Ирон æвзаг

Ирон æвзаг (ирон диалект + дыгурон диалект) у ирæтты æвзаг, Цæгат Ирыстон æмæ Хуссар Ирыстоны официалон æвзаг. Иронау дзурджыты нымæц у 500 мин адæймагмæ ’ввахс (Уæрæсейы 488 мины), уыдонæй Цæгат Ирыстоны — 300—350 мин адæймагмæ ’ввахс. 2010-æм азы æппæтуæрæсеон сфыстмæ гæсгæ, Уæрæсейы иронау дзуры 8582 уырыссаджы, 2454 гуырдзиаджы, 1368 сомихаджы, 664 кæсгоны æмæ 320 мæхъхъæлоны.

 Иннæ æвзæгтимæ абарст 
Нырыккон ирон æвзагæн ис æнгæсдзинад рагон ирайнаг æвзæгтимæ: рагон персайнагимæ, авестæйагимæ æмæ санскритимæ. Уый амоны ирæтты фыдæлтæ иннæ ирайнаг адæмтæй сæ цард раджы заман кæй фæхицæн кодтой.

Кæд ирон æвзаг у ирайнаг, фæлæ уæддæр иннæ ирайнаг æвзагтæм хæстæг нал у. Ирæттæ не ’мбарынц, зæгъæм, персайнаг кæнæ пуштуйаг ныхас. Иухуызон баззадысты нымæцонтæ, иуæй-иу дзырдтæ, грамматикæйы категоритæй фылдæр хай та фендæрхуызон и. Фæлæ ирон æвзагæн æппæтæй хæстæг у ягнобаг æвзаг, чи æвзæры рагон согдиаг диалекттæй. Ягнобаг æмæ ирон æвзæгтæ сты фæстæг цæрæг цæгат-скæсæйнаг ирайнаг æвзæгтæ.

Зæгъæм, таджикагау «бæрзонд хох» у кӯҳи баланд — номдар миногоны раз лæууы, ис æм изафеты категори дæр (кæрон -и). Фæлæ миногоны барæн бæрц ирон æвзаджы æнгæс у: бæрзонддæр хох — кӯҳи баландтар.

Лексикæ абарынæн кæс мæнæ ахæм таблицæмæ:
иронау  мæй нæуæг  мад  хо  æхсæв  фындз  æртæ  сау  сырх  бур  цъæх  бирæгъ Æндæр индоевропæйаг æвзæгтæ персайнагау  māh  nou̯  mādar  xͮāhar  šab bīnī  se  siyāh  sorx  zard  sabz  gorg урду  māh / māheena  nayā  mā / walda  behn  rāt  nāk  tīn  siah / kālā  surkh / lāl  pīlā  sabz / harā  bheyrya пушту  myāsht  nəvay  mōr  khōr  shpa  pōza  dre  tōr  sur  zhaṛ  shin  lewa таджикагау  моҳ(mōh)  нав(nau̯)  модар(mōdar)  хоҳар(xͮōhar)  шаб(šab)  бинӣ(bīnī)  се(se)  сиёҳ(siyōh)  сурх(surx)  зард(zard)  сабз(sabz)  гург(gurg) хинди  mās  nayā  mātā  bahin  rāt  nāk  tīn  kālā / shyam  lāl  pīlā  harā  bik англисагау  month  new  mother  sister  night  nose  three  black  red  yellow  green  wolf немыцагау  Monat  neu  Mutter  Schwester  Nacht  Nase  drei  schwarz  rot  gelb  grün  Wolf латинагау  mēnsis  novus  māter  soror  nox  nasus  trēs  āter, niger  ruber  flāvus, gilvus  viridis  lupus францагау  mois  nouveau  mère  sœur  nuit  nez  trois  noir  rouge  jaune  vert  loup италиагау  mese  nuovo  madre  sorella  notte  naso  tre  nero  rosso  giallo  verde  lupo испайнагау  mes  nuevo  madre  hermana  noche  nariz  tres  negro  rojo  amarillo  verde  lobo каталайнагау  mes  nou  mare  germana  nit  nas  tres  negre  roig / vermell  groc  verd  llop румынагау  luna  nou/noi  mamă  soră  noapte  nas  trei  negru  roşu  galben  verde  lup грекъагау  μήνας minas  νέος neos  μητέρα mitera  αδελφή adhelfi  νύχτα nihta  μύτη miti  τρία tria  μαύρος mavros  κόκκινος kokkinos  κίτρινος kitrinos  πράσσινος prassinos  λύκος likos литовагау  mėnuo  naujas  motina  sesuo  naktis  nosis  trys  juoda  raudona  geltona  žalias  vilkas болгайрагау  месец mesets  нов nov  майка maika  сестра sestra  нощ nosht  нос nos  три tri  черен cheren  червен cherven  жълт zhălt  зелен zelen  вълк vălk уырыссагау  месяц новый мать  сестра  ночь  нос три чёрный  красный жёлтый  зелёный  волк сербагау  месец нов мајка  сестра  ноћ  нос три црн  црвен жут  зелен  вук

 Фыссынад 
XIX æнусы кæй ссардæуыд, уыцы Зеленчукы дурыл фыст у рагон ирон фыссынады фыццаг æвдисæйнаг. Фыццаг мыхуыргонд чиныг рауагъта Синоды типографи Мæскуыйы 1798-æм азы.

Фæстæдæр ирон мыхуыры цы фыссынад ныффидар, уый у уæрæйсейаг филолог Андреас Шёгрены конд. Уымæй ныммыхуыр кодтой Евангелийы фыццаг тæлмацИстория перевода Нового Завета на осетинский язык и полный текст издания 1902 года., стæй аив литературæйы фыццаг фæлварæнтæ дæр.

1923—38 азты ирон фыссынад (æндæр адæмты фыссынады хуызæн) раивын кодтой латинаг алфавитмæ. Æппæтдунеон революцийы идейæ куы къаддæр популярон сси, уæд 1938 азы фæстæмæ йæ раивтой кириллон фыссынадмæ (Хуссар Ирыстоны та — гуырдзиаг алфавиты бындурыл фыссынадмæУыцы фыссынады тыххæй лæмбынæгдæр). 1954-æм азы Хуссары дæр фыссын æмæ мыхуыр кæнын райдыдтой æппæтирон кириллион алфавитæй.

Кæс Ирон алфавит, Фыццаг мыхуыргонд чиныг иронау.

 Грамматикæ 
 Фонологи 

 Морфологи 

 Синтаксис 

 Диалекттæ 
Ирон æвзаджы ис дыууæ диалекты — ирон æмæ дыгурон (дигорон). Дыгурæттæ цæрынц Æрæфы æмæ Дыгуры районты, стæй Мæздæджы районы иуæй-иу хъæуы æмæ республикæйы сæйраг сахар Дзæуджыхъæуы.

 Ирон литературон æвзаг 

 Æндæр статьятæ 
 Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат
 Алайнаг æвзаджы мæскуыйаг клуб
 Ирон фольклор
 Хуссар Ирыстоны фольклор
 Нарты кадджытæ
 Ирон литературæ
 Википеди:Æрбайсгæ дзырдты растфыссынад
 Википеди:Ирон æвзаг æмæ SMS

 Æддаг æрмæг 
 Алайнаг æвзаджы клубы сайт
 «Осетинский язык онлайн»

 Фиппаинæгтæ 

*