ବାଳକାଣ୍ଡ

ବାଳକାଣ୍ଡ (ସଂସ୍କୃତ: बालकाण्ड ; IAST: Bālakāṇḍa) ବା “ଆଦିକାଣ୍ଡ”, ଭାରତର ଦୁଇଟି ମହାନ ଐତିହାସିକ ମହାକାବ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ ର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ ଅଟେ (ଦ୍ୱିତୀୟ ମହାକାବ୍ୟ ହେଉଛି ମହାଭାରତ) । ବାଳକାଣ୍ଡ ବାସ୍ତବରେ ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥକାର ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଅଥବା ପରେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିଲା; ଏହି ବିଷୟରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ରହିଛି । ଏହି ପୌରଣିକ ଆଖ୍ୟାନ ୭୨ଟି ସର୍ଗ ବା ଅଧ୍ୟାୟକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।

 ପୌରାଣିକ ଆଖ୍ୟାନ 
କୋଶଳ ରାଜ୍ୟର ରାଜା ଦଶରଥ, ଅଯୋଧ୍ୟା ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ଆଦର୍ଶ ନଗରରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ କୌଣସି ପୁଅ ନଥିଲା । ସେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ ଯେ, ସେମାନେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ମୁନିଙ୍କୁ ଆଣି ଯଜ୍ଞ କରାଇବେ । ଏଥି ପାଇଁ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ମୁନି ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ନାମକ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଦଶରଥଙ୍କ ସନ୍ତାନପ୍ରାପ୍ତି ।
ବାଆଁ|thumb|350x350_ପିକସେଲ|Rāma killing Tāṭaka from 17th century royal Mewar manuscript
ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ରାବଣର ଦାଉ‌ରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଋଷି, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଯ୍ୟାତନା ଦେଉଥିଲା । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବରଦାନର ଫଳରେ, ରାବଣ ଅଜେୟ ହୋଇଥିଲା । ତେଣୁ ବିଷ୍ଣୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ ଯେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ରାବଣ ବଦ୍ଧ କରିବେ ।

ଯଜ୍ଞ ଅନ୍ତେ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳରେ, ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରୁ ଗୋଟିଏ ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତା ପ୍ରକଟ ହେଲା ଯାହା ହାତରେ ଏକ ଦେବୀୟ ପାୟସ (ଖିରି) ଥିଲା । ସେ ସତ୍ତା ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲା ଯେ, ସେ ଏହି ପାୟସକୁ ନିଜର ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତୁ ଯାହାର ଫଳରେ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ଲାଭ ହେବ । ଦଶରଥ ଦେବତା ପ୍ରଦତ୍ତ ପାୟସକୁ ନିଜର ତିନି ରାଣୀ; କୌଶଲ୍ୟା, କୈକେୟୀ ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କଲେ । ତା’ରେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀରାମ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଭରତ, ଏବଂ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କଠାରୁ ଯମଜ ସନ୍ତାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନ  ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଏଥୁ ଅନ୍ତେ କିଛି ବର୍ଷପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ଅଯୋଧ୍ୟା  ପହଞ୍ଚିଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ନିଜ ସହିତ ପଠାନ୍ତୁ, ଯଦ୍ୱାରା ସେ ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ ନାମକ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବେ । କାରଣ ସେହି ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବିଘ୍ନ କରୁଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ ଦଶରଥ ନିଜର ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ପଠାଇବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ପଠାଇଲେ । ଶୀଘ୍ର ସେମାନେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଜଙ୍ଗଲି ଅଞ୍ଚଳରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଡ଼କା ନାମକ ଦାନବୀ ବସିଥାଏ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବୁଝାଇଦେଲେ ଯେ, ତାଟକା ବାସ୍ତବରେ ଗୋଟିଏ ଯକ୍ଷୀ, ଯିଏ ମାରୀଚ ନାମକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମାତା ଓ ଯିଏ କୌଣସି କାରଣରୁ ଶାପ ପାଇ ରାକ୍ଷସୀ ହୋଇଥିଲେ । ରାମ ନିଜ ଧନୁଷର ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ତାକୁ ବଧ କଲେ । ଏହି ବୀରତା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦାନକରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ । ପରେ ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ମାରୀଚଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଲେ ଏବଂ ସୁବାହୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିଜ ଯଜ୍ଞ ସଫଳତାର ସହିତ ସମାପ୍ତ କରିପାରିଲେ ।

ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ସଫଳ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ମିଥିଲା ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଯୋଗଦେବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ । ଆଶ୍ରମର ଋଷିମାନେ କହିଲେ ଯେ, ରାଜା ଜନକଙ୍କ ନିକଟରେ ଗୋଟିଏ ବିଶେଷ ଧନୁଷ ଅଛି ଯାହାକୁ କେହି ମଧ୍ୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟଣିପାରି ନାହାନ୍ତି । ଅଯୋଧ୍ୟାରୁ ମିଥିଲା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ବିଷୟରେ କହୁଥିଲେ । ମିଥିଲା ପହଞ୍ଚିଲାପରେ ରାଜା ଜନକ ସେଇ ଧନୁଷର ଇତିହାସ କହିଲେ ଏବଂ ରାଜା ଘୋଷଣା କଲେ, ଯେ କେହି ଶିବଧନୁର ଗୁଣରେ ତୀର ଯୋଖି ପାରିବ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ସୀତା ପତି ରୂପେ ବରଣ କରିବେ । ସୀତାଙ୍କୁ ଜନକ ଭୂମି ଚାଷ କରୁଥିବାବେଳେ ଭୂମିରୁ ଲାଭ କରିଥିଲେ ।ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଜାଣିଥିଲେ ଯେ କେବଳ ରାମ ହିଁ ଶିବଧନୁରେ ଗୁଣ ଚଢ଼ାଇ ପାରିବେ । ରାମ ଯେତେବେଳେ ଶିବଧନୁରେ ଗୁଣ ଚଢ଼ାଇ ଟଂକାର କରନ୍ତେ, ଶିବଧନୁ ଭାଙ୍ଗି ଚୁରମାର ହୋଇଗଲା । ତତ୍ପରେ ସ୍ୱୟଂବରରେ ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ବରଣ କଲେ ଏବଂ ଉର୍ମିଳା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବରଣ କଲେ । ଏହିପରି ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କ ବିବାହ ହେଲା । ମିଥିଲାରୁ ଅଯୋଧ୍ୟା କୁ ଫେରିବା ସମୟରେ, ରାମ ପରଶୁରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରାସ୍ତ କଲେ ।

ବାଳକାଣ୍ଡର ଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଆସନ୍ତି ଏବଂ ଶ୍ରୀରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସୁଖମୟ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ରାମାୟଣ