ଚଣ୍ଡୁଳ ପକ୍ଷୀ

ଚଣ୍ଡୁଳ ପକ୍ଷୀ ବା ଚଣ୍ଡୂଳ ପକ୍ଷୀ ବା ଭରତିଆ ପକ୍ଷୀ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Oriental Skylark ବା Small Skylark, ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ Alauda gulgula) ସ୍କାଏଲାର୍କ୍ ପ୍ରଜାତିର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ରାକାର ପକ୍ଷୀ । ଦକ୍ଷିଣ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ପୂର୍ବ ୟୁରେସିଆରେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଜାତି ବ୍ୟାପ୍ତ । ନିଜ ପ୍ରଜାତିର ଅନ୍ୟ ସ୍କାଏଲାର୍କ୍ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ପରି ଏହି ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ  ମୁଖ୍ୟତଃ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ତୃଣଭୂମିରେ ବିଚରଣ କରେ ଏବଂ କୀଟପତଙ୍ଗ ଓ ମଞ୍ଜି ଇତ୍ୟାଦି ଆହରଣ କରିଥାଏ ।

 ବର୍ଗୀକରଣ 
ଇଂରାଜୀ ସୈନ୍ୟ ଓ ପରିବେଶବିତ୍ ଜେମ୍‍ସ୍ ଫ୍ରାଙ୍କଲିନ୍ ୧୮୩୧ ମସିହାରେ ଚଣ୍ଡୁଳ ପ୍ରଜାତି ବିଷୟରେ ଲେଖିଥିଲେ ଓ ସେ ପ୍ରଥମେ ଏହାର ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ ଅଲୌଡା ଗୁଲ୍‍ଗୁଲା (Alauda gulgula) ବୋଲି ରଖିଥିଲେ । ଗୁଲ୍‍ଗୁଲା ନାମ ଦେବାର କାରଣ କିନ୍ତୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ । ଲାଟିନ୍ ଭାଷାରେ ଗୁଲା ଶବ୍ଦ ଗଳା ବା ତଣ୍ଟିକୁ ବୁଝାଇଥାଏ ଓ ଗୁଲ୍‍ଗୁଲା ବୋଧହୁଏ କଣ୍ଠର ସଙ୍ଗୀତରୂପୀ ପରିପ୍ରକାଶ ।

ଚଣ୍ଡୁଳ ପକ୍ଷୀର ଅନ୍ୟ କିଛି ସାଧାରଣ ନାମ ହେଉଛି “ଭାରତୀୟ ସ୍କାଏଲାର୍କ୍”, “ପ୍ରାଚ୍ୟ ସ୍କାଏଲାର୍କ୍”, “କ୍ଷୁଦ୍ର ସ୍କାଏଲାର୍କ୍” । ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଭରଦ୍ୱାଜ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । 

 ଉପପ୍ରଜାତି 
ଚଣ୍ଡୁଳର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ୧୩ଟି ଉପପ୍ରଜାତି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି : 

 କାଶ୍ମୀରୀ ଚଣ୍ଡୁଳ (A. g. lhamarum) - ରିଖାର୍ଡ୍ ମାଇନେର୍ଟଜ୍‍ହାଗେନ୍ ଓ ଆନ୍ନି ମାଇନେର୍ଟଜ୍‍ହାଗେନ୍, ୧୯୨୬: ଏମାନେ ପାମିର ମାଳଭୂମି ଓ ପଶ୍ଚିମ ହିମାଳୟରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି
 A. g. inopinata - ଭାଲେଣ୍ଟିନ୍ ବିଆଞ୍ଚି, ୧୯୦୫: ଏମାନେ ତିବ୍ବତୀୟ ମାଳଭୂମି ଓ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଚୀନରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
 A. g. vernayi - ଅର୍ନଷ୍ଟ୍ ମାୟର୍, ୧୯୪୧: ଏମାନେ ପୂର୍ବ ହିମାଳୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଚୀନରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
 ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଚଣ୍ଡୁଳ (A. g. inconspicua) ବା ତୁର୍କ ଚଣ୍ଡୁଳ - ନିକୋଲାଇ ସେୱେର୍ତ୍ସୋଭ୍, ୧୮୭୩: ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏମାନଙ୍କୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜାତି ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଲା । ଏମାନେ ଦକ୍ଷିଣ କାଜାକ୍‍ସ୍ତାନରୁ ନେଇ ପୂର୍ବ ଇରାନ, ପାକିସ୍ତାନ ଓ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଇଥାନ୍ତି ।
 A. g. gulgula - ଜେମ୍‍ସ୍ ଫ୍ରାଙ୍କଲିନ୍, ୧୮୩୧: କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ଉତ୍ତର ଭାରତରୁ ନେଇ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ତର ଇଣ୍ଡୋଚୀନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାଏ ।
 A. g. dharmakumarsinhjii - ହୁମାୟୂଁ ଅବ୍ଦୁଲାଲି, ୧୯୭୬: ପଶ୍ଚିମ-କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାରତରେ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାଏ ।
 A. g. australis - ୱିଲିୟମ୍ ଏଡ୍ୱିନ୍ ବ୍ରୁକ୍‍ସ୍, ୧୮୭୩: ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜାତି ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଲା । ଏମାନେ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି ।
 A. g. weigoldi - ଅର୍ନଷ୍ଟ୍ ହାର୍ଟର୍ଟ୍, ୧୯୨୨: କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ପୂର୍ବ ଚୀନରେ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
 A. g. coelivox - ରବର୍ଟ୍ ସ୍ୱିନ୍‍ହୋ, ୧୮୫୯: ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଚୀନ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଭିଏତନାମରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତିକୁ ପ୍ରଥମେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜାତିର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
 A. g. sala - ରବର୍ଟ୍ ସ୍ୱିନ୍‍ହୋ, ୧୮୭୦: ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଚୀନର ହାଇନାନ୍ ଦ୍ୱୀପରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତିକୁ ପ୍ରଥମେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜାତିର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
 A. g. herberti -  ଅର୍ନଷ୍ଟ୍ ହାର୍ଟର୍ଟ୍, ୧୯୨୩: କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ପୂର୍ବ ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡରୁ ନେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଭିଏତନାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
 A. g. wattersi -  ରବର୍ଟ୍ ସ୍ୱିନ୍‍ହୋ, ୧୮୭୧: ତାଇୱାନରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତିକୁ ପ୍ରଥମେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜାତିର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
 A. g. wolfei - ମାସୌଜି ହାଚିସୁକା, ୧୯୩୦: ଉତ୍ତର ଫିଲିପାଇନ୍ସର ଲୁଜନ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଉପପ୍ରଜାତି ଦେଖାଯାଏ ।

 ବିବରଣୀ 
ଚଣ୍ଡୁଳର ଶରୀରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୧୬ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ । ଏମାନଙ୍କ ଉପର ପଟର ରଙ୍ଗ ହଳଦି ମିଶା ମାଟିଆ, ଲାଞ୍ଜର ବାହାର ପଟଟି ଧଳା ଓ ଏହା ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଛୋଟ ଶିଖା ରହିଥାଏ । ଉଭୟ ମାଈ ଓ ଅଣ୍ଡିରା ଚଣ୍ଡୁଳ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିବାକୁ ଏକା ପରି । 

 ପରିସ୍ଥିତିକ ବ୍ୟବହାର 
ଏମାନେ ବାରମ୍ବାର ରଡ଼ି କରି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ି ପଳାନ୍ତି ଓ ପୁଣି କିଛି ସମୟରେ ଭୂପୃଷ୍ଠକୁ ଫେରି ଆସନ୍ତି । ଅଣ୍ଡିରାମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ମାଈମାନଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ କାକଳି ଧ୍ୱନି ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି । 

 ଆଧାର 

 ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଂକ୍ 

 Haryana Online
 Birding in Taiwan

ଶ୍ରେଣୀ:ପକ୍ଷୀ