ସୁନ୍ଦରବତୀ କାହାଣୀ (ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ)

ସୁନ୍ଦରବତୀ କାହାଣୀ ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନର ପଞ୍ଚଦଶ ପ୍ରତିମା କହିଥିବା କାହାଣୀ । ସେ ରାଜା ଭୋଜଙ୍କୁ ରାଜା ବିକ୍ରମଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଏବଂ ଏହି ସିଂହାସନ ପ୍ରାପ୍ତିର କଥା କହିଥିଲା  । ତେବେ ଭାଷାଭେଦରେ ଏହି କାହାଣୀ ଗୁଡିକରେ ବିଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ରାଜା ଭୋଜ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣ ସଂପନ୍ନ ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିବା ପୂର୍ବରୁ ବିସ୍ତୃତ ପୂଜା-ଉପାସନା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ । କିନ୍ତୁ ପଞ୍ଚଦଶ ଦିନ ଯେତେବେଳେ ସେହି ସିଂହାସନର ପଞ୍ଚଦଶ ପାହାଚ ଚଢି ସିଂହାସନରେ ବସିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତେ, ସେଥିରେ ଥିବା ପ୍ରତିମା ହସିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଅବାକ ହୋଇ ରାଜା ଭୋଜ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କାହିଁକି ହସୁଛ?” ସୁନ୍ଦରବତୀ ନାମକ ପଞ୍ଚଦଶ ପ୍ରତିମା କହିଲେ — “ମହାରାଜ, ଏହି ସିଂହାସନ ସାଧାରଣ ନୁହେଁ ।  ଆପଣ ଏହାକୁ ପାଇବାରେ ଧନ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଏହାରେ ବସିବା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ମହାନ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ହେବାକୁ ପଡିବ। ସେତେବେଳେ ଯାଇ ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହେବ । ନଚେତ ଏଥିରେ ବସିବା ପ୍ରୟାସ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁତର ସମସ୍ୟା ଜନ୍ମାଉଥିବ।”

ରାଜା ଭୋଜ ଏହା ଶୁଣି ଚକିତ ହେଲେ ଓ ସେହି ପ୍ରତିମାଙ୍କୁ ବିନମ୍ରତାପୂର୍ବକ ଅନୁରୋଧ କଲେ — “ମତେ ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନ, ତାଙ୍କ ଶାସନ ଓ ମହିମା ସମ୍ପର୍କରେ ସବୁ କଥା କହ ।” ତା’ପରେ ପଞ୍ଚଦଶ ପ୍ରତିମା ସୁନ୍ଦରବତୀ ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହା ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନର ପଞ୍ଚଦଶ ମୂର୍ତ୍ତି ଥିଲା । ସେ ରାଜା ବିକ୍ରମଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଏବଂ ଏହି ସିଂହାସନ ପ୍ରାପ୍ତିର କଥା କହିଥିଲା ।

 ପଞ୍ଚଦଶ କାହାଣୀ 
ପଞ୍ଚଦଶ ପ୍ରତିମାର କଥା ଏପରି ଥିଲା —

ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ରାଜ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା । ବ୍ୟାପାରୀମାନଙ୍କର ବ୍ୟାପାର କେବଳ ନିଜ ଦେଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନୁହେଁ, ଦୂରସ୍ଥ ଦେଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ । ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ସ୍ନେହ ଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ଗୋଟିଏ ସେଠ ଥିଲେ ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ପାନ୍ନାଲାଲ। ସେ ଦୟାଳୁ ଓ ପରୋପକାରୀ ଥିଲେ। ଚାରିଦିଗରେ ତାଙ୍କ ଯଶ ଖ୍ୟାତି ବ୍ୟାପିଥିଲା। ସେ ସଦା ଦିନ-ଦୁଃଖୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହାୟତା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲା ହୀରାଲାଲ, ଯିଏ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପରି ସଦ୍ଗୁଣୀ ଓ ସଂସ୍କାରଶୀଳ ଥିଲା । ହୀରାଲାଲ ବିବାହଯୋଗ୍ୟ ହେବାପରେ, ସେଠ ପାନ୍ନାଲାଲ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ଏକକନ୍ୟା ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଗୋଟିଏ ଦିନ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସି କହିଲେ ଯେ ସମୁଦ୍ର ପାରିରେ ଏକ ଦ୍ଵୀପରେ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟାପାରୀ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଶୀଳ ଓ ସୁଗୁଣା। ସେଠ ପାନ୍ନାଲାଲ ତୁରନ୍ତ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା ଖର୍ଚ୍ଚ ଦେଇ ସେଠିକୁ ପଠାଇଲେ, ଯେପରିକି ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଠାକୁ ଯାଇ ବାହାଘର କଥା ପକ୍କା କରିଦିଅନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେବା ପରେ କନ୍ୟା ପକ୍ଷକୁ ସେହି ପ୍ରସ୍ତାବ ପସନ୍ଦ ହେଲା ଓ ବିବାହ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା । ଯେବେ ବିବାହ ତାରିଖ ନିକଟେଇ ଆସିଲା, ହଠାତ୍ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ନଦୀ ଓ ନାଳରେ ପାଣି ଭରିଯାଇଥିଲା ଓ ଦ୍ବୀପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବା ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା । ଅନ୍ୟ ଏକ ଦୀର୍ଘ ବିକଳ୍ପ ରାସ୍ତା ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେହି ରାସ୍ତାରେ ବିବାହ ତାରିଖରେ ପହଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭବ ନଥିଲା । ଏହି ଅପରିକଳ୍ପିତ ପରିସ୍ଥିତି ସେଠ ପାନ୍ନାଲାଲଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାଜନକ ହେଲା। ସେ ଭାବିଲେ, ଯଦି ବରଯାତ୍ରୀ ନପହଞ୍ଚେ, ତେବେ କନ୍ୟା ପକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବେ ଓ ସେ ଲୋକହାସ୍ୟର ପାତ୍ର ହେବେ। ଯେତେ ଚିନ୍ତା କଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ । ତେବେ ସେହି ବିବାହ ନିଶ୍ଚିତ କରାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ ଯେ ସେ ନିଜ ସମସ୍ୟା ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଆଗରେ ରଖନ୍ତୁ, କାରଣ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତାବଲରେ ପବନ ବେଗରେ ଚାଲୁଥିବା ଏକ ରଥ ଅଛି, ଯାହାର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ସେହି ରଥରେ ଆଠ-ଦଶ ଜଣ ବର ସହିତ ଯାଇପାରିବେ ଏବଂ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ ସମୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଇଯିବ। ଅନ୍ୟମାନେ ଦୀର୍ଘ ରାସ୍ତାରେ ଯାଇ ପରେ ଯୋଗ ଦେବେ। ସେଠ ପାନ୍ନାଲାଲ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ନମ୍ରତାର ସହିତ ସମସ୍ୟା କହି ଦିବ୍ୟରଥ ଚାହିଁଲେ । ବିକ୍ରମ ହସି କହିଲେ, "ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ପ୍ରଜାର ଉପକାର ପାଇଁ ହୋଇଥାଏ ।" ସେ ତୁରନ୍ତ ଅସ୍ତାବଲ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଡାକି ଘୋଡ଼ା ସହିତ ସେହି ରଥ ତଥା ଏକ ସୁଦକ୍ଷ ଚାଲକ ଦେଇଦେଲେ । ପାନ୍ନାଲାଲ ଆନନ୍ଦରେ ଅଧୀର ହୋଇଗଲେ ଓ ଭାବିପାରିଲେ ନାହିଁ କିପରି ରାଜାଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେବେ । ସେ ରଥ ନେଇ ଯିବା ପରେ ବିକ୍ରମଙ୍କ ମନରେ ଚିନ୍ତା ଆସିଲା, ଏତେ ଭୟାବହ ବର୍ଷାରେ  ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ସୁସଂପନ୍ନ ହେବ । ସେ ମା କାଳୀ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ବେତାଳମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଓ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଯେ ସେମାନେ ଅଦୃଶ ଭାବରେ ରହି ବରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ବିବାହ ସ୍ଥଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ସୁରୁଖୁରୁରେ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ । ଯେତେବେଳେ ବର ସହିତ ରଥ ପବନ ବେଗରେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା, ସେହି ଦୁଇ ବେତାଳ ଛାୟାର ଭଳି ରଥ ସହିତ ଚାଲିଲେ । ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟରେ ସେଠ ପାନ୍ନାଲାଲ ଦେଖିଲେ, ଚାରିପଟେ କେବଳ ପାଣି, କୌଣସି ରାସ୍ତା ଦେଖାଯାଉନଥିଲା । ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ିଗଲା । ହଠାତ୍ ଏକ ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ ଘଟଣା ଘଟିଲା, ଘୋଡ଼ା ସହିତ ରଥ ଜମି ଉପରେ ଉଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କଲା ! ରଥ ଜଳ ଉପରେ ଉଡ଼ି ନିଶ୍ଚିତ ଦିଗକୁ ଗଲା । ପ୍ରକୃତରେ ବେତାଳମାନେ ସେହି ରଥକୁ ଧରି ନେଇ ଯାଉଥିଲେ । ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିବାହ ସଫଳ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା । କନ୍ୟାକୁ ସାଥିରେ ନେଇ ଯେତେବେଳେ ସେଠ ପାନ୍ନାଲାଲ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ଫେରିଲେ, ସେ ଘରକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ସିଧା ରାଜଦରବାରକୁ ଗଲେ । ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ ବର ଓ ବଧୁକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ । ସେଠ ପାନ୍ନାଲାଲ କଥା କଥାରେ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥର ଗୁଣଗାନ କଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ଭାବନା ବୁଝିଲେ ଓ ହସି କହିଲେ, “ଏହି ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ତୁମ ପରୋପକାର ପାଇଁ ଉପହାର ସ୍ଵରୂପ ଦିଆଗଲା ।” ଏପରିଭାବରେ ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଦାନଶୀଳତା ଓ ପ୍ରଜାପ୍ରେମର ଆଉ ଏକ ଉଦାହରଣ ସୃଷ୍ଟିହେଲା।।

ଗପଟି କହି ପଞ୍ଚଦଶ ପ୍ରତିମା ପଚାରିଲା କ"ଣ ଆପଣ ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟଙ୍କ ପରି ପରୋପକାର ନିମିତ୍ତ ନିଜର ମୂଲ୍ୟବାନ ତଥା ଅଦ୍ଭୁତ ଜିନିଷ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଦେଇ ପାରିବେ ? ଏହିପରି କହିବା ପରେ ପଞ୍ଚଦଶ ପ୍ରତିମା ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ଵର୍ଗାରୋହଣ କଲା ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ବତ୍ରିଶ ସିଂହାସନ