ଶରନ ରାନୀ ବକଲିୱାଲ

ଶରନ ବକଲିୱାଲ, ଅନ୍ୟ ନାମ ରାନୀ ବକଲିୱାଲ, ନୀ ମାଥୁର (୯ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୨୯ – ୮ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୦୮) ଜଣେ ଭାରତୀୟ  ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସରୋଦ ବାଦକ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ବିଶାରଦ ଥିଲେ । 

ଘରୋଇ ଭାବରେ ସେ ୧୫ରୁ ୧୭ ଶତାବ୍ଦୀର ୩୭୯ ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ ଯାହା ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀର ଜାତୀୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ "ଶରନ ରାନୀ ବକଲିୱାଲ‌ ବାଦ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର ଗ୍ୟାଲେରି"ରେ ରଖାଯାଇଛି ।

ପ୍ରାକ୍ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା
ଦିଲ୍ଲୀର ଏକ ବେପାରୀ ଓ ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ହିନ୍ଦୁ ପରିବାରରେ ଶରନ ରାନୀ ମାଥୁର ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଶରନ ରାନୀ ଅଳ୍ପ ବୟସ୍କା ଥିଲା ବେଳେ ଉସ୍ତାଦ ଆଲ୍ଲାଉଦିନ ଖାଁ  ଓ ତାଙ୍କ ସୁପୁତ୍ର ଅଲି ଆକବର ଖାଁଙ୍କଠାରୁ ସରୋଦ ବାଦନ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।  

ପାରିବାରିକ ବିରୋଧ ସତ୍ତ୍ୱେ ଶରନ ରାନୀ ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀତ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ କାଳରେ ବଂଶଗତ ପେଷା, ଦରବାର ନର୍ତ୍ତକୀ ବା ବାଇଜୀମାନଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ କୌଣସି ଅଣସଙ୍ଗୀତ ଓ ସମ୍ମାନନୀୟ ପରିବାରର ଝିଅ ଏହି ପେଷାକୁ ଆଦର କରୁନଥିଲେ । ଅଛନ ମହାରାଜଙ୍କଠାରୁ କଥକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ଓ ନଭ କୁମାର ସିନହାଙ୍କଠାରୁ ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟ ଶିଖିଥିଲେ । ସନ ୧୯୫୩ରେ ସେ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଏମ‌.ଏ. ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ମହିଳା କଲେଜରେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । 

ସଙ୍ଗୀତ ଜୀବନ
ସନ ୧୯୩୦ର ଶେଷ ଭାଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ୭୦ ବର୍ଷ ଧରି ଭାରତର ସଙ୍ଗୀତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମମାନଙ୍କରେ ଶରନ ରାନୀ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ । ୟୁନେସ୍କୋ ନିମନ୍ତେ ରେକର୍ଡ଼ କରାଯାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ନାମ ଅଛି ଓ ଇଂଲଣ୍ଡ, ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ମୂଖ୍ୟ ରେକର୍ଡ଼ କମ୍ପାନୀ ଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତର ରେକର୍ଡ଼ ରିଲିଜ କରିଥିଲେ । ଜ‌ବାହରଲାଲ ନେହରୁଙ୍କ ମତରେ ସେ ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ଥିଲେ ।

ଧ୍ରୁପଦ ପରମ୍ପରା ଲୋପ ପାଇଆସୁଥିବା ଅନୁଭବ କରି ସେ ତାବଲା ଓ ପଖଉଜ ସଙ୍ଗମ ସ‌ହିତ କେତେକ ଏକ‌କ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ । ଅଲ ଇଣ୍ଡିଆ ରେଡିଓ ଓ ଦୂରଦର୍ଶନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କଳାକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ନାମ ଥିଲା । 

 ସଂଗୃହିତ ବାଦ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର 
୧୫ତମ - ୧୯ତମ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଘରାନା ଓ ସ୍ଥାନର ବାଦ୍ୟ‌ଯନ୍ତ୍ରମାନ ସେ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ ।  ନିମ୍ନରେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ନାମ ଦିଆଗଲା ।
 ମୟୁତୀ ସିତାର (୧୮୫୦), ରାଜସ୍ଥାନର ରାଜ ପରିବାରରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିଲା । 
 ଟାଇଗର ହେଡ ରବାବ - କାଶ୍ମୀରରୁ  
 ଦରବାରୀ ସିତାର (୧୮୫୦)
 ବୀଣା (୧୮୨୫)

ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ
ଭାରତ ସରକାର ସନ ୨୦୦୪ରେ କେତେକ କଳାକାରଙ୍କୁ 'ଜାତୀୟ କଳାକାର' ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମ୍ମାନ ସଂଗ୍ରହ କରିବାରେ ଶରନ ରାନୀ ଏକମାତ୍ର ମହିଳା କଳାକାର ଥିଲେ ।  

ଶରନ ରାନୀ ପାଇଥିବା ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର:
 ବିଷ୍ଣୁ ଦିଗମ୍ବର ପାରିତୋଷିକ (୧୯୫୩)
 ପଦ୍ମଶ୍ରୀ (୧୯୬୮) 
 ସାହିତ୍ୟ କଳା ପରିଷଦ ପୁରସ୍କାର (୧୯୭୪)
 ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତନ୍ତ୍ରୀ ବିଳାସ (୧୯୭୯)
 ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର (୧୯୮୬) 
 ରାଜିବ ଗାନ୍ଧୀ ପୁରସ୍କାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କର୍ମ ନିମନ୍ତେ (୧୯୯୩)
 ଦିଲ୍ଲୀ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପୂର୍ବତନ ଛାତ୍ରୀ (୧୯୯୭)
 ଜାତୀୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ପୁରସ୍କାର (୧୯୯୯)
 ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ  (୨୦୦୦)
 ଆଜୀବନ କୃତିତ୍ୱ ପୁରସ୍କାର  (୨୦୦୦)
 ମହାରାଣା ମେୱାର ଫାଉଣ୍ଡେସନ ପୁରସ୍କାର  (୨୦୦୪)
 ଭୋପାଳରୁ କଳା ପରିଷଦ ପୁରସ୍କାର  (୨୦୦୫)

ବ୍ୟକ୍ତଗତ ଜୀବନ
ଦିଲ୍ଲୀର ଦିଗମ୍ବର ଜୈନ ବ୍ୟବସାୟିକ ପରିବାରର ସୁଲତାନ ସିଂହ ବକଲିୱାଲଙ୍କୁ ସେ ସନ ୧୯୬୦ରେ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ସନ ୧୯୭୪ରେ ତାଙ୍କର ରାଧିକା ନାରାୟଣ ନାମ୍ନୀ ଏକ କନ୍ୟା ଜାତ ହୋଇଥିଲା । କିଛି ବର୍ଷ କର୍କଟ ରୋଗ‌ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଅବଶେଷରେ ୮ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୦୮ରେ ୭୯ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ ।  

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୯ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୦୮ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ସରୋଦ ବାଦକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ବିଶାରଦ
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ସମ୍ମାନିତ