ସତ୍ୟାଗ୍ରହ

ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ହେଉଛି ଏକ ଅହିଂସାତ୍ମକ ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହାକୁ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ । ଏହାର ମୂଳ ଭିତ୍ତି ‘ସତ୍ୟ’ ଓ ‘ଅହିଂସା’ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ସତ୍ୟାଗ୍ରହର ଅର୍ଥ ‘ସତ୍ୟରେ ଆଗ୍ରହ’ କିମ୍ବା ‘ସତ୍ୟକୁ ଧରି ରହିବା’ । ଏହି ଧାରଣାକୁ ଗାନ୍ଧୀଜୀ  ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ ଓ ପରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଚାଳନା କରିଥିଲେ ।।

ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଏକ ମାନବୀୟ ଧାରଣା ଯାହା ସତ୍ୟ, ଅହିଂସା ଓ ନ୍ୟାୟର ପଥକୁ ଦର୍ଶାଏ । ଏହା କେବଳ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମାଜର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନ୍ୟାୟ, ସମତା ଓ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିବାର ଏକ ସଶକ୍ତ ମାଧ୍ୟମ ।

ଉତ୍ପତ୍ତି
୧୯୦୬ ମସିହାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ମାନିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲା । ସେଥିରେ ବିରୋଧ କରିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧୀଜୀ ‘ସତ୍ୟାଗ୍ରହ’ ଧାରଣାର ଜନ୍ମ କରିଥିଲେ । ‘ସତ୍ୟ’ ଓ ‘ଆଗ୍ରହ’ — ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦକୁ ଯୋଡ଼ି ‘ସତ୍ୟାଗ୍ରହ’ ଶବ୍ଦଟି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ।  

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
ସତ୍ୟାଗ୍ରହର ମୂଳ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ହେଉଛି — ସତ୍ୟରେ ଅଟଳ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଅହିଂସା ମାଧ୍ୟମରେ ସଂଘର୍ଷ । ଏଠାରେ ପ୍ରତିପକ୍ଷକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବି ନୁହେଁ, ବରଂ ସତ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରାଇବା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ କରାଯାଏ । ହିଂସା, ଘୃଣା ଓ ପ୍ରତିଶୋଧକୁ ଏହା ସ୍ୱୀକାର କରେନାହିଁ ।

ଭାରତରେ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ
ଗାନ୍ଧୀଜୀ ୧୯୧୫ରେ ଭାରତକୁ ଫେରିବା ପରେ, ସତ୍ୟାଗ୍ରହକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ପ୍ରମୁଖ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ଚମ୍ପାରଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ (୧୯୧୭), ଖେଡା ସତ୍ୟାଗ୍ରହ (୧୯୧୮) ଓ ଅହମ୍ମଦାବାଦ ମିଲ୍ ଆନ୍ଦୋଳନ (୧୯୧୮) — ଏହାର ପ୍ରଥମ ଉଦାହରଣ । ପରେ ୧୯୨୦ରେ ‘ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ’, ୧୯୩୦ରେ ‘ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ’ ଓ ୧୯୪୨ରେ ‘ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ’ — ସବୁ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଧାରଣାର ଉପରେ ଆଧାରିତ ।

ପ୍ରଭାବ
ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଫଳରେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାତୀୟ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । ସାଧାରଣ ଲୋକ, କୃଷକ, କର୍ମକର୍ତ୍ତା, ନାରୀମାନେ — ସମସ୍ତେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସହଭାଗୀ ହେଲେ । ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ଓ ବିଦେଶୀ ଶାସନକୁ ପ୍ରଶ୍ନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ।

ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ପ୍ରଭାବ
ସତ୍ୟାଗ୍ରହ କେବଳ ଭାରତରେ ସୀମିତ ନାହିଁ, ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଦେଶରେ ସମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ହୋଇଥିଲା । ଆମେରିକାର Martin Luther King Jr., ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ନେଲସନ ମଣ୍ଡେଲା ପରି ନେତାମାନେ ସତ୍ୟାଗ୍ରହର ନୀତିକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ।

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ