Амундсен, Руал

Руал Амундсен (, Ру́аль Э́нгельбрегт Гра́внинг А́мундсен; райгуырдис 1872-æм азы 16 июлы — амардис 1928-æм азы 18 июны) — норвегиаг полярон бæлццон æмæ иртасæг. Хуссар полюсмæ фыццаг чи ныххæццæ ис, уыцы лæг. Уый йеддæмæ никæй къухы бафтыдис Цæгат-хурыскæсæйнаг (Сыбыры былты дæргъмæ) æмæ Цæгат-хурныгуылæн (Канадæйы сакъадæхты ’хсæн) денджызон фæндагыл дæр науыл фæцæуын.

Бæлццоны кадæн рахуыдтой Амундсены денджыз, Амундсены бакæлæн, Амундсены хох æмæ америкаг иртæсæн станцæ Амундсен-Скотт Антарктидæйы континентыл.

 Цыбыр хронологи 
 1890-1892 ахуыр кодта медицинон факультеты, сахар Христианийы (ныртæккæ хуыйны Осло).
 1894-æм азæй 1899-æм азы онг матросæй, стæй штурманæй дæр ленк кодта алыхуызон наутыл.
 Сси фыццаг адæймаг, хуымæтæджы науыл Цæгат-хурныгуылæн фæндагыл чи ахызтис Гренландийæ Аляскæмæ (1903-1906, нау "Йоа").
 "Фрам", зæгъгæ, уыцы науыл ныххæццæ ис Антарктикæмæ æмæ 1911-æм азы 14 декабры куыйтыл æрбацыдис Хуссар полюсмæ. Уымæй фæсте ныууагъта Роберт Скотты бритайнаг экспедици.
 1918-æм аз, сæрды, Амундсены экспедици рацыдис Норвегийæ нау «Мод»-ыл æмæ 1920-æм аз Беринджы донкъубалмæ æрхæццæ ис.
 1926 Амундсен разамындæй дирижабль «Норвеги» скодта фыццаг æппæт Арктикæйыл атахт: Шпицбергенæй Цæгат полюсмæ, уымæй та — Аляскæмæ. 
 1928, Умберто Нобилейы сæфт италиаг экспедици агуыргæйæ, Амундсен 18 июны хæдтæг «Латам»-ыл Баренцы денджызмæ ныххаудта æмæ 56-аздыздæй амардис.

 Литературæ 







 Æддаг æрмæг 
 Руаль Амундсен. Журнал «GEO» (2001/№5) цы статья раууагъта, уый.
 Норвегийы тыххæй уырыссагау Амундсены биографи; Амундсен æмæ Бетъырбух

 Фиппаинæгтæ 

Категори:Зындгонд бæлцæттæ
Категори:Арктикæ иртасджытæ
Категори:Антарктикæ иртасджытæ
Категори:Эстфоллы чи райгуырдис, уыдон