ଅଙ୍ଗିକା ଭାଷା

ଅଙ୍ଗିକା ଭାଷା(ଅଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗିକାର କିମ୍ବା ଛିକା-ଛିକୀ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା) ହେଉଛି ଏକ ପୂର୍ବ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଭାଷା ଅଟେ ଯାହା ବିହାର ଏବଂ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ତଥା ନେପାଳର କିଛି ଅଂଶରେ କଥିତ ।

ଅଙ୍ଗିକା ପଡ଼ୋଶୀ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଯେପରିକି ମୈଥିଳୀ, ବଙ୍ଗାଳୀ, ଭୋଜପୁରୀ ଏବଂ ମଗହୀ ସହିତ ନିବିଡ ଭାବରେ ଜଡିତ । ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ଏହାକୁ ଏକ ଅଲଗା ଲିପିରେ ଲେଖାଯାଇଥିଲା ଯାହାକୁ 'ଅଙ୍ଗ ଲିପି' ନାମରେ ଜଣାଯାଏ । ପରେ ଲେଖକମାନେ କୈଥୀ ଲିପି ଏବଂ ଶେଷରେ ଦେବନାଗରୀ ଲିପି ଆଡକୁ ଆଗମନ କଲା ।

ମୈଥିଳୀ ଭାଷା ସହିତ ସମ୍ପର୍କ
ଭାରତୀୟ ଭାଷା ସର୍ବେକ୍ଷଣ (୧୯୦୩) ମସିହାରେ ଜର୍ଜ ଅବ୍ରାହମ ଗ୍ରିୟର୍ସନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗିକାଙ୍କୁ ମୈଥିଳୀର ଏକ ଉପଭାଷା ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ତେବେ ଅଙ୍ଗିକା ବକ୍ତାମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାଷା ଦେବାପାଇଁ ଏହାର ସ୍ଥିତିକୁ ନେଇ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ବିହାରରେ ମୈଥିଳୀ ଭାଷାର ସମର୍ଥକମାନେ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ମୈଥିଳୀ-ମାଧ୍ୟମିକ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଦାବି କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଅଙ୍ଗିକା ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିନଥିଲେ ଏବଂ ଏହା ବଦଳରେ ହିନ୍ଦୀ-ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ । ୧୯୬୦ ଏବଂ ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ଯେତେବେଳେ ମୈଥିଳୀ ବକ୍ତାମାନେ ପୃଥକ ମିଥିଳା ରାଜ୍ୟ ଦାବି କରିଥିଲେ, ଅଙ୍ଗିକା ଏବଂ ବଜ୍ଜିକା ବକ୍ତାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଭାଷାର ମାନ୍ୟତା ଦାବି କରିଥିଲେ ।

ମୈଥିଳୀର ସମର୍ଥକମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ବିହାର ସରକାର ଏବଂ ହିନ୍ଦୀ ସମର୍ଥକ ବିହାର ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାଷା ପରିଷଦ ଅଙ୍ଗିକା ଏବଂ ବଜ୍ଜିକାକୁ ପୃଥକ ଭାଷା ଭାବରେ ମୈଥିଳୀ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ;   ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକେ ଅଙ୍ଗିକାକୁ ମୈଥିଳୀର ଏକ ଉପଭାଷା ଭାବରେ ବିବେଚନା କରନ୍ତି । ମୁଖ୍ୟତଃ ମୈଥିଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ କରଣ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ମୈଥିଳୀ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିବାବେଳେ ମିଥିଳା ଅଞ୍ଚଳର ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ମୈଥିଳୀ ଭିତ୍ତିକ ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଚୟଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଅଙ୍ଗିକା ଏବଂ ବଜ୍ଜିକାକୁ ସେମାନଙ୍କର ମାତୃଭାଷା ଭାବରେ ପରିଚିତ କରାଇଛନ୍ତି ।

ସରକାରୀ ପଦ
ଅଙ୍ଗିକା ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଅଷ୍ଟମ ସୂଚୀରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ହୋଇନାହିଁ । ୨୦୧୮ ମସିହାରୁ ଭାରତର ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡରେ ଅଙ୍ଗିକା "ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଭାଷା"ର ମାନ୍ୟତା ପାଇଛି । ଏହା ମୈଥିଳୀ ସମେତ ଅନ୍ୟ ୧୫ଟି ଭାଷା ସହିତ ଅଂଶୀଦାର କରିଛି ।

ଅଙ୍ଗ କ୍ଷେତ୍ର
ଅଙ୍ଗିକା ମୁଖ୍ୟତଃ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ବିହାରରେ କୁହାଯାଏ, ଏଥିରେ ଅଧିକାଂଶ ମୁଙ୍ଗେର, ଭାଗଲପୁର ଡିଭିଜନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣିଆ ଡିଭିଜନର କିଛି ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଅଂଶ ଏବଂ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ସନ୍ଥାଳ ପରଗନା ଡିଭିଜନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।  ଏହି ଭାଷାର ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୧୫ ନିୟୁତ ଅଟେ । ଅଙ୍ଗିକା ଭାଷା ଯେଉଁଠାରେ କୁହାଯାଏ ସେହି ସ୍ଥାନଟି  ଅଙ୍ଗ ,  ଅଙ୍ଗପ୍ରଦେଶ  ଏବଂ  ଅଙ୍ଗିକା-ବେଲ୍ଟ  ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା । ଭାରତର ବିହାର ଏବଂ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ବ୍ୟତୀତ ଏହା ନେପାଳୀ ତେରାଇର ମୋରାଙ୍ଗ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଭାଷା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ୨୦୧୧ ମସିହା ନେପାଳ ଜନଗଣନା ସମୟରେ, ମୋରାଙ୍ଗର ୧.୯% ଲୋକ ଅଙ୍ଗିକାଙ୍କୁ ମାତୃଭାଷା ବୋଲି ଜଣାଇଥିଲେ ।

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଭାଷା
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତ