ସ୍ୱାମୀ କରପାତ୍ରୀ

ସ୍ୱାମୀ କରପାତ୍ରୀ (୧୯୦୭–୧୯୮୨) ଭାରତର ଜଣେ ହିନ୍ଦୁ ସନ୍ଥ, ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଓ ରାଜନେତା ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମୂଳ ନାମ ଥିଲା ହର ନାରାୟଣ ଓଝା । ସେ ଦଶନାମୀ ପରମ୍ପରାର ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଥିଲେ । ଦୀକ୍ଷା ପରେ ତାଙ୍କର ନାମ ‘ହରିହରାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀ’ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ‘କରପାତ୍ରୀ’ ନାମରେ ଅଧିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, କାରଣ ସେ ନିଜ ହାତକୁ (ଅଞ୍ଜୁଳି) ଭୋଜନ ପାତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ (କର = ହାତ, ପାତ୍ର = ବାସନ ପାତ୍ର, କରପାତ୍ରୀ = ଯିଏ ହାତକୁ ପାତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରେ)। ସେ ‘ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ରାମ ରାଜ୍ୟ ପରିଷଦ’ ନାମକ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ସ୍ଥାପକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ କାରଣରୁ ସେ ‘ଧର୍ମସମ୍ରାଟ୍’ ଉପାଧିରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।

ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କର ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ଏତେ ତୀବ୍ର ଥିଲା ଯେ ସେ ଏକବାର ଯାହା ପଢ଼ୁଥିଲେ, ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ କହିପାରୁଥିଲେ ଯେ କେଉଁ ପୁସ୍ତକର କେଉଁ ପୃଷ୍ଠାରେ କଣ ଲେଖାଯାଇଛି । ଆଜି ଗାନ୍ଧୀଦର୍ଶନରେ ଯେଉଁ ‘ରାମରାଜ୍ୟ’ ଚିନ୍ତା ଦେଖାଯାଉଛି, ଧର୍ମସଂଘ, ରାମରାଜ୍ୟ ପରିଷଦ, ରାମମନ୍ଦିର ଆନ୍ଦୋଳନ, ଗୋ-ରକ୍ଷା ଆନ୍ଦୋଳନ, ଧର୍ମସାପେକ୍ଷ ରାଜ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି ସବୁ ଆନ୍ଦୋଳନର ମୂଳରେ ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା ରହିଛି ।

 ଜୀବନୀ 

ସ୍ୱାମୀ କରପାତ୍ରୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମ୍ବତ ୧୯୬୪ ବିକ୍ରମୀ (ସନ୍ ୧୯୦୭)ର ଶ୍ରାବଣ ମାସ, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ, ଦ୍ୱିତୀୟାରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ପ୍ରତାପଗଢ଼ ଜିଳ୍ଲାର ଭଟନୀ ଗ୍ରାମରେ ସନାତନଧର୍ମୀ ସରଯୂପାରୀଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାମନିଧି ଓଝା ଓ ମା’ ଶ୍ରୀମତୀ ଶିବରାଣୀଙ୍କ ଘରେ ହୋଇଥିଲା । ବାଳ୍ୟକାଳରେ ତାଙ୍କ ନାମ ‘ହର ନାରାୟଣ’ ରଖାଯାଇଥିଲା । ୮–୯ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ସ୍ୱାମୀ କରପାତ୍ରୀଙ୍କୁ ସତ୍ୟର ଖୋଜରେ ଘର ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପଡିଥିଲା । ୯ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମହାଦେବୀଜୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ବିବାହ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ୧୯ ବର୍ଷରେ ସେ ପୁଣି ଗୃହତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲା ବୋଲି କହାଯାଏ । ସେଇ ବର୍ଷ ସେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମଠର ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଠାରୁ ନୈଷ୍ଠିକ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦୀକ୍ଷା ନେଲେ ଓ ‘ହରିହର ଚୈତନ୍ୟ’ ନାମ ଗ୍ରହଣ କଲେ ।

 ଶିକ୍ଷା 

ନୈଷ୍ଠିକ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପଣ୍ଡିତ ଜୀବନଦତ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ସେ ସଂସ୍କୃତ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।  ଷଡ୍ ଦର୍ଶନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରାଶ୍ରମ ଜୀ ମହାରାଜ ଓ ପଞ୍ଜାବୀ ବାବା ଅଚ୍ୟୁତମୁନି ମହାରାଜଙ୍କ ଠାରୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ।ଏହାଛଡା ସେ ନର୍ମଦା ନଦୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଶ୍ରୀବିଦ୍ୟା ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ ତାଙ୍କର ତପୋମୟ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ୧୭ ବୟସରୁ ସେ ହିମାଲୟ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରି ଅଖଣ୍ଡ ସାଧନା, ଆତ୍ମଦର୍ଶନ ଓ ଧର୍ମସେବାର ସଂକଲ୍ପ ନେଲେ । କାଶୀଧାମରେ ଶିଖାସୂତ୍ର ପରିତ୍ୟାଗ ପରେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ଦେଢ଼ ଗଜ କପଡ଼ା, ଦୁଇ ଲଙ୍ଗୋଟି—ଏହାକୁ ନେଇ ସେ ଭୟଙ୍କର ଶୀତ–ଉଷ୍ଣ–ବର୍ଷା ସହୁଥିଲେ । ତ୍ରିକାଳ ସ୍ନାନ, ଧ୍ୟାନ, ଭଜନ, ପୂଜନ—ଏହା ତାଙ୍କ ଦୈନିକ ଜୀବନର ଅଂଶ ଥିଲା । ଗଙ୍ଗାତଟର ନଡାର ଝୋପଡିରେରେ ଏକାକୀ ବାସ, ଘରେ ଘରେ ଭିକ୍ଷା, ପ୍ରତି ୨୪ ଘଣ୍ଟାରେ ଏକବାର ଭୋଜନ, ଭୂମିଶୟନ, ନିରନ୍ତର ପଦଯାତ୍ରା—ଏହା ସବୁ ତାଙ୍କର ଜୀବନର ଅଂଶ ହୋଇଗଲା । ଗଙ୍ଗାତଟରେ ପ୍ରତି ପ୍ରତିପଦାରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଖରାରେ ଗୋଟିଏ ପାଦରେ ଠିଆ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏହି କଠୋର ତପସ୍ୟା ଓ ଅଞ୍ଜୁଳିରେ ଭିକ୍ଷାଗ୍ରହଣ କାରଣରୁ ସେ ‘କରପାତ୍ରୀ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

 ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ 

୨୪ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସ୍ୱାମୀ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଠାରୁ ବିଧିବତ୍ ଦଣ୍ଡ ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ‘ଅଭିନବ ଶଙ୍କର’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ ପରେ ସେ ‘ପରମହଂସ ପରିବ୍ରାଜକାଚାର୍ଯ୍ୟ ୧୦୦୮ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀ ହରିହରାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀ କରପାତ୍ରୀଜୀ ମହାରାଜ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।

 ରାଜନୀତିରେ 

ସେ ବାରାଣସୀରେ ‘ଧର୍ମସଂଘ’ ସ୍ଥାପନା କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ବହୁ ସମୟ ବ୍ୟତୀତ କରିଥିଲେ। ସେ ଅଦ୍ୱୈତ ଦର୍ଶନର ପ୍ରଚାରକ ଓ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ । ୧୯୪୮ରେ ସେ ଅଖିଲ ଭାରତୀୟ ରାମ ରାଜ୍ୟ ପରିଷଦ ସ୍ଥାପନା କଲେ । ଏହି ଦଳ ୧୯୫୨ର ପ୍ରଥମ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ୩ଟି ସିଟ୍ ଜିତିଥିଲା ଓ ୧୯୫୨, ୧୯୫୭, ୧୯୬୨ରେ ହିନ୍ଦୀ ଅଞ୍ଚଳରେ (ବିଶେଷତଃ ରାଜସ୍ଥାନ) ପ୍ରାୟ ଏକ ଡଜନ ସିଟ୍ ଜିତିଥିଲା ।

 ଗୋରକ୍ଷା ଆନ୍ଦୋଳନ 

ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ନିର୍ବାଚନ ପରେ ଗୋହତ୍ୟାଖାନା ବନ୍ଦ କରିବେ ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ଏହି ପ୍ରତିଶୃତି ପାଳନ କଲେ ନାହିଁ । ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗୋବଂଶ ହତ୍ୟା ନିଷେଧ ପାଇଁ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ, ସେତେବେଳେ ସନ୍ଥମାନେ ୭ ନଭେମ୍ବର ୧୯୬୬ରେ ସଂସଦ ଭବନ ସମ୍ମୁଖରେ ଧରଣା ଦେଲେ । ସେଇଦିନ ‘ଗୋପାଷ୍ଟମୀ’ ଥିଲା । ଜୈନ, ସନାତନଧର୍ମୀ, ସମସ୍ତ ଧାର୍ମିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ । ସ୍ୱାମୀ କରପାତ୍ରୀ ଓ ଚାରି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ । ପୋଲିସ ବନ୍ଧୁକରେ ଅନେକ ସନ୍ଥ ମରିରିଗଲେ । ସନ୍ଥ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ବୀରଙ୍କର ୧୬୬ ଦିନର ଅନଶନ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁପରେ ଶେଷ ହେଲା । ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଗୁଲଜାରୀଲାଲ ନନ୍ଦା ଏହି ଘଟଣାରେ ନୈତିକ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ ପଦତ୍ୟାଗ କଲେ।

 ରଜନୀଶଙ୍କୁ ବିରୋଧ 
ରଜନୀଶ ତାଙ୍କର ଲେଖା “ସମ୍ଭୋଗରୁ ସମାଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ” ପୁସ୍ତକଟି ପ୍ରକାଶ ପରେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଦର୍ଶନ ଉପରେ ବହୁତ ଆପତ୍ତି ଉଠିଥିଲା । ପୁସ୍ତକରେ ସେ କହିଥିଲେ ଯେ କାମ (ସମ୍ଭୋଗ) କୁ ଦମନ କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ତାହାକୁ ସଚେତନ ଭାବେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବରୁଦ୍ଧ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମାଧିର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି ପାରେ । କରପାତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀ ପାରମ୍ପରିକ, ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପକ୍ଷପାତୀ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଥିଲେ । ସେ ରଜନୀଶଙ୍କ ବିଚାରକୁ ଅଧର୍ମ, ଅନୈତିକ ଏବଂ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପରମ୍ପରା ବିପରୀତ ବୋଲି କହି ବହୁତ ଗୁରୁତର ଆପତ୍ତି କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ସମ୍ଭୋଗକୁ ଧ୍ୟାନର ପଥ କରିବା ହିନ୍ଦୁ ଦର୍ଶନର ଭ୍ରମାନ୍ତରଣ ଏବଂ ଯୋଗ–ସାଧନାର ଶିଷ୍ଟାଚାରକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ । ସ୍ଵାମୀ କରପାତ୍ରୀ ଏହାର ଘୋର ବିରୋଧ କରିବା ସହ ଭାରତ ସରକାର ରଜନୀଶଙ୍କ ଏଭଳି ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରସାର ପସନ୍ଦ କଲେ ନାହିଁ । ସରକାରୀ ଏବଂ ବେସରକାରୀ ଉଭୟ ପକ୍ଷରୁ ଘୋର ବିରୋଧର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ରଜନୀଶ ଶେଷରେ ଭାରତ ଛାଡି ଆମେରିକାରେ ରଜନୀଶପୁରମ୍‌ ଗଠନର ପରିକଳ୍ପନା କଲେ ।

 ବ୍ରହ୍ମଲୀନ 

ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ସମ୍ବତ ୨୦୩୮ (୭ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୮୨)ରେ ସ୍ୱାମୀ କରପାତ୍ରୀ ବାରାଣସୀର କେଦାରଘାଟରେ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ପଞ୍ଚପ୍ରାଣକୁ ମହାପ୍ରାଣରେ ଲୀନ କରିଦେଲେ । ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ତାଙ୍କର ପାର୍ଥିବ ଦେହକୁ କେଦାରଘାଟରେ ମା’ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଜଳରେ ବିଲୀନ କରାଯାଇଥିଲା 
ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୭ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୮୨ ମୃତ୍ୟୁ