ନୁସରତ ଫତେ ଅଲି ଖାନ

ନୁସରତ ଫତେ ଅଲି ଖାନ (ଜନ୍ମ ପରଭେଜ ଫତେ ଅଲି ଖାନ; ୧୩ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୪୮ – ୧୬ ଅଗସ୍ଟ ୧୯୯୭) ଜଣେ ପାକିସ୍ଥାନୀ ଗାୟକ, ସଙ୍ଗୀତକାର, ସୁରକାର,  ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଓ ବିଶେଷତଃ ସୁଫି ଭକ୍ତି ସଙ୍ଗୀତ କବାଲିର ଗାୟକ ଥିଲେ ।  ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ମତରେ ସେ ହିନ୍ଦୀ, ପଞ୍ଜାବୀ ଓ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଭାଷାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଫି ଗାୟକ ଥିଲେ ଓ ଇତିହାସ ପୃଷ୍ଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବାଲି ଗାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ; ଯାହାଙ୍କୁ କବାଲିର ଶାହ-ଏନ-ଶାହ କୁହାଯାଉଥିଲା । ୨୦୧୬ ମସିହାରେ ଲା ଉଇକଲି ତାଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥ ସର୍ବକାଳୀନ ଗାୟକ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥିଲେ । ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗାଇବା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ଓ କିଛି ଘଣ୍ଟା ନିମନ୍ତେ ଗାଇପାରୁଥିଲା ।  ଦିଲ୍ଲୀ ଘରାନାର କବାଲ ବଚ୍ଚୋଁ ଘରାନାର (Qawwal Bacchon Gharana) ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ଓ ପରିବାରର ପରମ୍ପରାକୁ ୬୦୦ ବର୍ଷ ଧରି ଉଜ୍ଜିବିତ କରି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରିଥିଲେ । 

ସେ ଲ୍ୟାଲ୍ଲପୁର (ଫଇସଲାବାଦ)ରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରି ମାତ୍ର ୧୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଚେଲମରେ ଚେଲମ ଜନ ସାଧାରଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ପାରିବାରିକ କବାଲି ପାର୍ଟିର ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟଭାର ସମ୍ଭାଳିଥିଲେ । ୧୯୮୦ ମସିହାର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଇଂଲଣ୍ଡର ବିର୍ମିଙ୍ଗ‌ହାମରେ ଥିବା ଓରିଏଣ୍ଟାଲ ସ୍ଟାର ଏଜେନ୍ସିଦ୍ୱାରା ଚୁକ୍ତିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ । ୟୁରୋପ, ଭାରତ, ପାକିସ୍ଥାନ ଓ ଆମେରିକାରେ ସେ ଅନେକ ଆଲବମ ଓ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ । ପଶ୍ଚିମ ଜଗତର କଳାକାରଙ୍କ ସ‌ହିତ ମିଶି ସେ 
ସଙ୍ଗୀତରେ ଅନେକ ନୂତନ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ । ଅନେକ ଦେଶ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ସେ ପ୍ରାୟ ୪୦ଟି ଦେଶରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ।  କବାଲିକୁ ଜନପ୍ରିୟ କରିବା ସାଥେ ସାଥେ ସେ ପାକିସ୍ଥାନ ପ‌ପ୍, ଭାରତୀୟ  ଓ ବଲିଉଡ ସଙ୍ଗୀତ ଭଳି ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ପ‌ପୁଲାର ମ୍ୟୁଜିକରେ ପ୍ରଭାବ ପକେଇଥିଲେ । 

ପେଷା
ଲଣ୍ଡନର ୧୯୮୫ ମସିହାର ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ୱର୍ଲଡ ଅଫ ମ୍ୟୁଜିକ, ଆର୍ଟ ଓ ଡାନ୍ସ (World of Music) ଉତ୍ସବରେ ଖାନ ତାଙ୍କର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ପ୍ୟାରିସରେ ମଧ୍ୟ ୧୯୮୫ ଓ ୧୯୮୮ ମସିହାର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ୧୯୮୭ ମସିହାରେ ସେ ଜାପାନ ଫାଉଣ୍ଡେସନର ନିମନ୍ତ୍ରଣ କ୍ରମେ ଜାପାନ ଯାଇ ସେଠାରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ସେ ଜାପାନର ପଞ୍ଚମ ଏସିଆନ ଟ୍ରାଡିସନାଲ  ପରଫର୍ମିଙ୍ଗ ଆର୍ଟ ଫେଷ୍ଟିଭାଲରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ନିୟୁ ୟୋର୍କର ବ୍ରୁକଲିନ ଏକାଡେମୀ ଅଫ ମ୍ୟୁଜିକ ସଂସ୍ଥାରେ ୧୯୮୯ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ।

ଜୀବନ ବ୍ୟାପି ତାଙ୍କର ପେଷାରେ ଖାନ ଅନେକ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଗାୟକ ଯେପରିକି ଆଲାମ ଲୋହାର, ନୁରଜାହାନ, ଏ ଆର ରେହମାନ, ଆଶା ଭୋସଲେ, ଜାଭେଦ ଅଖତର ଓ ଲତା ମଙ୍ଗେସକରଙ୍କ ସ‌ହିତ ସୁସମ୍ପର୍କ ରଖିଥିଲେ । 

ଆମେରିକାର ସିଆଟଲରେ ଥିବା ୟୁନିଭରସିଟି ଅଫ ୱାସିଙ୍ଗଟନର ଏଥନୋମ୍ୟୁଜିକୋଲୋଜୀ (Ethnomusicology) ଡିପାର୍ଟମେଣ୍ଟରେ ୧୯୯୨ରୁ ୧୯୯୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଜଣେ ଅତିଥି କଳାକାର ଥିଲେ । 

ପିଟର ଗାବ୍ରିଏଲଙ୍କ (Peter Gabriel) ସ‌ହିତ ୧୯୮୮ରେ ଦି ଲାଷ୍ଟ ଟେମ୍ପଟେସନ ଅଫ କ୍ରାଏଷ୍ଟ ସାଉଣ୍ଡଟ୍ରାକ ନିମନ୍ତେ ଯୋଗ ଦେବା ଫଳରେ ତାଙ୍କୁ ଗାବ୍ରିଏଲଙ୍କ ରିଏଲ ୱର୍ଲଡ ଲେବଲ ସମ୍ମାନ ମିଳିଥିଲା । ସେହି ରିଏଲ ୱର୍ଲଡ ସ‌ହିତ ପାଞ୍ଚଟି କବାଲି ଆଲବମ ତିଆରି କରିଥିଲେ ଓ 'ମସ୍ତ ମସ୍ତ' (୧୯୯୦), 'ନାଇଟ ସଙ୍ଗ' (୧୯୯୬) ଓ ମରଣୋତ୍ତର ରିମିକ୍ସ 'ଷ୍ଟାର ରାଇଜ' (୧୯୯୭)  ନାମକ ପ୍ରୟୋଗାତ୍ମକ ଆଲବମ ତିଆରି କରିଥିଲେ ।

ଆଧାର