ଦଧି ନାଟ

ଦଧି ନାଟ, ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପାରମ୍ପାରିକ ଲୋକକଳା । ଏହି ନାଟରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ରାଧାକୃଷ୍ଣ ଲୀଳା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଏ । ଏହି ନାଟକ ବିଶେଷକରି ବୈଷ୍ଣବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ପରିବେଷିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ନାଟ ପରିବେଷଣ ପରେ, କଳାକାରମାନେ ଗୋପାଳୁଣୀ ବେଶରେ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇ ଦହି ବିକ୍ରୀ କରିବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି । ଏହି ପରମ୍ପରା ଯୋଗୁ, ନାଟର ନାମ ଦଧି ନାଟ ହୋଇଥିବାର ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ଭଦ୍ରକ ଓ  ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାରେ ଏହି ନାଟକ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପରିବେଷଣ କରାଯାଏ ।

 ବିଷୟବସ୍ତୁ  
ରାଧାକୃଷ୍ଣ ଲୀଳା ଏହି ନାଟର ପ୍ରମୁଖ ବିଷୟବସ୍ତୁ । ଏହି ଲୀଳାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ କଂସର ଦୌରାତ୍ମରୁ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ନିମନ୍ତେ ବସୁମାତାଙ୍କର ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରାଥନାରୁ ଏବଂ ଶେଷ ହୋଇଥାଏ କଂସବଧ ଓ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁନଶ୍ଚ ରାଜ୍ୟଭିଷେକରେ । ଏଥିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଲ୍ୟଲୀଳା ପରିବେଷିତ ହୋଇଥାଏ । ତେବେ ସ୍ଥଲବିଶେଷରେ କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଯଥା କାଳିଆ ଦଳନ, ବସ୍ତ୍ରହରଣ, କଂସବଧ ଆଦି ମଧ୍ୟ ପରିବେଷିତ ହୋଇଥାଏ ।

 କଳାକାର   
ଏହି ନାଟକରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଗ୍ରାମୀଣ କଳାକାରମାନେ ହିଁ ଅଭିନୟ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ବୈଷ୍ଣବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରୁ ଥାଆନ୍ତି । ଆଗରୁ କେବଳ ପୁରୁଷମାନେ ଏଥିରେ ଅଭିନୟ କରୁଥିଲେ ଏବେ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଭିନୟ କରୁଛନ୍ତି । କୃଷ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ରରେ ଶିଶୁ କଳାକାରମାନେ ଅଭିନୟ କରନ୍ତି ।

 ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର 
ଏହି ଲୋକକଳାରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ପାରମ୍ପାରିକ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଯଥା ହାରମୋନିୟମ, ପଖାଉଜ, ଡୁବିତାବଲା, କରତାଳ ଓ କୁବୁଜି ଆଦି ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥାଏ । ସମୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ଏଥିରେ କି-ବୋର୍ଡ଼ ଓ ସିନ୍ଥେସାଇଜର ଭଳି ଆଧୁନିକ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ।

 ମଞ୍ଚସଜ୍ଜା 
ଏହି ଲୋକକଳା ଦିନବେଳା ପରିବେଷଣ ହେଉଥିବାରୁ ଆଲୋକ ଓ ମଞ୍ଚସଜ୍ଜାର ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ । ମୁଖ୍ୟମଞ୍ଚରେ ଅଭିନୟ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ପାର୍ଶ୍ୱ ମଞ୍ଚରେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବାଦକମାନେ ବସନ୍ତି । ମୁଖ୍ୟ ପୋଷାକ ଶାଢ଼ୀ ଓ ଧୋତି । କଳାକାରମାନେ ନିଜେ ନିଜ ରୂପସଜ୍ଜାର ଆୟୋଜନ କରିଥାନ୍ତି ।

 ପାରିଶ୍ରମିକ 
ଏହି ଲୋକକଳାରେ କଳାକାରମାନଙ୍କୁ ଖୁବ କମ ପାରିଶ୍ରମିକ ମିଳିଥାଏ । ଅର୍ଥ ଅଭାବରୁ ଅନେକ କଳାକାର ଏହି ଲୋକକଳାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି ଓ ଏହି ବିଲୁପ୍ତ ହେବାକୁ ବସିଲାଣି ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକକଳା