ଆଠଗଡ଼ ପାଟଣା (ଅଷ୍ଟଦୁର୍ଗ)

ଆଠଗଡ଼ ରାଜ୍ଯର ଉପତ୍ତି ଓ ନାମକରଣ
ଆଠଗଡ଼ ରାଜ୍ୟ, ଯାହାକୁ ପରେ ଅଷ୍ଟଦୁର୍ଗ ରାଜ୍ୟ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା, ତାହାର ଆଦି ସଂସ୍ଥାପକ ଭାବରେ ରେୱା ରାଜ୍ୟର ବଘେଲ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶଜ ରାଜକୁମାର ଶଙ୍କର ଦେବ  ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଉତ୍କଳର ରାଜା ପଦ୍ମକେଶରୀଙ୍କ ଶାସନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଶଙ୍କର ଦେବ ଗଞ୍ଜାମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି ପେଜଗଳା ପର୍ବତର ଜିଲୁଣ୍ଡା ସ୍ଥାନରେ ମହାଲିଙ୍ଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ।

 ରାଜ୍ୟ ଭିତ୍ତି ସ୍ଥାପନ 
ସ୍ୱପ୍ନବାଣୀ ଓ ଦୈବୀ ସଙ୍କେତ ପାଇ ଶଙ୍କର ଦେବ ଜଙ୍ଗଲ ସଫା କରି ଗଣ୍ଡ ଓ ବାହୁ ନାମକ ଦୁଇ ପୂଜାରୀଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଏକ ନୂଆ ଜନବାସ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହାହିଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆଠଗଡ଼ ରାଜ୍ୟର ମୂଳ ନିମ୍ନିଭୂମି ହେଲା।

୯୭୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଶଙ୍କର ଦେବ ପ୍ରଥମ ରାଜା ଭାବେ ରାଜ୍ୟତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

 ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଆକ୍ରମଣ ଓ ତପସ୍ୟା 
ରାଜତ୍ୱକାଳୀନ ସମୟରେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ରାଜାଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ଶଙ୍କର ଦେବ ପରାସ୍ତ ହୋଇ ରାଜ୍ୟ ହାରିଲେ। ସେ ପେଜଗଳା ପର୍ବତର ପଣ୍ଡୁ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଗୁମ୍ଫାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ତାଙ୍କରୁ ଶିଷ୍ୟତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରି ତପସ୍ୟାରେ ଲଗି ରହିଲେ।

 ଦୈବୀ ଆଜ୍ଞା ଓ ଦେବପୁତ୍ରଗଣ 
ମହାଲିଙ୍ଗେଶ୍ୱର ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଇଥିବା ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଶଙ୍କର ଦେବ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ବ୍ୟାଘ୍ରର ପିଠିରେ ଆସିଥିବା ଦୁଇଜଣ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଦତ୍ତକ ପୁତ୍ର ରୁପରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ପଣ୍ଡୁ ତପସ୍ୱୀ ତାଙ୍କୁ —

 ଜ୍ୟେଷ୍ଠ : ବ୍ୟାଘ୍ର ଦେବ ତପସ୍ୱୀ
 କନିଷ୍ଠ : ଭୀମ ଦେବ ତପସ୍ୱୀ

ନାମ ଦେଲେ।

ଏହି ଦୁଇ ଭ୍ରାତା ଶିଷ୍ଟ ବିଦ୍ୟା ଅର୍ଜନ କରି ମ୍ଲେଚ୍ଛ ରାଜାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ରାଜ୍ୟ ପୁର୍ନବାର ଫେରି ପାଇଲେ।

୯୮୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ଦେବ ତପସ୍ୱୀ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଲେ।

 ଅଷ୍ଟଦୁର୍ଗ ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥାପନ 
ବ୍ୟାଘ୍ର ଦେବ ତପସ୍ୱୀ, ଯିଏ ପର୍ବତରେ ରହୁଥିବାରୁ ପର୍ବତ ବ୍ୟାଘ୍ର ଦେବ ଦେଓ ବୋଲି ପରିଚିତ ଥିଲେ, ସଂବତ୍ସର ୧୦୦୨ (୯୮୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ)ରେ ପୁରୀର ଗଜପତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କଠାରୁ ଶାଢୀବାନ୍ଧି ଆଜ୍ଞାପତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ସେ ୫୮ ବର୍ଷ ଆଠଗଡ଼ ରାଜ୍ୟରେ ସଫଳ ଶାସନ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ଭାଇ ଭୀମ ତପସ୍ୱୀ (ଚନ୍ଦ୍ରମଣୀ) ଲଡୁବାବାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ନୂଆଗଡ଼ (ବର୍ତ୍ତମାନର ନୟାଗଡ଼)ରେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

 ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ 
ବ୍ୟାଘ୍ର ଦେବ ମହାଲିଙ୍ଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ପଥର କିର୍ତ୍ତୀ-ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।

ସେ ରୁହାଣୀ ବଂଶର କନ୍ୟାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

 ଅଷ୍ଟଦୁର୍ଗ (ଆଠଗଡ଼)ରନାମକରଣ 
ବ୍ୟାଘ୍ର ଦେବ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ୮ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଦୁର୍ଗ ବା ଗଡ଼ ରେ ବସାଇଥିଲେ। ଏହି ୮ ଦୁର୍ଗକୁ ଅଷ୍ଟଦୁର୍ଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସେହି ୮ ଦୁର୍ଗ ହେଲେ—
କ୍ରମପୁତ୍ରଙ୍କ ନାମଦିଆଯାଇଥିବା ମୁଠା ଦୁର୍ଗ୧ବୁଷଭ ତପସ୍ୱୀଖାଲି ମୁଠା ଦୁର୍ଗ୨ଅର୍ଜୁନ ତପସ୍ୱୀପାଣ୍ଡିରିପଡ଼ା ମୁଠା ଦୁର୍ଗ୩ମହାଦେବ ତପସ୍ୱୀବଡ଼ ପଙ୍କଳବାଡି ମୁଠା ଦୁର୍ଗ୪ଭୀମ ତପସ୍ୱୀଶିକୁଳା ମୁଠା ଦୁର୍ଗ୫ବାମନ ତପସ୍ୱୀଘାଟିପାର ମୁଠା ଦୁର୍ଗ (ଜଉଗଡ଼-ଗୁଡିଆଳି ଦୁର୍ଗ)୬ବଳଭଦ୍ର ତପସ୍ୱୀଯମୁନା-ଜକର ମୁଠା ଦୁର୍ଗ୭କାର୍ତ୍ତିକେୟ ତପସ୍ୱୀରୁମାଗଡ଼ ମୁଠା ଦୁର୍ଗ୮ଗଣେଶ ତପସ୍ୱୀପାଟିଗଡ଼ ମୁଠା ଦୁର୍ଗ
ଏହି ୮ ଦୁର୍ଗ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆଠଗଡ଼ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ପରେ ଅଷ୍ଟଦୁର୍ଗ ରାଜ୍ୟ ନାମରେ ଐତିହାସିକ ପରିଚିତି ଲଭିଲା।

ଆଠଗଡ଼ ପାଟଣା  ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନ, ଯାହା ଆଠଗଡ଼ ରାଜ୍ୟର ପୁରୁଣା କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଆଠଗଡ଼ ରାଜ୍ୟଙ୍କ ଭଗ୍ନ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜବାଟୀ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା କାରଣରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଐତିହ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ।

 ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି 
ଆଠଗଡ଼ ପାଟଣା =୧୯°୩୬’ ଉତ୍ତର ଅକ୍ଷାଂଶ= ଓ =୮୫°୨୫’ ପୂର୍ବ ଦ୍ରାଘିମାଶ= ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପ୍ରାଚୀନ ଆଠଗଡ଼ ଦୁର୍ଗ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରହିଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୌଗୋଳିକ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ। athagadaPatna

ରାଜ୍ୟର ମୋଟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଥିଲା =୨୯୪ ବର୍ଗ ମାଇଲ=, ଏବଂ =୧୮୮୧ ମସିହାରେ ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟା ୭୬,୩୦୧=ଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଆଠଗଡ଼ର ଅନ୍ତର୍ଗତ ୨୯୨ଟି ଗ୍ରାମ= ଥିଲା। ଏହି ଗ୍ରାମମାନଙ୍କୁ ମୋଟ ତିନୋଟି ମୁଠାରେ ବିଭାଜନ କରାଯାଇଥିଲା

 ଖଲାଡି ମୁଠା

 ବନ୍ଦଖଣ୍ଡି ମୁଠା

 ଭିତର ମୁଠା

ରାଜ୍ୟର ବାର୍ଷିକ ପେସକାସ (ସରକାରୀ ଖଜଣା) ରାଶି ଥିଲା

 ଆଠଗଡ଼ ପାଟଣାର ପ୍ରାଚୀନ ସୀମାଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି— 
ପୂର୍ବ: ଖଲ୍ଲିକୋଟ ରାଜ୍ୟ, ପଶ୍ଚିମ: ଘୁମୁସର ରାଜ୍ୟ, ଉତ୍ତର: ବାଣପୁର ଓ ନୟାଗଡ଼ ଓ ଦକ୍ଷିଣ: ଋଷିକୁଲ୍ୟା ନଦୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁର

ଏହି ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ଆଠଗଡ଼ ପାଟଣାକୁ ଐତିହାସିକ, ସାମ୍ରାଜ୍ଯ ଓ ସାସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା। 

 ଇତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ 
ଆଠଗଡ଼ ପାଟଣା ଆଠଗଡ଼ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଶାସନୀକ, ସେନାନୀୟ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା। ରାଜବାଟୀ, ଦୁର୍ଗ, ପାଳିଓ ଭବନ, ଏବଂ ପ୍ରଶାସନୀକ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଏଠିର ମୁଖ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ପାଟଣାର ଉଲ୍ଲେଖ ଅନେକ ପୁରାତନ ପାଣ୍ଡୁଲିପି, ଗଜେଟିୟର ଓ ଇତିହାସୀକ ଲେଖାଗୁଡ଼ିକରେ ମିଳିଥାଏ।

 ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରା 
ଆଠଗଡ଼ ପାଟଣା ମାତ୍ର ଏକ ରାଜନୈତିକ କେନ୍ଦ୍ର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ପୌରାଣିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ସଂଗ୍ରହାଳୟ। ଏଠାରେ ଅନେକ ପୌରାତନ ମନ୍ଦିର, ସ୍ଥାନୀୟ ଦେବତାଙ୍କ ଅସ୍ଥାନ ଓ ଐତିହାସିକ ପୂଜାପଦ୍ଧତି ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା।

ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନ

 ପ୍ରାଚୀନ ଆଠଗଡ଼ ରାଜବାଟୀ ଭଗ୍ନାବଶେଷ

 ଆଠଗଡ଼ ଦୁର୍ଗ

 ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରମାନ

 ପାଟଣାର ପୌରାତନ ଗ୍ରା

ଆଧାର 
DHARANIDHAR BEHERA, THE HISTORY OF ATHAGADAPATNA BOOk 
title=battelli http://www.athagada.com|website=Dharani|last=Behera|first=Dharanidhar}}</ref>