ମୋ ଜମି ମୋ ଡିହ

ମୋ ଜମି ମୋ ଡିହ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଏକ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ଯୋଜନା, ଯାହା 2007 ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା।Annual Report 2007–08, Regional Centre for Development Cooperation (RCDC). ଅଧିଗମ: 3 August 2025. ଏହାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଲା ରାଜ୍ୟର ଜମିହୀନ ଓ ଗୃହହୀନ ପରିବାରମାନଙ୍କୁ ନିଜସ୍ୱ ଘର ଓ ଜମି ଯୋଗାଇ ସମ୍ମାନଜନକ ଜୀବନ ବିତାଇବାର ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିବା।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି

2000 ଦଶକରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦରିଦ୍ରତା, ବେରୋଜଗାରୀ, ପ୍ରାକୃତିକ ବିପଦ ଓ ସାଧନ-ସୁବିଧାର ଅଭାବରୁ ଅନେକ ପରିବାରଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜସ୍ୱ ଘର ନଥିଲା। ବିଶେଷକରି ବାତ୍ୟା ଓ ବନ୍ୟା ପ୍ରଭାବିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ଲୋକ ଘରହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ସରକାର “ମୋ ଜମି ମୋ ଡିହ” ଯୋଜନାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଗରିବ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିଜସ୍ୱ ଆବାସ ନିର୍ମାଣର ସୁବିଧା ଯୋଗାଇ ପାରିବ।Improving Land Governance through Community Participation, World Bank Report, 2022. ଅଧିଗମ: 3 August 2025.

ଯୋଜନାର ଲକ୍ଷ୍ୟ

ଏହି ଯୋଜନାର ପ୍ରମୁଖ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଲା ଜମିହୀନ ଓ ଗୃହହୀନ ପରିବାରଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଆବାସ ପ୍ରଦାନ କରିବା। ଘର ଏକ ମାତ୍ର ନିବାସ ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ, ଏହା ସୁରକ୍ଷା, ସମ୍ମାନ ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷାର ପ୍ରତୀକ। ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଯୋଜନା ଦ୍ୱାରା ପରିବାରମାନଙ୍କୁ ନିଜସ୍ୱ ଜମିରେ ଘର ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।

କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ

“ମୋ ଜମି ମୋ ଡିହ” ଯୋଜନାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଗ୍ୟ ପରିବାରକୁ କିଛି ଡିସିମଲ ଜମି ବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଥିଲା। ସେହି ଜମିରେ ସରକାରୀ ଅର୍ଥ ସାହାଯ୍ୟରେ ସରଳ ଘର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଇଥିଲା। ଜମିର ପଟ୍ଟା ସାଧାରଣତଃ ପରିବାରର ମହିଳା ସଦସ୍ୟଙ୍କ ନାମରେ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ମହିଳାଙ୍କ ସଶକ୍ତିକରଣକୁ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କଲା।

Community Resource Person (CRP) ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଯୋଗାଯୋଗ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଗ୍ରାମ ସ୍ତରରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଯୁବକମାନେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଜମିହୀନ ପରିବାରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ, ଆବେଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସହଯୋଗ ଏବଂ ଟେହସିଲଦାର ସହ ସମନ୍ୱୟ କରିଥିଲେ।Improving Land Governance through Community Participation , Landesa Paper, March 2014. ଅଧିଗମ: 3 August 2025.

ସ୍ଥାନୀୟ ପଞ୍ଚାୟତ, ବ୍ଲକ୍ ଓ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନଙ୍କୁ ଯୋଜନାର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବୟନ ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଗଲା। ଏହି ସହ, ଘର ସହିତ ସରକାରୀ ସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକ — ପିଇବା ପାଣି, ବିଦ୍ୟୁତ, ଶୌଚାଳୟ, ରାସ୍ତା — କ୍ରମେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିଲା।

ଲାଭାନ୍ବିତ

ଏହି ଯୋଜନାରେ ପ୍ରଧାନତଃ ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳର ଦରିଦ୍ର, ଦଳିତ, ଆଦିବାସୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମାଜିକ ଭାବେ ପଛୁଆ ପରିବାରମାନେ ଲାଭାନ୍ବିତ ହେଲେ। ପ୍ରାକୃତିକ ବିପଦରେ ଘରହୀନ ହୋଇଥିବା ପରିବାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରୁ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଲେ।

ପ୍ରଭାବ

“ମୋ ଜମି ମୋ ଡିହ” ଯୋଜନାରେ ଅନେକ ପରିବାର ନିଜସ୍ୱ ଘରର ମାଲିକ ହେଲେ। ଏହାରୁ ଗ୍ରାମୀଣ ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମ୍ମାନର ଭାବନା ବୃଦ୍ଧିଲା। ମହିଳାମାନେ ପ୍ରଥମେ ନିଜନାମରେ ଜମିର ପଟ୍ଟା ପାଇଥିଲେ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ସାମାଜିକ ସ୍ଥାନକୁ ସୁଦୃଢ଼ କଲା। ଏଥିପାଇଁ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା, ପରିବାରୀକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସାଧାରଣ ଜୀବନରେ ଧନାତ୍ମକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଗଲା।Land Rights and Ownership in Orissa, UNDP India Report, 2009. ଅଧିଗମ: 3 August 2025.

ସମସ୍ୟା ଓ ସୀମାବଦ୍ଧତା

ଯଦିଓ ଯୋଜନାଟି ଅନେକ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ ହେଲା, ତଥାପି କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଜମି ବଣ୍ଟନରେ ବିଳମ୍ବ ଓ ଅନିୟମିତତା ଦେଖାଗଲା। କିଛି ପରିବାର ପ୍ରଯ୍ୟାପ୍ତ ଅର୍ଥ ସାହାଯ୍ୟ ନପାଇବାରୁ ଘର ପୂରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଯୋଗ୍ୟ ପରିବାରକୁ ସମୟରେ ଲାଭ ପହଞ୍ଚିପାରିନଥିଲା।

ସମ୍ପର୍କିତ ଯୋଜନା

ଏହି ଯୋଜନାଟିକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଇନ୍ଦିରା ଆବାସ ଯୋଜନା (IAY) ଏବଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଆବାସ ଯୋଜନା (PMAY) ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ କରାଯାଇ, ଅଧିକ ଗରିବ ପରିବାରଙ୍କୁ ସୁବିଧା ଦେବାକୁ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଗଲା।RTI Odisha – Mo Jami Mo Diha Implementation, Government of Odisha, 2023. ଅଧିଗମ: 3 August 2025.

ସନ୍ଦର୍ଭ

ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରଚଳିତ ଯୋଜନା