ବ୍ରାତ୍ୟସ୍ତୋମ

ବୈଦିକ ଧର୍ମରେ ଅଣ-ବୈଦିକ (ବ୍ରାତ୍ୟ)ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନର ସହିତ ସମ୍ମିଶ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଭ୍ରାତ୍ୟୋସ୍ତମ ଉତ୍ସବ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା ସାମବେଦର ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନଙ୍କରେ ମିଳେ। ଏହି 'ବ୍ରତ୍ୟ' ଚାରି ପ୍ରକାରର ଥିଲେ-

 (୧) ଆଚାରଭ୍ରଷ୍ଟ ଆଚରଣ,
 (୨) ଯେଉଁମାନେ ଘୃଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି
 (3) ଜାତିରୁ ବହିଷ୍କୃତ, ଏବଂ
 (୪) ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପ୍ରଜନନ ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।

ଅଥର୍ବବେଦର ୧୫ତମ କାଣ୍ଡ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁସାରେ, ବ୍ରାତ୍ୟ ଶବ୍ଦଟି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି ଯାହା ପୁରୁଷ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାକୁ ମହାଦେବ କୁହାଯାଉଥିଲା।

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ନିରାକାର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିରାକାରରୁ ସାକାର ମହାଦେବକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ବ୍ରାତ୍ୟର ଅର୍ଥ ଯାହାର ପବିତ୍ର ସୂତା ସମାରୋହ (ଉପନୟନ) ହୋଇନାହିଁ । ବିଶେଷ କରି ଏଭଳି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅବହେଳିତ ଓ ଅଣ-ଆର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ ଏବଂ ବୈଦିକ ରୀତିନୀତି ଇତ୍ୟାଦି କରିବାର ଅଧିକାର ତାଙ୍କର ନାହିଁ । ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏଭଳି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ ବିଧି ଦିଆଯାଇଛି। ପ୍ରାଚୀନ ବୈଦିକ କାଳରେ 'ବ୍ରତ' ଶବ୍ଦକୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସମକକ୍ଷ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲା॥ ଅଥର୍ବ ବେଦରେ 'ବ୍ରତ'ର ମହାନତା ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଏଥିରେ ତାଙ୍କୁ ବୈଦିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ଏପରିକି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ରୀତିନୀତିବିହୀନ, ପତନ ଓ ନିମ୍ନମାନର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସୂଚାଇ ଦେଇଛି।

 ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ 

 ଶୁଦ୍ଧି ଆନ୍ଦୋଳନ

 ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍କ୍ 

 ବ୍ରାତ୍ୟ (ମରାଠୀ ବିଶ୍ୱକୋଷ)
ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ