ମେଣ୍ଢା

ଗୃହପାଳିତ ମେଣ୍ଢା (Domestic sheep /Ovis aries) ଏକ ଚତୁସ୍ପଦ (quadrupedal) ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ (mammal) ରୋମନ୍ଥନ‌କାରୀ ପ୍ରାଣୀ ଯାହାକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ପୋଶାଯାଏ । ଅଧିକାଂଶ ରୋମନ୍ଥନ‌କାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଳି ଏମାନେ ଆର୍ଟିଓଡାକ୍ଟିଲା ଅର୍ଡ଼ର ସଭ୍ୟ । ଯଦିଓ ଓଭିସ ଜେନସର ଅନେକ ପ୍ରଜାତିଙ୍କୁ ମେଣ୍ଢା ନାମ ଦିଆଯାଏ, ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ଓଭିସ ଆରିସ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ । ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ଏକ ବିଲିଅନ ବା ଶହେ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ସର୍ବାଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ମେଣ୍ଡା ପ୍ରଜାତିର ପ୍ରାଣୀ । ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ ମାଈ ମେଣ୍ଢାକୁ ଇଂରାଜୀରେ ଇଉଇ (ewe) କୁହାଯାଏ, ଅଣ୍ଡିରାକୁ ରାମ (ram) ବା ଟୁପ (tup) କୁହାଯାଏ; ଖାସୁ ହୋଇଥିବା ପ୍ରାଣୀକୁ ୱେଦର (wether), ଓ ଛୁଆକୁ ଲ୍ୟାମ୍ବ (lamb) କୁହାଯାଏ । 

ୟୁରୋପ ଓ ଏସିଆର ଥିବା ବଣୁଆ ମୌଫ୍ଲନ (mouflon) ପ୍ରାଣୀର ବଂଶଧର ମେଣ୍ଢା ହୋଇପାରେ । ପୁରାତନ କାଳରୁ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଲକ୍ଷରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା ମେଣ୍ଢାମାନଙ୍କୁ ଅଧୁନା ମାଂସ,  ଓ କ୍ଷୀର ନିମନ୍ତେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି । ପଶମ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ଏହାର ରୁମକୁ କାଟି (shearing) ଉଲ (wool) ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଏ । ମେଣ୍ଢା ଛୁଆ ମାଂସକୁ ଇଂରାଜୀରେ ଓଭାଇନ Ovine ଓ ବଡ଼ ମେଣ୍ଢାର ମାଂସକୁ ମଟନ (:en:mutton) କୁହାଯାଏ । ଅଧୁନା ଉଲ ଓ ମାଂସ ପାଇଁ ମେଣ୍ଢା ଅତି ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଛି ଓ ବେଳେ ବେଳେ ତାର ଚର୍ମ (pelts), କ୍ଷୀର ଓ ବିଜ୍ଞାନ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଉଛି । 

ପୃଥିବୀର ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନରେ ଏହାକୁ କୃଷିକର୍ମରେ ନିୟୋଜିତ କରାଯାଏ ଓ ଅଧିକାଂଶ ସଭ୍ୟତାରେ ଏହା ଏକ ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ହୋଇଆସିଛି । ଅଧୁନା ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ନିଉଜିଲାଣ୍ଡ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ତ‌ଥା ବ୍ରିଟିଶ ଦ୍ୱୀପ‌ପୁଞ୍ଜରେ (British Isles) ମେଣ୍ଢା ପାଳନ କରାଯାଏ । 

ମେଣ୍ଢା ପାଳନରେ ଦେଶ ବା ସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବ‌ହାର କରନ୍ତି । ପୁରାତନ ଇଂରାଜୀ (Old English)ର  ଶବ୍ଦରୁ ମଧ୍ୟ ଇଂରାଜୀ (Middle English) ସମୟରେ ସିପ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଗଲା । ମେଣ୍ଢା ଉଭୟ ଏକ ଓ ବ‌ହୁବଚନରେ ବ୍ୟବ‌ହୃତ ହୁଏ । ମେଣ୍ଢା ଦଳକୁ ଫ୍ଲକ୍, ହର୍ଡ଼ (herd) ବା ମ‌ବ କୁହାଯାଏ । ବୟସ ଅନୁସାରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅନେକ ନାମକରଣ ହୋଇଥାଏ । 

ଇତିହାସ ଅନୁସାରେ ଚାଷକାମ ନିମନ୍ତେ ଏହା ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପଶୁ, ମାନବ ସଂସ୍କୃତିରେ ଏହା ଓତଃପ୍ରୋତ ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ । ଆଧୁନିକ ଭାଷା ଓ ସିମ୍ବୋଲୋଜିରେ (symbology) ମଧ୍ୟ ଏହାର ସ୍ତାନ ଅଛି । ବିଭିନ୍ନ ଭାଷା, ଆବ୍ରାହାମିକ ଧର୍ମ ପରମ୍ପରା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଗୋଲ୍ଡେନ ଫ୍ଲିସ କାହାଣୀ ଭଳି ପୁରାଣମାନଙ୍କରେ ମେଣ୍ଢାର ସ୍ଥାନ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଛି । ଉଭୟ ପୁରାତନ ଓ ଆଧୁନିକ ଯୁଗର ଧର୍ମକର୍ମରେ ଏହାକୁ ବଳି ଦେବା ପ୍ରଥା ଚାଲିଆସିଛି । 

ଇତିହାସ
ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ଓ ତାଙ୍କର ବଣୁଆ ପୁର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ତ‌ଥା ପୂର୍ବଜଙ୍କ ବିଷୟ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅଛି । 

ପ୍ରଜାତି

ଗୃହପାଳୀତ ମେଣ୍ଢା ଏକ ବ‌ହୁ-ଲକ୍ଷ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଏମାନଙ୍କର ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ପ୍ରଜାତି ଅଛନ୍ତି ଓ ବିଭିନ୍ନ କର୍ମ ସାଧନ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଛି ।  
ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଏକ ହଜାରରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବୋଲି ଅନେକ ଉତ୍ସ ଦାବୀ କରେ । 

 ଆଧାର