ପ୍ରଜନନ ପଥ ସଂକ୍ରମଣ

thumb
ପ୍ରଜନନ ପଥ ସଂକ୍ରମଣ (RTI) ହେଉଛି ଏମିତି ଏକ ରୋଗ ଯାହା ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁହିଁଙ୍କର ପୁନଃପ୍ରଜନନ ଅଂଗକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ । ଏହି ସଂକ୍ରମଣ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ, ଭାଇରସ କିମ୍ବା ଭୃଣ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ସମୟରେ ଚିକିତ୍ସା ନହେଲେ ଏହା ବନ୍ଧ୍ୟତ୍ୱ ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁରୁତର ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।

ସଂକ୍ରମଣ
ପ୍ରଜନନ ପଥ ସଂକ୍ରମଣ (RTI) ହେଉଛି ଏମିତି ସଂକ୍ରମଣ ଯାହା ପ୍ରଜନନ ତନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ଯାହା ମାନବ ପୁନଃପ୍ରଜନନ ପ୍ରଣାଳୀର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ । ସ୍ତ୍ରୀ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଏହି ସଂକ୍ରମଣ ଉପର ପ୍ରଜନନ ଅଂଗ (ଫଲୋପିଅନ ଟ୍ୟୁବ, ଡିମ୍ବାଶୟ ଓ ଗର୍ଭାଶୟ) ଓ ତଳ ପ୍ରଜନନ ଅଂଗ (ୟୋନି, ଗ୍ରୀବା ଓ ବାହ୍ୟ ଯୌନାଙ୍ଗ) କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ପୁରୁଷ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଏହି ସଂକ୍ରମଣ ଲିଙ୍ଗ, ବୀଜାଣୁଥଳି, ମୂତ୍ରନଳୀ କିମ୍ବା ଭାସ୍ ଡିଫରେନ୍ସକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ।

ପ୍ରଜନନ ପଥ ସଂକ୍ରମଣ ତିନି ପ୍ରକାରର ହୁଏ: ଏଣ୍ଡୋଜେନସ୍ ସଂକ୍ରମଣ (ଦେହ ଭିତରୁ ହୁଏ), ଆଇଅ୍ୟାଟ୍ରୋଜେନିକ୍ ସଂକ୍ରମଣ (ଚିକିତ୍ସା ସମୟରେ ହେଉଥିବା ସଂକ୍ରମଣ), ଏବଂ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ବ୍ୟାପିତ ସଂକ୍ରମଣ ହେଉଛି ଯୌନ ସଂକ୍ରମିତ ରୋଗ (STIs)।Reproductive Tract Infections: An Introductory Overview , from Population Council. Retrieved January 2013

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାରର ସଂକ୍ରମଣର ନିଜସ୍ୱ କାରଣ ଓ ଲକ୍ଷଣ ଥାଏ, ଯାହା ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ, ଭାଇରସ, ଫଙ୍ଗସ୍ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜୀବ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। କିଛି ସଂକ୍ରମଣ ସହଜରେ ଚିକିତ୍ସା ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ସଂକ୍ରମଣ ଚିକିତ୍ସା କଠିନ ଅଥବା ଏହା ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ କାଳ ପାଇଁ ହୋଇଥାଏ— ଯଥା: ଏଡସ୍ (AIDS) ଓ ହର୍ପିସ୍ (Herpes)।HIV, AIDS, and Sexually Transmitted Infections , at EngenderHealth. Retrieved January 2017

ଜନ୍ମଜନିତ ବିକୃତି
RTI (ପ୍ରଜନନ ପଥ ସଂକ୍ରମଣ) କେବଳ ବାହ୍ୟ ସଂକ୍ରମଣ ନୁହେଁ, କେବେ କେବେ ଏହା ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ଏହା ହେଉଛି ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଥିବା ଏମିତି ଗଠନାତ୍ମକ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟାତ୍ମକ ତ୍ରୁଟି, ଯାହା ଶିଶୁର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ବିକାଶକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ଯଦି ଗର୍ଭବତୀ ମା’ଙ୍କୁ RTI ଥାଏ, ତେବେ ଏହି ସଂକ୍ରମଣ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମଜନିତ ବିକୃତି (congenital abnormalities) ହୋଇପାରେ। ଏଥିରେ ଶିଶୁ ଅନ୍ଧ, ବିକଳାଙ୍ଗ, ହୃଦୟ ରୋଗ ବା ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗର ତ୍ରୁଟି ନେଇ ଜନ୍ମ ହୋଇପାରେ। ଏହିପରି ସମସ୍ୟା ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଗର୍ଭବତୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମୟରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା ନେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦରକାର। RTI ଥିଲେ ଶିଶୁ ଓ ମା’ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ଗୁରୁତର ଜନ୍ମ ସମସ୍ୟା ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଥାଏ।

କ୍ୟାନ୍ସରର ଉଦାହରଣ
RTI (ପ୍ରଜନନ ପଥ ସଂକ୍ରମଣ) ସହ ସମ୍ପର୍କିତ କେଉଁସି କ୍ୟାନ୍ସର ରହିଥାଏ, ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୁହିବା ଜଟିଳ। କିନ୍ତୁ ଯୌନ ସଂକ୍ରମଣ (STIs) କିଛି କ୍ୟାନ୍ସର ହେବାର ଝୁମ୍ପ ଆଶଙ୍କା ବଢାଇପାରେ। ତାହାର କିଛି ଉଦାହରଣ:

ପ୍ରୋଷ୍ଟେଟ୍ ଗ୍ଲାଣ୍ଡ ବୃଦ୍ଧି (BPH) – Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) ହେଉଛି ପୁରୁଷ ମାନଙ୍କର ପ୍ରୋଷ୍ଟେଟ୍ ଗ୍ଲାଣ୍ଡର ଏକ ଅସାଧାରଣ ବୃଦ୍ଧି, ଯାହା କ୍ୟାନ୍ସର ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏହି ବୃଦ୍ଧି ମୂତ୍ର ପଥ ଉପରେ ଚାପ ପକାଇ ମୂତ୍ର ଜନିତ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ବୃଦ୍ଧ ବୟସ୍କ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ତନ କ୍ୟାନ୍ସର – ଏହି କ୍ୟାନ୍ସର ମହିଳା ଓ ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କ ର ସ୍ତନ ଗ୍ଲାଣ୍ଡରେ ହୁଏ। ସ୍ତନର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଅସାଧାରଣ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଟ୍ୟୁମର ତିଆରି କରେ।
ଗର୍ଭାଶୟ ଗ୍ରୀବା କ୍ୟାନ୍ସର – ଗର୍ଭାଶୟ ଗ୍ରୀବା କ୍ୟାନ୍ସର ହେଉଛି ମହିଳାଙ୍କର ଗର୍ଭାଶୟ ଗ୍ରୀବା (cervix) ଅଂଶର କ୍ୟାନ୍ସର। ଏହି ରୋଗ ପ୍ରାୟତଃ Human Papillomavirus (HPV) ନାମକ ଯୌନ ସଂକ୍ରମଣ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଏହା ଧୀରେ ଧୀରେ ଶୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଲକ୍ଷଣ ନଥାଏ। ସଠିକ ସମୟରେ ଯାଞ୍ଚ କଲେ ଏହି କ୍ୟାନ୍ସରକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିହେବ।
ଡିମ୍ବାଶୟ କ୍ୟାନ୍ସର – ଡିମ୍ବାଶୟ କ୍ୟାନ୍ସର ହେଉଛି ମହିଳାଙ୍କର ଡିମ୍ବାଶୟରେ ଘଟୁଥିବା ଏକ ଘାତକ ରୋଗ। ଏହା ଡିମ୍ବାଶୟର କୋଷ ଗୁଡିକ ଅସାଧାରଣ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଟ୍ୟୁମର ତିଆରି କରେ, ଯାହା ଶରୀରର ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇପାରେ। ଆରମ୍ଭରେ ଲକ୍ଷଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ନଥାଏ, ତେଣୁ ସମୟରେ ଚିକିତ୍ସା ହେବାର ଅବକାଶ କମ୍ ରହେ।
ଲିଙ୍ଗର କ୍ୟାନ୍ସର – ଲିଙ୍ଗ କ୍ୟାନ୍ସର ପୁରୁଷଙ୍କ ଯୌନାଙ୍ଗ (ଲିଙ୍ଗ) ରେ ଘଟୁଥିବା ଏକ ଦୁର୍ଲଭ କିନ୍ତୁ ଗୁରୁତର ରୋଗ। ଏହି କ୍ୟାନ୍ସର ସାଧାରଣତଃ ଚର୍ମରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଦେହର ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇପାରେ। ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଘା', ଫୁଲା, ଯନ୍ତ୍ରଣା ବା ଗୁରୁତର ହେବା ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ଅଟା।
ପ୍ରୋଷ୍ଟେଟ୍ କ୍ୟାନ୍ସର – ପ୍ରୋଷ୍ଟେଟ୍ କ୍ୟାନ୍ସର ପୁରୁଷଙ୍କର ପ୍ରୋଷ୍ଟେଟ୍ ଗ୍ଲାଣ୍ଡରେ ହୁଏ, ଯାହା ବୀର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନରେ ଭୂମିକା ନିଭାଏ। ଏହି କ୍ୟାନ୍ସର ପ୍ରାୟତଃ ବୃଦ୍ଧ ବୟସ୍କ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ। ଆରମ୍ଭରେ ଲକ୍ଷଣ ସ୍ୱଳ୍ପ ହୋଇଥାଏ, ଯେପରିକି – ମୂତ୍ର ଚାଲନାରେ ଅସୁବିଧା, ମୂତ୍ରରେ ରକ୍ତ, ବେଳେ ବେଳେ ମୂତ୍ର ହେବା, ଇତ୍ୟାଦି।
ଗର୍ଭାଶୟ କ୍ୟାନ୍ସର – ଗର୍ଭାଶୟ କ୍ୟାନ୍ସର ହେଉଛି ମହିଳାଙ୍କର ଗର୍ଭାଶୟ (uterus) ର ଅସାଧାରଣ କୋଷ ବୃଦ୍ଧି, ଯାହା ଟ୍ୟୁମର ସୃଷ୍ଟି କରି ଶରୀରର ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇପାରେ। ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ମହିଳାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବୟସ୍କରେ ଦେଖାଯାଏ।
ବୀଜାଣୁ ଥଳୀର କ୍ୟାନ୍ସର – ବୀଜାଣୁ ଥଳୀର କ୍ୟାନ୍ସର ପୁରୁଷଙ୍କର ବୀଜାଣୁ ଥଳୀ (testicles) ରେ ହୁଏ। ଏହି କ୍ୟାନ୍ସର ଅସାଧାରଣ କୋଷମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଟ୍ୟୁମର ତିଆରି କରେ, ଯାହା ସମୟରେ ଚିକିତ୍ସା ନ ହେଲେ ଶରୀରର ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
ଭଲ୍ଭାର କ୍ୟାନ୍ସର (ମହିଳାଙ୍କର ବାହାର ଯୌନାଙ୍ଗର କ୍ୟାନ୍ସର) – ଭଲ୍ଭାର କ୍ୟାନ୍ସର ହେଉଛି ମହିଳାଙ୍କର ବାହାର ଯୌନାଙ୍ଗ (ଭଲ୍ଭା) ରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ଦୁର୍ଲଭ କିନ୍ତୁ ଗୁରୁତର ରୋଗ। ଏହାରେ ଯୌନାଙ୍ଗର ଚର୍ମରେ ଅସାଧାରଣ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଟ୍ୟୁମର ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଆରମ୍ଭରେ ଝରା, ଫୁଲା, କୁଣ୍ଡେଇ ହେବା ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେବା ଲକ୍ଷଣ ଥାଏ।

ଏହି କ୍ୟାନ୍ସରଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଯୌନ ସଂକ୍ରମଣ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ଓ RTI ରେ ଥିବା କିଛି ଯୌନ ସଂକ୍ରମଣ (STIs) ସହ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ୟାନ୍ସର ଓ ଅସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥା ପୁନଃପ୍ରଜନନ ତନ୍ତ୍ରର ଅଭିନ୍ନ ଅଂଗଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। କିଛି ଯୌନ ସଂକ୍ରମଣ, ଯେପରିକି HPV, ଏହି ରୋଗ ଜନ୍ମ କରାଇପାରେ, ଏହିପରି ଗୁରୁତର କ୍ଷେତ୍ରରୁ ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ  ସଠିକ ସମୟରେ ଯାଞ୍ଚ, ଟୀକାକରଣ ଓ ଚିକିତ୍ସା ଅତିଆବଶ୍ୟକ।

ଏଣ୍ଡୋକ୍ରାଇନ୍ ସିଷ୍ଟମ
ଏଣ୍ଡୋକ୍ରାଇନ୍ ସିଷ୍ଟମ ହେଉଛି ଶରୀରର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହା ହରମୋନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। କିଛି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଏଣ୍ଡୋକ୍ରାଇନ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ କୁ ଖରାପ ପ୍ରଭାବ ପକାଇ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରଣାଳୀର ବିକାଶକୁ ବାଧା ଦେଇପାରେ। ଏହାର ଫଳରେ ଭାଗିନା କ୍ୟାନ୍ସର ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜନନ ସମସ୍ୟା ହୋଇପାରେ। ବଜାରରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ କୃତ୍ରିମ ଓ ପରିବେଶ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଯେପରିକି: ଲେଡ୍, ଡାଇଓକ୍ସିନ୍, ଷ୍ଟାଇରିନ୍, ଟୋଲୁଇନ୍, BPA (ବିସ୍ଫେନଲ୍ A) ଓ କୀଟନାଶକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଜନନ ରୋଗ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ। ଏହି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଆମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ଗୁରୁତର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। Infertility and Related Reproductive Disorders. 2003. Ted Schettler, MD. The collaborative on health and the environment.

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିମିଡ଼ିଆ HIV/AIDS ଜ୍ଞାନ ସୁଧାର ପ୍ରକଳ୍ପ
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ