କୁକୁଭ

କୁକୁଭ (ଇଂରାଜୀରେ pheasant-tailed jacana, ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ନାମ Hydrophasianus chirurgus) ଜଳାଶୟ ପରି ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରେ । ଏହି ପକ୍ଷୀ ଜକାନିଡାଏ ପରିବାରର । ଏମାନଙ୍କ ପାଦ ଓସାରିଆ ଓ ପଞ୍ଝା ଭାସମାନ ପାଣି ଗୁଳ୍ମ ଓ ଗଛ ଉପରେ ଚାଲିବାରେ ବେଶ୍ ସହାୟକ ହୁଏ । ଅଗଭୀର ହ୍ରଦ ଓ ଜଳାଶୟ କୁକୁଭମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅଧିବାସ । କୁକୁଭ ଚଢ଼େଇ ପାଣିରେ ପହଁରି ପାରେ । କିନ୍ତୁ ଏହି ପକ୍ଷୀ ଭାସମାନ ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ ଉପରେ ଚାଲି ଚାଲି ବୁଲିବା ପସନ୍ଦ କରେ । ମାଈ କୁକୁଭ ଅଣ୍ଡିରା କୁକୁଭଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗୀ ଏବଂ ମାଈ କୁକୁଭମାନେ ଏକାଧିକ ଅଣ୍ଡିରା ସାଥୀଙ୍କ ସହଚରୀ ହୋଇ ରହନ୍ତି ।

ଭୌଗୋଳିକ ବିତରଣ
ଏହି ପକ୍ଷୀ ଭାରତ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଏପରି ଅନେକ ଦେଶରେ ପ୍ରଜନନ କରିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏମାନେ ନିଜ ବସବାସ କରିବା ଅଞ୍ଚଳରୁ ବେଶୀ ଦୂରକୁ ଯିବା ଦେଖାଯାଇ ନାହିଁ । ଦକ୍ଷିଣ ଚୀନ ଓ ହିମାଳୟରେ ବସବାସ କରୁଥିବା କୁକୁଭ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ପ୍ରବାସ କରିବା ଦେଖାଯାଏ । ତାଇୱାନ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ କୁକୁଭ ଦେଖାଯାନ୍ତି ଓ ସେଠାରେ ଏମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତି ସଙ୍କଟାପନ୍ନ । ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ମଧ୍ୟ କୁକୁଭ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ୨୦୧୭ ମସିହାର ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ଭୁଟାନର ଜିଂମେ ଦୋର୍ଜି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର କିଛି ବନବିଭାଗ କର୍ମଚାରୀ ସମୁଦ୍ରପତନରୁ ୪୦୦୦ ମିଟର୍ ଉଚ୍ଚତାରେ ଥିବା ସୋ ଡାଂଗୋଚୋଂଗ୍‍ରେ କୁକୁଭ ଚଢ଼େଇ ବାସ କରିବା ଦେଖିଥିଲେ ।Namgay & Pema Dendup (2017).Jigme Dorji National Park, Department of Forests and Park Services, Bhutan

ବର୍ଣ୍ଣନା
ପ୍ରଜନନ
କୁକୁଭ ପକ୍ଷୀ ମାର୍ଚ୍ଚରୁ ଜୁଲାଇ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାସମାନ ଗଛ ଓ ଦଳରେ ପ୍ରଜନନ କରିଥାନ୍ତି । ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା (ଜୁନ୍‍ରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର) ସମୟରେ ଏମାନେ ପ୍ରଜନନ କରିବା ଦେଖାଯାଇଛି । ମାଈ କୁକୁଭ ଏକାଧିକ ଅଣ୍ଡିରାଙ୍କ ସହ ମିଳନରେ ଲିପ୍ତ ରୁହେ । ନିଜର ଭାସମାନ ବସାରେ ଏମାନେ ଏକାଥରକେ ୪ଟି ଅଣ୍ଡା ଦିଅନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ଅଣ୍ଡ ମାଟିଆ ରଙ୍ଗର ଓ ସେଥିରେ କଳା ପଟା ଦାଗ ରହିଥାଏ ।

ପ୍ରକୃତି
କୁକୁଭ ମୁଖ୍ୟତଃ କୀଟପତଙ୍ଗ ଓ ପାଣିରେ ଭାସମାନ ଗଛରେ ବା ପାଣିରେ ରହୁଥିବା ରହୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଛୋଟ ଅମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ଆହରଣ କରିଥାନ୍ତି । “ମି-ଓଁପ୍” ଓ “ଟ୍ୟୁଁ” ଏପରି ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଧ୍ୱନି ସୃଷ୍ଟି କରି ଯୋଗାଯୋଗ କରନ୍ତି ।

ଆଧାର

Shorebirds by Hayman, Marchant and Prater 
Rasmussen, P. and J. Anderton (2005) Birds of South Asia - the Ripley guide. Smithsonian and Lynx editions.

ଶ୍ରେଣୀ:ପକ୍ଷୀ