ଗାଣ୍ଡିବ

ଗାଣ୍ଡିବ (IAST: Gāṇḍīva; ସଂସ୍କୃତ: गाण्डीव) ହେଉଛି ମହାଭାରତରେ ମଧ୍ୟମ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ । ପୌରାଣିକ ଆଖ୍ୟାନ ଅନୁସାରେ ଏହି ଧନୁଷକୁ ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

 ଧନୁର ସୃଷ୍ଟି 
ମହାଭାରତ ଅନୁସାରେ, ଏହି ପୌରାଣିକ ଗାଣ୍ଡିବ ଧନୁଷକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ପବିତ୍ର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରଥମେ ଶିବ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ଓ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖିଥିଲେ । ତା’ପରେ ଏହାକୁ ୫୦୩ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଦିଆଗଲା । ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ୫୮୦ବର୍ଷ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ୫୦୦ ବର୍ଷ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଵରୁଣ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏହି ଧନୁଷକୁ ଧାରଣ କଲେ । ଶେଷରେ ସେ ଏହାକୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶୂର ବୀର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ।

 ଅର୍ଜୁନ ଗାଣ୍ଡିବ କିପରି ପାଇଲେ 
ଅଗ୍ନିଦେବ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ପୁନର୍ଜୀବନ ପାଇବା ପାଇଁ ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦାହ କରିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହଯୋଗ ଚାହିଁଲେ । ସେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ଥିଲେ ଜଗତର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଓ ବୀର ଯୋଦ୍ଧା ।  ସେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଦକ୍ଷତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଧନୁଷ ଦିଆଯିବ। ତେଣୁ ଅଗ୍ନି ଵରୁଣଙ୍କ ନିକଟରେ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହିଁଲେ । ଵରୁଣ ତା’ପରେ ଗାଣ୍ଡିବ ଧନୁଷ ସହିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ତୁଣୀ (ଶର ରଖିବା ମୁଣି) ଦେଲେ ,ଯାହାରୁ ଅସୀମ ସଂଖ୍ୟକ ତୀର ନିସ୍ତାରିତ ହୋଇପାରୁଥିଲା । ଏହି ଧନୁଷ ମହାଭାରତର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ମହାବୀର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ କରିଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

 ବିଶେଷତା 
ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଧନୁଷ ଗାଣ୍ଡିବ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ଦୃଢ଼ ଆସ୍ଥା ଦେଇଥିଲା । ଏହାର ଶକ୍ତି ଥିଲା ଏକ ଲକ୍ଷ ସାଧାରଣ ଧନୁଷ ସହ ସମାନ। ଏଠାରେ ୧୦୮ ଦିବ୍ୟ ସୂତା ଲାଗିଥିଲା । ଗାଣ୍ଡୀବ ଅବିନାଶୀ ଥିଲା ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲା ।

 ଦେବତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବା 
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଶେଷରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ତା’ପୂର୍ବରୁ ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ଦ୍ୱାରକା ନଗର ଶୀଘ୍ର ଜଳମଗ୍ନ ହେବ, ତେଣୁ ସେ ସେଠାର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁନ୍ତୁ । କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ଗାଣ୍ଡିବରେ ଶର ଯୋଡିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଆହ୍ୱାନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଅର୍ଜୁନ ବୁଝିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପୃଥିବୀର କର୍ମ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି ; ଯେପରି ଋଷି ବ୍ୟାସ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ । ତା’ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରି ହିମାଳୟ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ମାର୍ଗରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ଆସି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ଗାଣ୍ଡିବକୁ ଵରୁଣଙ୍କୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଦିଆଯାଉ, କାରଣ ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର । ଅର୍ଜୁନ ଆଦେଶ ମାନି ସେ ଧନୁଷ ଓ ତୁଣୀଗୁଡ଼ିକୁ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ବିଲୀନ କରିଦେଲେ । ଏପରିଭାବେ ଦିବ୍ୟ ଗାଣ୍ଡିବ ଧନୁଷ ପୁନଃ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଗଲା ।

 ଆଧାର