ସ୍ପାନିସ୍‌ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ

ସ୍ପାନିସ୍‌ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ (ସ୍ପାନିଶ୍: Wikipedia en español) ହେଉଛି ମୁକ୍ତ ଅନଲାଇନ୍ ବିଶ୍ୱକୋଷ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ସ୍ପାନିଶ୍-ଭାଷା ସଂସ୍କରଣ। ଏଥିରେ ୨,୦୮୮,୬୯୭ଟି ଲେଖା ରହିଛି। ମଇ ୨୦୦୧ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ସଂସ୍କରଣ ୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୦୬ରେ ୧,୦୦,୦୦୦ ଲେଖା ଏବଂ ୧୬ ମଇ ୨୦୧୩ରେ ୧,୦୦୦,୦୦୦ ଲେଖା ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ଲେଖା ସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ଏହା ୭ମ ସର୍ବବୃହତ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଏବଂ ସମ୍ପାଦନ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି। ଉଇକିପିଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖା ଗଭୀରତା (article depth) ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହା ୩୨ତମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି ।

ଶୈକ୍ଷିକ ଅଧ୍ୟୟନଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଇଛି ଯେ ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ, ଇଂରାଜୀ ଏବଂ ଜର୍ମାନ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ତୁଳନାରେ କମ୍ ବିଶ୍ୱସନୀୟ, ଏବଂ ରୁଷ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆସୁଥିବା ଭ୍ରାନ୍ତ ସୂଚନା ପ୍ରତି ଅଧିକ ସଂବେଦନଶୀଳ। କ୍ୟୁବା ପରି ବାମପନ୍ଥୀ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ଶାସନଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାବରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ (whitewashing) କରିବା ଏବଂ ବାମପକ୍ଷର ସମାଲୋଚକ ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କ୍ଷତିକାରକ ଭ୍ରାନ୍ତ ସୂଚନାକୁ ଅନୁମତି ଦେବା ଅଭିଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଉପରେ ଆସିଛି । ନୂତନ ସମ୍ପାଦକମାନଙ୍କୁ ଧରିରଖିବା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ ଉଇକିପିଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାଏ । ଏଥିରେ ସମ୍ପାଦନ ପୁନଃବାତିଲ୍ (edit revert) ହାର ଅତ୍ୟଧିକ ଏବଂ ସକ୍ରିୟ ସମ୍ପାଦକଙ୍କ ତୁଳନାରେ ପ୍ରଶାସକଙ୍କ ହାର (୦.୩୮%) ଦ୍ୱିତୀୟ ସବୁଠାରୁ କମ୍, ଯାହା କେବଳ ଜାପାନୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆଠାରୁ ଅଧିକ।

 ଇତିହାସ 
ଫେବୃଆରୀ ୨୦୦୨ରେ, ଲ୍ୟାରି ସାଙ୍ଗର ଗୋଟିଏ ମେଲିଂ ଲିଷ୍ଟକୁ ଇ-ମେଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ କହିଥିଲେ ଯେ ବୋମିସ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ବିଜ୍ଞାପନ ବିକ୍ରୟ କରିବା ବିଷୟରେ ବିଚାର କରୁଛି । ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଗୋଟିଏ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଏଡଗାର୍ ଏନ୍ୟେଡି ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ଜିମି ୱେଲ୍ସ ଏବଂ ସାଙ୍ଗର ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ବିଜ୍ଞାପନ ଲାଗୁ କରିବା ଯୋଜନାରେ ନାହାନ୍ତି,Lih, p. 137. କିନ୍ତୁ ଏନ୍ୟେଡି ଏକ ଫର୍କ (fork) ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ୨୬ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୦୨ରେ Enciclopedia Libre ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏନ୍ୟେଡି ଅଧିକାଂଶ ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆନ୍‌ମାନଙ୍କୁ ସେହି ଫର୍କକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲେ।

୨୦୦୨ର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନୂତନ ସାଇଟରେ ୧୦,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଲେଖା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେହି ବର୍ଷର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପ୍ରାୟ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ରହିଥିଲା। ଆଣ୍ଡ୍ରୁ ଲିହ୍ ଲେଖିଥିଲେ ଯେ “ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ [sic] ସ୍ପାନିଶ୍ ଫର୍କରୁ ବାକି ରହିଥିବା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଜନକ ଅଂଶ ହେବ।” ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ସାଧାରଣ ଲୋକପ୍ରିୟତା ନୂତନ ଉପଯୋଗକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ଫର୍କ ବିଷୟରେ ଅପରିଚିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଉପଯୋଗକର୍ତ୍ତାମାନେ ଜୁନ୍ ୨୦୦୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆସିଥିଲେ। ସେହି ବର୍ଷର ଶେଷରେ ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ୧୦,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଲେଖା ଥିଲା। ୨୦୦୪ର ଶେଷ ମାସଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଆକାର ଫର୍କକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା।

ଲିହ୍ ୨୦୦୯ରେ କହିଥିଲେ ଯେ ଫର୍କ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରେ “ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆକୁ ପୁଣିଥରେ ସୁସ୍ଥ ହେବାକୁ ଏକ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗିଥିଲା” ବୋଲି ବିଜ୍ଞାପନ ଏବଂ ଫର୍କିଂ ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକ ଏଯାବତ୍‌ ମଧ୍ୟ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ସଂବେଦନଶୀଳ ବିଷୟ ରହିଛି।

ସ୍ପିନ୍-ଅଫ୍ ପରେ, ସଫ୍ଟୱେୟାରର ଫେଜ୍ III (ପରେ MediaWiki ନାମକରଣ) କୁ ଅପଗ୍ରେଡ୍ କରାଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବହୁତ କମ୍ ଥିଲା; ଏହା ପରେ ନୂତନ ଉପଯୋଗକର୍ତ୍ତା ସଂଖ୍ୟା ପୁଣିଥରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ସେଥିଠାରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ Enciclopedia Libre ଠାରୁ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ ରହିଛି। ୨୦୨୪ର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ Enciclopedia Libre ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲା।

 ମୁଖ୍ୟ ତାରିଖଗୁଡ଼ିକ 
 ୧୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୦୧ – ଜିମି ୱେଲ୍ସ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟକରଣ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
 ୧୧ ମଇ ୨୦୦୧ – ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସହ ଅନ୍ୟ ଆଠଟି ଉଇକି ସହିତ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ପ୍ରଥମ ଡୋମେନ୍ spanish.wikipedia.com ଥିଲା।
 ୨୧ ମଇ ୨୦୦୧ – ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଜଣାଶୁଣା ଲେଖା Anexo:Países (ଇଂରାଜୀ ଅନୁବାଦ: Countries of the world) ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।
 ୨୬ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୦୨ – ଅନୁମାନିତ ସେନସରସିପ୍ ଏବଂ ବୋମିସ୍-ସମର୍ଥିତ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ବିଜ୍ଞାପନ ସମ୍ଭାବନାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି ବହୁତ ସହଯୋଗୀ Enciclopedia Libre Universal en Español ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।
 ୨୩ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୦୨ – spanish.wikipedia.com ଡୋମେନ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇ es.wikipedia.org ହୋଇଥିଲା।
 ୩୦ ଜୁନ୍ ୨୦୦୩ – ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପାଇଁ ମେଲିଂ ଲିଷ୍ଟ (Wikies-l) ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା।
 ୬ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୦୩ – ଏହି ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ପ୍ରଥମ ବଟ୍ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା; ଏହାର ଉପଯୋଗକର୍ତ୍ତାନାମ SpeedyGonzalez ଥିଲା।
 ୧୮ ଜୁଲାଇ ୨୦୦୪ – ସ୍ପାନିଶ୍ ସଂସ୍କରଣ UTF-8 କୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଫର୍ମଗୁଡ଼ିକରେ ଯେକୌଣସି ଅକ୍ଷର ସିଧାସଳଖ ବ୍ୟବହାରକୁ ସମ୍ଭବ କରିଥିଲା।
 ୯ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୦୪ – ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ କେବଳ ମୁକ୍ତ ଚିତ୍ରମାନେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ ବୋଲି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଥିଲା।
 ୨୪ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୦୬ – ତିନିଜଣ checkuser ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ।[10] ସେମାନେ IP ଠିକଣାଗୁଡ଼ିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିପାରୁଥିଲେ।
 ୧୧ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୦୬ – ଭୋଟ ପରେ, ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ Comité de Resolución de Conflictos (CRC) ନାମରେ ପରିଚିତ ଆର୍ବିଟ୍ରେସନ୍ କମିଟି ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା।
 ୧୧ ଜୁନ୍ ୨୦୦୭ – ଶେଷ ସ୍ଥାନୀୟ ଚିତ୍ର ବିଲୋପ କରାଯାଇଥିଲା, ଏହା ପରେ ସମସ୍ତ ମିଡିଆ Wikimedia Commons ରୁ ଆଣାଯାଉଛି।
 ୧ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୦୭ – ସ୍ପାନିଶ୍-ଭାଷୀ ଦେଶ (ଆର୍ଜେଣ୍ଟିନା) ମଧ୍ୟରେ Wikimedia Foundation ର ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।
 ୧୩ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୦୮ – ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରୁ stub template ବିଲୋପ କରିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଥିଲା।
 ୨୫ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୦୯ – ପ୍ରଥମ oversighter ମାନେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସାଧାରଣ ପ୍ରଶାସକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପାଦନାଗୁଡ଼ିକୁ ବିଲୋପ କରିପାରୁଥିଲେ।
 ୧୫ ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦୦୯ – ଭୋଟ ପରେ ଆର୍ବିଟ୍ରେସନ୍ କମିଟି ବିଲୋପ କରାଯାଇଥିଲା।
 ୧୬ ମଇ ୨୦୧୩ – ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଲେଖା ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ସପ୍ତମ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ହୋଇଥିଲା।
 ୨୦ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୧୯ – ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ୧୫ ଲକ୍ଷ ଲେଖା ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା।
 ୨ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୫ – ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ୨୦ ଲକ୍ଷ ଲେଖା ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା।

 ଅନ୍ୟ ଉଇକିପିଡ଼ିଆମାନଙ୍କୁ ତୁଳନାରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ 
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସଂସ୍କରଣମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁଳନା କଲେ, ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ନୀତିଅନୁସାରେ ଅଣ-ମୁକ୍ତ (non-free) ମିଡିଆ ବ୍ୟବହାରକୁ ଅନୁମତି ଦେଉନାହିଁ। ସାର୍ବଜନୀନ ଭୋଟ ପରେ ୨୦୦୪ରୁ ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ fair use ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଛି,[9] ଏବଂ ୨୦୦୬ରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଚିତ୍ର ଅପଲୋଡ୍ ବ୍ୟବହାରକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବନ୍ଦ କରି ଭବିଷ୍ୟତରେ କେବଳ Wikimedia Commons ରୁ ଚିତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମିଡିଆ ବ୍ୟବହାର କରିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଥିଲା।[22] ୨୦୦୭ରେ ଶେଷ ସ୍ଥାନୀୟ ଫାଇଲ୍ ବିଲୋପ କରାଯାଇଥିଲା, ଏହା ପରେ Commons ରେ ଅପଲୋଡ୍ କରାଯାଇପାରିବା ନୁହେଁ ଏମିତି ଫାଇଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକ (ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର, ଉତ୍ସ ଦେଶ କିମ୍ବା ଉଭୟରେ ଅମୁକ୍ତ ଥିବା ଫାଇଲ୍) ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ବ୍ୟବହାର ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

ଫ୍ରେଞ୍ଚ୍ ଏବଂ ଇଂରାଜୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ, ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ କୌଣସି ସ୍ଥାୟୀ Arbitration Committee ନାହିଁ। ଜାନୁଆରୀ ୨୦୦୭ରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍କରଣ (ସାର୍ବଜନୀନ ଭୋଟ ଦ୍ୱାରା ଚୟନିତ ସାତଜଣ ସଦସ୍ୟ ସହିତ) ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ୨୦୦୯ରେ ଆଉ ଏକ ଭୋଟ ପରେ ଏହା ବିଲୋପ କରାଯାଇଥିଲା।

ନାଭିଗେସନ୍ ଟେମ୍ପଲେଟ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ପରି କିଛି ଟେମ୍ପଲେଟ୍‌କୁ ଅପ୍ରଚଳିତ (deprecated) କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଏକମାତ୍ର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ହୋଇଯାଇଛି ଯେଉଁଠାରେ ଏମିତି ଟେମ୍ପଲେଟ୍ ବ୍ୟବହାର ନିଷିଦ୍ଧ; ତାହାର ବଦଳରେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବର୍ଗଗୁଡ଼ିକ (categories) ଉପରେ ଭରସା କରାଯାଉଛି।

 ସ୍ପାନିଶ୍ ଭାଷାରେ ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦର ମହତ୍ତ୍ଵ 
ଇଂରାଜୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର featured articles ଏବଂ good articles ର ସମତୁଳ୍ୟ ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ କ୍ରମଶଃ artículos destacados ଏବଂ artículos buenos ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୦୪ରେ ହୋଇଥିବା ଭୋଟ ପରେ, ସ୍ପାନିଶ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ପ୍ରଶାସକମାନେ bibliotecarios (ଗ୍ରନ୍ଥାଗାରିକ) ନାମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ତ୍ୟାଜ୍ୟ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା usuarios especiales (ବିଶେଷ ଉପଯୋଗକର୍ତ୍ତା) କିମ୍ବା basureros (ପରିଚ୍ଛନ୍ନକର୍ମୀ)।

ଅଣ-ନ୍ଦିବନ୍ଧିତ ଉପଯୋଗକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଅଧିକାଂଶ ସମ୍ପାଦନାକୁ ଧ୍ୱଂସାତ୍ମକ (vandalism) ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରୁଥିବା ବଟ୍‌ମାନେ ପୁନଃବାତିଲ୍ କରିଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପରି ଅନନ୍ଦିବନ୍ଧିତ ଉପଯୋଗକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସମ୍ପାଦନାକୁ ଅକ୍ଷମ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଏବଂ ସମୁଦାୟ ଭୋଟ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଆଧିକାରିକ ଭାବେ କଦାଚିତ୍ ଲାଗୁ ହୋଇନାହିଁ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସଂସ୍କରଣ