ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା

ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା ଭାରତର ଗୋଟିଏ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଥିଲା । ହିନ୍ଦୁତ୍ଵ ବାଦର ସମର୍ଥକ ଭାବେ ଏହାର ସ୍ଥାପନା ୧୯୧୫ ମସିହାରେ ‘ସର୍ବଦେଶିକ ହିନ୍ଦୁ ସଭା’ ନାମରେ ହୋଇଥିଲା । ମଦନ ମୋହନ ମାଲବ୍ୟ, ଲାଲା ଲଜପତ ରାୟ ଏବଂ ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସେନାନୀ ଏହାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ । କେଶବ ବଳିରାମ ହେଡଗେୱାର ଏହାର ଉପସଭାପତି ଥିଲେ । ବାଳକୃଷ୍ଣ ଶିବରାମ ମୁଞ୍ଜେ ମଧ୍ୟ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭାର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ଏବଂ 1927–28 ମସିହାରେ ସେ ଏହାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଥିଲେ । ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂସେବକ ସଂଘ ଗଠନରେ ତାଙ୍କର ବହୁତ ବଡ଼ ଅବଦାନ ଥିଲା । ସଂଘର ସ୍ଥାପକ କେଶବ ବଳିରାମ ହେଡଗେୱାରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁ ସେ ଥିଲେ । ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟା କରାଗଲା, ଏହାପରେ ଏହାର ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଏହାକୁ ଛାଡି ଭାରତୀୟ ଜନସଂଘରେ ଯୋଗ ଦେଲେ ।

 ସ୍ଥାପନା 
୧୯୧୫ ମସିହାରେ ମଦନ ମୋହନ ମାଲବ୍ୟଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା (ସର୍ବଦେଶକ ହିନ୍ଦୁ ସଭା) ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୧୬ ମସିହାରେ ଅମ୍ବିକାଚରଣ ମଜୁମଦାରଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଲକ୍ଷ୍ନୌରେ କଂଗ୍ରେସ ଅଧିବେଶନ ହୋଇଥିଲା । ସେଠାରେ କଂଗ୍ରେସ ଓ ମୁସଲିମ ଲିଗ ମଧ୍ୟରେ ଚୁକ୍ତି ହେଲା, ଯାହା ଫଳରେ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାନ୍ତରେ ବିଶେଷ ଅଧିକାର ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ମିଳିଲା । ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା ୧୯୧୫ ମସିହାରେ ହରିଦ୍ୱାରରେ କାସିମବଜାରର ମହାରାଜା ମଣିନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ନନ୍ଦୀଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଅଧିବେଶନ କରି, କଂଗ୍ରେସ-ମୁସଲିମ ଲିଗ ଚୁକ୍ତି ଓ ଚେମ୍ସଫୋର୍ଡ ଯୋଜନାର ତୀବ୍ର ବିରୋଧ କଲା ।

ଇଂରାଜମାନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ରାଉଲଟ୍ ଏକ୍ଟ ପାସ କରି ଦେଲେ ଓ କ୍ରାନ୍ତିକାରୀମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ପୋଲିସ ଓ ସେନା ଅଦାଲତକୁ ଅଖଣ୍ଡ ଅଧିକାର ଦେଲେ । କଂଗ୍ରେସ ପରି ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା ମଧ୍ୟ ଏହାର ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କଲା । ସେ ସମୟରେ ଗାନ୍ଧୀଜୀ ଇଂରାଜମାନେ ତୁର୍କୀର ଖଲିଫାଙ୍କୁ ହଟାଇବାର ବିରୋଧରେ ଭାରତରେ ଖିଲାଫତ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୨୫ ମସିହାରେ କଲିକତାରେ ଲାଲା ଲଜପତ ରାୟଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭାର ଅଧିବେଶନ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ କଂଗ୍ରେସ ନେତା ମୁକୁନ୍ଦରାଓ ଆନନ୍ଦରାଓ ଜୟକର ମଧ୍ୟ ଯୋଗ ଦେଲେ ।

୧୯୨୬ ମସିହାରେ ଦେଶରେ ପ୍ରଥମ ନିର୍ବାଚନ ହେବାକୁ ଥିଲା । ଇଂରେଜମାନେ ମୁସଲିମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଆସନ ସଂରକ୍ଷିତ କଲେ । ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ନିର୍ବାଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ମୁସଲିମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ସଂରକ୍ଷଣର ଦୃଢ଼ ବିରୋଧ କଲା । ଯେତେବେଳେ ଇଂରେଜମାନେ ସାଇମନ କମିଶନ ନାମରେ ରିଫର୍ମ ଏକ୍ଟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ପାଇଁ ଭାରତ ଆସିଲେ, ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା କଂଗ୍ରେସଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ଏହାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ବିକ୍ଷୋଭ କଲା । ଲାହୋରରେ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଲାଲା ଲଜପତ ରାୟ ସ୍ୱୟଂସେବକମାନଙ୍କ ସହ ଏଥିରେ ଯୋଗ ଦେଲେ । ପୋଲିସ ଲାଠି ଚାର୍ଜ କଲା ଏବଂ ଲାଲା ଗୁରୁତର ଆହତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା ।

ଇଂରାଜ ସରକାର ଲଣ୍ଡନରେ ଗୋଲଟେବୁଲ ବୈଠକ ଆୟୋଜନ କରି ହିନ୍ଦୁ, ମୁସଲିମ, ସିଖ ଇତ୍ୟାଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ । ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା ପକ୍ଷରୁ ଡା. ଧର୍ମବୀର, ମୁଞ୍ଜେ ଓ ବାରିଷ୍ଟର ଜୟକର ଯୋଗ ଦେଲେ । ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା ସିନ୍ଧ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ବମ୍ବେରୁ ଅଲଗା କରିବା ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ କଲା ।

 ସାବରକରଙ୍କ ଆଗମନ 
୧୯୩୭ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଜନପ୍ରିୟତା ବଢ଼ୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ବୀର ସାବରକର ରତ୍ନାଗିରିର ନଜରବନ୍ଦୀରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆସିଲେ । ୧୯୩୭ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟକ୍ଷୀୟ ଭାଷଣରେ ସେ କହିଥିଲେ —“ହିନ୍ଦୁମାନେ ଏହି ଦେଶର ଏକମାତ୍ର ରାଷ୍ଟ୍ରଭକ୍ତ ଜାତି ଯେଉଁମାନେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଇଂରେଜମାନଙ୍କୁ ଦେଶରୁ ତଡ଼ି ଦେଇ ସ୍ଵାଧୀନତା ପାଇପାରିବେ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଶକ, ଯୂନାନୀ, ହୁଣ, ମୁଗଳ, ତୁର୍କ ଓ ପଠାଣମାନଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ ।”ସେ ଘୋଷଣା କଲେ,“ହିମାଲୟରୁ କନ୍ୟାକୁମାରୀ ଏବଂ ଅଟକରୁ କଟକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ଭାରତ ଭୂମିକୁ ପୁଣ୍ୟଭୂମି ଓ ପିତୃଭୂମି ମାନନ୍ତି, ଧର୍ମ, ରୀତି-ନୀତି, ଭାଷା ଭିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଏକ ଜାତିର । ସେମାନଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି, ଐତିହ୍ୟ, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ସମାନ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନ ଭାବନା ନାହିଁ ।”

 ଅଖିଲ ଭାରତ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷମାନେ 

 ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବରୁ 

 ମଦନ ମୋହନ ମାଲବ୍ୟ (1915–21)
 ଲାଲା ଲଜପତ ରାୟ (1921–31)
 ବାଳକୃଷ୍ଣ ଶିବରାମ ମୁଞ୍ଜେ (1921–37)
 ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର (1937–43)
 ଶ୍ୟାମପ୍ରସାଦ ମୁଖର୍ଜୀ (1945–46)

 ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ 

 ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣାନନ୍ଦ (1947–49)
 ଦୀନଦୟାଳ ଉପାଧ୍ୟାୟ (1957–65)
 କେବଳ ରତନ ମଲକାନୀ (1949–69)
 ମହନ୍ତ ଦିଗ୍ବିଜୟନାଥ (1969)
 ବୃଜେଶ ନାରାୟଣ (1969–70)
 ଭି.କେ. ନାରାୟଣ ସାବରକର (1970–86)
 ଏସ. ଆର. ୱାଲେ
 ବାଳାରାଓ ସାବରକର (1987–91)
 ଶିବ ସରଣ (1992–94)
 ଡି.ସି. ତ୍ୟାଗୀ (1995–2006)
 ଚକ୍ରପାଣି (ବର୍ତ୍ତମାନ ସଭାପତି)

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ