ଦେବପ୍ରିୟ ମହାପାତ୍ର

ଦେବପ୍ରିୟ ମହାପାତ୍ର (ଜନ୍ମ: ୩ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୩୭) ଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ତଥା ଭାରତୀୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ବିଚାରପତି ।

 ଶିକ୍ଷା ଓ ବୃତ୍ତି 
ଦେବପ୍ରିୟ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ ୩ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୩୭ରେ ହୋଇଥିଲା । ମହାପାତ୍ର ତାଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ରେଭେନ୍‌ସା କଲିଜିଏଟ ସ୍କୁଲ, କଟକ ଏବଂ ମାଡ୍ରାସ୍ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ କଲେଜରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ବିଚାରପତି ସୌରୀ ପ୍ରସାଦ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର । ଆଇନରେ ତାଙ୍କର  ପେଶା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ସେ ୧୨ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୬୦ରେ ଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର  ଜଣେ ଆଡଭୋକେଟ୍ ଭାବରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଏବଂ ଅଧସ୍ଥନ ଅଦାଲତଗୁଡ଼ିକରେ ସଂବିଧାନିକ, ଦିୱାନୀ ଏବଂ ଫୌଜଦାରୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବହୁ ମାମଲା ପରିଚାଳନା କରିଥିଲେ । ଅଗଷ୍ଟ, ୧୯୬୭ରୁ ଫେବୃଆରୀ, ୧୯୬୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରର ଅତିରିକ୍ତ ଷ୍ଟାଣ୍ଡିଂ କାଉନସେଲ୍ ଭାବେ କାମ କରିଥିଲେ । ମାର୍ଚ୍ଚ, ୧୯୬୯ରୁ ଫେବୃଆରୀ, ୧୯୭୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବହନ ବିଭାଗର ଷ୍ଟାଣ୍ଡିଂ କାଉନସେଲ୍ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ମାର୍ଚ୍ଚ, ୧୯୭୬ରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଅତିରିକ୍ତ ସରକାରୀ ଅଧିବକ୍ତା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।

୧୮.୧୧.୧୯୮୩ଠାରୁ ୧୫.୨.୧୯୯୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ବିଚାରପତି ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବାହ କରିଥିଲେ । ୧୬.୨.୧୯୯୬ରେ ଆଲାହାବାଦ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଭାବେ ପଦୋନ୍ନତି ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ୯.୧୨.୧୯୯୮ରେ ଭାରତୀୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ବିଚାରପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । 

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରୁ ଅବସର ପରେ  ସେ ଓଡ଼ିଶା ମାନବ ଅଧିକାର ଆୟୋଗର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ୧୧.୦୭.୨୦୦୩ରୁ ୨୦୦୭ ଅଗଷ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାୟୀତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ ।    

୩୦ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୨ରେ ୮୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ କଟକସ୍ଥିତ ଘରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

 ଐତିହାସିକ ଫଇସଲା 
ଡାନିଆଲ ଲାତିଫି ବନାମ ଭାରତ ସରକାର (Danial Latifi v. Union of India) ମାମଲାରେ ଭାରତୀୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଯେଉଁ ପାଞ୍ଚଜଣିଆ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଖଣ୍ଡପୀଠ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନେଇଥିଲେ ସେଥିରେ ଜଷ୍ଟିସ ମହାପାତ୍ର ଅନ୍ୟତମ ବିଚାରପତି ଥିଲେ । ଏହି ମାମଲାରେ ଅଦାଲତଙ୍କ ଖଣ୍ଡପୀଠ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଦେଲେ ଯେ ମୁସଲିମ୍ ମହିଳାମାନଙ୍କର ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଧିକାର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ମୁସଲିମ୍ ମହିଳା (ତଲାକ୍ ସମୟରେ ଅଧିକାର) ଆଇନ, ୧୯୮୬(Muslim Women (Protection of Right on Divorce Act,1986) ସଂବିଧାନସମ୍ମତ ଅଟେ । ଅଦାଲତ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ଯେ ଛାଡପତ୍ର (ତଲାକ) ପରେ ପୂର୍ବ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମହିଳାଙ୍କର ଭରଣପୋଷଣ ଦାୟିତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଯଥାଯଥ ନୁହେଁ । ଏହା ମୁସଲିମ୍ ମହିଳାଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଗୌରବ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଏକ ମୂଳଭୂମିକା ନିବାହ କରିଥିଲା ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୭ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ବିଚାରପତି
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ ବିଚାରପତି