ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ (ଚିତ୍ରକାର)

ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ (୧୯୨୮ - ୨୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୯୧)ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଚିତ୍ରଶିଳ୍ପୀ ଥିଲେ, ଅନେକ ତାଙ୍କୁ ମଧୁବାଣୀ ଚିତ୍ରକଳା ପରମ୍ପରାର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରନ୍ତି। ଭାରତ ବାହାରେ ମଧୁବାଣୀ ଚିତ୍ରକଳାକୁ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିବାର ଶ୍ରେୟ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ। ସେ ୧୯୨୮ ମସିହାରେ ଭାରତର ବିହାର ରାଜ୍ୟର ମିଥିଳାରେ ଏକ କାୟସ୍ଥ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ କଚନି (ରେଖା ଚିତ୍ରଣ) ଶୈଳୀରେ ବିଶେଷଜ୍ଞତା ହାସଲ କରି ପାରମ୍ପରିକ ଚିତ୍ରକଳା ଶିଳ୍ପକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ କଳା ସହିତ ବିଦେଶ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଭାରତ ମହୋତ୍ସବର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମସ୍କୋ ହୋଟେଲ , ଆମେରିକୀୟ ଲୋକ ଜୀବନ ମହୋତ୍ସବ ଏବଂ ରୋଲର୍ କୋଷ୍ଟର୍ ସମେତ ଆମେରିକା ସିରିଜ୍ ଶୀର୍ଷକରେ ଅନେକ ଚିତ୍ରକଳା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଭାରତ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ମାଷ୍ଟର କ୍ରାଫ୍ଟସମ୍ୟାନ୍ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହା ପରେ ୧୯୮୪ ମସିହାରେ ଚତୁର୍ଥ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଗରିକ ପୁରସ୍କାର ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।

୧୯୮୦ ଦଶକରେ, ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ଦିଲ୍ଲୀର କ୍ରାଫ୍ଟସ ମ୍ୟୁଜିୟମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କୋହବାର ଘର କିମ୍ବା ବିବାହ ପ୍ରକୋଷ୍ଠକୁ ଆଙ୍କିଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ଦିଲ୍ଲୀର ଏକ ହସ୍ପିଟାଲରେ କେମୋଥେରାପି ନେଉଥିବା ସମୟରେ ଏହି କାରୁକାର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ରଟି ତିନିରୁ ଚାରି ମାସ ଧରି ଆଙ୍କିଥିଲା। ୨୦୧୫ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଏକ ନବୀକରଣ ଯୋଜନାର ଅଂଶ ଭାବରେ ଏହି କାରୁକାର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ରଟିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସଂଗ୍ରହାଳୟର ଜଣେ ଅଧିକାରୀ ଦି ୱାୟାରକୁ କହିଥିଲେ ଯେ ନବୀକରଣ ସମୟରେ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କ କାମକୁ ଅପସାରଣ କରାଯାଇଥିଲା କାରଣ କାଦୁଅ ଏବଂ ରଙ୍ଗ ଛାଡି ଯାଉଥିଲା। ଅଧିକାରୀ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଯଦିଓ ଏକ କୋହବାର ଘର ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରିବା କଷ୍ଟକର ହେବ, ତଥାପି ଏକ ନୂତନ ଘର ତିଆରି କରାଯିବ, ସମ୍ଭବତଃ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା। ପାରମ୍ପରିକ କଳା ପ୍ରତି ଉଦାସୀନତାର ଏକ ମାମଲା ଭାବରେ ଏହି ନଷ୍ଟକୁ କଠିନ ସମାଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ଯେତେବେଳେ ପିଲା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମାଆ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ବ୍ରଶ୍ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଚାଉଳ ନଡ଼ା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶାଢ଼ୀର କଡ଼ରୁ ଟାଣି କିଛି ସୂତାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ଏକ ରୋଷେଇ ପାତ୍ର ତଳୁ କିମ୍ବା ହରିକେନ୍ ଲଣ୍ଠନର ଚିମିନିରୁ କାଳି କାଟି କାଳି ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ। କାଳିକୁ ଗୋରୁ ମୂତ୍ର, ପାଣିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଗମ୍ ଆରବିକ୍ କିମ୍ବା କେତେକ ସମୟରେ ଛେଳି କ୍ଷୀର ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରିବା ଏକ ସାଧାରଣ ଅଭ୍ୟାସ ଥିଲା। ସେ ଏହା ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭଉଣୀ ଏବଂ ମାଉସୀ, ସେମାନଙ୍କ ମାଆ ଏବଂ ଜେଜେମାଆଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିଲେ। ଗାଁରେ କାଗଜ ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ, ସେ ତାଙ୍କ ସ୍କୁଲ ନୋଟବୁକ୍ ପୃଷ୍ଠାରୁ ତିଆରି ଏକ କାନଭାସ୍ ଉପରେ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ କପଡ଼ାରେ ଲାଗି ରହୁଥିଲା।

ବୃତ୍ତି
ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ "ଆମେରିକାରେ ଭାରତର ମହୋତ୍ସବ" ପାଇଁ ମନୋନୀତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଋଷ ଏବଂ ଜାପାନରେ ଭାରତୀୟ କଳାର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସେ ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଭିଜ୍ଞତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରେ ତାଙ୍କୁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ଜାତୀୟ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା। 

୧୯୮୦ ଦଶକରେ ଯେତେବେଳେ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ କର୍କଟ ରୋଗ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ କେମୋଥେରାପି ଦିଆଯାଉଥିବାରୁ ସେ ମିଥିଳା ଫେରି ପାରିନଥିଲେ ।

ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ
ଉତ୍ସ:

ରାମାୟଣ ଚିତ୍ରକଳା
ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାରତୀୟ ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣକୁ ଚିତ୍ରିତ କରି ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରଙ୍ଗ ପ୍ୟାଲେଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ମାନବ ଜୀବନ ଧାରାବାହିକ
ଏହି ଧାରାବାହିକରେ, ସେ ଜଣେ ଗ୍ରାମୀଣ ମହିଳାଙ୍କ ଜୀବନଚକ୍ରକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଆଙ୍କିଥିଲେ ।

ଆମେରିକାରୁ ପ୍ରେରିତ କଳାକୃତି
ଯେତେବେଳେ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ଆମେରିକା ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ ଚିତ୍ରକଳାରେ ପରିଣତ କରିଥିଲେ। ଏହା ତାଙ୍କର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣର ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଥିଲା।

ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ
ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କ ବୈବାହିକ ଜୀବନ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ଥିଲା। ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ କରିପାରୁ ନଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟକ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନିକଟରେ ସେ ସବୁକିଛି ହରାଇ ଦେଇଥିଲେ। ତଥାପି, ଜଣେ ଫରାସୀ କଳା ସଂଗ୍ରାହକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଚିତ୍ର ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯିବା ପରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ବଦଳିଗଲା, ଏକ ସହଯୋଗ ଯାହା ତାଙ୍କ କ୍ୟାରିୟରରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା।

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୮ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୯୧ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଚିତ୍ରଶିଳ୍ପୀ