କୃଷ୍ଣ କାନ୍ତ

କୃଷ୍ଣ କାନ୍ତ (୨୮ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୨୭ – ୨୭ ଜୁଲାଇ ୨୦୦୨) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ, ଯିଏ ୧୯୯୭ ମସିହାରୁ ୨୦୦୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ସେ ୧୯୯୦ ଠାରୁ ୧୯୯୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ରାଜ୍ୟପାଳ ଥିଲେ। ସେ ଭାରତୀୟ ସଂସଦର ଉଭୟ ସଦନର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ, ଯଥା—୧୯୭୭ ଠାରୁ ୧୯୮୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼କୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରି ଲୋକସଭାରେ, ଏବଂ ୧୯୬୬ ଠାରୁ ୧୯୭୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରିୟାଣାକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରି ରାଜ୍ୟସଭାରେ।

କାନ୍ତଙ୍କ ଜନ୍ମ ପଞ୍ଜାବ (ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତ)ର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ପରିବାରରେ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଭାରତ ଛାଡ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ସେ ନିଜେ ଲାହୋରରେ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ, ସେ ରସାୟନ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ପଢ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର କାଉନ୍ସିଲ୍ ଅଫ୍ ସାଇଣ୍ଟିଫିକ୍ ଆଣ୍ଡ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଆଲ୍ ରିସର୍ଚ୍ଚ (CSIR)ରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବେ କାମ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରାରମ୍ଭରେ କାନ୍ତ କଂଗ୍ରେସ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ, ପରେ ସେ ଜନତା ପାର୍ଟି ଏବଂ ଜନତା ଦଳରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ୨୦୦୨ ମସିହାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ, ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତିମାନଙ୍କ ନାମ ବିଚାର ହେଉଥିବାରୁ, କାନ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ବିଚାର କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସରକାର ଓ ବିପକ୍ଷ ଉଭୟେ ଏ. ପି. ଜେ. ଅବ୍ଦୁଲ୍ କାଲାମଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। କାନ୍ତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଇ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ କାଲାମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। କାନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକାଳରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଏକମାତ୍ର ଭାରତୀୟ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଅଟନ୍ତି ।

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
କାନ୍ତଙ୍କ ଜନ୍ମ ୨୮ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୨୭ ରେ ପଞ୍ଜାବ ପ୍ରାନ୍ତର ଅମୃତସର ଜିଲ୍ଲାର କୋଟ୍‌ ମହମ୍ମଦ ଖାନରେ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ମାତା–ପିତା ଥିଲେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଲାଲା ଅଚିନ୍ତ ରାମ ଓ ସତ୍ୟବତୀ ଦେବୀ । ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଜଡ଼ିତ ଥିବାରୁ, ୧୯୪୨ ମସିହାରେ ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସର କାନ୍ତ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ–ଭଉଣୀମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ମାତା–ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶୀୟ ସରକାର ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ କାରାବାସ କରାଯାଇଥିଲା । ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ, ଲାଲା ଅଚିନ୍ତ ରାମ ଭାରତର ସଂବିଧାନ ସଭାର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ଏବଂ ଲୋକସଭାରେ ହିସାର ଓ ପଟିଆଲାକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ । ସତ୍ୟବତୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ପୁଅଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ବଞ୍ଚିଥିଲେ ଏବଂ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ବୟସ୍କ ସଜୀବ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଭାବେ ପରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

କାନ୍ତ ବନାରସ ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଇନ୍‌ଷ୍ଟିଟ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିରୁ ରସାୟନ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ପଢ଼ିଥିଲେ। ପରେ ସେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର CSIRରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।

କାନ୍ତଙ୍କ ବିବାହ ସୁମନ କାନ୍ତଙ୍କ ସହିତ ହୋଇଥିଲା, ଯିଏ ଜଣେ ସମାଜସେବିକା ଓ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଥିଲେ। ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଓ ଜଣେ ଝିଅ ଥିଲେ।

 ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ 
ଭାରତ ଛାଡ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ, ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ କାନ୍ତ ତାଙ୍କ ମାତା–ପିତାଙ୍କ ସହ କାରାବାସ ଭୋଗ କରିଥିଲେ। ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପରେ, କାନ୍ତ ଶାସକ କଂଗ୍ରେସ ଦଳରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରଚାର ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଠନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅଖିଳ ଭାରତ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ପଞ୍ଜାବର ଭୂଦାନ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ମଧ୍ୟ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।

୧୯୬୬ ମସିହାରେ, କାନ୍ତ ହରିୟାଣା ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରି ଭାରତୀୟ ସଂସଦର ଉଚ୍ଚ ସଦନ ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୭୨ ମସିହାରେ ସେ ପୁନଃ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୭୨ ଠାରୁ ୧୯୭୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ରେଳୱେ ଆରକ୍ଷଣ ଓ ବୁକିଂ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସଂସଦୀୟ ସମିତିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ସୋସିଆଲିଷ୍ଟ ଥିଲେ ଏବଂ କଂଗ୍ରେସର ଅଧିକ ବାମପନ୍ଥୀ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲେ। କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜରୁରୀକାଳ ଲାଗୁ କରିବା ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ, ବିପକ୍ଷ ନେତା ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧୀ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ୧୯୭୫ ମସିହାରେ ଜରୁରୀକାଳ ବିରୋଧରେ ଜନସଭା ଆୟୋଜନ କରିଥିବାରୁ ସେ କଂଗ୍ରେସରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୭୫ ଠାରୁ ୧୯୭୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧୯ ମାସ କାରାବାସରେ ରହିଥିଲେ।

ପରେ ସେ ଜନତା ପାର୍ଟିରେ ଯୋଗ ଦେଇ ୧୯୭୭ ମସିହାରେ ଚଣ୍ଡୀଗଡ଼ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତା କରିଥିଲେ। ସେ 66.13% ଭୋଟ ପାଇ କଂଗ୍ରେସର ସତ୍‌ପାଲଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୮୦ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ, କାନ୍ତ କଂଗ୍ରେସର ଜଗନ୍ନାଥ କୌଶଳଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ 9.30% ଭୋଟ ସହିତ ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲେ; କୌଶଳ ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ରାମ ସ୍ୱରୂପଙ୍କ ପଛରେ।

୧୯୭୬ ମସିହାରେ କୃଷ୍ଣ କାନ୍ତ ପିପୁଲ୍ସ ୟୁନିଅନ୍ ଫର୍ ସିଭିଲ୍ ଲିବର୍ଟିଜ୍ (People’s Union for Civil Liberties)ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ଥିଲେ। ସେ ଇନ୍‌ଷ୍ଟିଟ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ଡିଫେନ୍ସ ଷ୍ଟଡିଜ୍ ଆଣ୍ଡ ଆନାଲିସିସ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକାରିଣୀ ପରିଷଦର ସଦସ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ମଧୁ ଲିମାୟେଙ୍କ ସହିତ କୃଷ୍ଣ କାନ୍ତ ଜନତା ପାର୍ଟିର କୌଣସି ସଦସ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂସେବକ ସଂଘ (RSS)ର ସଦସ୍ୟ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଜୋର ଦେଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଉଭୟେ ସେହି ଗଠବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ମୋରାରଜୀ ଦେସାଇ ସରକାରର ପତନର କାରଣ ହେଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ସଦସ୍ୟତା ବିରୋଧୀ ଏହି ଆକ୍ରମଣ ମୁଖ୍ୟତଃ ସେହି ଜନତା ପାର୍ଟି ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଜନ ସଂଘର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ଏବଂ ଜନ ସଂଘର ବିଚାରଧାରାତ୍ମକ ମୂଳ ସଂଗଠନ ଡାହାଣପନ୍ଥୀ RSSର ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ଚାଲୁ ରହିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯୭୯ ମସିହାରେ ମୋରାରଜୀ ଦେସାଇ ସରକାରର ପତନ ଓ ଜନତା ଗଠବନ୍ଧନର ବିଘଟନର କାରଣ ହୋଇଥିଲା ।Rudolph, Lloyd I. and Rudolph, Susanne H. (1987) In Pursuit of Lakshmi: The Political Economy of the Indian State. University of Chicago Press. pp 457–459. 

୧୯୯୦ ମସିହାରେ, ଭି. ପି. ସିଂହ ସରକାରର ପରାମର୍ଶରେ, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଆର. ୱେଙ୍କଟରାମନ କୃଷ୍ଣ କାନ୍ତଙ୍କୁ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ରାଜ୍ୟପାଳ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେ ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ପଦରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଡିସେମ୍ବର ୧୯୯୬ ଠାରୁ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୯୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କାର୍ଯ୍ୟରତ ରାଜ୍ୟପାଳ ମାର୍ରି ଚେନ୍ନା ରେଡ୍ଡିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ, ସେ ତାମିଲନାଡୁର କାର୍ଯ୍ୟବାହି ରାଜ୍ୟପାଳ ଭାବେ କାମ କରିଥିଲେ ।

 ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି (୧୯୯୭–୨୦୦୨) 
୧୯୯୭ ମସିହାରେ, ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଓ ଇଉନାଇଟେଡ୍ ଫ୍ରଣ୍ଟ ମିଳିତଭାବେ କୃଷ୍ଣ କାନ୍ତଙ୍କୁ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ଚୟନ କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବତନ ପଞ୍ଜାବ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ସୁରଜିତ୍ ସିଂହ ବର୍ନାଲାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ସେ ଭାରତର ଦଶମ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହୋଇଥିଲେ।

୨୦୦୧ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ସଂସଦ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଆତଙ୍କବାଦୀ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ, ଆକ୍ରମଣ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଆତଙ୍କବାଦୀମାନେ ତାଙ୍କ ଗାଡ଼ିକୁ କୃଷ୍ଣ କାନ୍ତଙ୍କ ଗାଡ଼ି ସହିତ ଧକ୍କା ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ କୃଷ୍ଣ କାନ୍ତ ନିଜେ ଅକ୍ଷତ ରହିଥିଲେ।

୨୦୦୨ ମସିହାର ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ବିଚାର କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସରକାର ଓ ବିପକ୍ଷ ମିଳିତଭାବେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏ. ପି. ଜେ. ଅବ୍ଦୁଲ୍ କାଲାମଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ନାମାଙ୍କନ କରିଥିଲେ। କାଲାମ ଶେଷରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ କାନ୍ତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଇ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ପଦଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

 ମୃତ୍ୟୁ 
୨୭ ଜୁଲାଇ ୨୦୦୨ ରେ, କୃଷ୍ଣ କାନ୍ତଙ୍କୁ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର AIIMS ହସ୍ପିଟାଲରେ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ହୃଦ୍‌ଘାତରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବା ପରେ ଏକ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ବୟସ ୭୫ ବର୍ଷ ଥିଲା। ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କାର୍ଯ୍ୟକାଳରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଏକମାତ୍ର ଭାରତୀୟ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ ସେ ପରିଚିତ।

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାଜପେୟୀ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ କୃଷ୍ଣ କାନ୍ତଙ୍କ ଅବଦାନ ଓ ଜରୁରୀକାଳ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ବିରୋଧକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ “ଏକ ଯୁଗର ଶେଷ” ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ସେ ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ତିନି ଦିନର ଜାତୀୟ ଶୋକ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ପାକିସ୍ତାନର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପରଭେଜ ମୁଶାରଫ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏ. ପି. ଜେ. ଅବଦୁଲ କଲାମଙ୍କୁ ଶୋକବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇଥିଲେ। ୨୮ ଜୁଲାଇ ୨୦୦୨ରେ, ଯମୁନା ନଦୀର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ନିଗମବୋଧ ଘାଟରେ ରାଜକୀୟ ସମ୍ମାନ ସହ କୃଷ୍ଣ କାନ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଶବାନୁଷ୍ଠାନରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି କାଲାମ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାଜପେୟୀ, ଉପପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଆଡ଼ଭାଣୀ ଓ ବିପକ୍ଷ ନେତ୍ରୀ ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୭ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୦୨ ମୃତ୍ୟୁ