ବାସପ୍ପା ଦାନପ୍ପା ଯତ୍ତି

ବାସପ୍ପା ଦାନପ୍ପା ଯତ୍ତି (ବି.ଡି. ଯତ୍ତି,୧୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୧୨– ୭ ଜୁନ ୨୦୦୨) ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୭୪ ରୁ ୧୯୭୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ ୧୧ ଫେବ୍ରୁଆରୀରୁ ୨୫ ଜୁଲାଇ ୧୯୭୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର କାର୍ଯ୍ୟବାହି ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସେବା ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ଦଶକ ଦୀର୍ଘ ଉତ୍‌ଥାନ-ପତନ ଭରା ରାଜନୈତିକ ଜୀବନରେ ଜତ୍ତି ଜଣେ ନଗରପାଳିକା ସଦସ୍ୟ ଠାରୁ ଭାରତର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାଂବିଧାନିକ ପଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଦୋନ୍ନତି ଲାଭ କରିଥିଲେ ।

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ଜତ୍ତି ୧୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୧୨ ରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ବାଗଲକୋଟ ଜିଲ୍ଲା (ପୂର୍ବତନ ବିଜାପୁର ଜିଲ୍ଲା) ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜମଖଣ୍ଡି ତାଲୁକର ସାଭାଲଗି ଗ୍ରାମରେ ଲିଙ୍ଗାୟତ ସମୁଦାୟର ଏକ ଉପଶାଖା ବନାଜିଗା ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଦାନପ୍ପା ଜଟ୍ଟି ଏବଂ ମାତା ସଙ୍ଗମ୍ମା ଥିଲେ। ଜତ୍ତି ଜମଖଣ୍ଡିର ପି.ବି. ହାଇସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ାଶୁନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ରାଜାରାମ କଲେଜରୁ କଳା ସ୍ନାତକ (ବି.ଏ.) ଡିଗ୍ରୀ, ଏବଂ କୋଲହାପୁରର ସାଇକ୍ସ ଲ କଲେଜରୁ ଆଇନ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ଜମଖଣ୍ଡିରେ କିଛି ସମୟ ଆଇନଜୀବୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ ୧୯୪୦ ମସିହାରେ ସେ ଜମଖଣ୍ଡି ନଗରପାଳିକାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ ତାହାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ ସେ ଜମଖଣ୍ଡି ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀକାଳରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ।

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ 
୧୯୪୦ ମସିହାରେ ଜମଖଣ୍ଡିରେ ଜଣେ ନଗରପାଳିକା ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ୧୯୪୫ ମସିହାରେ ଜମଖଣ୍ଡି ଟାଉନ୍ ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ ସେ ଜମଖଣ୍ଡି ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ ଜମଖଣ୍ଡି ରାଜଶାସିତ ରାଜ୍ୟ ସରକାରରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଶେଷରେ ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ସେ ଜମଖଣ୍ଡି ରାଜ୍ୟର ‘ଦେୱାନ’ (ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ) ହୋଇଥିଲେ। ଦେୱାନ ଭାବେ ସେ ମହାରାଜା ଶଙ୍କର ରାଓ ପଟୱାର୍ଧନଙ୍କ ସହ ସୁମଧୁର ସମ୍ପର୍କ ରଖିଥିଲେ ଏବଂ ଛୋଟ ରାଜ୍ୟଟିକୁ ଭାରତ ସଂଘରେ ଭିଳେଇବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ। ୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୮ରେ ଜମଖଣ୍ଡି ବମ୍ବେଇ ରାଜ୍ୟ ସହ ଭିଳିଯାଇବା ପରେ ସେ ପୁଣି ଆଇନ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଫେରି ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରାୟ ୨୦ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଜାରି ରଖିଥିଲେ।

ପରେ ଜତ୍ତିଙ୍କୁ ଭିଳିତ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପାଇଁ ବମ୍ବେଇ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାର ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ନାମିତ କରାଗଲା ଏବଂ ନାମାଙ୍କନର ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ସେ ତତ୍କାଳୀନ ବମ୍ବେଇ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ବି.ଜି. ଖେରଙ୍କ ପାର୍ଲିଆମେଣ୍ଟାରୀ ସଚିବ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ଏହି ପଦରେ କିଛି ବର୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ୧୯୫୨ର ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ପରେ ସେ ତତ୍କାଳୀନ ବମ୍ବେଇ ସରକାରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶ୍ରମ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ଗଠନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦରେ ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀବନୀ ‘I’m my own model’ ବହୁତ ଲୋକପ୍ରିୟ।

 ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ 

ପରେ ଜତ୍ତି ଅକ୍ଟୋବର 1968 ରୁ ନଭେମ୍ବର ୧୯୭୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଣ୍ଡିଚେରୀର ଉପରାଜ୍ୟପାଳ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।୧୪ ନଭେମ୍ବର ୧୯୭୨ରେ ସେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟପାଳ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୩ ରେ ନନ୍ଦିନୀ ସତପଥୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଶାସକ କଂଗ୍ରେସ ସରକାର ବିଧାନସଭାରେ ଅଧିକ୍ୟ ହରାଇବା ପରେ ପଦତ୍ୟାଗ କରିଥିଲା। ବିରୋଧୀ ଦଳନେତା ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ସରକାର ଗଠନ ପାଇଁ ଦାବି ରଖି ଅଧିକାଂଶ ବିଧାୟକଙ୍କ ସମର୍ଥନ ଦେଖାଇଥିଲେ ସତ୍ତ୍ୱେ, ଜଟ୍ଟି ସତପଥୀଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଅନୁଯାୟୀ ବିଧାନସଭା ଅଧିବେଶନକୁ ପ୍ରୋରୋଗ୍ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୩ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୩ରେ ରାଜ୍ୟରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶାସନ ଲାଗୁ କରିବା ପାଇଁ ସୁପାରିଶ କରିଥିଲେ। ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶାସନ କାଳଖଣ୍ଡରେ, ଯାହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା, ଜତ୍ତି ପରାମର୍ଶଦାତାମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଶାସନ ଚାଲାଇଥିଲେ।୧୯୭୪ର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତା କରିବା ପାଇଁ ସେ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୭୪ରେ ରାଜ୍ୟପାଳ ପଦରୁ ପଦତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।

 ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପଦ 
ନିର୍ବାଚନରେ ଜଟ୍ଟି ବିରୋଧୀ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଏନ୍‌.ଇ. ହୋରୋଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ। ଇଲେକ୍ଟୋରାଲ କଲେଜରେ ଜତ୍ତି ୫୨୧ ଭୋଟ ପାଇଥିବା ବେଳେ ହୋରୋ ୧୪୧ ଭୋଟ ପାଇଥିଲେ। ଜତ୍ତି ୨୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୭୪ରେ ନିର୍ବାଚିତ ଘୋଷିତ ହୋଇ ୩୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୭୪ରେ ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ୧୧ ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୧୯୭୭ ରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଅବସ୍ଥାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଫଖରୁଦ୍ଦିନ ଅଲି ଅହମଦଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ, ସେହି ଦିନେ ଜତ୍ତି ଭାରତର କାର୍ଯ୍ୟବାହି ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ୧୯୭୭ ର ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ପରାଜୟ ପରେ, ଜତ୍ତି ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ କେୟାରଟେକର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରି ରଖିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ କ୍ୟାବିନେଟର ସୁପାରିଶ ଅନୁଯାୟୀ ୨୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୭ରେ ଆପାତକାଳ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିଥିଲେ। ୨୪ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୭ରେ ସେ ମୋରାରଜୀ ଦେସାଇଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଶପଥ ଦେଇଥିଲେ। ଏପ୍ରିଲ ୧୯୭୭ ରେ ନୂତନ ସରକାର କଂଗ୍ରେସ ଶାସିତ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ସରକାର ବରଖାସ୍ତ ଏବଂ ବିଧାନସଭା ବିଘଟନ ପାଇଁ ସୁପାରିଶ କରିଥିଲା। ପ୍ରାରମ୍ଭରେ କ୍ୟାବିନେଟର ଏହି ସୁପାରିଶ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ଜତ୍ତି ଦ୍ୱିଧା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନେ ସେ ଏହାକୁ ମନ୍ଜୁର କରି ନଅଟି ରାଜ୍ୟର ସରକାରକୁ ବରଖାସ୍ତ କରିଥିଲେ। ୧୯୭୭ର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନରେ ନିର୍ବିରୋଧ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ ୨୫ ଜୁଲାଇ ୧୯୭୭ ରେ ନୀଲମ ସଞ୍ଜୀବ ରେଡ୍ଡୀ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ ଜତ୍ତିଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ସେ ୭ ଜୁନ ୨୦୦୨ ଦିନ ପରଲୋକ ଗମନ କରିଥିଲେ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୦୨ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୧୨ ଜନ୍ମ