ମିର୍ଜା ହମୀଦୁଲ୍ଲା ବେଗ

ମିର୍ଜା ହମୀଦୁଲ୍ଲା ବେଗ (M. H. Beg) (୨୨ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୧୩– ୧୯ ନଭେମ୍ବର ୧୯୮୮) ଜାନୁଆରୀ ୧୯୭୭ ଠାରୁ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୭୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ୧୫ତମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ ।

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା 
ଦେକ୍କାନୀ ମୁସଲମାନ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା, ତାଙ୍କ ପିତା ମିର୍ଜା ସମୀଉଲ୍ଲା ବେଗ ତତକଳୀନ ହାଇଦ୍ରାବାଦ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ସେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଖ୍ୟାତିଲବ୍ଧ ବ୍ୟୁଟିସିଆନ୍ ଶହନାଜ ହୁସେନଙ୍କର ମାମୁଁ ଥିଲେ ।

ସେହି ସମୟରେ ହାଇଦ୍ରାବାଦର ଅଭିଜାତ ବର୍ଗର ଅନେକ ଶିଶୁଙ୍କ ଭଳି, ମିର୍ଜା ହମୀଦୁଲ୍ଲା ବେଗ ସେଣ୍ଟ ଜର୍ଜ୍ ଗ୍ରାମର୍ ସ୍କୁଲ୍‌ରେ ପଢ଼ିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ Senior Cambridge H.S.L.C. ପରୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଲାଭ କରି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ପାଇଥିଲେ । ଭାରତ ସେତେବେଳେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଅଧୀନରେ ଥିବାରୁ, ବିଶେଷକରି ଆଇନ ବିଷୟରେ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଇଂଲଣ୍ଡକୁ ଯିବା ଧନୀ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅଭିଜାତ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭ୍ୟାସ ଥିଲା । ତେଣୁ, ବେଗ ୧୯୩୧ରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଟ୍ରିନିଟି କଲେଜ୍ ଓ କେମ୍ବ୍ରିଜ୍ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇ ପୁରାତତ୍ତ୍ୱ, ଜାତିତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଇତିହାସରେ ଅନର୍ସ ପାଇଥିଲେ । ସେ London School of Economicsରେ ଆଇନ, ଅର୍ଥନୀତି ଓ ରାଜନୀତି ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ । ସେ Lincoln’s Inn ମାଧ୍ୟମରେ ବାର୍‌ରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ ଓ ୧୯୪୧ରେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ବାର୍‌କୁ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ।

 ବିଚାର ବିଭାଗରେ ପେଶାଜୀବନ 
ଶିକ୍ଷା ଶେଷ କରିବା ପରେ, M.H. Beg ଭାରତକୁ ଫେରି ଆଲାହାବାଦ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଏବଂ ମେରଠରେ ଏକ ଅଧିବକ୍ତା ଭାବରେ ପ୍ରାକଟିସ୍ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏଠାରୁ ସେ ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିଜର ଅନୁଭବ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ୧୯୪୯ରେ ସେ ଭାରତୀୟ ଫେଡେରାଲ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଅଧିବକ୍ତା ଭାବରେ ଭର୍ତ୍ତି ହେଲେ ଓ ପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଅଧିବକ୍ତା ହେଲେ । ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରାକଟିସ୍ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପରେ ସେ U.P. Sunni Central Wakf Boardର Standing Counsel ହେଲେ ଓ ପ୍ରାୟତଃ ମୁନିସିପାଲ୍ ସଂସ୍ଥାଙ୍କ ପକ୍ଷ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲେ ।

୧୧ ଜୁନ୍ ୧୯୬୩ରେ ବେଗଙ୍କୁ ଆଲାହାବାଦ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ବେଞ୍ଚକୁ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ପଦୋନ୍ନତି କରାଯାଇଥିଲା । ଏକ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବରେ, ସେ ଦଣ୍ଡାଧିକାର, ଦିୱାନୀ ଓ କର ମାମଲା ଦେଖୁଥିଲେ । ପରେ ସେ କମ୍ପାନୀ ଜଜ୍ ହେଲେ ଓ ୧୯୬୭ ମଝିଠାରୁ ୧୯୭୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ବିବାହ ଓ ଇଚ୍ଛାପତ୍ର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ରର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ । ଏହା ପରେ ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ଗଠନ ଓ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ ପରେ, ୧୯୭୧ ଜାନୁଆରୀରେ ବେଗଙ୍କୁ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବରେ ଏକ ଛୋଟ ଅବଧି ପରେ, ବେଗଙ୍କୁ ୧୨ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୭୧ରେ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବରେ ପଦୋନ୍ନତି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ସେ ୫୬୨ଟି ବେଞ୍ଚରେ ବସି ୧୯୪ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ।

ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବରେ, ସେ ଭାରତର ଷଷ୍ଠ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନୀଲମ ସଞ୍ଜୀବ ରେଡ୍ଡୀଙ୍କୁ ପଦ ଶପଥ ଦେଇଥିଲେ । ମହମ୍ମଦ ହିଦାୟତୁଲ୍ଲାହଙ୍କ ପରେ ବେଗ ହେଉଛନ୍ତି ଭାରତର ଦ୍ଵିତୀୟ ମୁସଲିମ ମହାନ୍ୟାୟାଧୀଶ । ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଏହି ପଦବୀରେ ରହି ସେ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୭୮ରେ ଅବସର ନେଲେ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୧୩ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି