ବିଳାସପୁରୀ ଭାଷା

ବିଳାସପୁରୀ ଭାଷା (ହିମାଚଳୀ ଟାକ୍ରି: ), ବା କହ୍ଲୁରୀ (ଟାକ୍ରି:) ହିମଚାଳୀ ଭାଷାର ଏକ ବୋଲି ଅଟେ । ଉତ୍ତର ଭାରତର ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟର ବିଳାପସପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ ହିମାଚଳୀ ଭାଷାର ଏହି ବୋଲି ବା ଉପଭାଷା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହା ପାହାଡ଼ୀ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାକ୍ତନ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ବିଳାସପୁରର ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ।

ବିଳାସପୁରୀକୁ ହିମାଚଳୀ ଭାଷା ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରଜାତି ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ତେବେ ଜନଗଣନାରେ ବିଳାସପୁରୀକୁ ପଞ୍ଜାବୀ ଭାବେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।International Journal of Dravidian Linguistics, Volumes 21-22. University of Kerela  ୨୦୧୧ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ, ବିଳାସପୁରୀ/କହଲୁରୀ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୨,୯୫,୮୦୫ ଅଟେ ।2011 Census censusindia.gov.in 

ହୋସିଆରପୁର ଜିଲ୍ଲାର ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳର ଉପଭାଷା ପାହାଡ଼ି (ଟାକ୍ରି: 𑚞𑚩𑚭𑚪𑚯) ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ।

 ଉପଭାଷା 
ବିଳାସପୁରର ପାଞ୍ଚଟି ଉପଭାଷା ଅଛି:

 ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ବିଳାସପୁରୀ (କୁମାର ହାତୀର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ); ମାଣ୍ଡିଲିଙ୍କ ସହ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ।
 ଉତ୍ତର ବିଳାସପୁରୀ (କୁମାର ହାତୀର ଉତ୍ତର); ମାଣ୍ଡିଲିଙ୍କ ସହ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ।
 ପଶ୍ଚିମ ବିଳାସପୁରୀ: ସମସ୍ତ କାହଲୁରୀ ଉପଭାଷାର ସର୍ବାଧିକ ପଞ୍ଜାବୀ ଶବ୍ଦ ଅଛି ।
 କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଳାସପୁର: ବିଳାସପୁର (ଐତିହାସିକ) ସହର ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳ; ପଞ୍ଜାବୀ ସହ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଛି ।
 ଡେଭିନ୍ ବା ଦୌର: ବିଳାସପୁର (ଐତିହାସିକ) ସହରର ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ।

କାହଲୁରୀର ଉପଭାଷା ଗୁଡ଼ିକ ଏତେ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଯେ କେହି ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ଉପଭାଷା କହଲୁରି କିମ୍ବା ବିଳାସପୁରୀ ବୋଲି କହିପାରନ୍ତି ।

 ସ୍ଥିତି 
ଏହି ଭାଷାକୁ ସାଧାରଣତଃ ପାହାଡ଼ୀ ବା ହିମାଚଳୀ କୁହାଯାଏ । ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବରୁ କେତେକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଥିଲା ଯାହାକୁ କାହଲୁରିରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ସରକାରୀ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ମିଳିଥିଲା । ସ୍ୱାଧୀନତା ପରଠାରୁ ହିନ୍ଦୀକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ସବୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆଜି ଭଙ୍ଗାରୁଜା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ି ରହିଛି । ଏହି ଭାଷା ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରୁଥିବା କୌଣସି ଅନୁଷ୍ଠାନ ନଥିବାରୁ ଷ୍ଟାଣ୍ଡାର୍ଡ଼ ପଞ୍ଜାବୀ କିମ୍ବା ହିନ୍ଦୀ ଭଳି ଅନ୍ୟ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ଭାଷାର ଆଧିପତ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଭାଷା/ଉପଭାଷା ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛି ।

ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ଏକାଧିକ ପାହାଡ଼ୀ ଭାଷାକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ସମ୍ବିଧାନର ଆଠଟି ଅନୁସୂଚୀରେ 'ପାହାଡ଼ି (ହିମାଚଳୀ)'କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନ ସଭାରେ ଦାବି କରାଯାଇଥିଲା । ଭାଷାକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଛୋଟ ଛୋଟ ସଂଗଠନ ଉଦ୍ୟମ କରୁଥିବା ବେଳେ ସେବେଠାରୁ ଏ ଦିଗରେ କୌଣସି ସକାରାତ୍ମକ ଅଗ୍ରଗତି ହୋଇନାହିଁ । ରାଜନୈତିକ ଆଗ୍ରହ କାରଣରୁ ଏହି ଭାଷା ବର୍ତ୍ତମାନ ପଞ୍ଜାବୀର ଏକ ଉପଭାଷା ଭାବରେ ରେକର୍ଡ଼ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଜି.ଏ. ଗ୍ରିୟର୍ସନଙ୍କଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଆଧାରରେ କରାଯାଇଥିଲା ଯିଏ କହଲୁରୀଙ୍କୁ ପଞ୍ଜାବୀର ଏକ 'ଅସଭ୍ୟ' ସଂସ୍କରଣ ବୋଲି କହିଥିଲେ । ସେବେଠାରୁ ଭାଷାବିତ୍‌ମାନେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଏହାକୁ ପଶ୍ଚିମୀ ପାହାଡ଼ୀର ଅନ୍ୟ ଉପଭାଷାଠାରୁ ଅଧିକ ନିକଟତର ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ କରିଛନ୍ତି ।

 ଆଧାର 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ୍ 

 Singh, Amitjit.  "The Language Divide in Punjab." Sagar, Volume 4, Number 1, Spring 1997.

ଶ୍ରେଣୀ:ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ଭାଷା
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଭାଷା