ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରନାଥ ବସୁ

ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରନାଥ ବସୁ (୩୦ ଜୁଲାଇ ୧୮୮୨– ୨୧ ନଭେମ୍ବର ୧୯୦୮) ଅନୁଶୀଳନ ସମିତିର ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଥିଲେ । ଅଲ୍ଲୀପୁର ବୋମା ମାମଲାରେ ଅଭିଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଅଲ୍ଲୀପୁର ଜେଲ୍ ହସ୍ପିଟାଲରେ ରହିବାବେଳେ, ବୋସୁ ସହ-ବନ୍ଦୀ କନାଇଲାଲ ଦତ୍ତଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଆରୋପ ପକ୍ଷର ସାକ୍ଷୀ ନରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଗୋସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଗୁଳି କରି ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯାହାର ଫଳରେ ପ୍ରଧାନ ଅଭିଯୁକ୍ତ ଅରବିନ୍ଦଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମାମଲା ଖାରଜ ହୋଇଗଲା । ବସୁ ଜେଲ୍ ମଧ୍ୟରେ ନିଜେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କଲେ ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କୁ ମାମଲାରେ ହାଜର କରାଯାଇଲା । ଦତ୍ତଙ୍କ ସହିତ, ସେ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ୨୧ ନଭେମ୍ବର ୧୯୦୮ ରେ ଗୋସ୍ୱାମୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଫାଶିରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଲେ।

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରନାଥଙ୍କ ଜନ୍ମ ୩୦ ଜୁଲାଇ ୧୮୮୨ ରେ ପଶ୍ଚିମ ମିଦ୍ନାପୁର (ବର୍ତ୍ତମାନ ପଶ୍ଚିମ ମିଦ୍ନାପୁର) ଜିଲ୍ଲାରେ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ପିତା ଅଭୟଚରଣ ବସୁ, ମିଦ୍ନାପୁର କଲେଜରେ ପ୍ରୋଫେସର ଥିଲେ ।  ଅଭୟଚରଣଙ୍କ ପାଖରେ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ (ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରନାଥ, ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରନାଥ, ଭୂପେନ୍ଦ୍ରନାଥ, ସୁବୋଧକୁମାର ଓ ଅନ୍ୟଜଣ) ଏବଂ ତିନିଜଣ ଝିଅ ଥିଲେ ।ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରନାଥ, ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦଙ୍କ ମାମା ଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ପ୍ରାୟ ଦଶ ବର୍ଷ କମ୍ ବୟସ୍‌ର । ବସୁ ପରିବାର ମୂଳତଃ ୨୪ ପରଗଣା ଜିଲ୍ଲାର ବୋରଲ ଗ୍ରାମରୁ ଆସିଥିଲେ । ବାବୁ ନନ୍ଦ କିଶୋର ବୋସୁ (ରାଜ ନାରାୟଣଙ୍କ ପିତା) ରାଜା ରାମମୋହନ ରାୟଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଥିଲେ ଏବଂ ପରିବାରର ପ୍ରଥମ ବ୍ରାହ୍ମୋଧର୍ମୀ ହେଲେ । ବାବୁ ନନ୍ଦ କିଶୋରଙ୍କ ତିନିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ଯାହାର ମଧ୍ୟରୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ହେଲେ ବାବୁ ରାଜ ନାରାୟଣ । ଧାର୍ମିକତା ଏବଂ ସାହିତ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସାରାଦେଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା । ସେ "ଆଦି ବ୍ରାହ୍ମୋ ସମାଜ"ର ବିଶିଷ୍ଟ ସଦସ୍ୟ ଏବଂ ସେତେବେଳର "ହିନ୍ଦୁ କଲେଜ"ର ସିନିୟର ସ୍କଲାର୍ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଭାଇ ମଦନମୋହନ ଓ ଅଭୟଚରଣ ଥିଲେ । ପ୍ରାୟ ୧୮୫୦ ମସିହାରେ, ବାବୁ ରାଜ ନାରାୟଣ ତାଙ୍କ ଦୁଇଭାଇଙ୍କ ସହିତ ମିଦ୍ନାପୁରକୁ ବସବାସ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ ଓ ଜିଲ୍ଲା ବିଦ୍ୟାଳୟର ହେଡମାଷ୍ଟର୍ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୮୬୭ରେ ସେ ସରକାରୀ କାମରୁ ଅବସର ନେଇ କଲକାତାକୁ ଯାଇଥିଲେ । ୧୮୮୦ରେ ସେ ଶେଷରେ ପରିବାର ସହିତ ଦେଓଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ୧୮୯୯ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହେଲା ।

ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରନାଥ, ଇଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ଏବଂ F.A. ପରୀକ୍ଷା ସଫଳତାର ସହିତ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର B.A. ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଢ଼ିଥିଲେ କିନ୍ତୁ B.A. ପରୀକ୍ଷା ଦେଇନଥିଲେ । ସେ କଲେଜ୍ ଛାଡ଼ି, ପ୍ରାୟ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମିଦ୍ନାପୁର କଲେକ୍ଟରେଟ୍‌ରେ କାମ କରିଥିଲେ ।

 ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ 
ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରନାଥ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘଟଣା ସହିତ, ନରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଗୋସ୍ୱାମୀଙ୍କ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡରେ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା 20ତମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ସସସ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରାମର ତିନୋଟି ଘଟଣା ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ ଥିଲା ।

 ମିଦ୍ନାପୁର ଅସ୍ତ୍ର ମାମଲା 
ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରନାଥଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ନାମରେ ଲାଇସେନ୍ସ୍ କରାଯାଇଥିବା ଖୁନ୍ଦା (ବନ୍ଦୁକ) ରଖିବା ଅଭିଯୋଗରେ ପୋଲିସ୍ ଗିରଫ କରିଥିଲା । ପୋଲିସ୍ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ସେ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଦୁଇ ମାସର କଠୋର କାରାଦଣ୍ଡ ଭୋଗିଥିଲେ ।

 ଅଲ୍ଲୀପୁର ଜେଲ ହତ୍ୟକାଣ୍ଡ 
ଅଲିପୋର ଜେଲ୍ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ, ଯେଉଁଥିରେ କନାଇଲାଲ ଓ ସତ୍ୟେନ ନରେନ୍ଦ୍ର ଗୋସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଅଭିଯୋଗରେ ମାମଲା ଚାଲିଥିଲା । ସେହି ମାମଲା କେବଳ 2 ଦିନ ଚାଲିଥିଲା । କନାଇଲାଲକୁ ସହଜରେ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ପରେ ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରନାଥ ବସୁଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଦ୍ୱାରା ଦୋଷୀ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା । ଉଭୟଙ୍କୁ ଫାଶି ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ