ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନ ମନସୁର

ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନ ମନସୁର (କନ୍ନଡ: மல்லிகர்ஜுண் மந்ஸூர), (୩୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୧୦ - ୧୨ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୯୨) କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଜଣେ ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ ଥିଲେ । ସେ ଖୟାଲ ଶୈଳୀରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ । ମନସୁର ମୁଖ୍ୟତଃ ଜୟପୁର-ଅଟ୍ରାଉଲି ଘରାନାରୁ ଥିଲେ ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଏବଂ ପୃଷ୍ଠଭୂମି 
ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନ ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ନୂଆ ବର୍ଷ ଅବସରରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଧରୱାଡଠାରୁ ପାଞ୍ଚ କିଲୋମିଟର ପଶ୍ଚିମରେ ଥିବା ମନସୁରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ଭୀମାରାୟାପ୍ପା ଗ୍ରାମର ମୁଖିଆ ଥିଲେ, ବୃତ୍ତିରେ ଜଣେ କୃଷକ ଏବଂ ଜଣେ ଉତ୍ସାହୀ ପ୍ରେମୀ ତଥା ସଙ୍ଗୀତର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଚାରି ଭାଇ ଏବଂ ତିନି ଭଉଣୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବଡ ଭାଇ ବାସଭରାଜ ଏକ ଥିଏଟର ଟ୍ରୁପର ମାଲିକ ଥିଲେ ଏବଂ ଏହିପରି ନଅ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନ ଏକ ନାଟକରେ ଏକ ଛୋଟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ପୁଅର ଏହି ପ୍ରତିଭାକୁ ଦେଖି ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଏକ ଯାକୁଶାନା (କନ୍ନଡ ଥିଏଟର) ନାଟକଦଳରେ ନିୟୋଜିତ କରିଥିଲେ । ଏହି ନାଟକଦଳର ମାଲିକ ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନଙ୍କ କୋମଳ ଏବଂ ସୁମଧୁର ସ୍ୱରକୁ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ ଏବଂ ନାଟକ-ଅଭିନୟ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରଚନା ଗାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ । ଏହିପରି ଏକ ଅଭିନୟ ଶୁଣି ତାଙ୍କୁ ଆପ୍ପାୟା ସ୍ୱାମୀ ନେଇଥିଲେ ଯାହାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ସେ କର୍ଣ୍ଣାଟକୀ ସଙ୍ଗୀତରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିମ ନେଇଥିଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେ ମିର୍ଜାର ନୀଳକଣ୍ଠ ବୁଆ ଆଲୁର୍ମାଥଙ୍କ ଅଧୀନରେ ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯିଏ ଗ୍ୱାଲିଅର ଘରାନାର ଥିଲେ । ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ୧୯୨୦ ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗରେ ଜୟପୁର-ଅଟ୍ରାଉଲି ଘରାନାର ଷ୍ଟାଲୱାର୍ଟ ତଥା ତତ୍କାଳୀନ ପିତୃପୁରୁଷ ଉଲ୍ଲାଦିୟା ଖାନ (୧୮୫୫-୧୯୪୬)ଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଣିଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବଡ଼ପୁଅ ମଞ୍ଜି ଖାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଥିଲେ । ମଞ୍ଜି ଖାନଙ୍କ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ମଞ୍ଜୀ ଖାନଙ୍କ ସାନଭାଇ ଭୁର୍ଜି ଖାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଆସିଥିଲେ । ଭୁର୍ଜି ଖାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଏହି ଗ୍ରୁମିଂ ତାଙ୍କ ଗୀତ ଶୈଳୀ ଉପରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା ।

ପୁରସ୍କାର
ସେ ତିନୋଟି ଜାତୀୟ ପଦ୍ମ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୭୦ରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ, ୧୯୭୬ରେ ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ଏବଂ ୧୯୯୨ରେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଗରିକ ସମ୍ମାନ ପଦ୍ମଭୂଷଣ ପାଇଥିଲେ । ୧୯୮୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ସଂଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ଫେଲୋସିପ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାକି ସଂଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ନାଟକ ଏକାଡେମୀଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ମିଳିଥିଲା ।

ପୁସ୍ତକ
ମନସୁର କନ୍ନଡ଼ରେ ନନ୍ନା ରସାୟାତ୍ରେ (କନ୍ନଡ: ನನ್ನ ರಸಯಾತ್ರೆ) ନାମକ ଏକ ଆତ୍ମଜୀବନୀ ପୁସ୍ତକ ଲେଖିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜଶେଖର ମନସୁରଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତରେ ମାଇଁ ଜର୍ନୀ ଇନ ମ୍ୟୁଜିକ ନାମକ ଏକ ପୁସ୍ତକ ଭାବରେ ଇଂରାଜୀରେ ଅନୁବାଦ କରାଜାଇଥିଲା ।

ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ
ମନସୁର ଗଙ୍ଗାମ୍ମାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସାତୋଟି ଝିଅ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ପୁତ୍ର ରାଜଶେଖର ମନସୁର ଥିଲେ । ମନସୁରଙ୍କ ପିଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜଶେଖର ଏବଂ ନୀଲା କୋଡଲି କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ ଅଟନ୍ତି ।

ଦୁଇ ସପ୍ତାହ କୋମାରେ ରହିବା ପରେ ମନସୁର ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୨ରେ ଅସୁସ୍ଥତାରୁ ସୁସ୍ଥ ହୋଇଥିଲେ । ନିଶ୍ୱାସ ପ୍ରଶ୍ୱାସରେ ପୀଡିତ ହେବା ପରେ ସେହି ବର୍ଷ ୧୨ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ଧରୱାଡରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୧୦ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୯୨ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ସମ୍ମାନିତ