ଦ୍ୱାରକା ଶାରଦା ପୀଠ

ଶ୍ରୀ ଶାରଦା ପୀଠମ୍ କିମ୍ବା ଦ୍ୱାରକା ଶାରଦା ପୀଠ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଭାରତର ଚତୁର୍ଦିଗରେ ରହିଥିବା ଚାରିଟି ପୀଠମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ଏହା ସନାତନ ଧର୍ମ ଓ ଅଦ୍ୱୈତ ବେଦାନ୍ତ—ଅଦ୍ୱିତୀୟତାର ଦାର୍ଶନିକତାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଚାର କରୁଛି । ଗୁଜରାଟର ଦ୍ୱାରକା ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ପୀଠ, ଚତୁରାମ୍ନାୟ ପୀଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପଶ୍ଚିମାମ୍ନାୟ ପୀଠମ୍ ବୋଲି ପରିଚିତ। ଏହାକୁ କାଳିକା ମଠ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ପୀଠର ବେଦାନ୍ତିକ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ମହାବାକ୍ୟ ହେଉଛି “ତତ୍ତ୍ବମସି” (“ତୁମେ ସେହି” ବୋଲି ଅର୍ଥ କରାଯାଏ)। ପାରମ୍ପରିକ ମତାନୁସାରେ, ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଚଳିତ, ଏହି ପୀଠରେ ସାମ ବେଦ ଉପରେ ଅଧିକାର ରହିଛି। ପୀଠର ପୀଠାଧିଶଙ୍କୁ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଉପାଧି ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନାମରୁ ଆସିଛି।

ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପୁନଃ ସ୍ଥାପନା ବେଳେ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଭାରତର ଚାରିଦିଗରେ ଚାରିଟି ମଠ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଦ୍ଵାରକାଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏହି ମଠ ଶ୍ରୀ ଶାରଦା ପୀଠମ୍ କିମ୍ବା ଦ୍ୱାରକା ଶାରଦା ମଠ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଚାରି ମଠରେ ଚାରିଜଣ ପ୍ରମୁଖ ଶିଷ୍ୟ ଯଥା ପଦ୍ମପାଦ, ହସ୍ତାମଳକ, ସୁରେଶ୍ୱର ଏବଂ ତୋଟକାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଏହାର ଦାୟିତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଉକ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ମଠାଧୀଶ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ସେମାନେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଗୁରୁର ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପ୍ରଶ୍ନର ରହସ୍ୟ ଭେଦ କରିବା ସହ ସେମାନେ ସଙ୍କଟକାଳରେ ମାନବଜାତିକୁ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିଲେ।

ପରମପୂଜ୍ୟ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱରୂପାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀ ଏହି ପୀଠର ୭୮ତମ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ। ସ୍ୱାମୀ ସ୍ୱରୂପାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ, ସଦାନନ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରକା ଶାରଦା ମଠର ନୂତନ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି।

 ଇତିହାସ 
ଆଜିରୁ ପ୍ରାୟ ୨୫୨୪ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଗୋଟିଏ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର ଚିନ୍ତାଧାରା ବ୍ୟାପିଯାଇଥିଲା— ସର୍ବ କ୍ଷଣିକମ୍, ସର୍ବ ଦୁଃଖମୟମ୍ । ଅର୍ଥାତ୍ ଏହି ସଂସାରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦାର୍ଥ (ସୁଖ) କ୍ଷଣିକ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦାର୍ଥ ଦୁଃଖମୟ । ଏହି ପ୍ରକାରର ଚିନ୍ତାଧାରାର ପରିଣାମରେ ସମାଜରେ ଅକର୍ମଣ୍ୟତା ବଢ଼ିଗଲା ଓ କର୍ମପ୍ରତି ରୁଚି କମିଗଲା । ଏପରି ସମୟରେ ଜଣେ ଯୁବ ମହାମନୀଷୀ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରାର ବିପକ୍ଷରେ କହିଲେ— ସର୍ବ ପୂର୍ଣ୍ଣମ୍ — ଯଦି ସବୁକିଛି କ୍ଷଣିକ, ତେବେ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣିକ; ଏହିପାଇଁ ଉଠ ଓ କାମରେ ଲାଗ । ଏପରି କହି ସେ କର୍ମର ମହତ୍ତ୍ୱ ବଖ୍ୟା କଲେ ଓ ଅକର୍ମଣ୍ୟତାର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଶେଷ କରି ଅଦ୍ୱୈତ ଦର୍ଶନର ପ୍ରତିପାଦନ କଲେ ।

ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ସମଗ୍ର ଭାରତ ଭ୍ରମଣ କରି ଲୋକମାନଙ୍କ ଜୀବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କଲେ ଓ ଦେଶର ଚାରିଦିଗରେ ଚାରିଟି ପୀଠ ସ୍ଥାପନା କଲେ । ଉତ୍ତରରେ ଜ୍ୟୋତିର ପୀଠ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଶୃଙ୍ଗେରୀପୀଠ, ପୂର୍ବରେ ଗୋବର୍ଧନପୀଠ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଶାରଦାପୀଠ। ଏହି ଚାରି ପୀଠମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଦ୍ୱାରକାରେ ଶାରଦାପୀଠର ସ୍ଥାପନା ହୋଇଥିଲା। ମଠାମ୍ନାୟ ନାମକ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଲେଖାଯାଇଛି— “ପ୍ରଥମଃ ପଶ୍ଚିମାମ୍ନାୟଃ ଶାରଦାମଠ ଉଚ୍ୟତେ।” ଏପରିଭାବେ ଚାରି ପୀଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହାର ସର୍ବପ୍ରଥମେ ସ୍ଥାପନା ହୋଇଥିଲା, ସେହି ଶାରଦାପୀଠ ପ୍ରାୟ ଢାଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସମସ୍ତ ସନାତନ ଧର୍ମାନୁୟାୟୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆସ୍ଥାର କେନ୍ଦ୍ର ରହିଆସିଛି ।

 ଗଠନ 
ଦ୍ୱାରକା ପୀଠ ହେଉଛି ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ (୯ମ ଶତାବ୍ଦୀ)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ  ଚାରିଟି ପୀଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । ଏହା ଚାରିତଳା ବିଶିଷ୍ଟ ଗୃହ, ଯାହା 14ମ–17ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବିକଶିତ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାପିତ ଚାରିଟି ପୀଠର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଧରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଦେଵାଳୀରେ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନୀକୁ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଗମ୍ବଜରେ ଶିବଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଭାବର ନକ୍ଷିତ କଳାକୃତି ରହିଛି ।

ସମ୍ପ୍ରତି ଶାରଦାପୀଠର ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର ହୋଇଛି ।  ଏହି ସଭାମଣ୍ଡପର ସୁନ୍ଦର ଶିଖର ଅଛି ଓ ଛାଦର ଭିତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରଭାବେ ପୁଷ୍ପମୟ ନକ୍ଷିତ କାମ ହୋଇଛି । ସମଗ୍ର ମଣ୍ଡପର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଷୋଡ଼ଶ (୧୬) ଶିବମୂର୍ତ୍ତି ଶିବତାଣ୍ଡବର ଭାବକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରୁଛି ।  ଦେଖିବାକୁ ଯେପରି ଲାଗେ ଯେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭଗବାନ ଶିବ ତାଣ୍ଡବନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ଏହା ସହ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ନାମାନୁସାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ୧୨ଟି କଳାତ୍ମକ ମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ସଭାମଣ୍ଡପର ଶୋଭା ବଢ଼ାଉଛି । ଏହି ପୀଠର ବିଶେଷତା ହେଉଛି;  ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶାରଦାମ୍ବାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି, ଓ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଦିଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥାପିତ ଶାରଦାପୀଠର ମୂଳ ଗାଦି ଅବସ୍ଥିତ ।  ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରାୟ ୨୫୦୦ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନବ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୂଳ ସ୍ଥାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିଛି।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ