ସତ୍ୟଧ୍ୟାନ ତୀର୍ଥ

ସତ୍ୟଧ୍ୟାନ ତୀର୍ଥ (୨୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୭୨– ୨୪ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୨) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ହିନ୍ଦୁ ଦାର୍ଶନିକ, ପଣ୍ଡିତ, ଯୋଗୀ, ଅଧ୍ୟାତ୍ମବାଦୀ, ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ଓ ସାଧୁ ଥିଲେ । ସେ ଉତ୍ତରାଦି ମଠର ୩୮ତମ ପୀଠାଧିଶ ଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୧୧ ରୁ ୧୯୪୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୀଠାଧିଶ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟଭାର ନିଷ୍ପାଦନ କରିଥିଲେ । ସେ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସବୁଠୁ ସକ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ପୀଠାଧିଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଥିଲେ । ସେ ଥିଲେ କ୍ଳାନ୍ତହୀନ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାରକ ଓ ତାଙ୍କ ସମୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାର୍ଶନିକ ତର୍କବିଦ୍ । ତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣା ଓ ପ୍ରୟାସରେ ମାଧବଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ଭାଷ୍ୟର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମରାଠୀ ଅନୁବାଦ, ଜୟତୀର୍ଥଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱପ୍ରକାଶିକା ଇତ୍ୟାଦି ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ମାଧ୍ୱ ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କ ସୁବିଧା ପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ।

ସତ୍ୟଧ୍ୟାନ ତୀର୍ଥ ସମଗ୍ର ଭାରତ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, ତର୍କ–ବିତର୍କ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ତର୍କ–ପୁସ୍ତିକା ଓ ପ୍ରଚାରପତ୍ର ପ୍ରକାଶ କରି ନିଶୁଳ୍କ ବିତରଣ କରୁଥିଲେ । ସେ ୧୯୦୫–୦୬ ସମୟରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ମାଧ୍ୱ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅଭିରୁଦ୍ଧିକରିଣୀ ସଭା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୩୦ରେ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟ ଓ ଦର୍ଶନର, ବିଶେଷକରି ଦ୍ୱୈତ ଦର୍ଶନର, ଅଧ୍ୟୟନ ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ଏହାକୁ ଅନୁବନ୍ଧିତ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

 ଜୀବନୀ 

ସତ୍ୟଧ୍ୟାନତୀର୍ଥଙ୍କ ଜନ୍ମ ୨୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୭୨ରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଚିକୋଡ଼ି ନାମକ ଗାଁରେ, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ପ୍ରାଚୀନ ଦେଶସ୍ଥ ମାଧ୍ୱ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ, କୋରଳହଲ୍ଲି ଜୟରାମାଚାର୍ଯ୍ୟ (ପୂର୍ବାଶ୍ରମର ନାମ: ସତ୍ୟଧୀରତୀର୍ଥ) ଓ କୃଷ୍ଣତୀର୍ଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ହୋଇଥିଲା । ପୂର୍ବାଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା କୋରଳହଲ୍ଲି ସେତୁରାମାଚାର୍ଯ୍ୟ। ତାଙ୍କ ପିତା ସତ୍ୟଧୀରତୀର୍ଥ ଉତ୍ତରାଦି ମଠର ୩୭ତମ ପୀଠାଧିଶ ଥିଲେ ।ସତ୍ୟଧ୍ୟାନ ତୀର୍ଥ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମଠର ଦିଓଆନ୍ ଭାବରେ କାମ କରିବାରୁ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଭିଜ୍ଞତା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ସେ ମଣିଷ ଓ ଯଥାର୍ଥ ପରିସ୍ଥିତିର ଚତୁର ବିବେଚକ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ହାସ୍ୟ–ବୋଧ ବହୁତ ପ୍ରଖର ଥିଲା । ସେ ଯେ କୌଣସି ସମୟରେ, ଛାତ୍ର, ପଣ୍ଡିତ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ସମସ୍ୟାରେ ଆଗ୍ରହୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ରହୁଥିଲେ। ସେ କୌଣସି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବିଚାର ନିର୍ବିଶେଷରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଶିକ୍ଷା ମିଳୁଥିଲା, ସେଠାରେ ତାହାର ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ । ସେ ଯୁବ ପୀଢୀର ଗୁପ୍ତ ପ୍ରତିଭା ଖୋଜି ତାର ବିକାଶ କରିବାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଥିଲେ ଏବଂ ବହୁତ ଯୁବ ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ବେଦାନ୍ତ ଗବେଷଣାରେ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିବାରେ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲେ ।

ସେ ଚାରି ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଦ୍ୱୈତ ବେଦାନ୍ତର ପ୍ରଚାରକ ଭାବେ କାମ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବେଦାନ୍ତର ପାରମ୍ପରିକ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ତର୍କ, ଭ୍ରମଣ ଓ ପ୍ରକାଶନମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ରେଖି ଯାଇଥିଲେ । ୧୯୨୯–୩୦ ମସିହାରେ କୁମ୍ଭକୋଣମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦ୍ୱୈତ–ଅଦ୍ୱୈତ ତର୍କରେ ସେ ଅନନ୍ତକୃଷ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅଦ୍ୱୈତୀୟ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ଇତିହାସ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ ।ତାଙ୍କ ତର୍କରେ ବାଳ ଗଙ୍ଗାଧର ତିଳକଙ୍କ ଭଳି ନେତାମାନେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ । ସେ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଦ୍ୱୈତ ବେଦାନ୍ତ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଚେୟାର ଓ ବୃତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଅଭିନବଗୁପ୍ତଙ୍କ ଅଦ୍ୱୈତକଳାନାଳା ଇତ୍ୟାଦି ଗ୍ରନ୍ଥ ସଂପାଦନ କରିଥିଲେ ।ସେ ସମସ୍ତ ପରମ୍ପରାର ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରତିବର୍ଷ ତିରୁପତି ଆଦିଠାରେ ପଣ୍ଡିତ ସଭା କରୁଥିଲେ । ସେ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମର ପ୍ରମୁଖ ଧାର୍ମିକ ନେତା ଥିଲେ। ସାରା ଭାରତ ଭ୍ରମଣ କରି ବାରାଣସୀ, ଗୟା, ଦ୍ୱାରକା ଇତ୍ୟାଦି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଶିକ୍ଷା କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ସେ ମାଧ୍ୱ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ପାଇଁ ଦେଶବ୍ୟାପୀ ଆଗ୍ରହର ପୁନରୁତ୍ଥାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦର୍ଶନାନୁଗାମୀମାନଙ୍କ ନଜରରେ ମାଧ୍ୱ ପରମ୍ପରାର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଚମତ୍କାର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ପ୍ରୟାସ ତାଙ୍କୁ ସେ ସମୟର ଦାର୍ଶନିକ ପରିଦୃଶ୍ୟରେ ଅଲଗା ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲା ।

 ମୃତ୍ୟୁ 
ସେ ୩୧ ବର୍ଷ ଧରି ପୀଠାଧିଶ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟଭାର ନିଷ୍ପାଦନ କରିଥିଲେ । ୨୪ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୨ ତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ଘଟିଲା । ପରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପଣ୍ଡରପୁର ମଠରେ ସମାଧି ଦିଆଯାଇଥିଲା । ସତ୍ୟପ୍ରଜ୍ଞତୀର୍ଥ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହୋଇଥିଲେ ।
ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ସନ୍ୟାସୀ