ୱାଇ. ଭି. ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ

ଯଶୋବନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ (୧୨ ଜୁଲାଇ ୧୯୨୦ – ୧୪ ଜୁଲାଇ ୨୦୦୮) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟବିଦ୍ ଥିଲେ । ସେ ୨୨ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୭୮ ଠାରୁ ୧୧ ଜୁଲାଇ ୧୯୮୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ୧୬ତମ ପ୍ରଧାନ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ବମ୍ବେ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ପୁଣେ ସହରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଏହି ଆଇନ ବିଶାରଦ, ୨୮ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୭୨ ରେ ପ୍ରଥମେ ଭାରତ ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ୭ ବର୍ଷ ୪ ମାସ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଭାରତର ଇତିହାସରେ ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପ୍ରଧାନ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଥିଲେ ।

 ଭାରତର ପ୍ରଧାନ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ 
ଜନତା ସରକାରର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସମୟରେ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋରାରଜୀ ଦେସାଇଙ୍କ ଅଧୀନରେ, ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ଙ୍କୁ ଭାରତର ପ୍ରଧାନ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରଧାନ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଭାବରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଦରମ୍ୟାନ “କିସ୍ସା କୁର୍ସି କା” ମାମଲାରେ ସେ ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ କାରାଗାରକୁ ପଠାଇଥିଲେ। କିଛି ବର୍ଷ ପରେ ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ କଂଗ୍ରେସ ସରକାର ପୁନଃ ଶକ୍ତିରେ ଫେରିଲା, ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ସରକାରଙ୍କ ଦୃଢ଼ ବିରୋଧୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସୁରକ୍ଷା କରିଥିବାରୁ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ।

ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଲୟରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ୩୩୮ଟି ରାୟ ରଚନା କରିଥିଲେ.

 ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ୱାଇ. ଭି. ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୨ ଜୁଲାଇ ୧୯୨୦ ରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ପୁଣେ ସହରରେ (ବର୍ତ୍ତମାନ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଭାରତର ଏକ ଅଂଶ) ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମରାଠୀ ପରିବାରରେ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମସ୍ଥାନୀୟ ଗାଁ କନ୍ହେରସର, ଯାହା ପୁଣେ ଜିଲ୍ଲାର ଖେଡ଼ ତାଲୁକାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ନୁତନ ମରାଠୀ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଉଚ୍ଚ ମାଧ୍ୟମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ, ଏଲ୍‌ଫିନ୍‌ସ୍ଟୋନ୍ କଲେଜ ଏବଂ ଆଇଏଲଏସ୍ ଆଇନ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ, ପୁଣେରୁ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ବମ୍ବେ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଏଲଏଲଏମ୍ (LL.M.) ଡିଗ୍ରୀ ପାଇଥିବା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସ୍ନାତକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ ।

ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ୱାଇ.ଭି. ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ଙ୍କ ଦେହାବସାନ ୧୪ ଜୁଲାଇ ୨୦୦୮ ରେ ବମ୍ବେ ହସ୍ପିଟାଲରେ ଭର୍ତ୍ତି ହେବା ପରେ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ପରେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଭା, ପୁଅ ଧନଞ୍ଜୟ ଯଶୋବନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼—ପୂର୍ବତନ ଭାରତର ପ୍ରଧାନ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ—ଏବଂ କନ୍ୟା ନିର୍ମଳା ରହିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ନାତିମାନେ ହେଲେ—ଅଭିନବ ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼, ଯିଏ ବମ୍ବେ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଜଣେ ଅଧିବକ୍ତା, ଏବଂ ଚିନ୍ତନ ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼, ଜଣେ ଆଇନ ଗବେଷକ ଓ ଲେଖକ।

 ଶାହ ବାନୋ ମାମଲା 
ମୁଖ୍ୟ ଲେଖା: ମହମ୍ମଦ ଅହମଦ ଖାଁ ବନାମ ଶାହା ବାନୁ ବେଗମ

ଶାହ ବାନୋ ମାମଲାରେ, ପ୍ରଧାନ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗଠିତ ବେଞ୍ଚ ୧୯୭୩ ର ଦାଣ୍ଡିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଂହିତା (Criminal Procedure Code)ର ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଲାଗୁ କରି, ତାଲାକ୍‌ପ୍ରାପ୍ତ ଜଣେ ମୁସଲିମ ମହିଳାଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଭତ୍ତା (ମେଣ୍ଟେନାନ୍ସ) ଦେବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ମାମଲାର ପରିଣାମସ୍ୱରୂପ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବହୁମତ ଥିବା ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ସରକାର ୧୯୮୬ ର ମୁସଲିମ ମହିଳା (ତାଲାକ୍‌ ପରେ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା) ଆଇନ ପାସ୍ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟର ରାୟକୁ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଇଥିଲା।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ମୂଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୦ ଜନ୍ମ