ଭୈରୋ ସିଂହ ଶେଖାୱତ

ଭୈରୋ ସିଂହ ଶେଖାୱତ (୨୩ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୨୩ – ୧୫ ମଇ ୨୦୧୦) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତା ଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ କାନ୍ତଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ, ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୦୨ରେ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର କାଳ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ ସେ ଏହି ପଦ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପ୍ରତିଭା ପାଟିଲଙ୍କ ଠାରୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନରେ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ୨୧ ଜୁଲାଇ ୨୦୦୭ରେ ସେ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପଦରୁ ପଦତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଭୈରୋ ସିଂହ ଶେଖାୱତ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟିର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ତିନିଥର ରାଜସ୍ଥାନର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ—ଯଥା,୧୯୭୭ ରୁ ୧୯୮୦, ୧୯୯୦ରୁ ୧୯୯୨ ଏବଂ ୧୯୯୩ରୁ ୧୯୯୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ । ୧୯୫୨ରୁ ୨୦୦୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ରାଜସ୍ଥାନ ବିଧାନସଭାର ବିଭିନ୍ନ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ । ୨୦୦୩ ମସିହାରେ ସେ ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ।

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 

ସେ ୧୯୨୩ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ରାଜପୁତାନା ଏଜେନ୍ସି ଅନ୍ତର୍ଗତ ସିକର ଜିଲ୍ଲାର ଖାଚରିୟାୱାସ ଗ୍ରାମରେ ଏକ ରାଜପୁତ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଦେବୀ ସିଂହ ଗ୍ରାମର ଜଣେ କୃଷକ ଥିଲେ ଏବଂ ମାତା ବନ୍ନେ କନ୍ୱର ଗୃହିଣୀ ଥିଲେ। ସେ ପାଠପଢ଼ାରେ ଖୁବ ଭଲ ଥିଲେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ମାଧ୍ୟମିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଢ଼ା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପିତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ହେତୁ କଲେଜ ପଢ଼ା ସମାପ୍ତ କରିପାରିନଥିଲେ। ପରିବାରର ଭାର ଉଠାଇବାକୁ ସେ କୃଷକ ଭାବେ ଏବଂ ପୋଲିସ ବିଭାଗରେ ସବ୍-ଇନ୍ସପେକ୍ଟର ଭାବେ କାମ କରିଥିଲେ । କିଛି ବର୍ଷ ପୋଲିସ ବିଭାଗରେ କାମ କରିବା ପରେ, ସେ ରାଜନୀତି ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଅନୁଭବ କରି ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ଜନ ସଂଘରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ । ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ସେ ରାଜସ୍ଥାନ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ ପୋଲିସ ଇନ୍ସପେକ୍ଟର ପଦରୁ ପଦତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।

 ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ 
ସେ “ରାଜସ୍ଥାନ କା ଏକ ହି ସିଂହ” (ରାଜସ୍ଥାନର ଏକମାତ୍ର ସିଂହ), “ବାବୋସା” (ରାଜସ୍ଥାନ ପରିବାରର ମୁଖ୍ୟ) ଏବଂ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ “ଭୈରୋଂ ବାବା” ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ଭୈରୋଂ ସିଂହ ଶେଖାୱତ ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ୧୯୫୨ରେ ସେ ରାମଗଡ଼ରୁ, ୧୯୫୭ରେ ଶ୍ରୀ ମାଧୋପୁରରୁ, ଏବଂ ୧୯୬୨ ଓ ୧୯୬୭ ମସିହାରେ କିସାନ ପୋଲ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ବିଧାୟକ ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୭୨ ର ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ୧୯୭୩ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରୁ ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୭୫ ମସିହାରେ ଜରୁରୀକାଳ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇ ରୋହତକ ଜେଲକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା । ସେ ତିନିଥର ରାଜସ୍ଥାନର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିବା ଏକମାତ୍ର ଅଣ-କଂଗ୍ରେସ ରାଜନେତା ଥିଲେ ଏବଂ ଭାଜପାରୁ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

 ଜନତା ପାର୍ଟି 
ଜରୁରୀକାଳ ପରେ ୧୯୭୭ ମସିହାରେ ସେ ଜନତା ପାର୍ଟିର ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ଛାବ୍ରା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ବିଧାୟକ ହୋଇଥିଲେ । ସେହି ବର୍ଷ ରାଜସ୍ଥାନ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ଜନତା ପାର୍ଟି ୨୦୦ଟି ଆସନରୁ ୧୫୧ଟି ଆସନ ଜିତିଥିଲା ଏବଂ ୧୯୭୭ ମସିହାରେ ଶେଖାୱତ ରାଜସ୍ଥାନର ପ୍ରଥମ ଅଣ-କଂଗ୍ରେସ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ୧୯୮୦ ମସିହାରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ତାଙ୍କ ସରକାରକୁ ବରଖାସ୍ତ କରିଥିଲେ।

 ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି 
୧୯୮୦ ମସିହାରେ ଶେଖାୱତ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି (ଭାଜପା)ରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ଛାବ୍ଦା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ବିଧାୟକ ହୋଇ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ହେଲେ । ୧୯୮୫ ମସିହାରେ ସେ ନିମ୍ବାହେରାରୁ ବିଧାୟକ ହୋଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ୧୯୮୯ ମସିହାରେ ଭାଜପା ଓ ଜନତା ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ମିଳିତ ମେଣ୍ଟ ରାଜସ୍ଥାନର ଲୋକସଭାର ସମସ୍ତ ୨୫ଟି ଆସନ ଜିତିଥିଲା ଏବଂ ୧୯୯୦ ମସିହାରେ ହୋଇଥିବା ନବମ ରାଜସ୍ଥାନ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ୧୩୮ଟି ଆସନ (ଭାଜପା – ୮୪, ଜନତା ଦଳ – ୫୪) ଜିତିଥିଲା। ଏହା ପରେ ଶେଖାୱତ ପୁଣିଥରେ ରାଜସ୍ଥାନର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ ଏବଂ ଧୋଲପୁର ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ବିଧାୟକ ଥିଲେ। ୧୯୯୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ସରକାର ବରଖାସ୍ତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ରାଜ୍ୟରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶାସନ ଲାଗୁ କରାଯାଇଥିଲା ।

୧୯୯୩ ମସିହାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ନିର୍ବାଚନରେ ଶେଖାୱତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭାଜପା ୯୬ଟି ଆସନ ଜିତି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏକକ ଦଳ ଭାବେ ଉଦୟ ହୋଇଥିଲା। ସେ ନିଜେ ଦୁଇଟି ଆସନରୁ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ି, ବାଲି ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ବିଧାୟକ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାନଗର ଆସନରେ ସେ ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ରହି ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ପ୍ରାର୍ଥୀ ରାଧେଶ୍ୟାମ ଗଙ୍ଗାନଗର ସେଠାରେ ଜିତିଥିଲେ। ଭାଜପା ସମର୍ଥିତ ତିନିଜଣ ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ମଧ୍ୟ ଜିତିଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଜପା ସମର୍ଥକ ସ୍ୱାଧୀନମାନଙ୍କ ସହ ମୋଟ ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ୧୧୬ କୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା । ଏହା ପରେ ଶେଖାୱତ ତୃତୀୟଥର ପାଇଁ ରାଜସ୍ଥାନର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ।

୧୯୯୮ ମସିହାରେ ଶେଖାୱତ ପୁଣିଥରେ ବାଲିରୁ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଭାଜପା ଶକ୍ତି ହରାଇଥିଲା ଏବଂ ଶେଖାୱତ ବିଧାନସଭାରେ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ହେଲେ। ୧୯୭୨ ମସିହାରେ ଜୟପୁରର ଗାନ୍ଧୀନଗର ଏବଂ ୧୯୯୩ ମସିହାରେ ଗଙ୍ଗାନଗର ଆସନରୁ ସେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟତୀତ, ଶେଖାୱତ ରାଜସ୍ଥାନ ବିଧାନସଭାର ସମସ୍ତ ନିର୍ବାଚନ ଜିତିଥିଲେ।

୧୯୯୯ ମସିହାର ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ନିଜ ଘନିଷ୍ଠ ମିତ୍ର ହାଇଦ୍ରାବାଦର ପ୍ରେମ ସିଂହ ରାଠୋରଙ୍କୁ ମହାରାଜଗଞ୍ଜ (ବର୍ତ୍ତମାନ ଗୋଶାମହଲ) ଆସନରୁ ଟିକେଟ୍ ଦେବା ପାଇଁ ଭାଜପାକୁ ସୁପାରିଶ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚନ ଜିତିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରି ଉତ୍ତର ଆନ୍ଧ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାଜପାର ଦୃଢ଼ ଉପସ୍ଥିତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଶେଖାୱତ ରାଠୋରଙ୍କ ଝିଅର ବିବାହରେ ମଧ୍ୟ ସହଯୋଗ କରି ଏକ ଆତ୍ମୀୟ ସହ ବିବାହ ନିଶ୍ଚିତ କରାଇଥିଲେ।

 ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି (୨୦୦୨–୨୦୦୭) 
୨୦୦୨ ମସିହାରେ ଶେଖାୱତ ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ୭୫୦ଟି ପଡ଼ିଥିବା ମତରୁ ୧୪୯ଟି ମତାଧିକ୍ୟରେ ବିରୋଧୀ ପ୍ରାର୍ଥୀ ସୁଶୀଲ କୁମାର ଶିନ୍ଦେଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ।

ଜୁଲାଇ ୨୦୦୭ ମସିହାରେ ଶେଖାୱତ ଜାତୀୟ ଲୋକତାନ୍ତ୍ରିକ ମହାମେଣ୍ଟର ସମର୍ଥନରେ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିଥିଲେ, ଏ. ପି. ଜେ. ଅବ୍ଦୁଲ କଲାମଙ୍କ ପରେ ଜଣେ ଲୋକପ୍ରିୟ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ। କିନ୍ତୁ ସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ମହାମେଣ୍ଟ–ବାମପନ୍ଥୀମାନଙ୍କ ସମର୍ଥିତ ପ୍ରାର୍ଥୀ ପ୍ରତିଭା ପାଟିଲଙ୍କ ଠାରୁ ସେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହା ସହିତ ସେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନରେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିବା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେଲେ । ଏହି ପରାଜୟ ପରେ, ୨୧ ଜୁଲାଇ ୨୦୦୭ରେ ସେ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପଦରୁ ପଦତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।

 ଦେହାନ୍ତ 
ଭୈରୋ ସିଂହ ଶେଖାୱତ କ୍ୟାନ୍ସର ଏବଂ ଏହାସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ୧୫ ମଇ ୨୦୧୦ ତାରିଖରେ ଜୟପୁରର ସୱାଇ ମାନ ସିଂହ ହସ୍ପିଟାଲରେ ପରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ତାଙ୍କ ଶବଦାହ ରାଜସ୍ଥାନ ସରକାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଜମିରେ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କ ସ୍ମାରକ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ତାଙ୍କ ଶବାନୁଷ୍ଠାନରେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର କନ୍ୟା ରତନ ରାଜଭୀ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ଭାଜପା ନେତା ନରପତ ସିଂହ ରାଜଭୀଙ୍କ ସହ ବିବାହିତ ।

ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୂରଜ କନ୍ୱର (୧୯୨୭–୨୦୧୩) ୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୩ ତାରିଖରେ ୮୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ପ୍ରାୟ ଦୁଇରୁ ତିନି ବର୍ଷ ଅଧିକ ସମୟ ଜୀବିତ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶେଷ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଶେଖାୱତଙ୍କ ସ୍ମାରକ ସ୍ଥଳରେ ତାଙ୍କ ଶବଦାହ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୩ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୦ ମୃତ୍ୟୁ