ମାଷ୍ଟର ମିତ୍ରସେନ ଥାପା ମଗର

ମାଷ୍ଟର ମିତ୍ରସେନ (ଜନ୍ମ ୨୯ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୯୫ – ୭ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୪୬) ଜଣେ ନେପାଳୀ ଲୋକ ଗାୟକ, ଗୀତ ଲେଖକ, ନାଟ୍ୟକାର ଓ ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଥିଲେ । ସେ ଆର୍ମି ପରିତ୍ୟାଗ କରି ନେପାଳୀ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ସାମାଜିକ ଉନ୍ନତି କଳ୍ପେ କାମ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ନେପାଳ ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗରେ ତାଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅବଦାନ ଥିଲା । 

 ପ୍ରାକ୍ ଜୀବନ 

ଜନ୍ମ ସ୍ଥାନ
ମିତ୍ରସେନ ଭାରତର ଧର୍ମଶାଳାର ଭଗସୁ କାଣ୍ଟନମେଣ୍ଟରେ ୨୯ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୯୫ ମସିହାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ନାମ ମନବିରସେନ ଥାପା ମଗର ଥିଲା ଓ ମାତାଙ୍କ  ନାମ ରାଧା ଥାପା ମଗର ଥିଲା । ତାଙ୍କର ଅଜାଙ୍କ ନା ସୁରେନ୍ଦ୍ରସେନ ଥାପା ଥିଲା ଓ ତାଙ୍କର ଦିଗବିଜୟ ସେନ ଥାପା ନାମକ ଏକ ମାତ୍ର ପୁଅ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପୁର୍ବ ପୁରୁଷଙ୍କ ଘର ନେପାଳର ପର୍ବତ ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ରଖୁ ପୁଲ ଗ୍ରାମରେ ଥିଲା ।Harsha Bahadur Budha Magar, p.7.


ଶିକ୍ଷା
ଭଗସୁ କାଣ୍ଟନମେଣ୍ଟରେ କୌଣସି ବିଦ୍ୟାଳୟ ନ ଥିବାରୁ ସେ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଆଠ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ତାଙ୍କ ଘରଠାରୁ ୫ ମାଇଲ ଦୂରରେ ଥିବା ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରଥମ ଗ୍ରେଡ ଛାତ୍ର ଭାବରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ସେ ଭାନୁଭକ୍ତଦ୍ୱାରା ଅନୁବାଦିତ ରାମାୟଣ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । Harsha Bahadur Budha Magar, p. 11.

ମିଲିଟାରୀ ସେବା
ମାତ୍ର ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସ ହୋଇଥିଲା ବେଳେ ସେ ୧/୧ ଗୁର୍ଖା ରାଇଫଲରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ । ସେହି ୟୁନିଟରେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସେବା କରିଥିଲେ ।  ବିଶ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ୧ ସମୟରେ ସେ ୧୯୧୪ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ୟୁନିଟକୁ ନେଇ ଫ୍ରାନସରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ।  ସେ ମିଲିଟାରୀ ସେବ ୧୯୨୦ ମସିହାର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଭାବରେ କାମ କରିବାକୁ ତାଙ୍କର ସ୍ପୃହା ଥିବାରୁ ସେ ତାଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟ ଜୀବନ ନେପାଳର ସାମାଜିକ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ଉନ୍ନତି ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ ।Harsha Bahadur Budha Magar, pp. 13–14.

ସଙ୍ଗୀତ ଅବଦାନ
ଭାରତ ଓ ନେପାଳରେ ବାସ କରୁଥିବା ନେପାଳୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ତାଙ୍କର ହାରମୋନିଅମ ବାଦ୍ୟ ଧରି ପରିଭ୍ରମଣରେ ଯାଇଥିଲେ । ନେପାଳୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଲୋକ ସଙ୍ଗୀତ ଅତି ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କର କେତେକ ଲୋକପ୍ରିୟ ଗୀତର ନାମ "ଲହୁରେ କୋ ରେଲିମାଇ ଫଶିନାଇ ରାମରୋ", "ଧନ କୋ ବାଲା ଝୁଲ୍ୟୋ ହଜୁର ଦାଶଇନ ରମାଇଲୋ" ଓ "ମଲାଇ ଖୁତ୍ରୁକାଇ ପର୍ୟୋ ଜେଥନ ତିମରୋ ବ‌ହିନି" ଇତ୍ୟାଦି । ସେ ନେପାଳୀ ସଙ୍ଗୀତରେ ୯୭ଟି ଗୀତ ଗାଇ ୨୪ଟି ଡିସ୍କ ରେକର୍ଡ଼ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ ।Harsha Bahadur Budha Magar, p. 42. ସେ କେବଳ ଗାୟକ ନଥିଲେ, ତାହା ସ‌ହିତ ନାଟକ, କାହାଣୀ, ଉପନ୍ୟାସ, ରଚନା ଓ ଗୀତ ରଚନା ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ନେପାଳୀ ସମାଜକୁ ସାମାଜିକ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ଅନବଦ୍ୟ ଅବଦାନ ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କ ଛବି ଥିବା ଡାକ ଟିକେଟ ଉଭୟ ଭାରତ ଓ ନେପାଳରେ ଛପା ହୋଇଥିଲା । Himal Khabarpatrika. Kathmandu, Nepal. 1–16 September 2010. p.62. ନେପାଳୀ ସଙ୍ଗୀର ଓ ସମାଜକୁ ଆଗକୁ ନେବାପାଇଁ ଓ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ ରଖିବା ପାଇଁ ଏକ ମିତ୍ରସେନ ଏକାଡେମୀ ଖୋଲିଥିଲେ ।  ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ହିଁ ତାଙ୍କୁ "ମାଷ୍ଟର" କରିଦେଲା ଓ ସେ ଅମର ହୋଇଗଲେ । 

ଆଧାର