ପି.ଏନ୍. ଭଗବତୀ

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଚନ୍ଦ୍ର ନଟୱରଲାଲ୍ ଭଗବତୀ (ପି. ଏନ୍. ଭଗବତୀ, ୨୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୨୧ – ୧୫ ଜୁନ୍ ୨୦୧୭) ଭାରତର ୧୭ତମ ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ । ସେ ୧୨ ଜୁଲାଇ ୧୯୮୫ ଠାରୁ ୨୦ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୮୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତାଙ୍କର ଅବସର ଗ୍ରହଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ପଦରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ। ସେ ଭାରତର ନ୍ୟାୟିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜନହିତ ମାମଲା (Public Interest Litigation) ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାୟିତ୍ୱ (Absolute Liability) ର ଧାରଣା ପରିଚୟ କରାଇଥିଲେ । ସେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ଅଦାଲତ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ । ଏହି କାରଣରୁ, ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ଭି. ଆର. କୃଷ୍ଣ ଆୟରଙ୍କ ସହ ସେ ଦେଶରେ ନ୍ୟାୟିକ ସକ୍ରିୟତାର ଅଗ୍ରଦୂତ ଭାବେ ପରିଗଣିତ। ସେ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ କାର୍ଯ୍ୟରତ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ (ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସହିତ) ଥିଲେ ।

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ପି. ଏନ୍. ଭଗବତୀ ଗୁଜରାଟରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପିତା ଥିଲେ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ନଟୱରଲାଲ୍ ଏଚ୍. ଭଗବତୀ, ଯିଏ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ବିଚାରପତି ଥିଲେ । ସେ ଅର୍ଥନୀତିବିଦ୍ ଜଗଦୀଶ ଭଗବତୀଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇ ଏବଂ ନ୍ୟୁରୋସର୍ଜନ ତଥା ଭାରତୀୟ ନ୍ୟୁରୋଲଜିକାଲ୍ ସୋସାଇଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଏସ. ଏନ୍. ଭଗବତୀଙ୍କ ଭାଇ ଥିଲେ ।  ସେ ପ୍ରଭାବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କର ପାରୁଲ୍, ପଲ୍ଲବୀ ଓ ସୋନାଲି ନାମରେ ତିନିଜଣ କନ୍ୟା ଅଛନ୍ତି।  ପଲ୍ଲବୀ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ଅଗ୍ରଣୀ ଆଇନ ଫାର୍ମ ଶାର୍ଦୁଲ୍ ଅମରଚନ୍ଦ ମଙ୍ଗଲଦାସ୍ ଏଣ୍ଡ କୋ.ର ପ୍ରବନ୍ଧକ ସାଥୀ ଏବଂ ସେହି ଫାର୍ମର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଶାର୍ଦୁଲ୍ ଏସ୍. ଶ୍ରଫଙ୍କ ସହ ବିବାହିତ ।  ଭଗବତୀ ଲୋକପ୍ରିୟ ଭାରତୀୟ ଗୁରୁ ସତ୍ୟ ସାଇ ବାବାଙ୍କ ଭକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସତ୍ୟ ସାଇ ଟ୍ରଷ୍ଟର ସଦସ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ।

ଭଗବତୀ ମୁମ୍ବାଇରେ ଶିକ୍ଷାଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ଏଲଫିନ୍‌ସ୍ଟୋନ୍ କଲେଜରେ ପଢ଼ି ୧୯୪୧ ମସିହାରେ ବମ୍ବେ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଗଣିତରେ (ସମ୍ମାନ) ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ । ୧୯୪୨ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଜଡିତ ଥିଲେ ଏବଂ ଏହି କାରଣରୁ ଚାରି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତବାସରେ ମଧ୍ୟ ରହିଥିଲେ । ପରେ ସେ ବମ୍ବେ ସରକାରୀ ଆଇନ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢ଼ି ବମ୍ବେ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଆଇନ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ।

 କାର୍ଯ୍ୟଜୀବନ 
ଭଗବତୀ ବମ୍ବେ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଆଇନଜୀବୀ ଭାବେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଜୁଲାଇ ୧୯୬୦ରେ ସେ ଗୁଜରାଟ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୬୭ରେ ସେ ସେହି ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ । ଦୁଇଥର ସେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ଗୁଜରାଟର ରାଜ୍ୟପାଳ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ (୭ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୬୭ ଠାରୁ ୨୫ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୬୭ ଏବଂ ୧୭ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୩ ଠାରୁ ୩ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୭୩)।  ଜୁଲାଇ ୧୯୭୩ରେ ସେ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୮୫ରେ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ହେଲେ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସମୟରେ ଭଗବତୀ ୩୪୨ଟି ରାୟ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ୮୨୦ଟି ବେଞ୍ଚରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ଭଗବତୀ ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଲୋକହିତ ମାମଲା ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାୟିତ୍ୱର ଧାରଣା ପରିଚୟ କରାଇଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ୱି. ଆର. କୃଷ୍ଣ ଆୟରଙ୍କ ସହ ଦେଶର ନ୍ୟାୟିକ ସକ୍ରିୟତାର ଅଗ୍ରଦୂତ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ ।

୧୫ ଜୁନ ୨୦୧୭ ଦିନ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ୯୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ପରଲୋକ ଗମନ କରିଥିଲେ ।

 ସମ୍ମାନ 
୨୦୦୭ ମସିହାରେ ଭଗବତୀଙ୍କୁ ସାର୍ବଜନିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ପାଇଁ ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ—ଭାରତର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାମାନ୍ୟ ନାଗରିକ ସମ୍ମାନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି