ହେପାଟିକ ଏନସେଫାଲୋପାଥି

ହେପାଟିକ ଏନସେଫାଲୋପାଥି ବା ଏଚଇ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Hepatic encephalopathy ବା HE) ଏକ ରୋଗ ଯେଉଁଥିରେ ଯକୃତ ଫେଲ (liver failure) ଯୋଗୁ ଚେତନା ସ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତିତ (altered level of consciousness) ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଧୀରେ ବା ହଠାତ୍ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଚେତନା ସ୍ତର (Altered level of consciousness), ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଆବେଗ (mood), ପରିବର୍ତ୍ତିତ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ (:en:personality), ଚଳପ୍ରଚଳ ସମସ୍ୟା ଆଦି ଦେଖାଯାଏ ।  ରୋଗ ଆଗେଇ ଗଲେ କୋମା ହୋଇପାରେ ।


କ୍ରନିକ ଯକୃତ ରୋଗ ଥିଲେ ହେପାଟିକ ଏନସେଫାଲୋପାଥି ହୋଇପାରେ । ସଂକ୍ରମଣ (Infections), ପାକଅନ୍ତନଳୀ ରକ୍ତସ୍ରାବ (GI bleeding), କୋଷ୍ଟକାଠିନ୍ୟ (constipation), ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ ସମସ୍ୟା (electrolyte problems), କେତେକ ଔଷଧ ଆଦି ଏହି ରୋଗ ଟ୍ରିଗର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ରକ୍ତରେ ଆମୋନିଆ ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ କାରଣ ଯକୃତ ଆମୋନିଆ (ammonia) ନିଷ୍କାସନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଅନ୍ୟ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ ଦୂର କରି ଏହି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ରୋଗ ନିଧାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ରକ୍ତ ଆମୋନିଆ ସ୍ତର, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଏନସେଫାଲୋଗ୍ରାମ (electroencephalogram), ମସ୍ତିଷ୍କର ସିଟି ସ୍କାନ (CT scan) ପରୀକ୍ଷାର ଉପ‌ଯୋଗ କରାଯାଏ । 


ଚିକିତ୍ସା କଲେ ହେପାଟିକ ଏନସେଫାଲୋପାଥି ଭଲ ହେବା ସମ୍ଭାବନା ରହେ ।  ସ‌ହାୟକ ଯତ୍ନ (Supportive care), ଟ୍ରିଗର ରୋଗମାନଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା କଲେ ଏହା ସମ୍ଭବ ହୁଏ । ଆମୋନିଆ ସ୍ତର କମେଇବା ପାଇଁ ବାରମ୍ଭାର ଲାକ୍ଟୁଲୋଜ (lactulose) ଦିଆଯାଏ । ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ (antibiotics) ଓ ପ୍ରୋବାୟୋଟିକ (probiotics) ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇପାରେ । ରୋଗ ସାଂଘାତିକ ହୋଇଥିଲେ ଯକୃତ ଟ୍ରାନ୍ସପ୍ଲାଣ୍ଟ (liver transplant) କରିବା ଫଳରେ ଅବସ୍ଥାରେ ଉନ୍ନତି ହୁଏ ।    ,       


ସିରୋସିସ ରୋଗୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୪୦% ରୋଗୀଙ୍କର ହେପାଟିକ ଏନସେଫାଲୋପାଥି ରୋଗ ହୁଏ । ସିରୋସିସ ରୋଗ ସ‌ହିତ ହେପାଟିକ ଏନସେଫାଲୋପାଥି ରୋଗ ଥିଲେ ରୋଗୀ ଏକ ବର୍ଷରୁ କମ ସମୟ ବଞ୍ଚିପାରେ ।  ଯକୃତ ଟ୍ରାନ୍ସପ୍ଲାଣ୍ଟ (liver transplant) କରାଗଲା ପରବର୍ତ୍ତୀ ୫ ବର୍ଷରେ ୩୦% ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ଭାବନା ରହେ । ଏହି ରୋଗ ବିଷୟରେ ୧୮୬୦ ମସିହାରୁ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି । 

 ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ 
ସାମାନ୍ୟ ଧରଣର ହେପାଟିକ ଏନସେଫାଲୋପାଥି ରୋଗ ହୋଇଥିଲେ ଚିକିତ୍ସାକୀୟ ଚିହ୍ନଟ କଷ୍ଟକର ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ନିଉରୋସାଇକୋଲୋଜିକାଲ ପରୀକ୍ଷା (neuropsychological testing) କରି ଦର୍ଶାଯାଇପାରେ । ଭୁଲାପଣିଆ, ସାମାନ୍ୟ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ଚିଡ଼ଚିଡ଼ା ପ୍ରକୃତି ଅନୁଭବ ହୁଏ । ରୋଗର ପ୍ରଥମ ସୋପାନରେ ବିପରିତ ଶୟନ ଅଭ୍ୟାସ (ରାତିରେ ଜାଗ୍ରତ ଓ ଦିନରେ ନିଦ୍ରା) ଦେଖାଯାଏ । ଦ୍ୱିତୀୟ ସୋପାନରେ ଅଳସୁଆମି ଓ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ । ତୃତୀୟ ସୋପାନରେ ଅତିଶୟ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ । ଚତୁର୍ଥ ସୋପାନରେ କୋମା ହୋଇଯାଏ । 

ହେପାଟିକ ଏନସେଫାଲୋପାଥି ଅଧିକ ସାଂଘାତିକ ହୋଇଥିଲେ ଚେତନା ସ୍ତରରେ ଦୃତ ଅବନତି ହୁଏ, ଅଳସୁଆମିରୁ ତନ୍ଦ୍ରା (somnolence) ଓ ପରିଶେଷରେ କୋମା ହୁଏ । ଏହାର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସୋପାନରେ ରୋଗୀର ଅବ‌ୟବ ଝଟକା ହୁଏ (asterixis, "liver flap" due to its flapping character) ଓ ତନ୍ଦ୍ରା ଗଭୀର ହେଲେ ଏହା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ । ଏହା ପରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତ୍ମକ ଭାବ ଓ ସ୍ମୃତିହୀନ ଭାବ ହୁଏ ଓ ବ୍ୟବ‌ହାରିକ ଅସଂଯମତା ଦେଖାଯାଏ । ତୃତୀୟ ସୋପାନରେ ସ୍ନାୟୁ ପରୀକ୍ଷା କଲେ କ୍ଲୋନସ ଓ ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ବାବିନସ୍କି ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ଅଧିକ ଅଗ୍ରଗତି ଥିଲେ ବାତ (seizure) ଓ କୋମା ହୁଏ ଓ ସେରାବ୍ରାଲ ଇଡିମା (cerebral oedema) ଯୋଗୁ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ । 

 ଆଧାର 

 ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍କ 

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଟାଇଗର ପ୍ରକଳ୍ପ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୧୮ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗଢ଼ା ଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗ