ପ୍ରସବୋତ୍ତର ମନୋବିକାର

ପ୍ରସବୋତ୍ତର ମନୋବିକାର (ଇଂରାଜୀ: Postpartum psychosis/ପିପିପି) ରୋଗରେ ପ୍ରସବ ହେବାର ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ କିନ୍ତୁ ୪ ସପ୍ତାହରୁ କମ ସମୟରେ ମନୋବିକାର ବା ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଲକ୍ଷଣ ଆକସ୍ମିକ ଭାବରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ।  ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଆଘ୍ରାଣ ହୋଇପାରେ ( ହାଲୁସିନେସନ୍ ), ଯାହା ସତ୍ୟ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ନାହିଁ ( ଭ୍ରାନ୍ତି ), ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚତର ମନୋବଳ ( ମାନିଆ ), ଉଦାସୀନତା, ଚିନ୍ତା, କିମ୍ବା ମାନସିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହୋଇପାରେ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଅଣସଂଗଠିତ ଚିନ୍ତାଧାରା, ଶୋଇବାରେ ଅସୁବିଧାଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ମନୋଭାବ ଓ ଚେତନା ହୋଇପାରେ ।  ସାଧାରଣତଃ ରୋଗୀ ନିଜେ ନିଜ ସ୍ଥିତିର ଗମ୍ଭୀରତା ବିଷୟରେ କିଛି ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ପ୍ରଭାବିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପରେ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ରୋଗୀ  ବାଇପୋଲାର ରୋଗର ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । 

ଏହାର କାରଣ ଜଣା ପଡ଼ିନାହିଁ, ଯଦିଓ ହରମୋନ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ଜେନେଟିକସ ସମସ୍ୟା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଥାଇପାରେ ।   ବିପଦ କାରକଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଗର୍ଭଧାରଣ, ବୃଦ୍ଧ ବୟସ, ନିଦ ହ୍ରାସ, ଏବଂ ପିପିପି କିମ୍ବା ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବ୍ୟାଧିର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କିମ୍ବା ପାରିବାରିକ ଇତିହାସ ଥାଏ ।  ଜୀବନ ଚାପର କିଛି ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ପରି ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଗର୍ଭଧାରଣର ଜଟିଳତା ଯୋଗୁ ହେଉଥିବାର ପ୍ରମାଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ । ନିରାକରଣ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍କ୍ରିନିଂ କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଉପକରଣ ନାହିଁ ଯାହାକି ଉପସ୍ଥାପିତ ଲକ୍ଷଣଗୁଡିକ ଉପରେ ଆଧାର କରି ନିର୍ମିତ, ଅନ୍ୟ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ାଇବା ପରେ ଡିଏସଏମ-୫ (DSM-V)ରେ ମାନଦଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ମାନସିକ ବିକୃତିର ଡାଇଗ୍ନୋଷ୍ଟିକ୍ ଏବଂ ଷ୍ଟାଟିଷ୍ଟିକାଲ୍ ମାନୁଆଲ୍, ଭଲ୍ୟୁମ୍ ଭି ଟିଆର (DSM-V TR)ରେ ଏହା ଅନ୍ୟ ରୋଗ ହେବା ଅପେକ୍ଷା ଏକ ସାମୟିକ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ “ପେରିପାର୍ଟମ୍ ଆରମ୍ଭ” ହୁଏ ଯାହାର ନାମ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସାଇକୋଟିକ୍ ବ୍ୟାଧିରେ ଅଛି । 

ଏହାକୁ ଏକ ଜରୁରୀକାଳୀନ ମାନସିକ ରୋଗ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ ଓ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ତୁରନ୍ତ ଆଡମିଶନ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ । ଚିକିତ୍ସାରେ ଲିଥିଅମ, ବେଞ୍ଜୋଡାଏଜେପିନ୍, ଏବଂ ଆଣ୍ଟିସାଇକୋଟିକ ଔଷଧ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋକନଭଲସିଭ୍ ଥେରାପି (ECT) ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇପାରେ ।  ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହିଳାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ରୋଗର ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସବ ପରେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରତିଷେଧକ ଭାବରେ ଏହି ଚିକିତ୍ସା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇପାରେ । ମାନସିକ ଲକ୍ଷଣ ଭୁଲ ତଥ୍ୟର ଭ୍ରାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଯୋଗୁ ଶିଶୁ ଏବଂ ମା ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ଚିନ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ୪% କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶିଶୁର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥାଏ ଏବଂ ମାର ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିବା ଆଶଙ୍କା ରହିଥାଏ । ଛାଡ଼ପତ୍ର ୨୦% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।

ପ୍ରସବୋତ୍ତର ମନୋବିକାର ପ୍ରତି ୧୦୦୦ ପ୍ରସବ ପରେ ୧ରୁ ୨ଟି ହୁଏ ।  ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ସାମାଜିକ ଶ୍ରେଣୀରେ ଏହି ହାର ସମାନ ଥିବା ଦେଖାଯାଏ । ଏହା ଜଣାଶୁଣା କିମ୍ବା ନୂତନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବାଇପୋଲାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଘଟିଥାଏ, ଯାହା ପ୍ରସବୋତ୍ତର ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବ୍ୟାଧି ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ହୁଏ । ହିପୋକ୍ରେଟସଦ୍ୱାରା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୪୦୦ରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

 ଆଧାର 

Category:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
Category:Translated from MDWiki