ବାଇଜା ବାଈ

ବାଇଜା ବାଇ‌ (ବାଜା ବାଇ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା; ୧୭୮୪-୧୮୬୩) ଗ୍ୱାଲିଅରର ମହାରାଣୀ ଏବଂ ଜଣେ ବ୍ୟାଙ୍କର ଥିଲେ । ସେ ଦୌଲତ ରାଓ ସ୍କିନ୍ଦେଙ୍କର ତୃତୀୟ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ । ଦୌଲତ ରାଓଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ସ୍କିନ୍ଦିଆ ରାଜ୍ୟର ରାଜପ୍ରତିନିଧିର ପଦରେ ପ୍ରବେଶ କରି ୧୮୨୭-୧୮୩୩ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କରିଥିଲେ । ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଶେଷରେ କ୍ଷମତାରୁ ବହିଷ୍କୃତ କରାଯାଇ ସିଂହାସନରେ ତାଙ୍କ ପୋଷ୍ୟପୁତ୍ର ଜାନକୋଜି ରାଓ ସ୍କିନ୍ଦିଆ ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

ଜୀବନୀ

ବାଇଜା ବାଇ ୧୭୮୪ ମସିହାରେ କାଗଲରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ସଖାରାମ ଘାଟଗେ ଏବଂ ମାତା ସୁନ୍ଦେରାବାଇ (୧୭୫୦-୧୮୦୯) କୋଲହାପୁରର ଭୋନ୍ସଲେ ଶାସକମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ । ଫେବୃଆରୀ ୧୭୯୮ ମସିହାରେ ମାତ୍ର ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସରେ, ସେ ଗ୍ୱାଲିଅରର ଶାସକ ଦୌଲତ ରାଓ ସ୍କିନ୍ଦେଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । 

ସେ ଜଣେ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ । ସେ ଖଣ୍ଡା ଏବଂ ବର୍ଚ୍ଛା ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ତାଲିମ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ସହିତ ମରାଠା ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଅସାୟେ ଯୁଦ୍ଧରେ ୱେଲିଙ୍ଗଟନ ଭବିଷ୍ୟତର ରାଜକୁମାର "ଅର୍ଥର ୱେଲେସ୍ଲି"ଙ୍କ ସହ ଲଢିଥିଲେ । ପ୍ରଶାସନିକ ତଥା ରାଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସହାୟତା କରିବାକୁ ଦୌଲତ ରାଓ ବାଇଜା ବାଇଙ୍କୁ ପ୍ରଶାସନରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ।

ବାଇଜା ବାଇ ଯୌବନାବସ୍ଥାରେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ବ୍ରିଟିଶ ବିରୋଧୀ ଆଭିମୁଖ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଜଣାପଡିଛି । ବ୍ରିଟିଶ ଅଭିଯାନ ସମୟରେ ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡାରିସ ବିରୋଧରେ ପେଶୱା ବାଜି ରାଓ ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ । ଯେତେବେଳେ ଦୌଲତ ରାଓ ବ୍ରିଟିଶର ଦାବି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୋଷାରୋପ କରିଥିଲେ । ସ୍କିନ୍ଦିଆ ଅଜମେରଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ନିକଟରେ ସମର୍ପଣ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୃଢ଼ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ ।

ସମ୍ପତି
ବାଇଜା ବାଇଙ୍କ ଚାଣକ୍ୟ ତଥା କଳା ଏବଂ ଧର୍ମ ସମର୍ଥନର ଅନେକ ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶ ରହିଛି । ସେ ଜଣେ ରାଣୀ ଏବଂ ଯୁଗଳ ଭାବରେ ସେ ସ୍କିନ୍ଦିଆ ଡୋମେନ ତଥା ଉତ୍ତର ଭାରତର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ପୂଜାପାଠ କରିଛନ୍ତି ।

ବନାରସରେ, ବାଇଜା ବାଇ ୧୮୨୮ ମସିହାରେ ଜ୍ଞାନଭାପୀ କୂଅ ଚାରିପାଖରେ ସ୍ତମ୍ଭ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ୧୮୩୦ ମସିହାରେ, ସେ ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ଏକ ବୃହତ ଘାଟ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍କିନ୍ଦିଆ ଘାଟର ଦକ୍ଷିଣ ବସ୍ତି ନିକଟରେ ଏକ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

ସ୍କିନ୍ଦିଆ ରାଜଧାନୀ ଦୌଲତ ରାଓଙ୍କଦ୍ୱାରା ଗ୍ୱାଲିଅରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଥମ ସହର ଉଜ୍ଜୟିନୀ ଥିଲା । ସହରର ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ସମୟରେ, ୧୮୪୮ ମସିହାରେ, ବାଇଜା ବାଇ ସେଠାରେ ଗୋପାଳ କୃଷ୍ଣ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

୧୮୫୦ ମସିହାରେ, ତାଙ୍କ ନାମରେ ଗ୍ୱାଲିଅରର ମୋତି ମହଲ ପ୍ରାସାଦ ପରିସରରେ ବାଇଜତାଲ ନାମକ ଏକ ଜଳଭଣ୍ଡାର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:୧୭୮୪ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୬୩ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ମରାଠା ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ମହିଳା
ଶ୍ରେଣୀ:ମରାଠା ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଶାସକ