ଗ୍ରାମ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଅଧିନିୟମ, ୨୦୦୮

ଗ୍ରାମ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଅଧିନିୟମ, ୨୦୦୮ ହେଉଛି ଭାରତର ସଂସଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୀତ ଏକ ଆଇନ, ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭାରତର ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ତ୍ଵରିତ କରିବା ସହ ସହଜ ଭାବରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଗ୍ରାମ ନ୍ୟାୟାଳୟ (ଗ୍ରାମ କୋର୍ଟ) ସ୍ଥାପନ କରିବା ଅଟେ । ଏହି ଆଇନ ୨ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୦୯ ଠାରୁ ପ୍ରଭାବୀ ହୋଇଥିଲା। ତଥାପି, ଏହି ଆଇନର ସଂପୂର୍ଣ୍ନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ହୋଇନାହିଁ । ୩ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୧୯ ସୁଦ୍ଧା ସାରା ଦେଶରେ ୫୦୦୦ ଏଭଳି ଅଦାଲତ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ବଦଳରେ କେବଳ ୨୦୮ଟି ଗ୍ରାମ ନ୍ୟାୟାଳୟ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲା । ଆଇନ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ନ ହେବାର ପ୍ରମୁଖ କାରଣମାନେ ହେଲେ ଆର୍ଥିକ ସୀମାବଦ୍ଧତା ତଥା ସରକାରୀ ଉଦାସୀନତା ।

 ବିଶେଷତା 

 ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିଲ୍ଲାର ମଧ୍ୟମ ସ୍ତରର ପଞ୍ଚାୟତ ମୁଖ୍ୟାଳୟରେ କିମ୍ବା ଏମିତି ମଧ୍ୟମ ସ୍ତରର ପଞ୍ଚାୟତ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସମୀପସ୍ଥ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଅଧିକ ପଞ୍ଚାୟତକୁ ନେଇ ଗ୍ରାମ ନ୍ୟାୟାଳୟ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ।Section 3(1)& 4 of Gram Nyayalayas Act, 2008
 ଗ୍ରାମ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରନ୍ତି ଏକ ନ୍ୟାୟାଧିକାରୀ, ଯିଏ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀର ନ୍ୟାୟିକ ମ୍ୟାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତି, ବେତନ ଓ ସୁବିଧା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହି ନ୍ୟାୟାଧିକାରୀମାନେ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।Section 3(1)& 4 of Gram Nyayalayas Act, 2008
 ଗ୍ରାମ ନ୍ୟାୟାଳୟର କ୍ଷେତ୍ରାଧିକାର ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ଅଧିସୂଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ। ଏହି କୋର୍ଟ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଗ୍ରାମ ନ୍ୟାୟାଳୟର କ୍ଷେତ୍ରାଧିକାର ଭିତରେ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ, ଯଥୋଚିତ ପ୍ରଚାର ପରେ, ଭ୍ରାମ୍ୟମାଣ ଅଦାଲତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ।
 ଆଇନର ପ୍ରଥମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂଚୀରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅପରାଧ ଓ ମକଦମାର ପ୍ରକୃତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଗ୍ରାମ ନ୍ୟାୟାଳୟଙ୍କୁ ସିଭିଲ୍ ଏବଂ ଫୌଜଦାରୀ — ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରାଧିକାର ରହିଛି। ଗ୍ରାମ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଆର୍ଥିକ (ପେକୁନିୟାରି) କ୍ଷେତ୍ରାଧିକାର ସମ୍ବନ୍ଧିତ କ୍ଷମତା ସଂପର୍କିତ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି ।
 ସିଭିଲ୍ ମାମଲାରେ ଆଦାୟ ହେଉଥିବା କୋର୍ଟ ଫି/ଶୁଳ୍କ ସଂପତ୍ତିର ମୂଲ୍ୟ ଯେତେ ଥାଉ ନାହିଁ, ରୁ. ୧୦୦ ଟଙ୍କା ଠାରୁ ଅଧିକ ହେବ ନାହିଁ।Section 24(1) of Gram Nyayalayas Act, 2008
 କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାର — ଉଭୟ ଏହି ଆଇନର ସୂଚୀରେ ଥିବା ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗ କିମ୍ବା ବାହାର କରିପାରିବେ। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ସୂଚୀ–I ଓ ସୂଚୀ–II କୁ ସଂଶୋଧନ କରି ତାହାକୁ ଅଧିସୂଚିତ କରିବେ ଏବଂ ପରେ ସଂସଦରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ। ରାଜ୍ୟ ସରକାର ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ଯେଉଁ ଆଇନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାଜ୍ୟର ବିଧାନ କରିବାର କ୍ଷମତା ଅଛି, ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୂଚୀ–I କିମ୍ବା ସୂଚୀ–II ର ପାର୍ଟ–III ରେ ସଂଶୋଧନ କରିପାରିବେ ଏବଂ ସେହି ଅଧିସୂଚନାକୁ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାରେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ।
 ଅପରାଧଗୁଡ଼ିକୁ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଂହିତାର ଅଧ୍ୟାୟ XXI ଅନୁଯାୟୀ ସାରାଂଶ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ(summary trial) ବିଚାର କରାଯିବ।
 ଏହି ଆଇନ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଂହିତାର ଅଧ୍ୟାୟ XXIA ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ଲି ବାର୍ଗେନିଂ (ଦୋଷ ସ୍ୱୀକାର ଆଧାରିତ ସମ୍ମତି) କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁମତି ଦିଏ।
 ସିଭିଲ୍ ବିଷୟରେ, ଗ୍ରାମ ନ୍ୟାୟାଳୟ ନ୍ୟାୟର ହିତରେ ଯେପରି ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଓ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ବୋଲି ଭାବେ, ସେପରି ବିଶେଷ/ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କରିପାରିବ।Section 24(6) of Gram Nyayalayas Act, 2008
 ସିଭିଲ୍ ମକଦମାଗୁଡ଼ିକୁ ଦିନକୁ ଦିନ ଭିତ୍ତିରେ ପରିଚାଳନା କରାଯାଏ, ସୀମିତ ସ୍ଥଗିତି ସହ, ଏବଂ ମକଦମା ରୁଜୁ ହୋଇଥିବା ତାରିଖରୁ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
 ଡିକ୍ରୀ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ସମୟରେ କୋର୍ଟ ପ୍ରାକୃତିକ ନ୍ୟାୟର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରି ବିଶେଷ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁମତି ଦେଇପାରିବ।
 ଗ୍ରାମ ନ୍ୟାୟାଳୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଥମେ ବିବାଦର ସମାଧାନ ପାଇଁ ସମାଧାନ (conciliation) ଓ ସହମତି ମାଧ୍ୟମରେ ମିଳାମିଶା କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
 ଗ୍ରାମ ନ୍ୟାୟାଳୟଙ୍କୁ, ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥଳେ, ଭାରତୀୟ ସାକ୍ଷ୍ୟ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ସାଧାରଣତଃ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ ହେଉ ନ ଥିବା କିଛି ପ୍ରମାଣ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଶକ୍ତି ଦିଆଯାଇଛି।Chapter VI of Gram Nyayalayas Act, 2008
 ଫୌଜଦାରୀ ମାମଲାରେ ଆପିଲ୍ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କ୍ଷେତ୍ରାଧିକାରର ସେସନ୍ସ କୋର୍ଟରେ ଏବଂ ସିବିଲ୍ ମାମଲାରେ ଜିଲ୍ଲା କୋର୍ଟରେ, ରାୟ ତାରିଖରୁ ଗୋଟିଏ ମାସ ମଧ୍ୟରେ, ଦାଖଲ କରାଯାଇପାରିବ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଆଇନ