ଛାତି

ଛାତି (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଥୋରାକ୍ସ/ thorax ବା ଚେଷ୍ଟ/ chest) ମାନବ ଶରୀର ଗଠନର (anatomy) ଏକ ଅଂଶ ଯାହା ବେକ (neck) ଓ ଉଦର (abdomen) ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥାଏ, ଏହା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଥାଏ ।    ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ଛାତି କୋଟର (thoracic cavity), ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ, ଫୁସଫୁସ, ଥାଇମସ (thymus) ଗ୍ରନ୍ଥି, ମାଂସପେଶୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସଂରଚନା ଥାଏ । ଛାତିରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ରୋଗ ହୋଇପାରେ କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ଛାତି ଯନ୍ତ୍ରଣା (chest pain) ହେବା ଦେଖାଯାଏ । ଇଂରାଜୀରେ ବ୍ୟବ‌ହୃତ ଥୋରାକ୍ସ ଶବ୍ଦ ପୁରାତନ ଗ୍ରୀକ ଶବ୍ଦ (Greek θώραξ thorax "breastplate, cuirass, corslet"θώραξ, 
Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus Digital Library ଭଳି ଶବ୍ଦମାନଙ୍କ ଭାୟା  ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଛି ।

ଗଠନ
ମାନବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହୋମିନିଡ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର (hominid) ବେକ ଓ ଉଦର ମଧ୍ୟରେ ଛାତି ଥାଏ ଓ ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଙ୍ଗ (organs) ସବୁ ରହିଥାଏ । ଏହି ଅଙ୍ଗମାନ ପଞ୍ଜରା ଅସ୍ଥିମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ପଞ୍ଜୁରୀରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହନ୍ତି । ଏହି ସୁରକ୍ଷା ବଳୟରେ ପଞ୍ଜରା, ମେରୁଅସ୍ଥି ସ୍ତମ୍ଭ (spine) ଓ କାନ୍ଧ ପଟି (shoulder girdle) ଅଛନ୍ତି ।

ସାମଗ୍ରୀ
ଛାତିରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ, ଫୁସଫୁସ, ଥାଇମସ (thymus) ଗ୍ରନ୍ଥି, ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ଗ୍ରାସନଳୀ , ଟ୍ରାକିଆ (trachea) ବା ଶ୍ୱାସନଳୀ, ଛାତି ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା ପେଶୀ; ଛାତି କାନ୍ଥରେ ପେକ୍ଟୋରାଲିସ ମେଜର (major), ପେକ୍ଟୋରାଲିସ ମାଇନର (minor) ମାଂସପେଶୀ, ଟ୍ରାପିଜିଅସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବେକ ମାଂସପେଶୀଗଣ ଥାଏ । ଧମନୀ ଓ ଶିରା ମଧ୍ୟରେ ଆଓର୍ଟା (aorta), ସୁପିରିଅର ଭେନା କାଭା (superior vena cava), ଇନଫିରିଅର ଭେନା କାଭା (inferior vena cava) ଓ ପଲମୋନାରୀ ଧମନୀ (pulmonary artery); ଅସ୍ଥି ମଧ୍ୟରେ ସ୍କାପୁଲା (scapula), କାନ୍ଧ ଗଣ୍ଠିର ସକେଟ ମଧ୍ୟରେ ହ୍ୟୁମରସର (humerus) ଉପର ଅଂଶ, ସ୍ଟରନମ, ଛାତି ମେରୁଅସ୍ଥିଗଣ (thoracic portion of the spine), କଲାର ଅସ୍ଥି (collarbone), ପଞ୍ଜରା ପଞ୍ଜୁରୀ ଓ ଭାସମାନ ପଞ୍ଜରା (floating rib), ଓ ସ୍ଟରନମ (sternum) ଓ ତାହାର ଏକ ଅଂଶ ଜିଫି ସ୍ଟରନମ (xiphoid process)) ଅସ୍ଥି ଇତ୍ୟାଦି ଥାଏ ।  
ବହିର୍ଭାଗରେ ଚର୍ମ ଓ ସ୍ତନାଗ୍ର ଥାଏ ।

ଛାତି ଗଠନ
ମାନବ ଶରୀର ସମ୍ମୁଖଭାଗରେ ବେକ ଓ ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭାଗକୁ ଛାତି (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ) ଥୋରାକ୍ସ (Thorax) କୁହାଯାଏ । ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଏହି ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ଛାତି ନାମ ଦିଆଯାଏ । 

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଓ ଫୁସଫୁସକୁ ଘୋଡ଼େଇ ରଖୁଥିବା କଙ୍କାଳ ସାଥିରେ ଛାତିର ଆକାରର କୌଣସି ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ନଥାଏ । କାନ୍ଧର ଚଉଡ଼ା କାନ୍ଧ ଗାର୍ଡ଼ଲ ଯୋଗୁ ହୁଏ ଓ ତା ମଧ୍ୟରେ ଆକ୍ସିଲା (axillae) ଓ ହ୍ୟୁମରସ (humeri) ମୁଣ୍ଡ ଥାଏ । ସମ୍ମୁଖ ମଧ୍ୟ ଭାଗର ଉପର ପାଖରେ ସୁପ୍ରାସ୍ଟର୍ଣ୍ଣାଲ ନ‌ଚ ଥାଏ ଓ ତା'ର ପ୍ରାୟ ତିନି ଆଙ୍ଗୁଠି ତଳକୁ ଏକ ହିଡ଼ ଭଳି ହାତକୁ ଲାଗେ ଯାହାକୁ ସ୍ଟର୍ଣ୍ଣାଲ ଆଙ୍ଗଲ (sternal angle) କୁହାଯାଏ; ଏହା ମାନୁମ୍ବ୍ରିଅମ ଓ ସ୍ଟରନମ (sternum) ଦେହର ମିଳନ ସ୍ଥାନ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ସ୍ତରଠାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଞ୍ଜରା ହାତରେ ଅନୁଭବ କରିହୁଏ ଓ ସେହିଠାରୁ ଶେଷ ପଞ୍ଜରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଣିହୁଏ । ସ୍ଟର୍ଣ୍ଣମର ଶେଷ ଅଂଶଠାରେ ସପ୍ତମ ଓ ଶେଷ ପଞ୍ଜରା ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ଓ ଏନସିଫର୍ମ କାର୍ଟିଲେଜ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଠିକ୍ ଏହା ଉପରକୁ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଗାତ ଥାଏ ଯାହାକୁ ପାକସ୍ଥଳୀ ଗର୍ତ୍ତ କୁହାଯାଏ । 

ଅସ୍ଥି
ଛାତିରେ ଥିବା ଅସ୍ଥିମାନଙ୍କୁ ଛାତି କଙ୍କାଳ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଆଲମ୍ବ କଙ୍କାଳର ଏକ ଅଂଶ (axial skeleton) ।

ଏହି କଙ୍କାଳରେ ପଞ୍ଜରା (ribs), ସ୍ଟରନମ (sternum) ବା ବକ୍ଷାସ୍ଥି ଥାଏ । ପଞ୍ଜରା ହାଡ଼ ନାମକରଣ ଉପରୁ ତଳକୁ ୧ରୁ ୧୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂଖ୍ୟା ନାମ ଦିଆଯାଇଥାଏ ଯେମିତି ୧ମ ପଞ୍ଜରା, ୨ୟ ପଞ୍ଜରା ଇତ୍ୟାଦି, ଶେଷ ଦୁଇଟିକୁ ଭାସମାନ ପଞ୍ଜରା କୁହାଯାଏ କାରଣ ସେଇ ଦୁଇଟି ବକ୍ଷାସ୍ଥି ସ‌ହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇନଥାଏ । ୧-୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଞ୍ଜରା ବକ୍ଷାସ୍ଥି ‌ସ‌ହିତ ଉପାସ୍ଥି ମାଧ୍ୟମରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଥାଏ, ୮-୧୦ ପଞ୍ଜରା ଏକତ୍ର ଉପାସ୍ଥି ମାଧ୍ୟମରେ ବକ୍ଷାସ୍ଥି ସ‌ହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଯୋଗୁ ତାଙ୍କୁ ଫଲ୍‌ସ  ପଞ୍ଜରା କୁହାଯାଏ ।  

ଶରୀର ଗଠନର ବାହ୍ୟଚିହ୍ନ
ଶରୀରର ବାହ୍ୟଚିହ୍ନ (anatomical landmark) ଅନୁସାରେ ଅଭ୍ୟନ୍ତରର ଗଠନ ଜାଣିହୁଏ । ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଚତୁର୍ଥ ପଞ୍ଜରା ସାମନାରେ ବା ସାମାନ୍ୟ ତଳେ ସ୍ତନାଗ୍ର (nipple) ଥାଏ, ଆଲମ୍ବରେ ଏହା କ୍ଲାଭିକ୍ସର ମଧ୍ୟ ଭାଗରୁ ଟଣା ଯାଇଥିବା ଗାରର ସାମାନ୍ୟ ବାହାରକୁ ଥାଏ । ମହିଳାଙ୍କର ଏହାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ନଥାଏ । ଏହି ସ୍ଥାନ ତଳକୁ ପେକ୍ଟୋରାଲିସ ମେଜର ମାଂସପେଶୀ ଥାଏ ଯାହା ବାହାର ଓ ଉପର ଦିଗକୁ ଆକଜିଲା ବା ବାହୁକୋଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥାଏ । ମହିଳାଙ୍କର ଏହା ସ୍ତନ ପୃଷ୍ଠ ଭାଗରେ ଲୁକ୍କାୟିତ ରହେ । ଲମ୍ବ ଭାବରେ ଦ୍ୱିତୀୟରୁ ଷଷ୍ଠ ପଞ୍ଜରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓ ସ୍ଟରନମ ବା ବକ୍ଷାସ୍ଥିଠାରୁ ବାହୁକୋଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ତନର ଅବସ୍ଥିତି ଥାଏ । ସ୍ରନାଗ୍ର ଚାରି ପାଖରେ ହାଲୁକା ରଙ୍ଗର ଏକ ଗୋଲାକାର ସ୍ଥାନ ଥାଏ ଯାହାକୁ ଏରିଓଲା (areola) କୁହାଯାଏ । ଛାତିର ମଧ୍ୟ ରେଖାର ୩.୫" ଦୂରରେ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱ ଛାତିର ପଞ୍ଚମ ଆନ୍ତ‌ଃପଞ୍ଜରା ସ୍ଥାନରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଅଗ୍ରଭାଗ ଥାଏ ।  

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ମାନବ ଶରୀର ସଂରଚନା