Уæрæсе

УæрæсеÆндæр арæх ном ирон æвзаджы у Уырыс. (), официалон ном у Уæрæсейы Федераци () у федералон æрдæгпрезидентон республикæ Евразийы цæгаты. Ныгуылæнæй скæсæнмæ æмарæн у Норвеги, Финлянди, Эстони, Латви, Литва, Польшæ, Белорусси, Украинæ, Абхаз, Гуырдзыстон, Хуссар Ирыстон, Азербайджан, Хъазахстан, Китай, Монголи æмæ Цæгат Корейимæ. Доныл ын ис арæн АИШ-ы штат Аляскæимæ æмæ Японимæ. 17 милуан квадратон километр ахсгæйæ, Уæрæсе у дунейы стырдæр бæстæ. Йæ цæрджыты нымæцмæ гæсгæ та у дунейы фарæстæм. Цæры дзы 142 милуан адæймаджы. Йæ сæйраг æмæ стырдæр сахар у Мæскуы.

Уæрæсе у минералон æмæ энергион ресурсты стырдæр дарæг, нефт æмæ æрдзон газы стырдæр къахджытæй иу.

 Цæрджытæ 
Æдæппæтæй цæрджыты нымæц у 141 888,9 мин адæймаджы (1 июны 2008), дунейы цæрджытæй 2,13 %. Уыдонæй 4/5 цæрынц бæстæйы европæйаг хайы (Уралимæ). Адæмæй 73% цæрынц сахарты.

Уæрæсейы цæрынц 180 адæмыхаттæй фылдæр, уыдонæй уырыс сты 81,5% (2002-æм азы сфыстмæ гæсгæ).

Ирæттæй сæ фылдæр хай цæрынц Уæрæсейы (Цæгат Ирыстон æмæ æндæр регионты).

 Истори 
 Рагон Уырыс (), Киевы Уырыс (862—1242)
 Владимиры кънйазад (1157—1389)
 Мæскуыйы кънйазад (1246—1389)
 Стыр Мæскуыйы кънйазад (1389—1547)
 Уырысы паддзахад (1547-æм азы 16 январы — 1721-æм азы 22 октябры)
 Уæрæсейы импери (1721-æм азы 22 октябры — 1917-æм азы 1 сентябры)
 Уæрæсейы республикæ (1 сентябры — 1917-æм азы 25 октябры (7 ноябры))
 Уæрæсейы Советон Федеративон Социалистон Республикæ (сырæзт 25 октябры (7 ноябры) 1917-æм азы, 1922—1991 Советон Цæдисы сконды)
 Советон Социалистон Республикæты Цæдис (1922-æм азы 30 декабры — 1991-æм азы 26 декабры)
 Уæрæсейы Федераци (1991-æм азы 25 декабры — ныры рæстæг)

 Сæйраг сахæртæ 
 862—882 — Новгород
 882—1243 — Киев
 1243—1389 — Владимир
 1389—1712 — Мæскуы
 1712 21 майы—1728 — Бетъырбух
 1728—1732 — Мæскуы
 1732—1918 — Бетъырбух (1914-æм азы 18 августæй йæ ном уыд Петроград)
 1918-æм азы 12 мартъийæ ныры рæстæгмæ — Мæскуы

 Президенттæ 
 Борис Ельцин (10 июлы 1991— 5 ноябры 1996)
 Виктор Черномырдин (Хæстæ æххæстгæнæг; 5 — 6 ноябры 1996)
 Борис Ельцин (6 ноябры 1996— 31 декабры 1999)
 Владимир Путин (31 декабры 1999— 7 майы 2008)
 Дмитрий Медведев (7 майы 2008— 7 майы 2012)
 Владимир Путин (7 майы 2012 — ныры онг)

 Æрдз 
 Цæдтæ 
Байкал у дунейы арфдæр цад, стырдæр æрдзон æдзæхх донуат. Ладогæйы цад у Европæйы стырдæр æдзæхх цад.

 Кæс ноджы 
 Уæрæсейы сахартæ цæрджыты нымæцмæ гæсгæ
 Уæрæсейы стырдæр хъæуты номхыгъд‎

мини|250px|Уæрæсейы картæ
мини|250px|Уæрæсе
250px|рахиз|мини|Ног Ладогæйы уынд
мини|250px|Фыдыбæстæйы сæрвæлтау!
мини|250px|Мæскуыйы Кремль

 Фиппаинæгтæ 

*