ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିଷାଦ ଯୋଗ (ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା)

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିଷାଦ ଯୋଗ (ସଂସ୍କୃତ: अर्जुनविषादयोग, ରୋମନାଇଜ୍: Arjuna Viṣāda-yōga) ହେଉଛି ଭଗବଦ୍ ଗୀତାର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମୋଟ ୪୭ଟି ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି। ଏହା ମହାଭାରତର ଷଷ୍ଠ ପର୍ବ ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବର ୨୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ। 

ଗୀତାର ୧୮ଟି ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ୧୮ଟି ଯୋଗ । ପ୍ରଥମ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମଯୋଗ, ଦ୍ୱିତୀୟ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଏବଂ ଶେଷ ୬ଅଧ୍ୟାୟରେ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ମୂଳ ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତାରେ କୌଣସି ଅଧ୍ୟାୟ ଶିରୋନାମାଯୁକ୍ତ ବିଭାଗ ନ ଥିଲା ।  କିନ୍ତୁ ପରେ କିଛି ସଂସ୍କୃତ ସଂସ୍କରଣରେ ଯେଉଁଠି ଗୀତାକୁ ମହାଭାରତରୁ ଅଲଗା କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା, ସେଠାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକୁ ଶିରୋନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ସ୍ୱାମୀ ଚିଦ୍‌ଭବାନନ୍ଦ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଯୋଗ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଗର ଭଳି ମନ ଓ ଶରୀରକୁ ଶିକ୍ଷିତ କରେ ।  ସେ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟକୁ “ଅର୍ଜୁନସ୍ୟ ବିଷାଦ ଯୋଗ” ବୋଲି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି ।

 ବିଷୟ 
ଅନ୍ଧ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି ଯେ, ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ସେଠାର ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ଏକ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବିବରଣୀ ଦିଅନ୍ତୁ । ସଞ୍ଜୟ ତାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍ଗି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭର ଘୋଷଣା କରିବା ସହ ସେନାମାନଙ୍କର ମନୋବଳ ବଢ଼ାନ୍ତି । ସେ ସମୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶଙ୍ଖ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଫୁଙ୍ଗନ୍ତି ଓ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ଶଙ୍ଖ ଦେବଦତ୍ତ ଫୁଙ୍ଗନ୍ତି । ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଅନେକ ଯୋଧା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରନ୍ତି ।

ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି ଯେ, ରଥକୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ନେଇ ଦୁଇପକ୍ଷୀୟ ସେନାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ । ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ, ଗୁରୁ, ପରିବାରଜନ ଓ ପ୍ରିୟଜନ ଦାଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି । ଏହା ଦେଖି ଅର୍ଜୁନ ଗଭୀର ନିରାଶାରେ ପଡ଼ି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହନ୍ତି ଯେ, ସେ କିପରି ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଂଶ ନେବେ ଯେଉଁଠି ସେକଥା ନିଜ ପରିଜନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ସେ ଭାବନ୍ତି ଯେ, ବିଜୟ ଓ ସୁଖ ପାଇଁ ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଅର୍ଥହୀନ, କାରଣ ଯେଉଁମାନେ ପାଇଁ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ତାଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି । ସେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଅଧର୍ମ ଓ ପାପମୟ ଭାବି, ଗୁରୁଜନ ଓ ପରିବାରବନ୍ଧବଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇବାକୁ ଅନୁଚିତ ମନେ କରନ୍ତି।  ସେ ଭାବନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଗୃହଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ପରିବାରନାଶ, ଧର୍ମହାନି ଓ ରାଜ୍ୟଲୋଭ ଆଣିବ । ପରିବାର ନାଶ ହେଲେ ପିତୃପୂଜା, ସଂସ୍କାର, ନାରୀମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ, ଜାତିମିଶ୍ରଣ ଓ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଅଶାନ୍ତି ଆସିବ । ସେ କହନ୍ତି ଯେ, ନିରସ୍ତ୍ର ଓ ନିରୋଧ ବିନା ସେ କୌରବମାନଙ୍କ ହସ୍ତେ ମରିଯିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ । ଏପରି ଭାବରେ ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ରଥରେ ବସି, ଧନୁ ଓ ବାଣକୁ ପୃଥକ କରି ନିରାଶା ଓ ବିଷାଦରେ ବୁଡିଯାନ୍ତି ।

 ମହତ୍ତ୍ୱ 
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏହାର ଗଭୀର ଦାର୍ଶନିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଭୂମିକା ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ରହିଛି । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ନୀତି, ସନ୍ଦେହ ଓ ଜୀବନର ସ୍ୱଭାବ ଭଳି ସାଧାରଣ ମାନବୀୟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇ ଆଣାଯାଇଛି । ଏହା ଅର୍ଜୁନ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସଂଲାପ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ (ନୀତିପର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ), କର୍ମ (କାର୍ଯ୍ୟ), ଓ ମୋକ୍ଷ (ମୁକ୍ତି) ଭଳି ଶିକ୍ଷା ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି । ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଓ ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତିରେ ମାନବ ମନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଆସୁଛି।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ୍ଗୀତା
ଶ୍ରେଣୀ:ମହାଭାରତ