ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍

ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍ (ଇଂରାଜୀରେ Hoolock Gibbons) ବଙ୍ଗଳାଦେଶ, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଚୀନରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଏକ ବଣମଣିଷ ପ୍ରଜାତି । ଏମାନେ ହାଇଲୋବେଟଡାଏ ନାମକ ଗିବନ୍ ପରିବାରର ହୁଲକ୍ ପ୍ରଜାତିରେ ପରିଗଣିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।

ଶାରୀରିକ ଗଠନ ଓ ଜୀବନ କ୍ରମ
ସିଆମାଂଗ୍ ପରେ ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍‍ମାନେ ଆକାରରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ୍ ଗିବନ୍ ଶ୍ରେଣୀ । ଏମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୬୦-୯୦ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ ଓ ଓଜନ ୬-୯ କିଲୋଗ୍ରାମ୍ । ଅଣ୍ଡିରା ଓ ମାଈ ଗିବନ୍‍ମାନଙ୍କ ଆକାର ପ୍ରାୟ ଏକ ପ୍ରକାରର କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରର ରଙ୍ଗରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଥାଏ । ଅଣ୍ଡିରା ଗିବନ୍‍ର ଶରୀର କଳା ରଙ୍ଗର ଓ ଭ୍ରୁଲତା ଧଳା ରଙ୍ଗର ହୋଇଥିବା ବେଳେ ମାଈ ଗିବନ୍‍ର ପାଉଁଶିଆ/ଧୁସରିଆ ରଙ୍ଗର ଶରୀର ଓ ଛାତି, ବେକ ଟିକେ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ । ଆଖି ଓ ପାଟି ଚାରିପାଖେ ଥିବା ଧଳା ଗୋଲ ଚିହ୍ନ ଯୋଗୁଁ ଏମାନେ ମୁହଁ ଉପରେ ଏକ ମୁଖା ପିନ୍ଧିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ । ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ୍ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦକୋଶ ଅନୁସାରେ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦ "Hoolock" ଆସାମିଆ ବା ତାହାର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ କୌଣସି ଭାଷାରୁ ଉଦ୍ଧୃତ । 

ଅନ୍ୟ ଗିବନ୍‍ମାନଙ୍କ ପରି ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍‍ମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିବାଚର ଓ ବୃକ୍ଷବାସୀ । ନିଜର ଲମ୍ବା ଲମ୍ବା ହାତ ସହାୟତାରେ ଏମନେ ଅନାୟାସରେ ଗଛରୁ ଗଛକୁ ଲମ୍ଫ ମାରି ପାରନ୍ତି । ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍‍ମାନେ ଯୁଗଳରେ ରହନ୍ତି ଓ ସାରା ଜୀବନ ଗୋଟିଏ ସାଥୀ ପ୍ରତି ଅନୁଗତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ଗିବନ୍ ଯୋଡ଼ି ନିଜ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି । ଏମାନେ ବଡ଼ ପାଟିରେ ଶବ୍ଦ କରି ନିଜ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟକୁ ଠାବ କରନ୍ତି ଓ ଅନୁପ୍ରବେଶକାରୀ ଗିବନ୍‍ମାନଙ୍କୁ ଘଉଡ଼ାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ନାଗା ଜନଜାତି ପରି ଶିକାର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ପାହାଡ଼ୀ ଲୋକେ ଏହି ଗିବନ୍‍ମାନଙ୍କ ଡାକର ଅବିକଳ ଅନୁକରଣ କରପାରନ୍ତି । ଏହି ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍‍ମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ପତ୍ର, ଫଳ ଓ ଛୋଟ ପୋକ ଯୋକ ଖାଆନ୍ତି ।

ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍‍ର ଗର୍ଭ ଧାରଣ ସମୟ ପ୍ରାୟ ୭ ମାସ ଓ ନବଜାତ ଶାବକ ଗିବନ୍‍ର ରଙ୍ଗ କ୍ଷୀର ପରି ଧଳା ବା ପାଉଁଶିଆ ହୋଇଥାଏ । ୬ ମାସ ବୟସରେ ଅଣ୍ଡିରା ଶାବକର ଦେହର ରଙ୍ଗ  ଗାଢ଼ ବା କଳା ହେବା ଆରମ୍ଭ କରେ । ମାଈ ଶାବକର ରଙ୍ଗ ପାଉଁଶିଆ ହୋଇ ରହିଯାଏ । ପ୍ରାୟ ୯ ମାସ ପରେ ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍ ଶାବକମାନେ ପରିପକ୍ୱତା ଲାଭ କରନ୍ତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରର ରଙ୍ଗ ନିଜ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଚକ୍ରର ଶେଷ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ । ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍‍ମାନଙ୍କ ଜୀବନ କାଳ ପ୍ରାୟ ୨୫ ବର୍ଷ ।

ଅଧିବାସ
ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଦିବାଂଗ୍ ନଦୀର ପୂର୍ବ ପଟେ ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍‍ମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । Choudhury, A.U. (1987) Notes on the distribution and conservation of Phayre’s leaf monkey and Hoolock gibbon in India. Tigerpaper 14(2): 2-6 ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍‍ମାନଙ୍କ ବସବାସ କ୍ଷେତ୍ର ହେଉଛି ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତର ସମଗ୍ର ସପ୍ତ ଭଗିନୀ ରାଜ୍ୟ ; ଯଥା : ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଆସାମ, ମଣିପୁର, ମେଘାଳୟ, ମିଜୋରାମ, ନାଗାଲ୍ୟାଣ୍ଡ୍ ଓ ତ୍ରିପୁରା । ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍‍କୁ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର “ପ୍ରାଦେଶିକ ପଶୁ”ର ମାନ୍ୟତା ମିଳିଛି । Choudhury, A.U. (1991) Ecology of the Hoolock gibbon, a lesser ape in the tropical forests of North-eastern India. J. Tropical Ecology 7: 147-153. Cambridge.Choudhury, A.U. (2006) The distribution and status of hoolock gibbon, Hoolock hoolock, in Manipur, Meghalaya, Mizoram, and Nagaland in Northeast India. Primate Conservation 20: 79-87

ବର୍ଗୀକରଣ
ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି ଗିବନ୍‍ମାନଙ୍କ ବର୍ଗୀକରଣରେ ବାରମ୍ବାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି । ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ, ସିଆମାଂଗ୍ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗିବନ୍‍ଙ୍କୁ ହାଇଲୋବେଟ୍‍ସ୍ (ଇଂରାଜୀରେ Hylobates) ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ କେତେକ ଗବେଷଣା ପରେ ପ୍ରଥମେ Symphalangus ପ୍ରଜାତିକୁ ମିଶାଇ ଏହି ଶ୍ରେଣୀକୁ ତିନୋଟି ଉପ-ଶ୍ରେଣୀରେ ଓ ବୁନୋପିଥେକସ୍ (Bunopithecus)ର ଆବିଷ୍କାର ପରେ ଚାରୋଟି ଉପ-ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଗଲା । ଗିବନ୍ ପରିବାରର ଏହି ଚାରୋଟି ଉପ-ଶ୍ରେଣୀକୁ ପରେ ପ୍ରଜାତି ମାନ୍ୟତା ମିଳିଲା । ତେବେ ଚୀନର ସିଜୁଆନ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ପୂର୍ବେ ବାସ କରୁଥିବା କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଲୁପ୍ତ ବୁନୋପିଥେକସ୍ ସେରିକସ୍ ନାମକ ଏକ ବଣମଣିଷ ହିଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୃଶ୍ୟମାନ ବୁନୋପିଥେକସ୍‍ର ମୂଳ ପ୍ରଜାତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ହୁଲକ୍ ପ୍ରଜାତି ଓ ବୁ. ସେରିକସ୍ ପ୍ରଜାତି ଯଥେଷ୍ଟ ଭିନ୍ନ ବୋଲି ଜଣା ପଡ଼ିଲା ପରେ “ହୁଲକ୍” ନାମ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜାତିରେ ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍‍ମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍‍ମାନଙ୍କ ଦୁଇ ଉପ-ପ୍ରଜାତି ପ୍ରଜାତିର ମାନ୍ୟତା ପାଇଛନ୍ତି ।  ସଦ୍ୟ ଅନ୍ୱେଷଣରୁ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତରେ “ମିଶ୍ମି ପାହାଡ଼ ହୁଲକ୍” (ଇଂରାଜୀରେ Hoolock hoolock mishmiensis) ନାମକ ଏକ ନୂତନ ପ୍ରଜାତି ଚିହ୍ନଟ କରଯାଇଛି । Choudhury, A.U. (2013) Description of a new subspecies of Hoolock gibbon Hoolock hoolock from North East India. NL. & J. the Rhino Foundation for nature in North East Indiua 9: 49-59. ୨୦୧୭ ମସିହାରେ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଚୀନରେ “ହୁଲକ୍ ତିଆନ୍-ଜିଂଗ୍” ନାମକ ଏକ ଉପ-ପ୍ରଜାତି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି ଓ ଚୀନରେ ଏହି ପ୍ରକାର ହୁଲକ୍‍ଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ବୋଲି ଗଣନାର ଜଣା ପଡ଼ିଛି ।

ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍‍ର ଉପ-ପ୍ରଜାତିମାନ ହେଲେ :
 ପଶ୍ଚିମ ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍ ବା Hoolock hoolock
 ପୂର୍ବ ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍ ବା Hoolock leuconedys
 ଆକାଶଚାରୀ ହୁଲକ୍ ଗିବନ୍ ବା Hoolock tianxing

ଆଧାର

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଂକ୍
ARKive - images and movies of the hoolock gibbon (Bunopithecus hoolock) 
Hoolock gibbon photos
Hoolock gibbon songs
Gibbon Conservation Center
Hoolock gibbon photos taken in the wild 
 Primate Info Net Hoolock factsheet

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ
ବଣ ମଣିଷ

ଓରାଂଗୁଟାନ୍

ଚିମ୍ପାଞ୍ଜି

ଶ୍ରେଣୀ:ବାନର