ସ୍ତନ୍ୟପାନ ଓ HIV

ସ୍ତନ୍ୟପାନ ମା’ ଓ ଶିଶୁ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଷଣ ଦାନ କରିବାର ଉତ୍ସ । ମା' କ୍ଷୀରରେ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରିବାର ଉପାଦାନ ଓ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ତତ୍ତ୍ୱ ରହିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ମା’ HIV ସଂକ୍ରମିତ ହୁଏ, ସେଥିରୁ ସ୍ତନ୍ୟପାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଶୁଙ୍କୁ HIV ସଂକ୍ରମଣ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଥାଏ । 

HIV ଓ ସ୍ତନ୍ୟପାନ ସମ୍ବନ୍ଧ
HIV (Human Immunodeficiency Virus) ଏକ ଏମିତି ଭାଇରସ୍ ଯାହା ମାନବ ଶରୀରର ପ୍ରତିରୋଧକ୍ଷମତାକୁ କ୍ଷୀଣ କରେ । ଏହି ଭାଇରସ୍ ରକ୍ତ, ଶୁକ୍ରାଣୁ, ଏବଂ ମା' କ୍ଷୀରରେ ଥାଇପାରେ । ଯଦି ଏକ HIV ସଂକ୍ରମିତ ମା’ ନିଜ ଶିଶୁକୁ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଏ, ତେବେ ଭାଇରସ୍ ସେଥିରୁ ଶିଶୁକୁ ସଂକ୍ରମଣ ହୋଇପାରେ । ସଂକ୍ରମଣର ସମ୍ଭାବନା ମା'ର ଶରୀରରେ ଭାଇରସ୍‌ର ପରିମାଣ (viral load) ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।

ସଂକ୍ରମଣର ସମୟ
ଶିଶୁ HIV ସଂକ୍ରମିତ ହେବାର ତିନିଟି ପ୍ରଧାନ ସମୟ ଅଛି । ପ୍ରଥମ, ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ଶିଶୁ ମା’ର ଗର୍ଭରେ ଥାଏ । ଦ୍ୱିତୀୟ, ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ଶିଶୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରେ । ତୃତୀୟ, ଜନ୍ମ ପରେ ସ୍ତନ୍ୟପାନ ମାଧ୍ୟମରେ । ଏହିପରି ଭାବରେ ଶିଶୁକୁ HIV ସଂକ୍ରମଣ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା, ଜନ୍ମ, ଓ ଜନ୍ମ ପର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସ୍ତନ୍ୟପାନ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ ।

ସ୍ତନ୍ୟପାନର ଆବଶ୍ୟକତା
ସମସ୍ତ HIV ସଂକ୍ରମିତ ମା’ ପାଇଁ ସ୍ତନ୍ୟପାନ ସମ୍ପର୍କରେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନେବା କଠିନ । ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ସ୍ତନ୍ୟପାନ ଶିଶୁକୁ ପ୍ରାଣଦାୟିନୀ ପୋଷଣ ଦେଇଥାଏ, ଅନ୍ୟ ପଟେ, HIV ସଂକ୍ରମଣର ଅଧିକ ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ । ବିଶେଷ କରି ଗରିବ ଓ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପରିଷ୍କାର ପାଣି, ପୋଷଣାହାର ବିକଳ୍ପ କିମ୍ବା ସୁରକ୍ଷିତ ବୋତଲ କ୍ଷୀରର ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସ୍ତନ୍ୟପାନର ଲାଭ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ ।

WHO ଓ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା
ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଙ୍ଘ (WHO) ଓ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ନିୟମାବଳୀ ଅନୁଯାୟୀ, HIV ସଂକ୍ରମିତ ମା’କୁ antiretroviral therapy (ART) ଦିଆଗଲେ, ସେମାନେ ନିରାପଦ ଭାବରେ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଇପାରିବେ। ART ଦ୍ୱାରା ମା’ର ଶରୀରରେ ଥିବା ଭାଇରସ୍‌ର ପରିମାଣ (viral load) କମିଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶିଶୁକୁ ସଂକ୍ରମଣ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଏକ ସୀମିତ ସ୍ତରକୁ ହ୍ରାସ ପାଏ ।

ସମାଜିକ ଓ ମାନସିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ
ଏକ HIV ସଂକ୍ରମିତ ମା' ଅନେକ ସମୟରେ ସମାଜରେ ଅବହେଳିତ ହୋଇଥାଏ ଓ ନିଜର ମନବଳ ମଧ୍ୟ ହରାଏ । ସ୍ତନ୍ୟପାନ ସମ୍ପର୍କରେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନେବା ସମୟରେ ସେ ଭୟ, ଦୁଃଖ ଓ ଦ୍ଵନ୍ଦରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ସମାଜ, ପରିବାର ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀମାନେ ସେହି HIV ସଂକ୍ରମିତ ମା'କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା, ସାହାଯ୍ୟ ଓ ମନୋବଳ ଦେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୟୋଜନୀୟ ।

ସ୍ତନ୍ୟପାନ ହେଉଛି ଶିଶୁ ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ, କିନ୍ତୁ HIV ସଂକ୍ରମିତ ମା’ ପାଇଁ ଏହା ସର୍ବଦା ସହଜ ନୁହେଁ । ଯଥା ଔଷଧ (ART), ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀଙ୍କର ପରାମର୍ଶ, ଏବଂ ସମାଜର ସହାୟତାରେ, HIV ସଂକ୍ରମିତ ମା’ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଇ ସୁସ୍ଥ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଶିଶୁ ପାଳନ କରିପାରିବେ ।

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିମିଡ଼ିଆ HIV/AIDS ଜ୍ଞାନ ସୁଧାର ପ୍ରକଳ୍ପ