ଜାଏଣ୍ଟ ସେଲ ଆର୍ଟେରାଇଟିସ

ଜାଏଣ୍ଟ ସେଲ ଆର୍ଟେରାଇଟିସ ବା ଜିସିଏ , ଅନ୍ୟ ନାମ ଟେମ୍ପୋରାଲ ଆର୍ଟେରାଇଟିସ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Giant-cell arteritis/ GCA,  also called temporal arteritis) ଏକ ପ୍ରଦାହ (inflammatory) ରୋଗ ଯାହା ରକ୍ତନଳୀକୁ (blood vessels) ଆକ୍ରମଣ କରିଥାଏ ।  ଏହି ରୋଗ ହେଲେ ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧା, ଟେମ୍ପ୍ଲ ସ୍ଥାନରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଫ୍ଲୁ ଭଳି ଲକ୍ଷଣ (flu-like symptoms), ଦ୍ୱୈତ ଦୃଷ୍ଟି (double vision), ପାଟି ଖୋଲିବାକୁ କଷ୍ଟ ହେବା ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ ।  ରୋଗ ଜଟିଳ ହେଲେ ଅଫଥାଲମିକ ଧମନୀ ଅବରୋଧ ହେବା ଯୋଗୁ ରୋଗୀ ଅନ୍ଧ ହୋଇପାରେ, ଆଓର୍ଟିକ ଡିସେକସନ (aortic dissection), ଆଓର୍ଟିକ ଆନିଉରିଜ୍ମ (aortic aneurysm) ଆଦି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।  ଏହି ରୋଗ ସାଥୀରେ ଅନେକ ସମୟରେ  ପଲିମ୍ୟାଲଜିଆ ରିଉମାଟିକା (polymyalgia rheumatica) ରୋଗ ଥାଏ ।

ଏହି ରୋଗର କାରଣ ଅଦ୍ୟାବଧି ଅଜ୍ଞାତ ଅଛି । ବଡ଼ ଧମନୀର କାନ୍ଥରେ ଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ର ରକ୍ତନଳୀମାନଙ୍କର (small blood vessels) ପ୍ରଦାହ ହେବା ଯୋଗୁ ରୋଗ ହୁଏ । ମୂଖ୍ୟତଃ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବେକର ରକ୍ତନଳୀମାନ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଛାତିରେ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ ହୋଇପାରେ । ଲକ୍ଷଣ, ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା ଓ ମେଡିକାଲ ଇମେଜିଙ୍ଗ  (:en:medical imaging) କରି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ଓ ଟେମ୍ପୋରାଲ ଧମନୀର (temporal artery) ବାୟୋପ୍ସି (biopsy) ସାହାଯ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଏ ।  ରୋଗ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ୧୦% ରୋଗୀଙ୍କର ଟେମ୍ପୋରାଲ ଧମନୀରେ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ନଥାଏ । 


ପ୍ରେଡନିସୋନ (prednisone) ଭଳି ଗ୍ଲୁକୋକର୍ଟିକଏଡସ (Steroids) ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଦେଇ ଏହାର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ । ଲକ୍ଷଣ ଉପଶମ ହୋଇଯିବା ପରେ ଔଷଧ ମାତ୍ରା ମାସକୁ ୧୫% କମେଇ ଦିଆଯାଏ । କମ ମାତ୍ରା ଦିଆଯିବା ପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷ ଧୀରେ ଧୀର ଆହୁରି କମ ଦିଆଯାଏ । ଅସ୍ଥି କ୍ଷୟ ରୋକିବାକୁ ବାଇଫସଫୋନେଟ (bisphosphonates) ଓ ପାକସ୍ଥଳୀ ସମସ୍ୟା ଲାଘବ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରୋଟିନ ପମ୍ପ ଇନହିବିଟର (proton pump inhibitor) ଦିଆଯାଏ ।


ବର୍ଷକୁ ୫୦ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ଅଧିକ ପ୍ରତି ୧୫,୦୦୦ ଜଣ ବ‌ୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣକୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ । ୫୦ ବର୍ଷ ବୟସ ଉପରେ ରୋଗ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ୭୦ ବର୍ଷ ବୟସ ପରେ ସାଧାରଣତଃ ଅଧିକ ହୁଏ ।  ମହିଳାମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥାଆନ୍ତି । ଉତ୍ତର ୟୁରୋପ ଜାତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଧିକ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଆୟଷ ପ୍ରାୟ ସାଧାରଣ ରହେ । ସନ ୧୮୯୦ରେ ଏହି ରୋଗ ବିଷୟ ପ୍ରଥମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ