କର୍ମସନ୍ନ୍ୟାସ ଯୋଗ (ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା)

କର୍ମ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଯୋଗ (ସଂସ୍କୃତ: कर्मसन्न्यासयोग, ରୋମାନ ରୂପ: Karmasannyāsayōga), ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାର ଅଠରଟି ଅଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରୁ ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମୋଟ ୨୯ଟି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି । ଏହା ମହାଭାରତର ଷଷ୍ଠ ସଂସ୍କରଣ ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବର ୨୯ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ ।

ଗୀତାର ୧୮ଟି ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ୧୮ଟି ଯୋଗ । ପ୍ରଥମ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମଯୋଗ, ଦ୍ୱିତୀୟ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଏବଂ ଶେଷ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ମୂଳ ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତାରେ କୌଣସି ଅଧ୍ୟାୟ ଶିରୋନାମାଯୁକ୍ତ ବିଭାଗ ନ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ପରେ କିଛି ସଂସ୍କୃତ ସଂସ୍କରଣରେ ଯେଉଁଠି ଗୀତାକୁ ମହାଭାରତରୁ ଅଲଗା କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା, ସେଠାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକୁ ଶିରୋନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ସ୍ୱାମୀ ଚିଦ୍‌ଭବାନନ୍ଦ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଯୋଗ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଗର ଭଳି ମନ ଓ ଶରୀରକୁ ଶିକ୍ଷିତ କରେ । ସେ ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟକୁ “କର୍ମ ସନ୍ୟାସ ଯୋଗ” ବୋଲି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି ।

 ବିଷୟ 
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କର୍ମସନ୍ନ୍ୟାସ ଯୋଗ (କର୍ମ ତ୍ୟାଗର ପଥ) ସହ କର୍ମଯୋଗ (ଭକ୍ତିଭାବରେ କର୍ମ କରିବାର ପଥ) ର ସମ୍ମିଳନ କରିଛନ୍ତି । ସେ କହିଛନ୍ତି,  ଏହି ଦୁଇ ପଥରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏକୁ ବାଛି ନିଆଯାଇପାରେ, କାରଣ ଦୁଇଟି ଯାକ ପଥ ଗୋଟିଏ ହିଁ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ନେଇଯାଏ । କିନ୍ତୁ ସେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି ଯେ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ ଏକ କଠିନ ପଥ ଅଟେ ଓ ଏହାକୁ ମାତ୍ର ସେମାନେ ନିଖୁଣଭାବରେ କରିପାରନ୍ତି ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପବିତ୍ର । ମନର ପବିତ୍ରତା କେବଳ ଭକ୍ତିଭାବରେ କର୍ମ କରିଲେ ହିଁ ସମ୍ଭବ । ସେହିପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ କର୍ମଯୋଗ ମାନବଜାତିର ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ ପଥ ।

ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ସମ୍ପନ୍ନ କର୍ମଯୋଗୀମାନେ ନିଜ ସାମାଜିକ ଓ ଲୌକିକ କର୍ମଗୁଡିକ ଫଳପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ବିନା କରନ୍ତି । ସେମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ଫଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି । ଯେପରିକି ଜଳ ଉପରେ ଭାସୁଥିବା ପଦ୍ମପତ୍ର ଜଳରେ ଭିଜେ ନାହିଁ, ସେହିପରି କର୍ମଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି । ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଆତ୍ମା ଏହି ଦେହରେ ବସିଛି, ଯାହା ନବଦ୍ୱାର ଥିବା ଏକ ଘର ସହ ସମାନ । ତେଣୁ ସେମାନେ ନିଜକୁ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ବା ଭୋକ୍ତା ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ସମଦୃଷ୍ଟି ଦୃଷ୍ଟିଭାବରେ ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ହାତୀ, କୁକୁର ଓ କୁକୁର ଭକ୍ଷକଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି । ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ହୋଇଯାଏ । ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ଏହା ବୁଝି ପାରନ୍ତି ନାହାନ୍ତି ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ଯାହାକୁ ସେମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ହିଁ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର ମୂଳ କାରଣ । କିନ୍ତୁ କର୍ମଯୋଗୀମାନେ ଏପରି ଲୌକିକ ସୁଖରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ବସିଥିବା ଭଗବାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦରେ ସେମାନେ ପରମ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି ।

ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କର୍ମସନ୍ନ୍ୟାସ ଯୋଗ କିମ୍ବା କର୍ମତ୍ୟାଗର ପଥ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି । ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ କର୍ମସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ଅନେକ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ବାହ୍ୟ ସୁଖର ଚିନ୍ତାଗୁଡିକୁ ଦୂର କରି, ଭୟ, ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ତପସ୍ୟାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିକୁ ସମ୍ମିଳିତ କରି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାଭାରତ