ଭାରତ ବିଭାଜନ

ଭାରତ ବିଭାଜନ (Partition of India) ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଘଟିଥିବା ଏକ ଐତିହାସିକ ଘଟଣା। ଏହାର ପରିଣାମରେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ଦୁଇଟି ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜ୍ୟ — ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା।Brown, Judith M. Modern India: The Origins of an Asian Democracy. Oxford University Press, 1994.  ଏହି ବିଭାଜନ କେବଳ ରାଜନୈତିକ ଘଟଣା ନୁହେଁ, ବରଂ ସାମାଜିକ, ଧାର୍ମିକ ଓ ମାନବୀୟ ଇତିହାସରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦ ଅଧ୍ୟାୟ ରୂପେ ଗଣ୍ୟ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନକାଳୀନ ସମୟରୁ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲିମ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ସମୟରେ ଧାର୍ମିକ ଭିନ୍ନତା ଓ ଅଘଟଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ୧୯୦୬ ମସିହାରେ ମୁସଲିମ୍ ଲିଗର ସ୍ଥାପନା ଓ ୧୯୪୦ରେ ଲାହୋର ପ୍ରସ୍ତାବ ପାକିସ୍ତାନ ଗଠନର ପାଇଁ ଭିତିସ୍ଥମ୍ଭ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।Talbot, Ian & Singh, Gurharpal. The Partition of India. Cambridge University Press, 2009.

ବିଭାଜନର ପ୍ରକ୍ରିୟା
୧୯୪୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ରେ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଭାରତକୁ ସ୍ୱାଧୀନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ସ୍ୱାଧୀନତା ସହିତ ଦେଶକୁ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟାଗଲା। ପାକିସ୍ତାନରେ ପ୍ରଧାନତଃ ମୁସଲିମ୍ ସଂଖ୍ୟାଧିକ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ— ପଶ୍ଚିମ ପାକିସ୍ତାନ (ବର୍ତ୍ତମାନର ପାକିସ୍ତାନ) ଓ ପୂର୍ବ ପାକିସ୍ତାନ (ବର୍ତ୍ତମାନର ବଙ୍ଗଳାଦେଶ)— ସମ୍ମିଳିତ ହେଲା। ଅନ୍ୟପଟେ, ଭାରତରେ ବାକି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରୁପେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।Khilnani, Sunil. The Idea of India. Farrar, Straus and Giroux, 1999.

ପରିଣାମ
ବିଭାଜନର ପରିଣାମରେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଲୋକ ନିଜ ଘର ଛାଡ଼ି ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବାସ କରିଥିଲେ। ଏହା ସହିତ ବିପୁଳ ହିଂସା, ଦଙ୍ଗା-ଫସାଦ, ହତ୍ୟା, ଚୋରି, ଓ ମହିଳାଙ୍କୁ ନିର୍ଯାତନା ଦେବା ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ, ପ୍ରାୟ ୧୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ପ୍ରବାସୀ ହୋଇଥିଲେ ଓ ପ୍ରାୟ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ଜୀବନ ହାରାଇଥିଲେ।Metcalf, Barbara D. & Metcalf, Thomas R. A Concise History of Modern India. Cambridge University Press, 2012.

ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ
ଭାରତ ବିଭାଜନ କେବଳ ଦୁଇଟି ଦେଶର ସୃଷ୍ଟି ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ବହୁ ବର୍ଷରୁ ସହବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭାଗ କରିଦେଇଥିଲା। ପରେ ଏହା ପରିବାର, ସମ୍ପ୍ରଦାୟ, ଓ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକୁ ବାଣ୍ଟି ଦେଇଥିଲା । ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ସମ୍ପର୍କରେ ଦେଖାଯାଏ।Chandra, Bipan. India Since Independence. Penguin Books, 2008.

ଭାରତ ବିଭାଜନ ଏକ ଐତିହାସିକ ଘଟଣା, ଯାହା ସ୍ୱାଧୀନତାର ସୁଖ ସହିତ ଦୁଃଖର ସ୍ମୃତିକୁ ମଧ୍ୟ ଆଣିଦେଇଥିଲା। ଏହା ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ଇତିହାସରେ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ରୂପେ ଲେଖାଯାଇଛି।

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତ