ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ

ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ (Chief Justice of India/CJI) ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଏବଂ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଥାନ୍ତି ।[3] ଭାରତର ସଂବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ, ବିଦାୟମାନ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପରବର୍ତ୍ତୀ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବାର କ୍ଷମତା ରଖନ୍ତି। ନିଯୁକ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ୬୫ ବର୍ଷ ବୟସ ପୂରଣ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିମ୍ବା ମହାଭିଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ପଦଚ୍ୟୁତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଦରେ ରହନ୍ତି । ପରମ୍ପରାନୁସାରେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁପାରିଶ ହୋଇଥିବା ନାମ ସାଧାରଣତଃ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସର୍ବାଧିକ ବରିଷ୍ଠ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ହୋଇଥାଏ ।

ତଥାପି, ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ଦୁଇଥର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୯୭୩ ମସିହାରେ, ତିନିଜଣ ବରିଷ୍ଠ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କୁ ବାଦ୍‌ଦେଇ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ଅଜିତ ନାଥ ରାୟଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହାଛଡ଼ା, ୧୯୭୭ ମସିହାରେ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ହଂସରାଜ ଖାନ୍ନାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ମିର୍ଜା ହମୀଦୁଲ୍ଲା ବେଗଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ।

ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପ୍ରମୁଖ ଭାବେ, ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ମାମଲାର ବଣ୍ଟନ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଇନଗତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ନିରାକରଣ କରିବା ପାଇଁ ସଂବିଧାନିକ ବେଞ୍ଚଗୁଡ଼ିକର ଗଠନ ପାଇଁ ଦାୟୀ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଭାରତ ସଂବିଧାନର ଅନୁଛେଦ ୧୪୫ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିୟମାବଳୀ, ୧୯୬୬ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶମାନଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି। କୌଣସି ମାମଲାରେ, ସେହି ନ୍ୟାୟଧୀଶମାନେ ପୁନଃବଣ୍ଟନ ପାଇଁ ମାମଲାଟିକୁ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ପାଇଁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ସହିତ ଏକ ବଡ଼ ବେଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ପରିଗଣନା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇପାରେ।

ପ୍ରଶାସନିକ ପକ୍ଷରୁ, ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ରୋଷ୍ଟରର ପାଳନ, ଅଦାଲତ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନିରୀକ୍ଷଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ ସମ୍ପର୍କିତ ସାଧାରଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି।

ଭାରତର ୫୩ତମ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ କାନ୍ତ ୨୪ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୫ ତାରିଖରେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି ।

 ନିଯୁକ୍ତି 
ଯେତେବେଳେ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ଅବସର ସମୟ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୁଏ, ଆଇନ ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ଠାରୁ ସୁପାରିଶ ଚାହେଁ । ଅନ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶମାନଙ୍କ ସହିତ ପରାମର୍ଶ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ । ପରେ, ସେହି ସୁପାରିଶ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ, ଯିଏ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ଭାବେ କାହାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ସେ ବିଷୟରେ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥାନ୍ତି ।

 ନିଷ୍କାସନ (ପଦଚ୍ୟୁତି) 

ଭାରତର ସଂବିଧାନର ଅନୁଛେଦ ୧୨୪(୪) ରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କୁ ପଦଚ୍ୟୁତ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅଛି, ଯାହା ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ । ଏକଥର ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ପରେ, ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟଧୀଶ ୬୫ ବର୍ଷ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଦରେ ରହନ୍ତି । ସଂବିଧାନରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନାହିଁ । ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ସଂସଦ ଦ୍ୱାରା ମହାଭିଯୋଗ (ପଦଚ୍ୟୁତି ପ୍ରକ୍ରିୟା) ମାଧ୍ୟମରେ ହଟାଯାଇପାରେ:“ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର କୌଣସି ନ୍ୟାୟଧୀଶକୁ ତାଙ୍କ ପଦରୁ ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଟାଯିବ ନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସଦର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଦନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଦସ୍ୟସଂଖ୍ୟାର ଅଧିକାଂଶ ଏବଂ ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଭୋଟ ଦେଉଥିବା ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ଅତି କମରେ ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ଅଧିକାଂଶ ଦ୍ୱାରା ପାରିତ ଏକ ଅଭିଭାଷଣ ପରେ, ସେହି ସଦନର ସେହି ଅଧିବେଶନରେ ପ୍ରମାଣିତ କୁକର୍ମ କିମ୍ବା ଅକ୍ଷମତାର ଆଧାରରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ଆଦେଶ ଜାରି ନହୁଏ।” – ଅନୁଛେଦ ୧୨୪(୪), ଭାରତର ସଂବିଧାନ ।(A Judge of the Supreme Court shall not be removed from his office except by an order of the President passed after an address by each House of Parliament supported by a majority of the total membership of that House and by a majority of not less than two-thirds of the members of that House present and voting has been presented to the President in the same session for such removal on the ground of proved misbehaviour or incapacity-Article 124(4), Constitution of India )

 ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶଙ୍କ ତାଲିକା 
ସଂଖ୍ୟାନାମ
(ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ)ଛବିସେବା ଅବଧିର ପ୍ରାରମ୍ଭସେବା ଅବଧିର ଶେଷDate of appointment as Judge inSupreme Court୧ଏଚ୍. ଜେ. କନିଆ
(1890–1951)100x100_ପିକସେଲ|Harilal Jekisundas Kania୨୬ ଜାନୁୟାରୀ ୧୯୫୦୨ଏମ୍‌. ପତଞ୍ଜଳି ଶାସ୍ତ୍ରୀ
(1889–1963)102x102_ପିକସେଲ|Mandakolathur Patanjali Sastri୭ ନଭେମ୍ବର ୧୯୫୧୩ମେହରଚନ୍ଦ ମହାଜନ
(1889–1967)100x100_ପିକସେଲ|Mehr Chand Mahajan୪ ଜାନୁୟାରୀ ୧୯୫୪୪ବିଜନ କୁମାର ମୁଖାର୍ଜୀ
(1891–1956)100x100_ପିକସେଲ|Bijan Kumar Mukherjea୫ସୁଧୀ ରଞ୍ଜନ ଦାସ
(1894–1977)100x100_ପିକସେଲ|Sudhi Ranjan Das୬ଭୁବନେଶ୍ୱର ପ୍ରସାଦ ସିହ୍ନା
(1899–1986)100x100_ପିକସେଲ|Bhuvaneshwar Prasad Sinha୭ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବାଲାଚାର୍ଯ୍ୟ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କର
(1901–1981)100x100_ପିକସେଲ|Pralhad Balacharya Gajendragadkar୮ଅମଲ କୁମାର ସରକାର
(1901–2001)100x100_ପିକସେଲ|Amal Kumar Sarkar୯କୋକା ସୁବ୍‌ବା ରାଓ
(1902–1976)100x100_ପିକସେଲ|Koka Subba Rao୧୦କୈଳାସ ନାଥ ୱାଂଚୁ
(1903–1988)101x101_ପିକସେଲ|Kailas Nath Wanchoo୧୧ମହମ୍ମଦ ହିଦାୟତୁଲ୍ଲାହ
(1905–1992){{ସେ ମଧ୍ୟ ଭାରତର କାର୍ଯ୍ୟବାହୀ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏବଂ ଉପ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ}}94x94_ପିକସେଲ|M. Hidayatullah୧୨ଜୟନ୍ତିଲାଲ ଛୋଟାଲାଲ ଶାହ
(1906–1991)101x101_ପିକସେଲ|Jayantilal Chhotalal Shah୧୩ସର୍ବ ମିତ୍ର ସିକ୍ରି
(1908–1992)100x100_ପିକସେଲ|Sarv Mittra Sikri୧୪ଅଜିତ ନାଥ ରାୟ
(1912–2009)101x101_ପିକସେଲ|Ajit Nath Ray୧୫ମିର୍ଜା ହମୀଦୁଲ୍ଲା ବେଗ
(1913–1988)101x101_ପିକସେଲ|Mirza Hameedullah Beg୧୬ୱାଇ. ଭି. ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ
(1920–2008)100x100_ପିକସେଲ|Yeshwant Vishnu Chandrachud୧୭ପି.ଏନ୍. ଭଗବତୀ
(1921–2017)101x101_ପିକସେଲ|Prafullachandra Natwarlal Bhagwati୧୮ରଘୁନନ୍ଦନ ସ୍ୱରୂପ ପାଠକ
(1924–2007)101x101_ପିକସେଲ|Raghunandan Swarup Pathak‡୧୯ଇ. ଏସ୍‌. ଭେଙ୍କେଟରାମେୟା
(1924–1997)100x100_ପିକସେଲ|E. S. Venkataramiah୨୦ସବ୍ୟସାଚୀ ମୁଖାର୍ଜୀ
(1927–1990)100x100_ପିକସେଲ|Sabyasachi Mukharji୨୧ରଙ୍ଗନାଥ ମିଶ୍ର
(1926–2012)101x101_ପିକସେଲ|Ranganath Misra୨୨କମଳ ନରାୟଣ ସିଂହ
(1926–2022)100x100_ପିକସେଲ|Kamal Narain Singh୨୩ଏମ୍. ଏଚ୍. କାନିଆ
(1927–2016)101x101_ପିକସେଲ|Madhukar Hiralal Kania୨୪ଲଳିତ ମୋହନ ଶର୍ମା
(1928–2008)100x100_ପିକସେଲ|Lalit Mohan Sharma୨୫ଏମ୍‌. ଏନ୍‌. ଭେଙ୍କେଟଚେଲେୟା
(born 1929)100x100_ପିକସେଲ|M. N. Venkatachaliah୨୬ଏ. ଏମ୍. ଅହମଦି
(1932–2023)101x101_ପିକସେଲ|Aziz Mushabber Ahmadi୨୭ଜେ. ଏସ୍. ବର୍ମା
(1933–2013)101x101_ପିକସେଲ|Jagdish Sharan Verma୨୮ମଦନ ମୋହନ ପୁଞ୍ଚୀ
(1933–2015)100x100_ପିକସେଲ|Madan Mohan Punchhi୨୯ଆଦର୍ଶ ସେନ ଆନନ୍ଦ
(1936–2017)101x101_ପିକସେଲ|Adarsh Sein Anand୩୦ସାମ୍‌ ପିରୋଜ୍ ଭରୁଚା
(born 1937)100x100_ପିକସେଲ|Sam Piroj Bharucha୩୧ଭୁପିନ୍ଦର ନାଥ କୃପାଳ
(born 1937)100x100_ପିକସେଲ|Bhupinder Nath Kirpal୩୨ଗୋପାଳବଲ୍ଲଭ ପଟ୍ଟନାୟକ
(born 1937)100x100_ପିକସେଲ|Gopal Ballav Pattanaik୩୩ବିଶ୍ଵେଶ୍ଵର ନାଥ ଖରେ
(born 1939)100x100_ପିକସେଲ|Vishweshwar Nath Khare୩୪ଏସ୍‌.ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବାବୁ
(born 1939)87x87_ପିକସେଲ|S. Rajendra Babu୩୫ରମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ଲାହୋଟି
(1940–2022)100x100_ପିକସେଲ|Ramesh Chandra Lahoti୩୬ଯୋଗେଶ କୁମାର ସଭରୱାଲ
(1942–2015)100x100_ପିକସେଲ|Yogesh Kumar Sabharwal୩୭କେ. ଜି. ବାଳକୃଷ୍ଣନ୍
(born 1945)95x95_ପିକସେଲ|Konakuppakatil Gopinathan Balakrishnan୩୮ଏସ୍. ଏଚ୍. କପାଡିଆ
(1947–2016)95x95_ପିକସେଲ|Sarosh Homi Kapadia୩୯ଅଲ୍‌ତମାସ କବୀର
(1948–2017)100x100_ପିକସେଲ|Altamas Kabir୪୦ପାଲନିସାମି ସଥାଶିବମ୍
(born 1949)112x112_ପିକସେଲ|Palanisamy Sathasivam୪୧ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମଲ ଲୋଧା
(born 1949)92x92_ପିକସେଲ|Rajendra Mal Lodha୨୭ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୧୪୪୨ଏଚ୍. ଏଲ୍. ଦତ୍ତୁ
(born 1950)111x111_ପିକସେଲ|Handyala Lakshminarayanaswamy Dattu୨୮ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୧୪୪୩ଟି. ଏସ୍‌. ଠାକୁର
(born 1952)112x112_ପିକସେଲ|Tirath Singh Thakur୩ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୧୫୪୪ଜଗଦୀଶ ସିଂହ ଖେହର
(born 1952)76x76_ପିକସେଲ|Jagdish Singh Khehar୪ ଜାନୁୟାରୀ ୨୦୧୭୪୫ଦୀପକ ମିଶ୍ର
(born 1953)85x85_ପିକସେଲ|Dipak Misra୪୬ରଞ୍ଜନ ଗୋଗୋଇ
(born 1954)94x94_ପିକସେଲ|Ranjan Gogoi୪୭ଶରଦ୍ ଅରବିନ୍ଦ ବୋବଡେ
(born 1956)79x79_ପିକସେଲ|Sharad Arvind Bobde୪୮ଏନ୍. ଭି. ରମଣା
(born 1957)103x103_ପିକସେଲ|Nuthalapati Venkata Ramana୪୯ଉଦୟ ଉମେଶ ଲଳିତ
(born 1957)115x115_ପିକସେଲ|Uday Umesh Lalit୫୦ଧନଞ୍ଜୟ ଯଶୋବନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼
(born 1959)88x88_ପିକସେଲ|Dhananjaya Yeshwant Chandrachud୫୧ସଞ୍ଜୀବ ଖାନ୍ନା
(born 1960)93x93_ପିକସେଲ|Sanjiv Khanna୫୨ଭୂଷଣ ରାମକୃଷ୍ଣ ଗୱାଇ
(born 1960)alt=Bhushan Ramkrishna Gavai|113x113_ପିକସେଲ|Sanjiv Khanna23 November 2025୫୩ସୂର୍ଯ୍ୟ କାନ୍ତ
(born 1962)113x113_ପିକସେଲ|Surya KantIncumbent

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଆଇନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ବିଚାରପତି