ନୀଳିମା ଶେଖ

ନୀଲିମା ଶେଖ (ଜନ୍ମ ୧୮ ନଭେମ୍ବର ୧୯୪୫) ଭାରତର ବଡୋଦା (ବରୋଦା) ଆଧାରିତ ଜଣେ ଭିଜୁଆଲ୍ ଚିତ୍ରଶୀଳ୍ପି । ୧୯୮୦ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଶେଖ ଭାରତର ପାରମ୍ପରିକ କଳାରୂପ ସମ୍ପର୍କରେ ବ୍ୟାପକ ଗବେଷଣା କରିଆସୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ କୃତିର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ହେଉଛି ବିସ୍ଥାପନ, ଆକାଂକ୍ଷା, ଐତିହାସିକ ପରମ୍ପରା, ପାରମ୍ପରିକତା, ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ହିଂସା ଓ ନାରୀତ୍ୱର ଧାରଣା। ସେ ୧୯୬୯ ମସିହାରୁ ନିଜ କଳାକୃତି ପ୍ରଦର୍ଶନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବହୁ ଦଳୀୟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି; ସବୁଠାରୁ ସଦ୍ୟତମ ୨୦୧୭ ମସିହାରେ ଆଥେନ୍ସ ଓ କାସେଲରେ ଆୟୋଜିତ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟା ୧୪ ରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ୨୦୧୪ ମସିହାରେ ଦ ଆର୍ଟ ଇନ୍ସ୍ଟିଟ୍ୟୁଟ ଅଫ୍ ଶିକାଗୋ ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା।

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା 
ନୀଲିମା ଶେଖଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୮ ନଭେମ୍ବର ୧୯୪୫ ରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ହୋଇଥିଲା। ସେ ୧୯୬୨ ରୁ ୧୯୬୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଇତିହାସ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୭୧ ମସିହାରେ ବଡୋଦାର ମହାରାଜା ସୟାଜୀରାଓ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଫାକଲ୍ଟି ଅଫ୍ ଫାଇନ୍ ଆର୍ଟସ୍‌ରୁ ମାଷ୍ଟର ଅଫ୍ ଫାଇନ୍ ଆର୍ଟସ୍ (ଏମ୍‌.ଏଫ୍‌.ଏ.) ଡିଗ୍ରୀ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ କନ୍ୱଲ କୃଷ୍ଣ, ଦେବ୍ୟାନୀ କୃଷ୍ଣ ଓ କେ. ଜି. ସୁବ୍ରମଣ୍ୟନ ଭଳି କଳାକାରମାନେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲେ। ସେ ଶାନ୍ତିନିକେତନର ପୁରାତନ କଳା ପରୀକ୍ଷଣ, ବଡୋଦାରେ କଳାଇତିହାସକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଗୁରୁତ୍ୱ ଏବଂ ନିଜର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଇତିହାସ ଶିକ୍ଷାକୁ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।

ଶେଖ ପ୍ରଥମେ ପଶ୍ଚିମୀ ଶୈଳୀର ତେଲ ଚିତ୍ରକଳାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ଏସିଆର ଐତିହାସିକ ଚିତ୍ରପରମ୍ପରା ପ୍ରତି ରୁଚି ହେତୁ ସ୍ୱୟଂଶିକ୍ଷିତ ମିନିଏଚର୍ ଚିତ୍ରକର ଭାବେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ।[8] ସେ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜପୁତ ଓ ମୁଘଲ ଦରବାରୀ ଚିତ୍ରଶୈଳୀ, ବିଶେଷକରି ପିଚୱାଇ ଓ ଥାଙ୍କା ପରି ପାରମ୍ପରିକ ଟେମ୍ପେରା ଚିତ୍ରକଳାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିବା କହିଛନ୍ତି।

 କାର୍ଯ୍ୟଜୀବନ 
୧୯୮୭–୮୯ ମଧ୍ୟରେ ନୀଲିମା ଶେଖ ତାଙ୍କ ସମକାଳୀନ କଳାକାର ନଳିନୀ ମଲାନୀ, ମାଧବୀ ପାରେଖ ଓ ଅର୍ପିତା ସିଂହଙ୍କ ସହ ‘ଥ୍ରୁ ଦ ଲୁକିଙ୍ଗ୍ ଗ୍ଲାସ୍’ ନାମକ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ଆୟୋଜନ ଓ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଚାରିଜଣ କଳାକାରଙ୍କ କୃତି ସମ୍ମିଳିତ ଏହି ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ଭାରତର ପାଞ୍ଚଟି ଅବ୍ୟବସାୟିକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୭୯ ମସିହାରେ ନ୍ୟୁୟର୍କର AIR ଗ୍ୟାଲେରୀ (ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରଥମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହିଳା କଳାକାର ସହକାରୀ ଗ୍ୟାଲେରୀ)ରେ ନ୍ୟାନ୍ସି ସ୍ପେରୋ, ମେ ସ୍ଟିଭେନ୍ସ ଓ ଆନା ମେଣ୍ଡିଏଟାଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତକାରରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ନଳିନୀ ମଲାନୀ କେବଳ ମହିଳା କଳାକାରମାନଙ୍କ କୃତି ସହିତ ଏକ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ଆୟୋଜନର ପରିକଳ୍ପନା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆଗ୍ରହ ଓ ସମର୍ଥନର ଅଭାବରୁ ସେହି ପରିକଳ୍ପନା ସାକାର ହୋଇନଥିଲା।

 ପ୍ରଦର୍ଶନୀ 
ତାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଦର୍ଶନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଟେରେନ୍: କ୍ୟାରିଂ ଅକ୍ରସ୍, ଲିଭିଂ ବିହାଇଣ୍ଡ, ଗ୍ୟାଲେରୀ କେମୋଲ୍ଡ, ମୁମ୍ବାଇ (୨୦୧୭); “ଇଚ୍ ନାଇଟ୍ ପୁଟ୍ କାଶ୍ମୀର୍ ଇନ୍ ୟୋର୍ ଡ୍ରିମ୍ସ,” କେମୋଲ୍ଡ ପ୍ରେସକଟ୍ ରୋଡ୍, ମୁମ୍ବାଇ (୨୦୧୦); ଲଳିତ କଳା ଆକାଦେମୀ, ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ (୨୦୧୦); ଦ ଆର୍ଟ ଇନ୍ସ୍ଟିଟ୍ୟୁଟ ଅଫ୍ ଶିକାଗୋ (୨୦୧୪); ଏବଂ ଡ୍ରଅଇଂ ଟ୍ରେଲ୍ସ, ଗ୍ୟାଲେରୀ ଏସ୍ପାସ୍, ଦିଲ୍ଲୀ (୨୦୦୯) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଦଳୀୟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟା ୧୪, ଆଥେନ୍ସ ଓ କାସେଲ (୨୦୧୭); ରିଭିଜିଟିଂ ବ୍ୟୁଟି, ଗ୍ୟାଲେରୀ ଥ୍ରେସହୋଲ୍ଡ, ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ (୨୦୧୬); ୪୮ତମ ବାର୍ଷିକ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ୨୦୧୫, ବିର୍ଲା ଆକାଦେମୀ ଅଫ୍ ଆର୍ଟ ଏଣ୍ଡ କଲ୍ଚର, କଲକାତା (୨୦୧୫); ଏସ୍ଥେଟିକ୍ ବାଇଣ୍ଡ | ଫ୍ଲୋଟିଂ ୱର୍ଲ୍ଡ, କେମୋଲ୍ଡ ପ୍ରେସକଟ୍ ରୋଡ୍, କୋଲାବା (୨୦୧୪); ଟଚ୍ଡ ବାଇ ଭୂପେନ୍, ଗାଲେରୀ ମିର୍ଚ୍ଚାନ୍ଦାନୀ + ଷ୍ଟାଇନରୁଏକେ, କୋଲାବା (୨୦୧୩); ଏବଂ ଟ୍ରେସିଂ ଟାଇମ୍ – ୱର୍କସ୍ ଅନ୍ ପେପର୍, ବୋଧି ଆର୍ଟ, ମୁମ୍ବାଇ (୨୦୦୯) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

୨୦୧୮ ମସିହାରେ ହଙ୍କଙ୍ଗର ଏସିଆ ଆର୍ଟ ଆର୍କାଇଭ୍ ତାଙ୍କ ସଂଗ୍ରହରୁ “ଲାଇନ୍ସ ଅଫ୍ ଫ୍ଲାଇଟ୍: ନୀଲିମା ଶେଖ ଆର୍କାଇଭ୍” ନାମକ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲା। ଏହି ପ୍ରଦର୍ଶନୀରେ ଭ୍ରମଣକୁ ଗବେଷଣା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଶିଳ୍ପ କୌଶଳ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଜାତୀୟ ସୀମା ପାରକରି ଭୌତିକ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଇତିହାସକୁ ପୁନଃବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।

୨୦୧୭ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ କୃତି ଗ୍ରୀସର ଆଥେନ୍ସ ଓ ଜର୍ମାନୀର କାସେଲରେ ଆୟୋଜିତ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟା ୧୪ ରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା।

୨୦୨୦ ଢାକା ଆର୍ଟ ସମିଟ୍ ପାଇଁ ଶେଖ ତାଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତମ ଭିତ୍ତିଚିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ‘ବିଏଣ୍ଡ ଲସ୍’ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୪୫ ଜନ୍ମ