ସଗରମାଥା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ

ସଗରମାଥା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ  ପୂର୍ବ ନେପାଳର ସୋଲୁଖୁମ୍ବୁ ଜିଲ୍ଲାର ଉତ୍ତର ଅଂଶରେ ଅବସ୍ଥିତ  । ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏହା ତିବ୍ବତର କ୍ୱୋମୋଲାଙ୍ଗମା ଜାତୀୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସଂରକ୍ଷଣାଳୟର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୀମାକୁ ଲାଗି ରହିଛି । ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏହା ମାକାଲୁ ବାରୁନ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ପାର୍ଶ୍ଵବର୍ତ୍ତୀ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏହା ଦୁଧ କୋସି ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ । ଏହାର ମୋଟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୧୧୪୮ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର । ଏହି ଉଦ୍ୟାନଟି ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ସନ ୧୯୭୯ ଠାରୁ ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକାରେ ସମ୍ମିଳିତ କରାଯାଇଛି । ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ୧୮୦୦ ମିଟରରୁ ୪୦୪୮ ମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚତାରେ ବିସ୍ତୃତ ଅଟେ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାୟ ୩,୦୦୦ ଲୋକ ବସବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶେର୍ପା ଜାତିର ଲୋକ ଅଟନ୍ତି । ଏଠାର ମୁଖ୍ୟ ଜନବସତି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡିକ ହେଲେ — ନାମ୍ଚେ ବଜାର, ଖୁମ୍ଜୁଂ, ଥାମେ, ଥେମ୍ବୋଚେ, ସ୍ୟାମ୍ବୋଚେ ଇତ୍ୟାଦି ।

 ଇତିହାସ 
ସଗରମାଥା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ୧୯ ଜୁଲାଇ ୧୯୭୬ ରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୭୯ ମସିହାରେ, ଏହା ନେପାଳ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ହେଲା ଯାହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା । ଜାନୁଆରୀ ୨୦୦୨ ରେ, ୨୭୫ ବର୍ଗ କି.ମି. (୧୦୬ ବର୍ଗ ମିଲ୍) ଅଞ୍ଚଳ ଯୋଡି ଏକ ବଫର ଜୋନ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା । ବଫର ଜୋନ ପରିଚାଳନା ନିୟମାବଳୀ ଅନୁଯାୟୀ, ବନ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଗ୍ରଗତି ଦିଆଯାଇଛି, ତାହା ପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ବିକଳ୍ପ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ଉନ୍ନୟନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଆକର୍ଷଣ ୧୯୬୦ ଦଶକର ଆରମ୍ଭରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୦୩ ମସିହାରେ ପ୍ରାୟ ୧୯,୦୦୦ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଆସିଥିଲେ । ୨୦୦୫ ମସିହାରେ, ପ୍ରାୟ ୩,୫୦୦ ଶେର୍ପା ଲୋକ ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ମାର୍ଗ ସହିତ ଗାଁ ଓ ଋତୁକାଳୀନ ଆବାସରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ।

 ପରିଦୃଶ୍ୟ 
ସଗରମାଥା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଦୁଧ କୋସି ଏବଂ ଭୋଟେକୋସି ନଦୀର ଉପର ଭାଗ ସହିତ ଗୋକ୍ୟୋ ହ୍ରଦ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଘେରି ରହିଛି । ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ମୋଞ୍ଜୋରେ ୨,୮୪୫ ମିଟର (୯,୩୩୪ ଫୁଟ) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏଭେରେଷ୍ଟ ପର୍ବତର ଶିଖର ଅଞ୍ଚଳରେ ୮,୮୪୮ ମିଟର (୨୯,୦୨୯ ଫୁଟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି  । ୬,୦୦୦ ମିଟର (୨୦,୦୦୦ ଫୁଟ) ଉପରେ ଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତଗୁଡିକ ହେଲେ ଲୋତ୍ସେ, ଚୋ ଯୁ, ଥାମସେରକୁ, ନୁପ୍ତସେ, ଆମାଦାବଲାମ ଏବଂ ପୁମୋରି । ୫,୦୦୦ ମିଟର (୧୬,୦୦୦ ଫୁଟ) ଉପରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳର ୬୯% ଶୂନ୍ୟ ଭୂମି, ୨୮% ଚାରଣ ଭୂମି ଏବଂ ଶେଷ ୩% ଅଞ୍ଚଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆବୃତ । ଜଳବାୟୁ ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକ ୩,୦୦୦ ମିଟର (୯,୮୦୦ ଫୁଟ) ଉପରେ ଶୀତୋଷ୍ଣ ଓ ଉପାଲ୍ପାଇନ ଅଞ୍ଚଳ ଠାରୁ ୪,୦୦୦ ମିଟର (୧୩,୦୦୦ ଫୁଟ) ଉପରେ ଅଲ୍ପାଇନ ମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ, ଯାହା ବନସ୍ପତି ପରିଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ଅଞ୍ଚଳର ଶେଷ ସୀମା । ତେବେ ୫,୦୦୦ ମିଟରରୁ ଉପରେ ନିଭାଲ୍ ମଣ୍ଡଳ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।

 ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ 

 ଉଦ୍ଭିଦ 
ଉପାଲ୍ପାଇନ ଅଞ୍ଚଳର ଜଙ୍ଗଲଗୁଡିକରେ ଫିର୍, ହିମାଲୟୀ ବରଗଛ (birch) ଓ ରୋଡୋଡେଣ୍ଡ୍ରନ୍‌ ଜାତୀୟ ବୃକ୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ୪,୦୦୦ ରୁ ୫,୦୦୦ ମିଟର ମଧ୍ୟରେ ଜୁନିପର ଏବଂ ରୋଡୋଡେଣ୍ଡ୍ରନ୍‌ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ୫,୦୦୦ ମିଟର ଉପରେ ଶୈବଳ (mosses) ଓ ଲାଇକେନ୍‌ ବଢ଼ିଥାଏ । ଏହି ଉଦ୍ୟାନରେ ଏକ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଉଦ୍ଭିଦ ପ୍ରଜାତି ରହିଥିବାର ସୂଚୀବଦ୍ଧ ହୋଇଛି ।

 ପ୍ରାଣୀ 
ସଗରମାଥା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ୨୦୮ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀ ରହିଛି, ଯେପରିକି ଇମ୍ପିୟାନ୍‌ ଫିଜାଣ୍ଟ, ଦାଡ଼ିଆ ଗୃଧ୍ର (bearded vulture), ସ୍ନୋକକ୍‌ ଏବଂ ଆଲ୍ପାଇନ୍‌ ଚଉଘ । ଏହାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପକ୍ଷୀ ଅଞ୍ଚଳ (Important Bird Area) ଭାବେ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି । ଏଠାରେ ଥିବା ଖୁରାଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିମାଲୟୀ ତାହାର୍, ସେରୋ ଏବଂ କସ୍ତୂରୀ ହରିଣ ରହିଛି । ୩,୫୦୦ ମିଟର (୧୧,୫୦୦ ଫୁଟ) ଉପରେ ହିମ ଚିତା (snow leopard) ବସବାସ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଭାରତୀୟ ଚିତା (Indian leopard) ନିମ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରି ବୁଲୁଥାଏ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ