.

 Цæрджыты рæзт (1327-2004) 

 Аз  Цæрджытæ 1327 4 000 1350 2 000 1769 4 773 1801 5 255 1834 6 928 1840 7 314 1845 7 782 1850 8 137 1855 8 651 1880 11 220 1900 15 230 1911 18 800 1925 22 835 1950 31 781 Аз  Цæрджытæ 1970 38 000 1975 40 441 1985 45 749 1989 47 787 1995 43 358 1996 43 784 1997 44 262 1998 44,817 1999 45 409 2000 46 196 2001 46 996 2002 47 704 2003 48 214 2004 48 353

 Транспорт 
Фарерты раны фæрцы архипеладжы сæйраг транспорт у денджызон.
Паддзахады иунæг аэропорт у Воары сакъадахы. Фарерты сæйраг уæлдæфон ласæг у Авиакомпани Atlantic Airways.
Æнæсцух рейстæ: Ставангер, Осло (Норвеги), Копенгаген, Ольборг, Биллунн (Дани), Рейкьявик (Исланди), Абердин, Шетланды сакъадæхтæ (Шотланди) æмæ Лондонмæ.

 Зайæгойтæ 
Архипелаг ис кадавар зайæгхал: арктикон зайæгойтæ, хъæддаг дидинджытæ, кæрдæджытæ, хъуына æмæ хъуынабын.

 Бæстыхъæд 
Фареры сакъадæхты бæстыхъæд у ромыл денджызон (сатæг зымæг æмæ сатæг сæрд). Архипелагыл ис 260 къæвдаджын бонты афæдзы дæргъы.

 Бæрæгбæттæ 
 Ногбон, 1-æм январь
 Стыр Цыппæрæм
 Стыр Майрæмбон 
 Куадзæн

 Тырысайы бон, 25-æм апрель 
 Стыр Куывды бон (Store Bededag), цыппæрæм майрæмбон Куадзæны фæстæ 
 Зæрдæвæрæн ()
 Сыгъдæг Æртæиууоны бон (), 4-æм июнь
 Сыгъдæг Уды Бон, 5-æм июнь
 Конституцийы бон, 5-æм июнь
 Сыгъдæг Олавы агъоммæ, 28-æм июль
 Сыгъдæг Олавы бон, 29-æм июль
 Цыппурсы агъоммæ (), 24-æм декабрь
 Цыппурс, 25-æм декабрь
 Лæвæртты бон, 26-æм декабрь
 Ногбоны агъоммæ, 31-æм декабрь

 Традицитæ 
Фареры сакъадæхтæ ма хъуыстгонд сты китдзуаны традицийæ. Урсварс сæмсгæфтæ æмæ æндæр гайтæ марынц сæ дзидза æмæ сæ сойы тыххæй, афæдзы дæргъы 950 гриндæйы (Globicephala melaena) бæрц марынц, сæ фылдæр сæрды. Фарерæгтæ куыд бамбарын кæнынц, китдзуан у сæ традицион царды ахсджиаг хай, цæрæгойты хъахъхъæнджытæ та уыцы традици критикæ кæнынц куыд тугдзых æмæ нæхъæугæ.

 Хæринæгтæ 
Фарерты традицион хæринæгты бындур у фысыфыд, картоф, кæсаг æмæ гайы дзидза. Фысыфыд у фарераг адæмы уарзондæр хæринæгтæй иу.
Фарерты ис иунæг бæгæныхсидæн Föroya Bjór (уый кусы 1888 азæй).

 Æддаг æрмæг 
 Официалон сайт
 Туристтæн сайт 

 Фиппаинæгтæ 

*