ଭୂରି ବାଇ

ଭୂରି ବାଇ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଭିଲ କଳାକାର। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ଗୁଜରାଟ ସୀମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ପିଟୋଲ ଗାଁରେ ହୋଇଥିଲା। ପିଟୋଲ ହେଉଛି ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଝାବୁଆ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ଗ୍ରାମ । ଭୂରି ବାଇ ଭାରତର ସର୍ବବୃହତ ଆଦିବାସୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭିଲ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର । ସେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଳାକାରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରାଜ୍ୟ ସମ୍ମାନ, ଶିଖର ସମ୍ମାନ ସମେତ ଅନେକ ପୁରସ୍କାର ଜିତିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ୨୦୨୧ ମସିହାରେ ଭାରତର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଗରିକ ପୁରସ୍କାର ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ତାଙ୍କ ସମସାମୟିକ ଜଙ୍ଗର ସିଂହ ଶ୍ୟାମଙ୍କ ପରି, ଭୁରି ବାଇଙ୍କୁ ଭୋପାଳର ଭାରତ ଭବନର ଜେ ସ୍ୱାମୀନାଥନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିତ୍ର ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଆକ୍ରିଲିକ୍ ରଙ୍ଗ ଏବଂ କାଗଜ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ପୂର୍ବରୁ, ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ପରି ତାଙ୍କ ଘରର କାନ୍ଥରେ କଳାକୃତି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ। ଭୁରି ପିଥୋରା ଚିତ୍ର ତିଆରିରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ ।

 "ଗାଁରେ, ଗଛଲତା ଏବଂ ମାଟିରୁ ରଙ୍ଗ ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ବହୁତ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରିବାକୁ ପଡୁଥିଲା। ଏବଂ ଏଠାରେ ମୋତେ ଅନେକ ରଙ୍ଗ ଏବଂ ଏକ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବ୍ରଶ୍ ଦିଆଯାଇଥିଲା!"

ଚିତ୍ରକଳା ବ୍ୟତୀତ, ଭୂରି ବାଇ କୁଡ଼ିଆ ତିଆରି କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ପାରଙ୍ଗମ, ଯାହା ସେ ତାଙ୍କ ମାଆ ଝବ୍ବୁ ବାଇଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିଲେ। ସେ ଭୋପାଳର ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ମାନବ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ବା ପୁରୁଷ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଭିଲ କୁଡ଼ିଆ ନିର୍ମାଣରେ ଅବଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ରୁହନ୍ତି। ପ୍ରକୃତରେ, ଯେତେବେଳେ ଭୂରି ବାଇ ପ୍ରଥମ ଥର ଭୋପାଳରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ସେ ଭାରତ ଭବନରେ ଏକ ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକ ଭାବରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ - ଏହି ଚାକିରି ଯାହା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ୬ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ସେ ପ୍ରଥମେ ଜଗଦୀଶ ସ୍ୱାମୀନାଥନଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଭାକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଚିତ୍ରକଳା କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ। ଭୂରି ବାଇ ତାଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ କଳାକାର ଲାଡୋ ବାଇଙ୍କ ସହ ମିଶି ତାଙ୍କର କାମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

ଶୈଳୀ ଏବଂ ଥିମ୍
ଭୂରି ବାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଏକ ଭିଲ ଚିତ୍ରକଳା ଭିଲ କଳାକୁ କେତେକ ଲୋକ ଭାରତର ଆଦିବାସୀ କଳାର ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ରୂପ ବୋଲି ବିବେଚନା କରନ୍ତି। ଏହା ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ଆଦିବାସୀ କଳା ସହିତ ସମାନତା ବହନ କରେ, ବିଶେଷକରି ଏଥିରେ ବହୁରଙ୍ଗୀ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ ଭର୍ତ୍ତି କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଭୂରି ବାଇ ତାଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପ୍ରଥମ କଳାକାର ଥିଲେ ଯିଏ କାଗଜରେ ଚିତ୍ରକଳା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସାଧାରଣତଃ ରଙ୍ଗୀନ କାନଭାସଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ପୌରାଣିକ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ବୁକୋଲିକ୍ ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ମଣିଷ-ପଶୁ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟାକୁ ଚିତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ଯଦିଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ବିମାନ ଏବଂ ମୋବାଇଲ୍ ପରି ଆଧୁନିକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।

ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ସମ୍ମାନ
 ଶିଖର ସମ୍ମାନ, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସରକାର, ୧୯୮୬
 ଅହଲ୍ୟା ସମ୍ମାନ, ୧୯୯୮
 ରାଣୀ ଦୁର୍ଗାବତୀ ପୁରସ୍କାର, ୨୦୦୯
 ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର, ୨୦୨୧

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଚିତ୍ରଶିଳ୍ପୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ମହିଳା
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନିତ