ଏମ୍‌. ପତଞ୍ଜଳି ଶାସ୍ତ୍ରୀ

ଏମ୍‌. ପତଞ୍ଜଳି ଶାସ୍ତ୍ରୀ (ମଣ୍ଡକୋଲତୁର ପତଞ୍ଜଳି ଶାସ୍ତ୍ରୀ, ୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୮୯ – ୧୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୬୩) ଭାରତର ଦ୍ୱିତୀୟ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ସେ ୭ ନଭେମ୍ବର ୧୯୫୧ ରୁ ୩ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦବୀରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ ।

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ସେ ପଣ୍ଡିତ କୃଷ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ମାଦ୍ରାସର ପଚାଇଅପ୍ପା’ସ କଲେଜର ବରିଷ୍ଠ ସଂସ୍କୃତ ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ । ପତଞ୍ଜଳି ଶାସ୍ତ୍ରୀ ୧୯୧୦ ପାଖାପାଖି ମାଦ୍ରାସ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ B.A. ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୧୨ ରେ LL.B. ଆଇନ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରି ଏକ ଆଇନଜୀବୀ ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।

 ପେଶାଜୀବନ 
ଶାସ୍ତ୍ରୀ ୧୯୧୪ ରେ ମାଡ୍ରାସ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଏକ ଆଡଭୋକେଟ ଭାବେ ତାଙ୍କର ପେଶାଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ଅନେକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ବିଶେଷତଃ କର (ଟାକ୍ସ) ଆଇନରେ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ । ୧୯୨୨ ରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର କ୍ଷମତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ସେ ଇନକମ୍ ଟାକ୍ସ କମିଶନରଙ୍କ ସ୍ଥାୟୀ କଉନସେଲ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ସେ ୧୫ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୩୯ ରେ ବେଞ୍ଚକୁ ପଦୋନ୍ନତି ଲାଭ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦବୀରେ ରହିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ସେ ସର୍ ସିଡ୍ନି ୱାଡସୱର୍ଥଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ମାଦ୍ରାସ ଆଗ୍ରିକଲଚରିସ୍ଟ୍ସ ଡେବ୍ଟ ରିଲିଫ୍ ଆକ୍ଟ ପାସ୍ ହେବା ପରେ ଆସିଥିବା ଜଟିଳ ମାମଲାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣାଣି କରିଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ନିକଟ ସାଥୀ ସର୍ ଶ୍ରୀନିବାସ ୱରଦାଚାରିୟାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯିଏ ଫେଡରାଲ୍ କୋର୍ଟକୁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।

୬ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୪୭ ରେ, ମାଡ୍ରାସ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ବରିଷ୍ଠତାରେ ତୃତୀୟ ଥିବାବେଳେ, ସେ ଭାରତର ଫେଡରାଲ୍ କୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀକାଳରେ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ ହୋଇଗଲା । ୬ ନଭେମ୍ବର ୧୯୫୧ ରେ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଏଚ୍‌. ଜେ. କନିଆଙ୍କ ଅକସ୍ମାତ ଦେହାନ୍ତ ପରେ, ବରିଷ୍ଠତମ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା । ସେ ୩ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୪ ରେ ଅବସର ନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦବୀରେ ରହିଥିଲେ । ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟରେ ତାଙ୍କ ସେବାକାଳରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀ ୭୫ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୧୭୧ଟି ବେଞ୍ଚର ଅଂଶ ଥିଲେ । ସେ ଚାରିଜଣ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ନିଯୁକ୍ତିର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

୧୯୫୩ ରେ ସେ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରୋ-ଚାନ୍ସେଲର ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ୧୯୫୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେବା ଦେଲେ । ଅବସର ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆଇନ ସଂଘର ଦିଲ୍ଲୀ ଶାଖା ସହିତ ସକ୍ରିୟ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ଏୟାରଲାଇନ୍ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଜାତୀୟକରଣ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ଏୟାରଲାଇନ୍ସ କମ୍ପେନସେସନ୍ କମିଶନ୍ ର ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ । ସେ ପ୍ରେସ୍ ଟ୍ରଷ୍ଟ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆର ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ ମଣ୍ଡଳୀର ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ଏବଂ ୧୯୫୮ ଜୁଲାଇରୁ ୧୯୬୨ ଅପ୍ରେଲ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଦ୍ରାସ ବିଧାନ ପରିଷଦର ସଦସ୍ୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଭାବେ ସେ ବନାରସ ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ପରିଷଦର ସକ୍ରିୟ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ । ସେ ୧୯୫୯ ରୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସଂସ୍କୃତ ବୋର୍ଡ ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ ଏବଂ ତିରୁପତିର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସଂସ୍କୃତ ବିଦ୍ୟା ପୀଠ ର ମଧ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ । 

ସେ ୧୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୬୩ ରେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ତାଙ୍କ ଜାମାତାଙ୍କଘରେ ହୃଦ୍‌ରୋଗ ଆକ୍ରମଣରେ ପରଲୋକ ଗମନ କଲେ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୮୯ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି