ଚନ୍ଦର ସିଂହ ରାହି

ଚନ୍ଦର ସିଂହ ରାହି (ଜନ୍ମ: ଚନ୍ଦେର ସିଂହ ନେଗି; ୨୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୨ – ୧୦ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୧୬) ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ଭାରତୀୟ ଲୋକଗୀତ ଗାୟକ ଥିଲେ । ଭାରତର ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟର ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ଲୋକଗୀତ ଗାୟକ, ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ, କବି, କାହାଣୀକାର ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଂରକ୍ଷକ ଥିଲେ ।

ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ସଙ୍ଗୀତ ଓ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଗଭୀର ଭକ୍ତି ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଲୋକ ସଙ୍ଗୀତର ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ 
ରାହି ମୌଦଦ୍‌ସ୍ୟୁନ୍‌ର ଏକ ଗିୱାଲି ଗ୍ରାମରେ ଦିଲବର ସିଂହ ନେଗି ଓ ସୁନ୍ଦରା ଦେବୀଙ୍କ ଠାରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଗଡ଼ଓ୍ଵାଲର ନାୟର ଘାଟିର ଏକ ଘଡ଼ିଆଲ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ । ରାହି ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦେବ ରାଜ ରଙ୍ଗିଲା ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଜାଗର ସଙ୍ଗୀତର ଗାୟକ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ପାହାଡ଼ି (ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ) ସଙ୍ଗୀତର ପରମ୍ପରା ଶିଖିଥିଲେ ।

ରାହି ଜୀବନର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପାହାଡ଼ି ସଙ୍ଗୀତର ମୂଳଦୁଆ ଶିଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବହୁ ପୁରୁଣା ପାରମ୍ପରିକ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ହିମାଳୟର ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅଭ୍ୟାସ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା । ପିଲାଦିନେ ସେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ସହ ଥାକୁଲି, ଡମରୁ ଓ ହୁରୁକି ସମେତ ପାରମ୍ପରିକ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ରାହି କେଶବ ଅନୁରାଗୀ ଓ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ବଚନ ସିଂହଙ୍କ ଠାରୁ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଶିଖିଥିଲେ ।

 Musical career 
ରାହି ୧୯୬୩ ମସିହାର ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସ ୧୩ ତାରିଖରେ ଅଲ ଇଣ୍ଡିଆ ରେଡ଼ିଓ ଦିଲ୍ଲୀ ଷ୍ଟେସନରେ ସେନା ଯବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ "ପର୍ ବୀଣା କି" ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ସଙ୍ଗୀତ ଜୀବନର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେ ୧୯୭୨ ମସିହାରେ, ଅଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ରେଡିଓ ପାଇଁ ସେ ଗୀତ ଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୦ ଦଶକରେ, ଯେତେବେଳେ ଅଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ରେଡିଓ ନାଜିବାବାଦ୍ ଷ୍ଟେସନରୁ ତାଙ୍କ ଗୀତ ପ୍ରସାରଣ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ୧୯୮୦ ଦଶକରେ ଦୂରଦର୍ଶନରେ ତାଙ୍କ ଗୀତ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କରିଥିଲେ । ରେଡ଼ିଓରେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଥିବା ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଗଡ଼ୱାଲି ସ୍ୱର । ୧୯୬୬ ମସିହାରେ, ରାହି ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଗଡ଼ଓ୍ଵାଲି କବି କହ୍ନେୟାଲାଲ ଦଣ୍ଡ୍ରିୟାଲଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୀତ ଦିଲ୍ କୋ ଉମାଲ (ହୃଦୟର ପ୍ରସାର) ରଚନା କରିଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ସୋବ୍ରିକେଟ୍ ରାହି (ଟ୍ରାଭେଲର) ଦେଇଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ରାହି ଗଡ଼ୱାଲି ଓ କୁମାଓନି ଭାଷାରେ ୫୫୦ରୁ ଅଧିକ ଗୀତ ଗାଇଛନ୍ତି । ୧୪୦ରୁ ଅଧିକ ଅଡିଓ କ୍ୟାସେଟ୍‌ରେ ତାଙ୍କର କାମ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା । ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ସେ ୧୫୦୦ରୁ ଅଧିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଲାଇଭ୍ ପରିବେଷଣ କରିଥିଲେ ।

 ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ 
ରାହି ଦିଲ୍ଲୀରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଦିନରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ ପାଇଁ ବଂଶୀ ବିକ୍ରି କରୁଥିଲେ । ୧୯୫୭ ମସିହାରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଗଡ଼ୱାଲରୁ ଦିଲ୍ଲୀ ଆସିଥିଲେ । ଶେଷରେ ଟେଲିକମ୍ ବିଭାଗରେ ସରକାରୀ ଚାକିରୀ ପାଇବା ପରେ ସ୍ଥିର ଜୀବିକା ଖୋଜିବା ସଫଳତାର ସହ ଶେଷ ହୋଇଥିଲା । ରାହି ୪୦ ବର୍ଷ ଧରି ଦିଲ୍ଲୀର ଶକରପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଭଡ଼ା ଘରେ ରହୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପରିବାର ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ରାହି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଅଳ୍ପ ଅର୍ଥକୁ ଏକ ଘରେ ବିନିଯୋଗ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡୀ ଲୋକ ସଙ୍ଗୀତ ରେକର୍ଡ଼ିଂରେ ବିନିଯୋଗ କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ ।

୨୦୧୬ ମସିହାର ଜାନୁଆରୀ ୧୦ ତାରିଖରେ, ଦିଲ୍ଲର ଶ୍ରୀ ଗଙ୍ଗା ରାମ ହସ୍ପିଟାଲରେ ୭୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା ।

 ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ନା 

 ମୋହନ ଉପୋତ୍ରୀ ଲୋକ ସଂସ୍କୃତି କଳା ସମ୍ମାନ
 ଡ. ଶିବାନନ୍ଦ ନୌଟିୟାଲ ସ୍ମୃତି ପୁରସ୍କାର
 ଗଡ଼ ଭାରତୀ, ଗଡ଼ୱାଲ ସଭା ସମ୍ମାନ ପତ୍ର (୧୯୯୫)
 ମୋନାଲ ସସ୍ଥା, ଲକ୍ଷ୍ନୌ ସମ୍ମାନ ପତ୍ର

 ଅଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୪୨ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୬ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର କବି
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଲୋକଗୀତ ଗାୟକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଲୋକ