ଶିବ ପୁରାଣ

ଶିବ ପୁରାଣ ସମସ୍ତ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସବୁଠୁ ବେଶି ପଢ଼ାଯାଉଥିବା ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ଏଥିରେ ଭଗବାନ୍ ଶିବଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ, ଅବତାର, ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଓ ଭକ୍ତିର ଖୁବ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଆଛି । ଏଥିରେ ଶିବଙ୍କ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ସ୍ୱରୂପର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଚର୍ଚ୍ଚା, ରହସ୍ୟ, ମହିମା ଓ ଉପାସନାର ବିସ୍ତୃତ ଚିତ୍ର ମିଳେ । ଶିବ ପୁରାଣରେ ଶିବଙ୍କୁ ପଞ୍ଚଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଅନାଦି, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇଛି । ଶିବମହିମା, ଶିବ ଲୀଳାକଥା ସହ ଏଠାରେ ପୂଜାପଦ୍ଧତି, ବିଭିନ୍ନ ଜ୍ଞାନଦାୟୀ ଆଖ୍ୟାନ ଓ ଶିକ୍ଷାପ୍ରଦ ଗଳ୍ପମାନଙ୍କର ମନୋହର ସଂଯୋଜନ ରହିଛି । ଏହି ପୁରାଣରେ ଭଗବାନ୍ ଶିବଙ୍କ ଭବ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ଗୁଣଗାନ କରାଯାଇଛି,ଏବଂ କୁହାୟାଇଛି; ଶିବ, ଯିଏ ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଶାଶ୍ୱତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ତା, ବିଶ୍ବଚେତନା ଓ ସମସ୍ତ ନିର୍ମାଣର ଆଧାର ଅଟନ୍ତି ।

ଶିବ ପୁରାଣର ସମ୍ପର୍କ ଶୈବ ମତ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଟେ । ଏଠାରେ ପ୍ରଧାନତଃ ଶିବଭକ୍ତି ଓ ଶିବମହିମାର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାର କରାଯାଇଛି । ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ଶିବଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ, ତପସ୍ୟା, ଭଲପାଇବା ଓ କରୁଣାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି । କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଶିବ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ “ଶିବ ପୁରାଣ”ରେ ଶିବଙ୍କ ଜୀବନଚରିତ୍ର, ତାଙ୍କ ଜୀବନଶୈଳୀ, ବିବାହ ଏବଂ ପୁଅମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ବିଶେଷ ଆଲୋକପାତ ହୋଇଛି ।

 କଥା ଓ ବିସ୍ତାର 
ଏହି ପୁରାଣରେ ୨୪,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ସହ ଏହା ୬ଟି ସଂହିତାରେ ବିଭକ୍ତ—

 ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର ସଂହିତା
 ରୁଦ୍ର ସଂହିତା
 କୋଟିରୁଦ୍ର ସଂହିତା
 କୈଳାସ ସଂହିତା
 ବାୟୁ ସଂହିତା

ଚୋଳ ବଂଶ କାଳୀନ ନଟରାଜ ଶିବ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଇତ୍ୟାଦି ଉଦାହରଣ ଦେଇ, “ଶିବ ପୁରାଣ”କୁ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରାଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ପରମବ୍ରହ୍ମ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ “ଶିବ” — ଅର୍ଥାତ୍ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ସ୍ୱରୂପର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଖୋଳାଚିତ୍ର, ରହସ୍ୟ, ମହିମା ଓ ଉପାସନାର ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ ମିଳେ । ଭଗବାନ୍ ଶିବ କେବଳ ପୌରାଣିକ ଦେବତା ନୁହେଁ; ସେ ପଞ୍ଚଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଅନାଦି, ସିଦ୍ଧ ପରମେଶ୍ୱର; ନିଗମ-ଆଗମ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମହାଦେବ ଭାବେ ସ୍ତୁତିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ବେଦମାନେ ଏହି ପରମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ସବୁଠାରୁ କାରଣ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରକ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଶ୍ରୁତିମାନେ ସଦା ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଶାନ୍ତ, ସୃଷ୍ଟିଠାରୁ ପରେ, ପରାତ୍ପର ଓ ପରମତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି ।

“ଶିବ”ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି — କଲ୍ୟାଣସ୍ୱରୂପ ଓ କଲ୍ୟାଣଦାତା । ପରମବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଏହି କଲ୍ୟାଣମୟ ସ୍ୱରୂପର ଉପାସନା ଉଚ୍ଚକୋଟିର ସିଦ୍ଧ, ସାଧକ ଓ ସାଧାରଣ ଆସ୍ତିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ମଙ୍ଗଳକାରକ, ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟୀ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେୟସ୍କର। ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ କହିଛନ୍ତି — ଦେବ, ଦାନବ, ଋଷି, ମହାର୍ଷି, ଯୋଗୀ, ମୁନି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ତଥା ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଏହି ମହାଦେବଙ୍କ ଉପାସନା କରନ୍ତି ।

ଏହି ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଏହା ଏକ ପରମ ଉତ୍ତମ ଶାସ୍ତ୍ର । ଏହାକୁ ଭଗବାନ୍ ଶିବଙ୍କ ବାଙ୍ମୟ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହାର ପାଠ ଓ ଶ୍ରବଣ ସମସ୍ତ ସାଧନମାନଙ୍କୁ ସଫଳ କରେ । ଶିବଭକ୍ତି ପାଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଶିବପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ଏହି ପୁରାଣକୁ ପଢ଼ିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ଓ ଏହାକୁ ଅଭିଷ୍ଟ ସାଧନ ଭାବେ ମନନ୍ତି । ପ୍ରେମପୂର୍ବକ ଏହାର ଶ୍ରବଣ ସମସ୍ତମନୋକାମନା ପୂରଣ କରେ। ଏହି ପୁରାଣକୁ ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ଜୀବନରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୋଗ ଭୋଗି ଶେଷରେ ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।

ଏହି ଶିବ ପୁରାଣ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ୨୪,000 ଶ୍ଲୋକ ଅଛି । ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ବିଶ୍ଵାସ ରହିଛି ଯେ ସାତ ସଂହିତାରେ ବିଭକ୍ତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶିବ ପୁରାଣ ପରମବ୍ରହ୍ମ ପରମାତ୍ମା ସମାନ ମହିମାମୟ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗତି ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରାଣ
ଶ୍ରେଣୀ:ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ