ଗାନ୍ଧୀ-ଇରୱିନ ଚୁକ୍ତି

୫ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୩୧ ରେ, ଲଣ୍ଡନର ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୋଲଟେବୁଲ ବୈଠକ ପୂର୍ବରୁ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଓ ଭାରତର ତତକାଳୀନ ଭାଇସରଏ (Viceroy) ଲର୍ଡ ଇରୱିନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ରାଜନୈତିକ ସମ୍ମତି ହେଲା, ଯାହାକୁ ଗାନ୍ଧୀ-ଇରୱିନ ଚୁକ୍ତି କିମ୍ବା ଦିଲ୍ଲୀ ପାକ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ପ୍ରଥମ ଗୋଲଟେବୁଲ ବୈଠକରୁ ବୁଝିପାରିଲେ କି, କଂଗ୍ରେସ ଦଳର ସହଭାଗିତା ବିନା କୌଣସି ନିଷ୍ପତ୍ତି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଦ୍ଵିତୀୟ ଗୋଲଟେବୁଲ ବୈଠକ ଲଣ୍ଡନରେ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରୁ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୩୧ ମଧ୍ୟରେ ସଂପନ୍ନ ହେଲା । ଏହା ଫଳରେ ଭାରତରେ ଚାଲିଥିବା ସବିନୟ ଅବଜ୍ଞା ଆନ୍ଦୋଳନର ଅବସାନ ଘଟିଲା । ଏହା ପରେ ୫ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୩୧ ରେ ଭାଇସରଏ ଲର୍ଡ ଇରୱିନ ଓ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗାନ୍ଧୀ–ଇରୱିନ ସମ୍ମତି ସଂପନ୍ନ ହେଲା ।

ଏହି ସମ୍ମତିରେ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଲର୍ଡ ଇରୱିନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଗୃହୀତ ସର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ —

 ହିଂସାରେ ଜଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜନୈତିକ ବନ୍ଦୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରାଯିବ ।
 ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଲୁଣ ତିଆରି କରିବାର ଅଧିକାର ଦିଆଯିବ ।
 ଭାରତୀୟମାନେ ମଦ୍ୟ ଓ ବିଦେଶୀ ବସ୍ତ୍ରର ଦୋକାନ ସାମ୍ନାରେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣା ଦେଇପାରିବେ।
 ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ଯେଉଁମାନେ ପଦତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଣି ତାଙ୍କ ପଦବୀରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କରାଯିବ ।
 ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ଜବତ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ପୁନଃଫେରସ୍ତ କରାଯିବ ।

କଂଗ୍ରେସ ପକ୍ଷରୁ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ସର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ —

 ସବିନୟ ଅବଜ୍ଞା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସ୍ଥଗିତ କରାଯିବ ।
 କଂଗ୍ରେସ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୋଲଟେବୁଲ ବୈଠକରେ ଭାଗ ନେବ ।
 କଂଗ୍ରେସ ବ୍ରିଟିଶ ସାମଗ୍ରୀର ବହିଷ୍କାର କରିବ ନାହିଁ ।
 ଗାନ୍ଧୀଜୀ ପୋଲିସର ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ତଦନ୍ତ ଦାବିରୁ ଓହରିଯିବେ ।

ଏହି ଚୁକ୍ତିର ଗୁରୁତ୍ୱ ଏହିଥିଲା ଯେ, ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ସହ ସମାନ ସ୍ତରରେ ବାର୍ତ୍ତାଳାପ କରିଥିଲା ।

 କଂଗ୍ରେସର କରାଚି ଅଧିବେଶନ (୨୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୩୧) 
ଗାନ୍ଧୀ–ଇରଭିନ ଚୁକ୍ତିକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିବା ପାଇଁ ୨୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୩୧ ରେ କରାଚିରେ କଂଗ୍ରେସର ଅଧିବେଶନ ବସିଥିଲା । ଏହାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ଥିଲେ। ଏହାର ୬ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଭଗତ ସିଂହ, ରାଜଗୁରୁ ଓ ସୁଖଦେବଙ୍କୁ ଫାଶି ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଏହାର ଫଳରେ ଭାରତୀୟ ଜନସାଧାରଣ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ନେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ । କରାଚି ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଲୋକଙ୍କ କ୍ରୋଧର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଲା ।

 କରାଚିରେ କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରସ୍ତାବ 
କଂଗ୍ରେସ ରାଜନୈତିକ ହିଂସାକୁ ସମର୍ଥନ ନ କରିବାର କଥା ପୁନରୁଚ୍ଚାରଣ କଲା, କିନ୍ତୁ ସେଥିସହ ସହଭାଗୀ ବୀର ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ଓ ସାହସକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲା । ଦିଲ୍ଲୀ ସମ୍ମତିକୁ ମଞ୍ଜୁର କରାଗଲା । ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରାଜର ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପୁଣିଥରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଗଲା ।

କଂଗ୍ରେସ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ କଲା —

 ମୌଳିକ ଅଧିକାର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ
 ଜାତୀୟ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ୟକ୍ରମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ

ମୌଳିକ ଅଧିକାର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ

 ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଓ ପ୍ରେସର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନତା।
 ସଂଗଠନ ଗଠନର ସ୍ୱାଧୀନତା।
 ସାର୍ବଭୌମ ପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କ ମତାଧିକାରରେ ଆଧାରିତ ନିର୍ବାଚନର ସ୍ୱାଧୀନତା।
 ସଭା ଓ ସମ୍ମେଳନ କରିବାର ସ୍ୱାଧୀନତା।
 ଜାତି, ଧର୍ମ, ଲିଙ୍ଗଗତ ବିଷମତାକୁ ବାଦଦେଇ ଆଇନ ସମ୍ମୁଖରେ ସମାନତାର ଅଧିକାର।
 ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ରାଜ୍ୟର ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଭାବ।
 ନିଶୁଳ୍କ ଓ ଅନିବାର୍ୟ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷାର ଗାରଣ୍ଟି।
 ଅଳ୍ପସଂଖ୍ୟକ ଓ ଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି, ଭାଷା ଓ ଲିପିର ସୁରକ୍ଷା।

ଜାତୀୟ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ

 ଜମିକର ଓ ମାଲଗୁଜାରୀରେ ଯଥୋଚିତ ହ୍ରାସ।
 ଅଲାଭକାରୀ ଜମିକୁ ଜମିକରରୁ ମୁକ୍ତି।
 ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ସୁଧଖୋରଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ।
 ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟସୁବିଧା, ମହିଳା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ।
 ଶ୍ରମିକ ଓ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ନିଜସ୍ୱ ସଂଘ ଗଠନର ସ୍ୱାଧୀନତା।
 ପ୍ରମୁଖ ଶିଳ୍ପ, ପରିବହନ ଓ ଖଣିଗୁଡ଼ିକୁ ସରକାରୀ ମାଳିକାନା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି।

ଏହି ଅଧିବେଶନରେ କଂଗ୍ରେସ ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲା ଓ ଜନସାଧାରଣ ପାଇଁ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝାଇଥିଲା । କଂଗ୍ରେସ ଏହା ମଧ୍ୟ ଘୋଷଣା କଲା ଯେ, “ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଶୋଷଣକୁ ଶେଷ କରିବା ପାଇଁ ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ସହ ସହିତ ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।” କରାଚି ପ୍ରସ୍ତାବ ବାସ୍ତବରେ କଂଗ୍ରେସର ମୂଳ ରାଜନୈତିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ନୀତିଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଦଳିଲ୍ ଥିଲା, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିଲା ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ