ମଘଫୁର୍ ଅହମଦ ଆଜାଜୀ

ମଘଫୁର୍ ଅହମଦ ଆଜାଜୀ (୩ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୦୦ – ୨୬ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୬୬) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ କର୍ମୀ ଓ ରାଜନେତା ଥିଲେ। ସେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ ଓ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ

ମଘଫୁର୍ ଅହମଦ ଆଜାଜୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ୩ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୦୦ ରେ ମୁଜାଫରପୁର, ବିହାରରେ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ପିତା ଜମିଦାର ଥିଲେ ଏବଂ ମାତା ତାଙ୍କର ପିଲାବେଳରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବଡ ଭାଇ ମନଜୁର୍ ଅହସନ ଆଜାଜୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ। ଛୋଟ ବୟସରୁ ମଘଫୁର୍ ଅହମଦ ଆଜାଜୀ ଶିକ୍ଷାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦକ୍ଷ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶିକ୍ଷା ଛାଡି ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।

ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟ

ମଘଫୁର୍ ଅହମଦ ଆଜାଜୀ ଖିଲାଫତ୍ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାର୍ଟିର ସମ୍ମିଳନୀ ଓ ସମସ୍ତ ମୁସଲମାନ୍ ପାର୍ଟିର ସମ୍ମିଳନୀରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ବ କରିଥିଲେ। ସେ ସାଇମନ୍ କମିଶନ୍ ବିରୋଧରେ ପାଟଣାରେ ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। ୧୯୩୪ ମସିହାର ନେପାଳ‑ଭାରତ ଭୂକମ୍ପ ପଛରେ ସେ ବିପତ୍ତିପୀଡ଼ିତ ଲୋକଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିଥିଲେ। ୧୯୪୨ର ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସେ ଜନଶକ୍ତି ଗଠନ କରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ଧର୍ମୀୟ ଏକତା ଓ ପ୍ରତିବାଦ

ମଘଫୁର୍ ଅହମଦ ଆଜାଜୀ ସମସ୍ତ ଭାରତ ଜମହୁର ମୁସଲମାନ୍ ଲିଗ୍ ର ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ ଯାହା ଜିନାହଙ୍କର ବିଭାଜକବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲା। ସେ ସର୍ବଦା ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକତାର ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ। ମୁସଲମାନ୍ ଲିଗ୍ ର କିଛି ସଦସ୍ୟ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜ ମୂଲ୍ୟବୋଧରେ ନିର୍ଭୟ ଥିଲେ।

ସାହିତ୍ୟିକ, ସାମାଜିକ ଓ ସ୍ମୃତି

ଆଜାଜୀ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଭାଷାରେ ଗଦ୍ୟ, କବିତା ଓ ବକ୍ତୃତ୍ୱ କଳାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ। ସେ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନଙ୍କୁ ଦୁଇ ଭିନ୍ନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବରେ ଦେଖିବା ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ବିରୋଧ କରି ଲେଖା ଲେଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚିଠିପତ୍ର, ଡାଏରୀ ଏବଂ ଫାଇଲଗୁଡ଼ିକ ଦେଶର ସ୍ମାରକ ଏବଂ ପୁସ୍ତକାଳୟ (ନେହରୁ ସ୍ମାରକ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଏବଂ ପୁସ୍ତକାଳୟ, ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଆର୍କାଇଭ୍‌ସ - ଦିଲ୍ଲୀ, ଖୁଦା ବଖ୍ସ୍ ଓରିୟେଣ୍ଟାଲ୍ ପବ୍ଲିକ୍ ଲାଇବ୍ରେରୀ- ପାଟଣା) ରେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇଛି।Nehru Memorial Museum and Library, New Delhi, 16th Annual Report, 1981–82, p. 9Nehru Memorial Museum and Library New Delhi, 27th Annual Report 1992–93, p. 13National Archives, New Delhi F NO. 4(3) 1/92 PAKhuda Bakhsh Oriental Public Library Patna Acc. No. 2209About Islamic World in Medicine, Quran, TranslationBihar Govt. Magazine "Bihar"Republic Day Spl. 2002, p67Lahu Bolta Bhi Hai by Shahnawaz Ahmad Qadri & Krishna Kalki, pp. 197 - 98Josh General KnowledgeMy Govt.inMuslim Vikas Parishad By Abdussamad Sheikh, MarathiMitr shri Telegu October 2020Muslim Leaders Of Bihar & Gandhi Ji By Prof. Md. Y.H.Hakeem 15/08/2020 ArticleArticle Gaurav Gatha-Dr. Maghfoor Ahmad Ajazi By Anand Vardhan Singh LucknowSada-e-Jaras By Ashraf Asthanvi, ISBN 978-81-925836-7-9 ଭାରତ ସରକାର ତାଙ୍କର ଛବିକୁ ଦିଲ୍ଲୀର ଲାଲ କିଲାର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଆଜାଦି କେ ଦୀୱାନେ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାର ଶିରୋନାମା ହେଉଛି:
"ଜିନାହଙ୍କର ଦୁଇ ରାଷ୍ଟ୍ର ସିଦ୍ଧାନ୍ତର ବିରୋଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ପ୍ରତିବାଦ କରିବା ପାଇଁ ଅଲ୍-ଇଣ୍ଡିଆ ଜମହୁର ମୁସଲିମ ଲିଗ୍ ତିଆରି କରିଥିଲେ।"
Azadi Ke Deewane Museum, Red Fort, New DelhiRemembering the Role of Muslims in Indian Freedom Movement, The English Daily Kashmir Images, Srinagar,15/08/2021Dr. Maghfoor Ahmad Ajazi Ki Aham Shakhsiat Se Mulaquat By Prof. M.R.Kazmi HOD Political Science, Bihar University

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନ ଓ ଉଦ୍ୟମ

ଆଜାଜୀ ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ମୁଜାଫରପୁର ଉର୍ଦୁ ସମ୍ମିଳନୀର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଥିଲେ ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଭାଷାକୁ ଆଧିକାରିକ ଭାଷା ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଥିଲା। ସେ ସାର ସଇଦ ଶିକ୍ଷା ସମିତି ଗଠନ କରି ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟ, ସ୍କୁଲ ଓ ମସଜିଦ୍ ପରିଚାଳନାରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ।

ମୃତ୍ୟୁ

ମଘଫୁର୍ ଅହମଦ ଆଜାଜୀ ୨୬ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୬୬ ରେ ମୁଜାଫରପୁରରେ ପରଲୋକ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ “Father of Urdu in Bihar” ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି। ତାଙ୍କର ଘର ପାଖରେ ଏକ ରାସ୍ତା “Dr. Ajazi Marg” ନାମରେ ପରିଚିତ।Remembering Muslim Makers Of Modern Bihar By Mohammad Sajjad For Bihar Collective, Brown Books, Aligarh, pp150-158, Hindustani Musalman-masaei-o-Imkanat By Prof.Md. Sajjad, Brown Books, Aligarh, ISBN 978-93-67497-69-6Biswin Sadi Men Bihar Ke Bahuayami Vyktitv & Khiraj-e-Aqeedat By Dr. M.R.Kazmi, Dr. Akhileshwar Sharma & Moin ShahidNigarishat-e-Dr. Ajazi, Khitabat-e-Dr. Ajazi & Dr. Maghfoor Ahmad Ajazi Aur Unki Samaji, Lesani Wa Saqafti Khidmat, All By Dr. Rizwan Ahmad Ajazi

ମଘଫୁର୍ ଅହମଦ ଆଜାଜୀ ଜଣେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସାହିତ୍ୟିକ, ଧର୍ମୀୟ ଏକତା ପ୍ରଚାରକ ଏବଂ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଭାଷାର ପ୍ରମୁଖ ନେତା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ, କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଦେଶଭକ୍ତିର ଉଦାହରଣ ଥିଲେ।

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୫
ଶ୍ରେଣୀ:ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ