ସୁମାତ୍ରା ବଳିଆ କୁକୁର

ସୁମାତ୍ରା ବଳିଆ କୁକୁର (ଇଂରାଜୀରେ Sumatran dhole, ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ Cuon alpinus sumatrensis) ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଏକ ଉପପ୍ରଜାତି । ଏମାନଙ୍କୁ ସୁମାତ୍ରା ଜଙ୍ଗଲି କୁକୁର (ଇଂରାଜୀରେ Sumatran wild dog) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ସୁମାତ୍ରା ଦ୍ୱୀପରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ, ଜଙ୍ଗଲି କୋଳି, ପୋକଯୋକ ଏବଂ ଏଣ୍ଡୁଅ ଇତ୍ୟାଦି ଏମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଆହାର । 

 କ୍ରମ ବିବର୍ତ୍ତନର ଇତିହାସ 
ବାଆଁ|thumb|ଜନ୍ ଜେରାର୍ଡ୍ କ୍ୟୁଲ୍ମାନ୍ସଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନାତ୍ମକ ଚିତ୍ର (୧୮୯୦)
୨୦୦୫ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁମାତ୍ରା ବଳିଆ କୁକୁରର ବିବର୍ତ୍ତନ ଇତିହାସ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ କୌଣସି ତଥ୍ୟ ଜଣାପଡ଼ି ନଥିଲା । ନିକଟସ୍ଥ ମାଲେସିଆର ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଏହି ଜୀବ ଭାରତୀୟ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ନିକଟତର । ବିନା ତଥ୍ୟରେ କେବଳ ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି ଯେ ସୁଣ୍ଡା ଦ୍ୱୀପର ଅଧିବାସୀମାନେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କୁ ଆଣି ଛାଡ଼ିଥିବେ ।

 ଶାରୀରିକ ଗଠନ 
ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁମାତ୍ରା ବଳିଆ କୁକୁର ଆକାରରେ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଉପପ୍ରଜାତି । ଏହାର ଦେହର ଲୋମ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର । ଏହି ବଳିଆ କୁକୁର ଉପପ୍ରଜାତିର ଲୋମ ତଳେ ଘଞ୍ଚ-ମୋଟା ନିମ୍ନ ଲୋମର ଆଚ୍ଛାଦନ ନଥାଏ । ବରଂ ଇଣ୍ଡୋଚୀନୀ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ପରି ଏହାର ଲୋମ କର୍କଷ ଓ ପତଳା ହୋଇଥାଏ । ସୁମାତ୍ରା ବଳିଆ କୁକୁରର ପୃଷ୍ଠ ଦେଶ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଅଧିକ କୃଷ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣର ।Mivart, G. (1890), Dogs, Jackals, Wolves and Foxes: A Monograph of the Canidæ, London : R.H. Porter : Dulau, pp. 177–88

ସୁମାତ୍ରା ବଳିଆ କୁକୁରର କାନଟି ଲୋମଶ ଏବଂ ନରମ । ସେମାନଙ୍କ ଲାଞ୍ଜ ଓ ଗୋଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଲମ୍ବା । ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁ ସାମନା ପଟକୁ ଗୋଜିଆ ହୋଇଥାଏ । ଏମାନଙ୍କ ଲାଞ୍ଜର ରଙ୍ଗ ମୁଖ୍ୟତଃ କଳା । ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟସ୍କ ସୁମାତ୍ରା ବଳିଆ କୁକୁରର ଶରୀରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୩ ଫୁଟ୍, ଲାଞ୍ଜର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୧୫-୧୮ ଇଞ୍ଚ, ଭୂମିରୁ କାନ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୧୯.୬୯ ଇଞ୍ଚ ଏବଂ ଶରୀରର ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୧୦-୧୩ କିଲୋଗ୍ରାମ । 

 ଭୌଗୋଳିକ ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ପରିବାସ 
ସୁମାତ୍ରା ବଳିଆ କୁକୁରର ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଖଣ୍ଡିତ । ସୁମାତ୍ରା ଓ ଜାଭା ଦ୍ୱୀପର ବିଭିନ୍ନ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ବଳିଆ କୁକୁର ପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାନ୍ତି । ୨୦୧୪ ମସିହାରେ ସୁମାତ୍ରା ଦ୍ୱୀପର କେରିଞ୍ଚି ସେବ୍ଲାତ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଅରଣ୍ୟରେ କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପ୍ ଲଗାଇ ବିଭିନ୍ନ ଭିଡିଓ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିଲା ଓ ଏହି ସବୁ ଭିଡିଓରୁ ସେଠାରେ ଏଯାବତ ବଳିଆ କୁକୁର ବାସ କରୁଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଲା । ସିଙ୍ଗାପୁରରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବଳିଆ କୁକୁର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଲୁପ୍ତ । ସୁମାତ୍ରା ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ବୁଦାଳିଆ ଜଙ୍ଗଲ, ତୃଣଭୂମି, ସତଳ ଅଞ୍ଚଳ, ବୃଷ୍ଟିବନ ତଥା କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଅରଣ୍ୟମାନଙ୍କରେ ରହନ୍ତି ।

 ବିପଦ 
ପରିବାସ କ୍ଷୟ ଏବଂ ଏମାନଙ୍କ ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ରର ବିଖଣ୍ଡନ ସୁମାତ୍ରା ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିପଦ । ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ବିଭିନ୍ନ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ଉପରୋକ୍ତ ଦୁଇ କାରଣ ସୁମାତ୍ରାର ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ବଡ଼ ବିପଦ । ବୃକ୍ଷ ଛେଦନ, କୃଷିଭୂମି ସମ୍ପ୍ରସାରଣ, ତାଳ ଓ ରବର ରୋପଣ, ଗୋରୁଗାଈଙ୍କ ଚରିବା, ଆଧୁନିକ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସମ୍ପ୍ରସାରଣ – ଏପରି ଅନେକ କାରଣରୁ ପରିବାସ କ୍ଷୟର ମାତ୍ରା କ୍ରମଶଃ ବଢ଼ୁଛି । IUCN ଏହି ଜୀବକୁ ସଙ୍କଟାପନ୍ନ (Endangered) ଶ୍ରେଣୀରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିଛି । 

ପ୍ରଜନନ ଓ ଜୀବନ ଚକ୍ର
ସୁମାତ୍ରା ବଳିଆ କୁକୁରୀର ଗର୍ଭଧାରଣ ସମୟ ହାରାହାରି ୬୦-୬୨ ଦିନ । ଗୋଟିଏ ମାଈ କୁକୁର ଥରକେ ୩-୪ଟି ଶାବକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ । ବେଳେବେଳେ ମାଈଟିଏ ଏକାଥରକେ ୧୨ଟି ଛୁଆ ଜନ୍ମ ଦେବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି ।

ବଣରେ ଏକ ବଳିଆ କୁକୁରର ଜୀବନ କାଳ ପ୍ରାୟ ୧୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇପାରେ । ଜନ୍ତା ବା ଚିଡ଼ିଆଘରେ ରଖିଲେ ଏମାନେ ୧୬ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିବା ଦେଖାଯାଇଛି ।

 ଆଧାର 

 ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଂକ୍ 

ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ୱାନ