କପୁର କମିଶନ

କପୁର କମିଶନ ଭାରତ ସରକାର ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏକ ତଦନ୍ତ କମିଶନ ଥିଲା ଯାହାକୁ ୧୯୬୬ ମସିହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ହତ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା“Kapur Commission.” English Wikipedia. Available at: https://en.wikipedia.org/wiki/Kapur_Commission। ଏହି କମିଶନର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା ପୂର୍ବତନ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଜି.ଡି. କପୁର କରୁଥିଲେ। କମିଶନ ତାଙ୍କର ତଦନ୍ତରେ ତଥ୍ୟାଧାରିତ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଥିଲା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିସ୍ଥିତିର ତଥ୍ୟାଧାରିତ ତଦନ୍ତ କରିଥିଲା“1969 Report of Jeevan Lal Kapur Commission of Inquiry into Conspiracy to Murder Mahatma Gandhi.” DocumentCloud. Available at: https://www.documentcloud.org/documents/6026202-1969-Report-of-Jeevan-Lal-Kapur-Commission-of/।

ଗଠନ ଏବଂ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା
କମିଶନର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା ପୂର୍ବତନ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଜି.ଡି. କପୁର କରୁଥିଲେ। କମିଶନରେ ବିଭିନ୍ନ ସାକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଡାକାଗଲା, ସରକାରୀ କାଗଜପତ୍ର ଯାଞ୍ଚ କରାଗଲା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିସ୍ଥିତିର ତଥ୍ୟାଧାରିତ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଗଲା“1969 Report of Jeevan Lal Kapur Commission of Inquiry into Conspiracy to Murder Mahatma Gandhi.” Internet Archive. Available at: https://archive.org/details/6026201-1969-Report-of-Jeevan-Lal-Kapur-Commission-of।

କମିଶନର କାର୍ଯ୍ୟପଦ୍ଧତି
କପୁର କମିଶନର ସାକ୍ଷ୍ୟ, ଲେଖାଜୋଖା ଏବଂ ଘଟଣାସ୍ଥଳର ସମସ୍ତ ପ୍ରମାଣ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲା। ତଦନ୍ତକାଳୀନ ସମୟରେ ଅନେକ ବିରୋଧାଭାସୀ ସାକ୍ଷ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲା। କିନ୍ତୁ କମିଶନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁହାଁ ଦେଇ, ଯେଉଁଥିରେ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କର ଅବହେଳା ଏବଂ ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା, ସେଥିରେ ଖୋଜିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ ।“Justice J.L. Kapur Commission Report On Gandhi Assassination.” Scribd. Available at: https://www.scribd.com/document/323316458/Jivanlal-kapur-Commission-Report-Vol-01।

ପ୍ରତିବେଦନ ଏବଂ ସିଫାରିଶ
କମିଶନର ଅନ୍ତିମ ପ୍ରତିବେଦନରେ ଘଟଣା ପଛରେ କିଛି ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ସନ୍ଦେହ ଉଠିଥିଲା। କିଛି ରାଜନୀତିକ ନେତା ଓ ପ୍ରଶାସନୀୟ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଅବହେଳାକୁ ଏଥିରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା। କମିଶନ ସୁପାରିଶ କଲା ଯେ ଆଗାମୀଦିନରେ ଏପରି ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ହିଂସାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯିବା ଉଚିତ“The Assassination of Mahatma Gandhi.” DSimian. Available at: https://dsimian.com/2022/08/19/the-assassination-of-mahatma-gandhi-inquiry-commission-report-1969/।

ପ୍ରଭାବ
କପୁର କମିଶନର ପ୍ରତିବେଦନ ସେଇ ସମୟରେ ରାଜନୀତିକ ମହଲରେ ବିଶାଳ ଚର୍ଚ୍ଚାର କାରଣ ହୋଇଥିଲା । ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଏଥିରୁ କିଛି ଆଶା ରଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିବେଦନର ଅନେକ ସିଫାରିଶ ପ୍ରାୟୋଗିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକରୀ ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ। ତଥାପି, ଭାରତରେ ତଦନ୍ତ କମିଶନର ଇତିହାସରେ ଏହା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ଦାଖଲ କରିଛି।

ସମାପନ
କପୁର କମିଶନକୁ ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଗୋଟିଏ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଯଦିଓ ଏହାର ପରିଣାମ ସାମାଜିକ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାତ୍ତିକ ହୋଇନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହି କମିଶନ ନ୍ୟାୟ, ସତ୍ୟ ଏବଂ ପାରଦର୍ଶିତା ପାଇଁ ସରକାରୀ ତଦନ୍ତର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଅଗ୍ରପଥରେ ଆଣିଦେଇଥିଲା।

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତ