ଜମଦଗ୍ନି ଋଷି

ଜମଦଗ୍ନି ଋଷି ଭୃଗୁବଂଶୀ ଋଚୀକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ସପ୍ତୃଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନୀୟ ଥିଲେ ।Avalon, Arthur (Sir John Woodroffe) (1913, reprint 1972) (tr.) Tantra of the Great Liberation (Mahāanirvāna Tantra), New York: Dover Publications, , p. xli: The Rishi are seers who know, and by their knowledge are the makers of shastra and "see" all mantras. The word comes from the root rish Rishati-prāpnoti sarvvang mantrang jnānena pashyati sangsārapārangvā, etc. The seven great Rishi or saptarshi of the first manvantara are Marichi, Atri, Angiras, Pulaha, Kratu, Pulastya, and Vashishtha. In other manvantara there are other sapta-rshi. In the present manvantara the seven are Kashyapa, Atri, Vashishtha, Vishvamitra, Gautama, Jamdagnini, Bharadvaja. To the Rishi the Vedas were revealed. Vyasa taught the Rigveda so revealed to Paila, the Yajurveda to Vaishampayana, the Samaveda to Jaimini, Atharvaveda to Samantu, and Itihasa and Purana to Suta. The three chief classes of Rishi are the Brahmarshi, born of the mind of Brahma, the Devarshi of lower rank, and Rajarshi or Kings who became Rishis through their knowledge and austerities, such as Janaka, Ritaparna, etc. Thc Shrutarshi are makers of Shastras, as Sushruta. The Kandarshi are of the Karmakanda, such as Jaimini. ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ରେଣୁକା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଥିଲା । ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଜଣ ପୁତ୍ର ଥିଲେ । ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା ଦିନ ତାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦୋଷକାଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯିଏ ପରଶୁରାମ ନାମରେ ପରିଚିତ । ଜମଦଗ୍ନି ଗୋତ୍ରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଋଷି ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ବଂଶଜ ।

 ଆଶ୍ରମ 
ହରିୟାଣାର କୈଥଳରୁ ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ୨୮ କି.ମି. ଦୂରରେ ଜାଜନାପୁର ଗାଁ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ମହର୍ଷି ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ସରୋବରର ଅବଶେଷ ମାତ୍ର ରହିଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦଶମୀରେ ଏଠାରେ ମେଳା ଲାଗେ । ମହର୍ଷି ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପରମ୍ପରାରେ ବାବା ସାଧୁ ରାମ ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏଠାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ବାବା ସାଧୁ ରାମଙ୍କ ସମାଧି ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଏହି ସରୋବର ବିଷୟରେ ଆଜିମଧ୍ୟ ବିଶେଷତା ମାନ୍ୟତା ଅଛି ଯେ—ପାଣି ଭରିବା ପରେ ଏଠାରୁ ଫୁଙ୍କାର-ହୁଙ୍କାର ଧ୍ୱନି ହୁଏ, ଏବଂ ପୁରା ଭରା ସରୋବର ପନ୍ଦର ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସୁଖିଯାଏ । ଏଠାରେ ସାପ ଅଧିକ ଥାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି କ୍ଷତାକ୍ଷତ ହୋଇନାହାଁନ୍ତି ।

ଜନଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ ମହର୍ଷି ଜମଦଗ୍ନି ଋଚୀକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ଭଗବାନ ପରଶୁରାମଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏକ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କାମଧେନୁ ଗାଈ ଥିଲା, ଯାହାକୁ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ଯ୍ୟ ଛଡାଇ ନେଇ ମାହିଷ୍ମତୀ ନଗରକୁ ନେଇଗଲା । ପରଶୁରାମ ଏହା ଜାଣିବା ପରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ଏବଂ କାମଧେନୁକୁ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଲେ। ପରେ ସୁଯୋଗ ପାଇ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିହତ କରି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଏକୋଇଶ ଥର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସଂହାର କଲେ । ତା’ପରେ ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଛେଦିତ ମସ୍ତକକୁ ଧଡ଼ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ନାନ୍ଦେଡ ଜିଲ୍ଲାର ମାହୁରରେ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ । ଏଠାରେ ମାତା ରେଣୁକାଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯାହା ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତିପୀଠମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରୁ ଗଣାଯାଏ ।

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଭୂମିରେ ସେ ପାଞ୍ଚ କୁଣ୍ଡ ନିର୍ମାଣ କରି ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ । ଏହି ପାଞ୍ଚ ସରୋବର ସମନ୍ତ ପଞ୍ଚକ ତୀର୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା । ବ୍ରହ୍ମା “ଉତ୍ତର ବେଦୀ” ବୋଲି ଯାହାକୁ କହିଥିଲେ, ସେହି ସ୍ଥାନ ଏହି ସମନ୍ତ ପଞ୍ଚକ। ବାମନ ପୁରାଣରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ—ଏହି ସମନ୍ତ ପଞ୍ଚକ ଧର୍ମସ୍ଥଳ ଚାରିଦିଗେ ପାଞ୍ଚ-ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ । ସମ୍ଭବତଃ ପରଶୁରାମଙ୍କ ନିର୍ମିତ ପାଞ୍ଚ କୁଣ୍ଡରୁ ଜାଜନାପୁର ସ୍ଥଳ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ।

 ପରଶୁରାମ କୁଣ୍ଡ (କିମ୍ବଦନ୍ତୀ): 
ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ଲୋହିତ ନଦୀତଟରେ ପରଶୁରାମ କୁଣ୍ଡ ଅବସ୍ଥିତ। ପୌରାଣିକ ମତାନୁସାରେ ପରଶୁରାମ ନିଜ ମାତା ରେଣୁକାଙ୍କ ହତ୍ୟାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ମାତୃହତ୍ୟାପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ କୌଣସି କାରଣବଶତଃ ଋଷି ଜମଦଗ୍ନି ସ୍ୱଧର୍ମପତ୍ନୀ ରେଣୁକାଙ୍କ ଉପରେ କୃଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ତୁରନ୍ତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ରେଣୁକାଙ୍କ ବଧ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ କୌଣସି ପୁତ୍ର ଏହା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେନି। ପରଶୁରାମ ପିତୃଭକ୍ତ ଥିଲେ; ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ନିଜ ପରଶୁଦ୍ୱାରା ମାତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ପିତା ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାପାଳନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ବର ମାଗିବାକୁ କହିଲେ । ତେବେ ପରଶୁରାମ ମାତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଏବଂ ଋଷି ଜମଦଗ୍ନି ତପୋବଳରେ ରେଣୁକାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ ।ରେଣୁକା ଜୀବିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ପରଶୁରାମ ମାତୃହତ୍ୟାର ଚେଷ୍ଟାରୁ ଭାରୀ ଆତ୍ମଗ୍ଲାନିରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ମାତା ପୁନଃଜୀବିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମାତାଙ୍କ ଉପରେ ଅସିପାତ କରିଥିବା ଅପରାଧବୋଧରୁ ସେ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଉପାୟ ପଚାରିଲେ । ପୌରାଣିକ ପ୍ରସଙ୍ଗାନୁସାରେ ଋଷି ଜମଦଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଯାଇ ପାପପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପରଶୁରାମ କୁଣ୍ଡ ସର୍ବପ୍ରମୁଖ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ