କଲ୍ୟାଣସୁନ୍ଦର

କଲ୍ୟାଣସୁନ୍ଦର( कल्याणसुन्दर , ଶବ୍ଦଗତ ଭାବରେ "ସୁନ୍ଦର ବିବାହ"), ଯାହାକୁ କଲ୍ୟାଣ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖାଯାଏ, ଏବଂ କଲ୍ୟାଣସୁନ୍ଦର-ମୂର୍ତ୍ତି ("ସୁନ୍ଦର ବିବାହର ପ୍ରତୀକ"), ବୈବାହିକ-ମୂର୍ତ୍ତି ("ବିବାହ ପ୍ରତୀକ") ଏବଂ ପାଣିଗ୍ରହଣ-ମୂର୍ତ୍ତି (" ପାଣିଗ୍ରହଣ ରୀତି ସହିତ ଜଡିତ ପ୍ରତୀକ ") ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ।Swami Parmeshwaranand p. 66 ଏହା ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବିବାହର ଏକ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଚିତ୍ରଣ ଅଟେ । ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରାୟତଃ ହିନ୍ଦୁ ବିବାହର ପାଣିଗ୍ରହଣ ("ହାତ ଗ୍ରହଣ କରିବା") ରୀତିନୀତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବର କନ୍ୟାର ଡାହାଣ ହାତକୁ ନିଜ ହାତରେ ନେଇ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।

ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଚିତ୍ରିତ ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଜୀବ ଅଛନ୍ତି । ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପ୍ରାୟତଃ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କୁ ଦାନ କରୁଥିବା ଭାବରେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି । ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ ଭାବରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

କଲ୍ୟାଣସୁନ୍ଦର ପ୍ରତିମା ଲୋକପ୍ରିୟ ପୂଜାର ବସ୍ତୁ ନୁହେଁ ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ କେବଳ ବାର୍ଷିକ ମନ୍ଦିର ମହୋତ୍ସବରେ ଦିବ୍ୟ ବିବାହର ଉତ୍ସବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ତଥାପି, କଲ୍ୟାଣସୁନ୍ଦର ଦୃଶ୍ୟ ସାରା ଭାରତରେ ଗୁମ୍ଫା, ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ମନ୍ଦିର କାନ୍ଥରେ ଦେଖାଯାଏ ।

 କିମ୍ବଦନ୍ତୀ 
ବିଭିନ୍ନ ହିନ୍ଦୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ, କିଛି ଭିନ୍ନତା ସହିତ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ମିଳନର କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଶିବଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପତ୍ନୀ ସତୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ସମାଜରୁ ଦୂରେଇ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ନିଜକୁ ମଗ୍ନ କରିଥିଲେ । ପରିସ୍ଥିତିର ସୁଯୋଗ ନେଇ, ଅସୁର (ଦାନବ) ରାଜା ତାରକାସୁର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପାଇଲେ ଯେ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଶିବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରାଯାଇପାରିବ । ନିଜକୁ ଅମର ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରି, ତାରକାସୁର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଆତଙ୍କିତ କଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ସତୀଙ୍କ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାର୍ବତୀ ହିମାଳୟର ଦେବତା ହିମବାନ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅପସରା ମେନାଙ୍କ ଔରସରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ସେ ଶିବଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ଶିବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମକୁ ଶୀଘ୍ର କରିବାକୁ ପ୍ରାଣପଣେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ପ୍ରେମର ଦେବତା କାମଦେବଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କ ଧ୍ୟାନକୁ ବିଚଳିତ କରିବାକୁ ପଠାଇଥିଲେ । ଯଦିଓ ଶିବ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଥିଲେ, କାମଦେବ ଶିବଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଜଳି ଯାଇଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିବାହ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯିବା ପରେ, ଶିବ ରାଜି ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଭକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ । ସପ୍ତଋଷି (ସାତ ଋଷି) ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଶିବଙ୍କୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଉପହାସ କଲେ; କିନ୍ତୁ ପାର୍ବତୀ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅଟଳ ରହିଲେ । ତା’ପରେ ଶିବ ନିଜେ, ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ବେଶ ଧାରଣ କରି, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଭେଟି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜକୁ ଅପମାନିତ କଲେ । କ୍ରୋଧିତ ପାର୍ବତୀ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେବା ମାତ୍ରେ, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ । ଏହି ଦମ୍ପତି ବିବାହ କଲେ ଏବଂ ଏକ ପୁତ୍ର, କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାରକାସୁରକୁ ବଧ କଲେ ।

ଆଧାର