ଭକ୍ତି ଯୋଗ (ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା)

ଭକ୍ତି ଯୋଗ (ସଂସ୍କୃତ: भक्तियोग) ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାର ଅଠରଟି ଅଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରୁ ଦ୍ଵାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମୋଟ ୨୦ଟି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି । ଏହା ମହାଭାରତର ଷଷ୍ଠ ସଂସ୍କରଣ ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବର ୩୭ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ ।

ଗୀତାର ୧୮ଟି ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ୧୮ଟି ଯୋଗ । ପ୍ରଥମ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମଯୋଗ, ଦ୍ୱିତୀୟ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଏବଂ ଶେଷ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ମୂଳ ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତାରେ କୌଣସି ଅଧ୍ୟାୟ ଶିରୋନାମାଯୁକ୍ତ ବିଭାଗ ନ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ପରେ କିଛି ସଂସ୍କୃତ ସଂସ୍କରଣରେ ଯେଉଁଠି ଗୀତାକୁ ମହାଭାରତରୁ ଅଲଗା କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା, ସେଠାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକୁ ଶିରୋନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ସ୍ୱାମୀ ଚିଦ୍‌ଭବାନନ୍ଦ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଯୋଗ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଗର ଭଳି ମନ ଓ ଶରୀରକୁ ଶିକ୍ଷିତ କରେ । ସେ ଦ୍ଵାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟକୁ “ଭକ୍ତି ଯୋଗ” ବୋଲି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି ।

 ବିଷୟ 
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭରେ ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ଯେ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ପ୍ରଭୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମନେ କରନ୍ତି? ବାସ୍ତବରେ କିଏ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଯେଉଁମାନେ ନିରାକାର ବ୍ରହ୍ମକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ସାକାର ରୂପକୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ ଯେ, ଦୁଇଟିଯାକ ପଥ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ସାକାର ରୂପରେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ସେମାନେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗୀ । ୨୦ ଶ୍ଲୋକର ଏହି ଛୋଟ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପଥ ମଧ୍ୟରୁ ଭକ୍ତିର ପଥ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି ।

ସେ ତା’ପରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, ଭଗବାନଙ୍କ ନିରାକାର ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ । ତେଣୁ ଏହି ପଥ ଦେହଧାରୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଓ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ । ଅନ୍ୟପଟେ, ଯେ ଭକ୍ତମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ସାକାର ରୂପକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ କରି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଏପରି ଭକ୍ତମାନେ ଶୀଘ୍ର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି । ସେହିପାଇଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ ଏବଂ ତୁମ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରେମମୟ ଭକ୍ତିରେ ସମର୍ପିତ କର ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ ଯେ, ଏପରି ଭଗବାନ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟର ମନରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ । ଭକ୍ତି କୌଣସି ଅଚାନକ ମିଳିଥିବା ଦିବ୍ୟ ଦାନ ନୁହେଁ , ବରଂ ଏହା ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ପ୍ରୟାସ ଓ ଅଭ୍ୟାସ ଆବଶ୍ୟକ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯଦି ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମନକୁ ଭଗବାନ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରିପାରୁନାହଁ, ତେବେ ତୁମ ସମସ୍ତ କାମ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଭାବରେ କର । ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ । ଯଦି ଏହା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କାମ କର । ଯଦି ଏହା ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ ଲାଗେ, ତେବେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଆତ୍ମାରେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ରହ ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୁଣି କହିଲେ, ଜ୍ଞାନର ଅଭ୍ୟାସ ଯାନ୍ତ୍ରିକ କାର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଉଚ୍ଚ; ଧ୍ୟାନ ଜ୍ଞାନଠାରୁ ଉଚ୍ଚ; କିନ୍ତୁ ଧ୍ୟାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା, କାରଣ ଏହା ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ମହାଭାରତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା