କାଠଫେଡ଼ା ପକ୍ଷୀ

କାଠଫେଡ଼ା ପକ୍ଷୀ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Indian nuthatch, ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ Sitta castanea) ସିଟ୍ଟିଡାଏ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ପକ୍ଷୀ । ପୂର୍ବେ ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ବାଦାମୀ-ପେଟ କାଠଫେଡ଼ା ପକ୍ଷୀ (‘‘chestnut-bellied nuthatch’’, ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ ‘‘Sitta cinnamoventris’’) ସହ ମିଶାଇ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଜାତି ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉଥିଲା ।ଡଃ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର କର, ଡଃ ସଂଜତ କୁମାର ସାହୁ, ଶାରଦା ପତି, ଡଃ ବି. କେ. ସେନାପତି(୧୯୯୯) ପକ୍ଷୀ ନିରୀକ୍ଷଣ ପୁସ୍ତକ ୨୦୦୫ ମସିହାର ଲେଖାରେ ରାସ୍ମୁସେନ୍ ଓ ଆଣ୍ଡର୍ଟନ୍ ଏହାକୁ ବାଦାମୀ-ପେଟ କାଠଫେଡ଼ା  ପକ୍ଷୀଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ୍ ପକ୍ଷୀ ବୋଲି କହିଥିଲେ ।Rasmussen, P. C. & J. Anderton (2005) The Birds of South Asia:The Ripley Guide. Smithsonian Institution and Lynx Edicions.

 ପରିବାସ ଓ ଭୌଗୋଳିକ ବ୍ୟାପ୍ତି 
ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଭାରତ, ବଙ୍ଗଳାଦେଶ ଓ ନେପାଳ ପ୍ରଭୃତି ଦେଶରେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ଭାରତୀୟ କାଠଫେଡ଼ା ପକ୍ଷୀ (ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ପ୍ରାଟେରି ଉପପ୍ରଜାତି ସହ) ମୁଖ୍ୟତଃ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ତେରାଇ ଓ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଭୂମିରୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାରତ, ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳା, ସୁନ୍ଦରବନ ଓ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ଉପ-କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଓ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଶୁଷ୍କ ଅରଣ୍ୟ, ଉପ-କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଓ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଆର୍ଦ୍ର ଅରଣ୍ୟ, ଉପ-କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଓ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଆର୍ଦ୍ର ପାର୍ବତ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଏହି ପକ୍ଷୀର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବାସ ।

 ଗଠନ ଓ ବ୍ୟବହାର 
ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ ପକ୍ଷୀର ଶରୀରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୧୨ ସେଣ୍ଟିମିଟର ଏବଂ ଓଜନ ପାଖାପାଖି ୧୫ ଗ୍ରାମ । ଏହା ଏକ ଛୋଟ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟ ପକ୍ଷୀ । ପିଠି ପଟ ପାଉଁଶିଆ ନୀଳ । ପିଠି ଉପରେ ଏକ କଳା ପଟି ଦାଗ ରହିଥାଏ । ଏହାର ଲାଞ୍ଜର ରଙ୍ଗ କଳା ଓ ଏହାର ପ୍ରାନ୍ତରେ ଧଳା ଚିହ୍ନ ରହିଥାଏ । ପାଉଁଶିଆ ପିଠି ଓ ବାଦାମୀ ପେଟ ବିଶିଷ୍ଟ ଭାରତୀୟ ଉପଦ୍ୱୀପର ଏହା ଏକମାତ୍ର କାଠଫେଡ଼ା ପ୍ରଜାତି । ଏହାର ଥଣ୍ଟଟି ଛୋଟ । ଏହାର କପାଳରେ କଳା ଉପରେ ଧଳା ପର ରହିଥାଏ । କାଠଫେଡ଼ାର ତଳିପେଟ ଅବସନ୍ନ ହଳଦି ରଙ୍ଗର । 

କାଠଫେଡ଼ା ପକ୍ଷୀଙ୍କଠାରେ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବହାର ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ନିଜ ଜାତିର ପକ୍ଷୀଙ୍କ ସହ ଯୁଗଳରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀଙ୍କ ସହ ଏମାନେ ମିଶି ବୁଲିବା ଦେଖାଯାଏ । ବିଭିନ୍ନ ପୋକଜୋକ, ଭୂଇଁ କଙ୍କଡ଼ା, ଶସ୍ୟ, ଜନ୍ଦା ପିମ୍ପୁଡ଼ି, ଗୋବରା ପୋକ, ମଞ୍ଜି ଇତ୍ୟାଦି ଏମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଆହାର ।   

 ପ୍ରଜନନ 
ଫେବୃଆରୀରୁ ଜୁଲାଇ ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ଋତୁ । ଗଛର ଖୋପ ଓ କୋରଡ଼ ଦେଖି ଏମାନେ ଘାସ, ପତ୍ର ଓ ଡାଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରି ନିଜର ବସା ବାନ୍ଧିଥାନ୍ତି । ମାଈ କାଠଫେଡ଼ା ଏକା ଥରକେ ୪ରୁ ୫ ଗୋଟି ଅଣ୍ଡା ଦେଇଥାଏ । ଗୋଲାପୀ ରଙ୍ଗର ଅଣ୍ଡା ଗୁଡ଼ିକରେ ଲାଲ୍ ଛିଟଦାଗ ରହିଥାଏ । ଉଭୟ ଅଣ୍ଡିରା ଓ ମାଈ କାଠଫେଡ଼ା ବସା ଗଢ଼ିବା, ଅଣ୍ଡା ଉଷୁମାଇବା ଓ ଶାବକଙ୍କ ଲାଳନପାଳନ ଦାୟିତ୍ୱ ବହନ କରିଥାନ୍ତି । 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଏସୀୟ ପକ୍ଷୀ