ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବାଲାଚାର୍ଯ୍ୟ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କର

ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବାଲାଚାର୍ଯ୍ୟ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କର (୧୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୦୧ – ୧୨ ଜୁନ ୧୯୮୧) ଭାରତର ୭ମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ସେ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୬୪ ରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୬୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦବୀରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ ।

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଏବଂ ପେଶାଜୀବନ 
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବାଲାଚାର୍ଯ୍ୟ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କରଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୦୧ ରେ ବମ୍ବେ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସୀର ସତାରାରେ ଏକ ଦେଶସ୍ଥ ମାଧ୍ୱ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କର ବାଲାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ହୋଇଥିଲା । ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କରଙ୍କ ପରିବାର କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଧାରୱାଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼ ନାମକ ସ୍ଥାନରୁ ସତାରାକୁ (ଏବେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଅଂଶ) ଆସିଥିଲେ । ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କରଙ୍କ ପିତା ବାଲ-ଆଚାର୍ଯ୍ୟ (ଶିକ୍ଷକ) ଜଣେ ସଂସ୍କୃତ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଥିଲେ । ପି.ବି. ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କର, ବାଲ-ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପୁଅ । ସେ ୧୯୨୪ ରେ ଡେକନ୍ କଲେଜ୍‌ (ପୁଣେ) ରୁ M.A. ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କଲେ ଏବଂ ୧୯୨୬ ରେ ILS Law College ରୁ ଅନର୍ସ ସହିତ LL.B. ପାସ୍ କରି ବମ୍ବେ ବାରର ଆପିଲାଟ୍ ସାଇଡରେ ଯୋଗ ଦେଲେ । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଦିନରେ ସେ Hindu Law Quarterly ର ସମ୍ପାଦନା କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଦତ୍ତକ ମିମାଂସା (‘Dattaka Mimamsa’ ) ର ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ସଂସ୍କରଣ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବିଦ୍ଵାନ ଭାବେ ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲା । ସେ ବମ୍ବେ ବାରର ନିର୍ବିବାଦ ନେତା ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଯୁକ୍ତିକୁଶଳ ଏବଂ ଆଇନ ସୁଧୀବୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ । ସେ ଜବାହରଲାଲ ନେହରୁଙ୍କ ଯୁକ୍ତିବାଦ ଏବଂ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟରୁ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ ।

୧୯୪୫ ରେ ସେ ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୬ ରେ ସେ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ ବେଞ୍ଚକୁ ପଦୋନ୍ନତି ପାଇଲେ ଏବଂ ୧୯୬୪ ରେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ । ସଂବିଧାନ ଏବଂ ଶ୍ରମ ଆଇନର ବିକାଶରେ ତାଙ୍କର ବିଶିଷ୍ଟ ଅବଦାନ ରହିଛି । ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟରେ ତାଙ୍କ ସେବାକାଳରେ ସେ ୪୯୪ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୧,୩୩୭ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ ।

ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କର ଭାରତୀୟ ବିଚାରବ୍ୟବସ୍ଥାର ସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଗୁରତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ । ମାଦ୍ରାସ ହାଇକୋର୍ଟର ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଏସ୍‌. ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଆୟାର ତାଙ୍କ ଜନ୍ମତାରିଖ ଜାଲିଆତି କରି ୬୦ ବର୍ଷର ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅବସର ଟାଳିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ବିଷୟରେ ଓକିଲ୍ ଜି. ବସନ୍ଥ ପାଇ ପ୍ରମାଣ ପାଇଥିଲେ । ଏହି ମାମଲା ବିଚାର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଗଭୀର କ୍ଷତି କରିପାରିବ ବୋଲି ଜାଣି ସେ ଆୟାରଙ୍କୁ ମାମଲା ଶୁଣାଣି ପୂର୍ବରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ । ଏହାର ପରିଣତିରେ ସେ ଇସ୍ତଫା ଦେବାରୁ ମାମଲା ଖାରଜ ହୋଇଗଲା ।

ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ସେ ଅନେକ କମିଶନ୍‌ର ମୁଖ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ — କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଆଇନ କମିଶନ୍, ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଶ୍ରମ କମିଶନ୍ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅୱାର୍ଡ କମିଶନ୍ । ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଗାନ୍ଧୀଗ୍ରାମ ରୁରାଲ୍ ଇନ୍‌ଷ୍ଟିଟ୍ୟୁଟ୍‌ର ଅବୈତନିକ ସମ୍ମାନନୀୟ ପଦବୀ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ସେ ଦୁଇଥର ସୋସିଆଲ ରିଫର୍ମ କନ୍ଫରେନ୍ସ ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ ଜାତିପ୍ରଥା, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା, ଅନ୍ଧଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରବାଦ ବିରୋଧରେ ଅଭିଯାନ ଚଲାଇଥିଲେ ଏବଂ ଜାତୀୟ ସମନ୍ୱୟ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲେ ।

ସେ ମାଧ୍ୱ ପରମ୍ପରାର ୱେଦାନ୍ତ ଏବଂ ମୀମାଂସାକୁ ଆଗେଇ ନେଇଥିଲେ । ସେ The Ten Classical Upanishads ଶୃଙ୍ଖଳାର ଜେନେରାଲ ଏଡିଟର ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଭାରତୀୟ ଵିଦ୍ୟା ଭବନ ପ୍ରାୟୋଜିତ କରିଥିଲା ।

 ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଡ଼କରଙ୍କ ଦୁଇଜଣ କନ୍ୟା ଥିଲେ; ଡ଼. (ଶ୍ରୀମତୀ) ଶାରଦ ଜହାଗୀରଦାର, ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାରୀରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞା, ଯିଏ ମୁମ୍ବାଇରେ ରହୁଥିଲେ, ଏବଂ ଆଶା କିର୍ତାନେ, ପୁଣେରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ଶିଳ୍ପୀ । ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଶାରଦ ଜହାଗୀରଦାରଙ୍କ ବିବାହ ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ରାଘବେନ୍ଦ୍ର ଜହାଗୀରଦାରଙ୍କ ସହ ହୋଇଥିଲା ।

 ଶିକ୍ଷା 

 ସତାରା ହାଇ ସ୍କୁଲ୍ (୧୯୧୧–୧୯୧୮)
 କର୍ଣ୍ଣାଟକ କଲେଜ, ଧାରୱାଡ଼ (୧୯୧୮–୧୯୨୦)
 ଡେକନ କଲେଜ (ପୁଣେ) (୧୯୨୦–୧୯୨୪)
 ଦକ୍ଷିଣା ଫେଲୋ (୧୯୨୨–୧୯୨୪)
 ଭଗବନଦାସ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦାସ ସଂସ୍କୃତ ସ୍କଲାର୍ (୧୯୨୨–୧୯୨୪)
 ILS Law College (୧୯୨୪–୧୯୨୬)

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୧ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି