ପାରାସେଟାମୋଲ ବିଷକ୍ରିୟା

ପାରାସେଟାମୋଲ ବିଷକ୍ରିୟା ବା ଆସେଟାମିନୋଫେନ ବିଷକ୍ରିୟା (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Paracetamol poisoning, also known as acetaminophen poisoning) ଅତ୍ୟଧିକ ପାରାସେଟାମୋଲ (ଆସେଟାମିନୋଫେନ) ବ୍ୟବ‌ହାର କଲେ ସଂଘଟିତ ହୁଏ । ଅତ୍ୟଧିକ ପାରାସେଟାମୋଲ ସେବନର ପ୍ରଥମ ୨୪ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ବା ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ପ୍ରଥମେ  ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ (Non specific) ଥକ୍କାଣ, ଉଦର ଯନ୍ତ୍ରଣା (abdominal pain), ଅଇ (nausea) ଆଦି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ । ଏହାର ଦୁଇ ଦିନ ପରେ ହଳଦିଆ ଚମ, ରକ୍ତ ଜମାଟ ସମସ୍ୟା (blood clotting problems), ହେପାଟିକ ଏନ‌କେଫାଲୋପାଥି (confusion) ଲକ୍ଷଣମାନ ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ଅଧିକ ଜଟିଳ ହେଲେ ବୃକ୍‌କ ଫେଲ (Kidney failure), ଅଗ୍ନାଶୟ ପ୍ରଦାହ, ହାଇପୋଗ୍ଲାଏସେମିଆ (low blood sugar), ଲାକଟିକ ଏସିଡୋସିସ (lactic acidosis) ବେମାରୀ ହୋଇପାରେ । ମୃତ୍ୟୁ ନହେଲେ ପ୍ରାୟ ୨ସପ୍ତାହ ପରେ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ସୁସ୍ଥ ହୋଇଯାଏ । ଚିକିତ୍ସା ନ ପାଇଲେ ଅଳ୍ପ କେତେକ ରୋଗୀ ଭଲ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ରୋଗୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ । 

ଦୁର୍ଘଟଣା ବା ଅତ୍ମହତ୍ୟା (attempt to end one's life) କାରଣରୁ ଏହି ବିଷକ୍ରିୟା ହୁଏ । ମଦ୍ୟାତ୍ୟୟ, କୁପୋଷଣ, ଅନ୍ୟ କେତେକ ଔଷଧ ଯୋଗୁ ଏହି ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ । ପାରାସେଟାମୋଲ ଯୋଗୁ ଯକୃତ ବିଷାକ୍ତ (Liver damage) ନହୋଇ ଏହାର ଏକ ମେଟାବୋଲାଇଟ (metabolite), ଏନଏପିକ୍ୟୁଆଇ (N-acetyl-p-benzoquinone imine ବା NAPQI) ଯୋଗୁ ହୁଏ । 
ଏନଏପିକ୍ୟୁଆଇ ଯକୃତର ଗ୍ଲୁଟାଥାୟୋନ (glutathione) କମେଇ ଯକୃତ ଜୀବକୋଷଗୁଡ଼ିକ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ । ରକ୍ତରେ ପାରାସେଟାମୋଲ ସ୍ତର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଅନ୍ତରରେ ପରୀକ୍ଷା କରି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ଏହାର ଫଳକୁ ରୁମାକ-ମାଥିଉ ନର୍ମୋଗ୍ରାମରେ (Rumack-Matthew nomogram) ଅଙ୍କିତ କରି ଦେଖାଯାଏ ।

ବିଷକ୍ରିୟାର ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାରେ ଆସିଲେ ଆକ୍ଟିଭେଟେଡ ଚାରକୋଲ ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ ।  activated charcoal  ବାନ୍ତି (vomit) କରେଇବା ପଦ୍ଧତି ସୁପାରିସ କରାଯାଏ ନାହିଁ । ଏହାର ସମ୍ଭାବନା ଥିଲେ ଆଣ୍ଟିଡୋତ ଆସେଟାଇଲସିସ୍ଟିନ (acetylcysteine) ଦିଆଯାଏ । ଅତି କମ୍‌ରେ ୨୪ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଔଷଧ ଦିଆଯାଏ । ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କଲାପରେ ମାନସିକ (Psychiatric) ଯତ୍ନ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ । ଯକୃତ ସାଂଘାତିକ ମାତ୍ରାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ଯକୃତ ପ୍ରତିରୋପଣ (liver transplant) କରାଯାଏ ।  ଏସିଡୋସିସ (low blood pH) ଓ ରକ୍ତ ଲାକ୍ଟେଟ (blood lactate) ମାତ୍ରା ଅଧିକ ହେଲେ, ରକ୍ତ ଜମାଟ ଅସୁବିଧା ହେଲେ, ବା ହେପାଟିକ ଏନ‌କେଫାଲୋପାଥି (hepatic encephalopathy) ହେଲେ ଟ୍ରାନ୍ସପ୍ଲାଣ୍ଟ ବା ପ୍ରତିରୋପଣ କରାଯାଏ । ପ୍ରରମ୍ଭରୁ ଚିକିତ୍ସା କଲେ କ୍ୱଚିତ ଯକୃତ ନଷ୍ଟ ହୁଏ । ଏହା ଯୋଗୁ ୦.୧% କେଶ୍‌ର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ । 


ସନ ୧୯୬୦ରେ ପ୍ରଥମ ପାରାସେଟାମୋଲ ବିଷକ୍ରିୟା ବିଷୟ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା । ବିଷକ୍ରିୟା ହାର ସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ ବଦଳିଯାଏ । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ବର୍ଷକୁ ପ୍ରାୟ ୧୦୦,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ କେଶ୍ ହୁଏ ।  ସଂଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଏହାର ସର୍ବାଧିକ ଅତିମାତ୍ରା ସେବନର କୁଖ୍ୟାତି ଅଛି । ବଡ଼ ପିଲାମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଏହାର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି । ସଂଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଆକ୍ୟୁଟ ଯକୃତ ନଷ୍ଟ (acute liver failure)  ହେବାର ଏହା ସାଧାରଣ କାରଣ ରୂପେ ବିବେଚିତ ହୋଇଛି ।


 ଆଧାର 

 External links 



ଶ୍ରେଣୀ:ଔଷଧ
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ