କମଳା ଦାସଗୁପ୍ତା

କମଳା ଦାସଗୁପ୍ତା (୧୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୦୭ – ୧୯ ଜୁଲାଇ ୨୦୦୦) ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଥିଲେ ।

 ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ 
ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ୧୯୦୭ ମସିହାରେ ଢାକାର ବିକ୍ରମପୁର ରେ ଏକ ସଂଭ୍ରାନ୍ତ ବୈଦ୍ୟ ପରିବାରରେ ହୋଇଥିଲା । ପରେ ତାଙ୍କର ପରିବାର କଲିକତାକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ବେଥୁନ୍ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଇତିହାସରେ ଏମ୍.ଏ. (ମାଷ୍ଟର ଅଫ ଆର୍ଟସ୍) ଡିଗ୍ରୀ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ। କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ତାଙ୍କ ସହପାଠୀ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଭାବନା ଥିଲା ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପ୍ରବଳ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ମୋହନଦାସ କରମଚନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ସାବରମତି ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ସେଥିପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଲେନାହିଁ । ଶିକ୍ଷା ଶେଷ କରିବା ପରେ ସେ ଚରମପନ୍ଥୀ ଯୁଗାନ୍ତର୍ ପାର୍ଟିର କିଛି ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ବୃଦ୍ଧି କଲେ । ସେ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ମୂଳ ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ ନରମପନ୍ଥି ଧାରା ଛାଡ଼ି ସସସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିରୋଧର ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

୧୯୩୦ ମସିହାରେ ସେ ଘର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ ଓ ଗରିବ ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ଚାଲିଥିବା ଏକ ଛାତ୍ରାବାସର ପ୍ରବନ୍ଧକ ଭାବରେ କାମ କଲେ । ସେଠି ସେ ବିଦ୍ରୋହୀମାନେ ପାଇଁ ବୋମା ଓ ବୋମା ତିଆରି ଉପକରଣ ସଞ୍ଚୟ କରୁଥିଲେ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରାନ୍ତିକାରୀମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଁଚାଉଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ବୋମା ବିସ୍ଫୋରଣ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ମାମଲାରେ ଅନେକଥର ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରମାଣ ଅଭାବରେ ପ୍ରତିଥର ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଉଥିଲା । ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ବୀଣା ଦାସଙ୍କୁ ସେ ଏକ ରିଭଲ୍ଭର୍ ଯୋଗାଇଦେଇଥିଲେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବୀଣା ଦାସ ୧୯୨୨ ମସିହାରେ ଗଭର୍ନର୍ ଷ୍ଟାନ୍‌ଲି ଜ୍ୟାକସନକୁ ଗୁଳିମାରିଥିଲେ । ସେହି ମାମଲାରେ ତାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପୁନର୍ବାର ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିଲା ।

୧୯୩୩ ମସିହାରେ ଅନ୍ତତଃ ଇଂରାଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜେଲରେ ଭର୍ତ୍ତି କରିବାରେ ସଫଳ ହେଲେ । ତେବେ ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇ ଗୃହବନ୍ଦୀ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୯୩୮ ମସିହାରେ ଯୁଗାନ୍ତର୍ ପାର୍ଟି ନିଜକୁ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ସହିତ ଏକତ୍ର କଲା ଓ କମଳା ମଧ୍ୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସରେ ଏହି କ୍ରମରେ ଯୋଗ ଦେଲେ । ତାପରେ ସେ ସେବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଗଲେ, ବିଶେଷକରି ୧୯୪୨ ଓ ୧୯୪୩ ରେ ବର୍ମୀୟ ଶରଣାର୍ଥୀ ଓ ୧୯୪୬–୪୭ ମସିହାରେ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଦଙ୍ଗା ପୀଡ଼ିତମାନଙ୍କ ଥଇଥାନ ତଥା ସେବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କଲେ । ସେ ନୂଆଖାଲିରେ ଶରଣାର୍ଥୀ ଶିବିରର ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଗାନ୍ଧୀ ୧୯୪୬ ମସିହାରେ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ ।

ସେ କଂଗ୍ରେସ ମହିଳା ଶିଳ୍ପ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ଦକ୍ଷିଣେଶ୍ୱର ନାରୀ ସ୍ୱାବଳମ୍ବୀ ସଦନରେ ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ବୃତ୍ତିମୂଳକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣରେ କାମ କରିଥିଲେ। 

୧୯ ଜୁଲାଇ ୨୦୦୦ ମସିହାରେ କଲିକତାରେ ସେ ପରଲୋକ ଗମନ କରିଥିଲେ । 

 ସାହିତ୍ୟ କୃତି 
ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ସେ "ମନ୍ଦିର" ନାମକ ଏକ ଅଭୁତପୂର୍ବ ମହିଳା ପତ୍ରିକାର ସମ୍ପାଦନା କରିଥିଲେ। ସେ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରେ ଦୁଇଟି ସ୍ମୃତିଲେଖ ମଧ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ—

 ରକ୍ତେର ଅକ୍ଷରେ (ରକ୍ତର ଅକ୍ଷରରେ, ୧୯୫୪) ଓ
 ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମେ ନାରୀ (ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ମହିଳାମାନେ, ୧୯୬୩) ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୭ ଜନ୍ମ