ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର

ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ହେଉଛି ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଘରୋଇ ବନ୍ଦର, ଭାରତର ସର୍ବବୃହତ କଣ୍ଟେନର ବନ୍ଦର ଏବଂ ସର୍ବବୃହତ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବନ୍ଦର, ଯାହା କଚ୍ଛ ଜିଲ୍ଲାର ମୁନ୍ଦ୍ରା ନିକଟସ୍ଥ କଚ୍ଛ ଉପସାଗରର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ । ପୂର୍ବରୁ ଆଦାନୀ ଗ୍ରୁପର ମାଲିକାନା ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର (MPSEZ) ଲିମିଟେଡ୍ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ , ଏହାକୁ ପରେ ଆଦାନୀ ପୋର୍ଟସ୍ ଏବଂ SEZ ଲିମିଟେଡ୍ (APSEZ) ଭାବରେ ବିସ୍ତାର କରାଯାଇଥିଲା ଯାହା ଅନେକ ବନ୍ଦର ପରିଚାଳନା କରୁଥିଲା। ୨୦୨୦-୨୦୨୧ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ, ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ୧୪୪୪.୪ ନିୟୁତ ଟନ୍ କାର୍ଗୋ ପରିଚାଳନା କରିଥିଲା। ଏହି ବନ୍ଦର ବର୍ତ୍ତମାନ 155 MT (ଭାରତରେ ସର୍ବାଧିକ) ରୁ ଅଧିକ କାର୍ଗୋ ପରିଚାଳନା କରୁଛି, ଯାହା ଭାରତର ସାମୁଦ୍ରିକ କାର୍ଗୋର ପ୍ରାୟ ୧୧ ପ୍ରତିଶତ ଅଟେ। ଏହି ବନ୍ଦର ଭାରତର ପ୍ରାୟ ୩୩ ପ୍ରତିଶତ କଣ୍ଟେନର ଟ୍ରାଫିକ ମଧ୍ୟ ପରିଚାଳନା କରେ।

ଇତିହାସ
ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର କେବଳ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଘରୋଇ ବନ୍ଦର ନୁହେଁ, ବରଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ। ଏହାକୁ ୧୯୯୮ ମସିହାରେ ଗୁଜରାଟ ଆଦାନୀ ପୋର୍ଟ ଲିମିଟେଡ୍ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ଏହା କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ପରେ ଏହି କମ୍ପାନୀର ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ଏବଂ SEZ ଲିମିଟେଡ୍ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଅନେକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସଂଗଠନ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ସାମୁଦ୍ରିକ ସିଲ୍କ ରୋଡର ଏକ ଅଂଶ , ଯାହା ଚୀନ୍ ଉପକୂଳରୁ ଭୂମଧ୍ୟସାଗର ଦେଇ ମଧ୍ୟ ୟୁରୋପକୁ ଆମଦାନୀ ଏବଂ ରପ୍ତାନି ପରିବହନ କରେ। ଏହି ବନ୍ଦର ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ବିକାଶରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି।

ପୋର୍ଟ ସଂଯୋଗ
ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ରେଳ ଟ୍ରାକ, ସଡ଼କ ନେଟୱାର୍କ, ବିମାନବନ୍ଦର ଏବଂ କ୍ରସ କଣ୍ଟ୍ରି ପାଇପଲାଇନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସଂଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରେ।

ରେଳ
ମୁନ୍ଦ୍ରା ପୋର୍ଟ ଲିମିଟେଡ୍ ଭାରତୀୟ ରେଳ ନେଟୱାର୍କ ସହିତ ମୁନ୍ଦ୍ରାରୁ ଆଦିପୁର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ବିକଶିତ ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିବା ୭୬ କିଲୋମିଟର ରେଳ ଲାଇନ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୁକ୍ତ। ରେଳ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରତିଦିନ ୧୩୦ ଟି ଟ୍ରେନ୍ ପରିଚାଳନା କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ, ଯେଉଁଥିରେ ଡବଲ୍ ଷ୍ଟାକ୍ କଣ୍ଟେନର ଟ୍ରେନ୍ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ-ଗାମୀ ଟ୍ରେନ୍ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ରାସ୍ତା
ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ଜାତୀୟ ରାଜପଥ 8A ବିସ୍ତାର ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ରାଜପଥ ୬ ଏବଂ ୪୮ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତର ଉତ୍ତର ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ । ଦୁଇଟି ପରିବହନ ପଦ୍ଧତି ଯଥା ସଡ଼କ ଏବଂ ରେଳ ପରସ୍ପରର ଗତିବିଧିରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ନକରିବା ପାଇଁ ବନ୍ଦର ନିକଟରେ ଏକ ଚାରି ଲେନ୍ ବିଶିଷ୍ଟ ରେଳ-ଓଭର-ବ୍ରିଜ୍ (ROB) ନିର୍ମାଣ କରିଛି।

ବାୟୁ
ମୁନ୍ଦ୍ରା ବିମାନବନ୍ଦର ହେଉଛି 'ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ବର୍ଗ'ରେ ଏକ ବିମାନବନ୍ଦର ଯାହା ଏୟାର ଟ୍ରାଫିକ୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍ (ATC) ସହିତ ଭାରତୀୟ ବିମାନବନ୍ଦର ପ୍ରାଧିକରଣ (AAI) ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ । ନିକଟତମ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବିମାନବନ୍ଦର ହେଉଛି ଭୁଜ (୬୫ କିଲୋମିଟର) ଏବଂ କାଣ୍ଡଲା (୬୦ କିଲୋମିଟର)। କମ୍ପାନୀ ମୁନ୍ଦ୍ରାରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ରନୱେକୁ ୪୫୦୦ ମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛି। ଏହା ଏକ ପ୍ରିସିସନ୍ ଆପ୍ରୋଚ୍ ପାଥ୍ ଇଣ୍ଡିକେଟର୍ (PAPI) ଏବଂ ବିମାନ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ରାତ୍ରି ଅବତରଣ ପାଇଁ ଆପ୍ରୋଚ୍ ଏବଂ ରନୱେ ଲାଇଟିଂ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଛି। ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ରାତ୍ରି ଅବତରଣ ସୁବିଧା ସହିତ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଏୟାର କାର୍ଗୋ ହବ୍ ଅପଗ୍ରେଡ୍ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛି।

ପାଇପଲାଇନ୍
ମୁନ୍ଦ୍ରା ବନ୍ଦର ତିନୋଟି କ୍ରସ୍-କଣ୍ଟ୍ରି ପାଇପଲାଇନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ। ଗୋଟିଏ IOCL ପାନିପତ ରିଫାଇନାରୀକୁ ପାଣି ଯୋଗାଇଥାଏ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ପାଇପଲାଇନ ବଥିଣ୍ଡା ରିଫାଇନାରୀକୁ ପାଣି ଯୋଗାଇଥାଏ ଏବଂ ତୃତୀୟଟି ଏକ ଧଳା ତେଲ ଲାଇନ ଯାହା ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପାଣି ଯୋଗାଇଥାଏ

ଆଧାର