ଧଳା ଶାଙ୍କୁଚ

ଧଳା ଶାଙ୍କୁଚ ବା ସୁଲେଈ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Dwarf Whipray ବା Mangrove Whipray, ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ Brevitrygon walga) ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ରାକୃତି ଶାଙ୍କୁଚ । ଏହି ଜୀବ ଡାସ୍ୟାଟିଡାଏ ପରିବାରର ଶାଙ୍କୁଚ । ଏହି ଶାଙ୍କୁଚ ସମୁଦ୍ରତଳରୁ କିଛି ଉପର ସ୍ତରରେ ଡିମର୍ସାଲ୍ ଜୋନରେ ବିଚରଣ କରେ । ପଶ୍ଚିମ ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରର ବିଭିନ୍ନ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଶାଙ୍କୁଚ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଓଡ଼ିଶାର ଚିଲିକା ହ୍ରଦରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶାଙ୍କୁଚ ଦେଖାଯାନ୍ତି । IUCN ସଂସ୍ଥା ଏହି ପ୍ରଜାତିର ଶାଙ୍କୁଚଙ୍କୁ “ସଙ୍କଟ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ (Near Threatened)” ଶ୍ରେଣୀରେ ସ୍ଥାନିତ କରିଛି । 

 ବିବରଣୀ 
ଏହି ଶାଙ୍କୁଚର ସର୍ବାଧିକ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୪୫ ସେଣ୍ଟିମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ଏହାର ପୃଷ୍ଠ ଫଳକର ପ୍ରସ୍ଥ ସାଧାରଣତଃ ୨୪ ସେଣ୍ଟିମିଟର ମାପର ହୋଇଥାଏ । ଏହାର ଶରୀର ଅଣ୍ଡାକୃତି ହୋଇଥିବା ସ୍ଥଳେ ନାସିକା ଗୋଜିଆ ହୋଇ ଆଗକୁ ବାହାରିଥାଏ । ଛାଟ ବା ଚାବୁକ ପରି ଥିବା ଏହାର ଲାଙ୍ଗୁଡ଼ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଶରୀରର ଦୈର୍ଘ୍ୟଠାରୁ ଲମ୍ବା । କିଛି ଧଳା ଶାଙ୍କୁଚର ଲାଞ୍ଜରେ ଚର୍ମର ଏକ ଆସ୍ତରଣ ରହିଥାଏ । ମାଈ ଶାଙ୍କୁଚର ଲାଙ୍ଗୁଡ଼ ଅଣ୍ଡିରା ଶାଙ୍କୁଚର ଲାଙ୍ଗୁଡ଼ଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତର । ଉଭୟ ମାଈ ଓ ଅଣ୍ଡିରା ଶାଙ୍କୁଚର ଲାଞ୍ଜାଗ୍ରରେ ୪-୬ ବିଷାକ୍ତ ଶୁଙ୍କ ବାହାରିଥାଏ । ଏହି ଶାଙ୍କୁଚର ରଙ୍ଗ ଗୋଲାପୀ, ଧଳା ମିଶ୍ରିତ ଫିକା ଗୋଲାପୀ ଆଦି ହୋଇଥାଏ । ଗୋଳିଆ ପାଣିରେ ଏହି ଶାଙ୍କୁଚ ଅଶ୍ୱଖୁରାକୃତି କଙ୍କଡ଼ାର ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ।

 ପରିବାସ ଓ ଭୌଗୋଳିକ ବିତରଣ 
ଧଳା ଶାଙ୍କୁଚ ପଶ୍ଚିମ-କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ, କାମ୍ବୋଡିଆ, ଭିଏତନାମରୁ ନେଇ ସିଙ୍ଗାପୁର, ମାଲେସିଆ, ଫିଲିପାଇନ୍ସ ଓ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଶାଙ୍କୁଚ ବ୍ୟାପ୍ତ । ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଜାତିର ଶାଙ୍କୁଚ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଅନେକ ସମୟରେ ଏମାନଙ୍କୁ କାତିଆ ଶାଙ୍କୁଚ ବୋଲି ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ବାଲୁକାମୟ ସମୁଦ୍ରତଳରେ ୫୦ ମିଟରରୁ କମ୍ ଗଭୀର ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଶାଙ୍କୁଚ ରହନ୍ତି ।

ଓଡ଼ିଶାର ଚିଲିକାରେ ପ୍ରଥମେ ୨୦୦୮ ମସିହାରେ ଅରଖକୁଦ ନିକଟସ୍ଥ ବାହ୍ୟ ଚ୍ୟାନେଲରେ ଏହି ଶାଙ୍କୁଚ ସଂଗ୍ରହ କରି ତଥ୍ୟ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିଲା । ବାହ୍ୟ ଚ୍ୟାନେଲ ଛଡ଼ା ଚିଲିକାର ଦକ୍ଷିଣ ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶାଙ୍କୁଚ ଅନେକ ମାତ୍ରାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି । ମୌସୁମୀ ପ୍ରବାହ ସମୟରେ ନଳବଣରେ ବହୁ କିଶୋର ଧଳା ଶାଙ୍କୁଚ ବୁଲୁଥିବାର ଦେଖାଯାଏ । 

 ଜୀବ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ 
ପରିପକ୍ୱତା ହାସଲ କରିବା ବେଳକୁ ଧଳା ଶାଙ୍କୁଚ ୧୭ ମିଟର ପାଖା ପାଖି ଲମ୍ବ ହୋଇଯାଇଥାଏ । ଅଣ୍ଡିରା ଶାଙ୍କୁଚ ଓ ମାଈ ଶାଙ୍କୁଚଙ୍କ ଉଦର ପୃଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ସଂସ୍ପର୍ଶ ହୋଇ ମିଳନ କ୍ରିୟା ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଶାଙ୍କୁଚ ନିଜ ଶାବକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କରିଥାନ୍ତି ଓ ଏକା ବେଳକେ ୧-୨ଟି ଶାବକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ଗର୍ଭଧାରଣ କାଳ କେତେ ଦିନର ତାହା ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ଅନୁପଲବ୍ଧ । କିନ୍ତୁ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଶାବକମାନେ ହିଷ୍ଟୋଟ୍ରୋଫି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ କ୍ଷରିତ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଆହରଣ କରୁଥାନ୍ତି । ଚିଲିକାରେ ଶୀତ ଋତୁ ଏହି ଶାଙ୍କୁଚଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ସମୟ ।

 ବ୍ୟବହାର 
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାଙ୍କୁଚ ଓ ବ୍ୟବସାୟୋପଯୋଗୀ ମାଛ ଧରିବା ସମୟରେ ଧଳା ଶାଙ୍କୁଚ ମଧ୍ୟ ଜାଲରେ ଧରା ପଡ଼ିଯାନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଏମାନଙ୍କ ବ୍ୟାବସାୟିକ ମୂଲ୍ୟ ଅତି କମ୍ । ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ମାଛ ପରି ଆହରଣ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କ୍ଷୁଦ୍ରାକାର ଯୋଗୁଁ ଏହି ଶାଙ୍କୁଚ ଧରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କେବେ ଜାଲ ପକାଯାଇନଥାଏ ।

 ସଂରକ୍ଷଣ ସ୍ଥିତି 
IUCN ସଂସ୍ଥା ଧଳା ଶାଙ୍କୁଚଙ୍କୁ “ସଙ୍କଟ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ (Near Threatened)” ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣନା କରିଥାଏ । ଏମାନଙ୍କ ପରିବାସରେ ଅତ୍ୟଧିକ ମାଛ ଧରା ଯାଉଥିବାରୁ ଏମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥିତ୍ୱ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଉଛି ଓ ଜାଲରେ ଧରା ପଡ଼ୁଥିବା ଏହି ଶାଙ୍କୁଚଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଜଣାଯିବ ଯେ ଏମାନଙ୍କ ଆକାର ମଧ୍ୟ କ୍ରମଶଃ ଛୋଟ ହେବାରେ ଲାଗିଛି ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଶାଙ୍କୁଚ