ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ

ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ ବା ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ସେନା (ଆଇଏନଏ); /ˈɑːzɑːð ˈhinð ˈfɔːdʒ/; 'ଫ୍ରି ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଆର୍ମି') ଜାପାନ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଧୀନରେ ଲଢୁଥିବା ଭାରତୀୟ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଏକ ସହଯୋଗୀ ସଶସ୍ତ୍ର ୟୁନିଟ୍ ଥିଲା। ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ୧ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୪୨ରେ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।

ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନରୁ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ରିଟିଶ ଅଭିଯାନରେ ଏହା ଜାପାନୀ ସେନାର ନେତୃତ୍ୱରେ ଲଢ଼ିଥିଲା । ମୋହନ ସିଂହଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରଥମେ ୧୯୪୨ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତୀୟ ସେନାର ଭାରତୀୟ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦୀମାନେ ମାଳୟ ଅଭିଯାନରେ ଏବଂ ସିଙ୍ଗାପୁରରେ ଏହି ସେନା ଗଠନ କରିଥିଲେ । ରାସବିହାରୀ ବୋଷ ଏବଂ ମୋହନ ସିଂହଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଇଥିବା ଏହି ପ୍ରଥମ ଆଇଏନଏ ଏସିଆ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାପାନର ଭୂମିକାକୁ ନେଇ ଏହାର ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ଜାପାନୀ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ହେବା ପରେ ସେହି ବର୍ଷ ଡିସେମ୍ବରରେ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା। ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କୁ ଆଇଏନଏ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା। 

୧୯୪୩ ମସିହାରେ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହାକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ସେନାକୁ ବୋଷଙ୍କ ଅର୍ଜି ହୁକୁମାତ୍-ଏ-ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ (ମୁକ୍ତ ଭାରତର ଅସ୍ଥାୟୀ ସରକାର)ର ସେନା ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା। ଆଇଏନଏ ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଧିକୃତ ସେନା ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲା।

ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ, ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ, ମୌଲାନା ଆଜାଦ ଏବଂ ନିଜ ନାମରେ ଆଇଏନଏର ବ୍ରିଗେଡ/ରେଜିମେଣ୍ଟର ନାମକରଣ କରିଥିଲେ । ଝାନ୍ସିର ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଇଙ୍କ ନାମରେ ଏକ ମହିଳା ରେଜିମେଣ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଥିଲା । ବୋଷଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆଇଏନଏ ମାଳୟ (ବର୍ତ୍ତମାନର ମାଲେସିଆ) ଏବଂ ବର୍ମାରେ ଥିବା ଭାରତୀୟ ପ୍ରବାସୀ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରବାସୀ କଏଦୀ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ବେସାମରିକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା । ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଇଏନଏ ଇମ୍ପେରିଆଲ ଜାପାନୀ ସେନା ଅଧୀନରେ ବର୍ମାରେ ଅଭିଯାନରେ ବ୍ରିଟିଶ ଏବଂ ରାଜ୍ୟଗୋଷ୍ଠୀ ବାହିନୀ ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ିଥିଲା । ଇମ୍ଫାଲ ଏବଂ କୋହିମାଠାରେ ଏବଂ ପରେ ବର୍ମାର ମିତ୍ର ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ପୁନଃ ଦଖଲ କରିବା ବିରୋଧରେ ଏହି ଲଢ଼େଇ ହୋଇଥିଲା।

୧୯୪୨ରେ ଆଇଏନଏର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଗଠନ ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତୀୟ ସେନାରେ ଚିନ୍ତା ଥିଲା ଯେ ଆଗକୁ ଭାରତୀୟ ସୈନ୍ୟମାନେ ଦଳବଦଳ କରିବେ । ଏହାଦ୍ୱାରା ସିପାହୀଙ୍କ ଆନୁଗତ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ରିପୋର୍ଟିଂ ନିଷେଧାଦେଶ ଏବଂ "ଜିଫ୍ସ" ନାମକ ଏକ ପ୍ରଚାର ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଐତିହାସିକମାନେ ଆଇଏନଏକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଉପରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବ ପକାଇନଥିବା ବିବେଚନା କରନ୍ତି ।

ଆଇଏନ୍ଏଦ୍ୱାରା କେବେ ବି ଗୁରୁତର ଧମକ ଦେଇନଥିବା ବ୍ରିଟିଶ ରାଜ ଆଇଏନଏ ଟ୍ରାଏଲରେ ୩୦୦ ଆଇଏନଏ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦେଶଦ୍ରୋହ ଅଭିଯୋଗ ଆଣିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ କଂଗ୍ରେସର ବିରୋଧ ଆଗରେ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ପରୀକ୍ଷଣ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଏକ ଉତ୍ସାହଜନକ ବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଥିଲା । ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଆଇଏନଏ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଅନେକ ଲୋକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭାରତ ତଥା ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶରେ ଜନଜୀବନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ବିଶେଷକରି ଭାରତର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସେହଗଲ ଏବଂ ମାଳୟରେ ଜନ୍ ଥିଭି ଏବଂ ଜାନକୀ ଆଥିନାହପ୍ପନ ।

ଏହି ସାମରିକ ୟୁନିଟ୍ ଇମ୍ପେରିଆଲ ଜାପାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଆକ୍ସିସ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ ଥିଲା ଏବଂ ଆଇଏନଏ ସୈନ୍ୟମାନେ ଜାପାନୀ ଯୁଦ୍ଧ ଅପରାଧରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିବା ଅଭିଯୋଗ ହୋଇଥିଲା । ଆଇଏନ୍ଏର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ସୈନିକ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀମାନେ ଆକ୍ସିସ୍ ସହଯୋଗୀ ଏବଂ ଦେଶଦ୍ରୋହୀ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ ସେନାରେ ଯୋଗ ଦେଇନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଦେଶଭକ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ ।  ଯଦିଓ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଇଥିଲା, ତଥାପି ଆଇଏନଏର କିଛି ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଭାରତ ସରକାର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ମାନ୍ୟତାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଥିଲେ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ