ବିଭୂତି ଯୋଗ (ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା)

ବିଭୁତି ଯୋଗ (ସଂସ୍କୃତ: विभूति योग) ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାର ଅଠରଟି ଅଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରୁ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମୋଟ ୪୨ଟି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି । ଏହା ମହାଭାରତର ଷଷ୍ଠ ସଂସ୍କରଣ ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବର ୩୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ ।

ଗୀତାର ୧୮ଟି ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ୧୮ଟି ଯୋଗ । ପ୍ରଥମ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମଯୋଗ, ଦ୍ୱିତୀୟ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଏବଂ ଶେଷ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ମୂଳ ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତାରେ କୌଣସି ଅଧ୍ୟାୟ ଶିରୋନାମାଯୁକ୍ତ ବିଭାଗ ନ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ପରେ କିଛି ସଂସ୍କୃତ ସଂସ୍କରଣରେ ଯେଉଁଠି ଗୀତାକୁ ମହାଭାରତରୁ ଅଲଗା କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା, ସେଠାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକୁ ଶିରୋନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ସ୍ୱାମୀ ଚିଦ୍‌ଭବାନନ୍ଦ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଯୋଗ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଗର ଭଳି ମନ ଓ ଶରୀରକୁ ଶିକ୍ଷିତ କରେ । ସେ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟକୁ “ବିଭୁତି ଯୋଗ” ବୋଲି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି ।

 ବିଷୟ 
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ଅସୀମ ମହିମା ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭକ୍ତିକୁ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି । ଏହି ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକ ପଢ଼ିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ଓ ଶୁଣିବାରେ ମୋହନୀୟ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନିଜ ମହିମା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରି ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।

ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି । ତାଙ୍କ ମନଠାରୁ ସପ୍ତ ମହା ଋଷି, ଚାରିଜଣ ମହାସନ୍ଥ ଓ ଚଉଦ ମନୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ଏହି ମାନଙ୍କଠାରୁ ମାନବ ସମାଜର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କଠାରୁ ଆସିଥାଏ । ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତ ଏହାକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଭକ୍ତିରେ ରହିଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ତାଙ୍କ ମହିମା ବିଷୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରି ଅପାର ସନ୍ତୋଷ ଲାଭ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତି । ଭଗବାନ ଏମିତି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଯେମାନଙ୍କ ମନ ସଦା ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକାକାର ହୋଇ ରହିଥାଏ । ତା’ପରେ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଭଗବତ୍ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇ ପାରନ୍ତି ।

ଏବେ ଅର୍ଜୁନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ଯେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଦିବ୍ୟ ମହିମା ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି, ଯାହା ଦିବ୍ୟ ଅମୃତ ସଦୃଶ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତା’ପରେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ଯେ, ସମସ୍ତ ଯାହା ଅଛି ସେ ସବୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ପ୍ରକାଶ । ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ବସ୍ତୁର ଯେ ତେଜ, ତାହା ତାଙ୍କଠାରୁ ଆସିଥାଏ । ସେ ଅସୀମ ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ମହିମାର ଅସୀମ ସାଗର । ଯାହା କିଛି ଆମ ମନକୁ ମୋହିତ କରେ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ, ତାହା ସେହି ତାଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ଏକ ଛୋଟ ଅଂଶ ମାତ୍ର ।

ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ଅଂଶରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କ ମହିମାର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରକାଶ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ, ବସ୍ତୁ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାର ବିବରଣୀ ହେଇଛନ୍ତି । ଶେଷରେ ସେ କହନ୍ତି ଯେ, ତାଙ୍କ ମହିମାର ବିଶାଳତା କେବେ ବାଣୀରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କ ଅସୀମ ସତ୍ତାର କେବଳ ଅଳ୍ପ ଅଂଶରେ ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ରହିଛି । ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ମହିମା ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ ହୋଇ ଥିବାରୁ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଆମର ଭକ୍ତିର ପ୍ରଧାନ ବିଷୟ କରିବା ଉଚିତ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାଭାରତ