ବ୍ୟୁପ୍ରୋପିଅନ

ବ୍ୟୁପ୍ରୋପିଅନ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Bupropion, ଏକ ବିକ୍ରୟ ନାମ ୱେଲବୁଟ୍ରିନ Wellbutrin ଓ ଜାଇବାନ/ Zyban) ଏକ ଔଷଧ (medication) ଯାହା ଅବସାଦରୋଧୀ (antidepressant) ଓ ଧୂମ୍ରପାନ ବନ୍ଦ କରିବା (smoking cessation) ଚିକିତ୍ସାରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ । ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଏକ ଅବସାଦରୋଧୀ ଔଷଧ ଓ ପ୍ରଥମ ଧାଡ଼ିର ଏସଏସଆରସି ଅବସାଦରୋଧୀ (SSRI antidepressant) ଔଷଧ କାମ ନ‌କଲେ ଏହାକୁ ତା ସାଥିରେ ଦିଆଯାଏ । ଏହା ବଟିକା ଆକାରରେ ଦିଆଯାଏ ଓ ଅଧିକାଂଶ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ପ୍ରେସକ୍ରିପସନରେ ମିଳେ ।

ବ୍ୟୁପ୍ରୋପିଅନର ସାଧାରଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଶୁଷ୍କ ପାଟି, ନିଦ୍ରା ସମସ୍ୟା, ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧା ଓ ଉତ୍ତେଜନା ହୋଇପାରେ । ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସାଂଘାତିକ ହେଲେ ଅଧିକ ବାତ ବା ସିଜର ସଙ୍କଟ (risk for epileptic seizures) ଓ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ପ୍ରବଣତା ହୋଇପାରେ । ବାତ ସଙ୍କଟ ଯୋଗୁ ଏହାକୁ ମାର୍କେଟରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହୃତ କରାଯାଇଥିଲା ଓ ପରେ ଏହାର ମାତ୍ରା କମ୍ କରିବା ପରେ ପୁନର୍ବାର ଆସିଲା । ଅନ୍ୟ ଅବସାଦରୋଧୀ ଔଷଧ ଭଳି ଏହାର ଯୌନ (sexual dysfunction) ଓ ନିଦ୍ରାଳୁ ଭାବ (sleepiness) ହୁଏ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଓଜନ  ହ୍ରାସ (weight loss) ହୋଇପାରେ । ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ଓ ସ୍ତନ୍ୟପାନ ସମୟରେ ଏହାର ନିରାପତ୍ତା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ ।

ବ୍ୟୁପ୍ରୋପିଅନ କେତେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜୈବିକ ଟାର୍ଗେଟକୁ (biological target) ପ୍ରଭାବିତ କରି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୁଏ । ଏହା ଏକ ନରଏପିନେଫ୍ରିନ-ଡୋପାମିନ ରିଅପଟେକ ଇନହିବିଟର (norepinephrine-dopamine reuptake inhibitor|/ NDRI) ଓ ନିକୋଟିନିକ ରିସେପ୍ଟର ଆଣ୍ଟାଗୋନିସ୍ଟ (nicotinic receptor antagonist) । ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସାଦରୋଧୀ (atypical antidepressant) ଔଷଧ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ୍ । ରାସାୟନ ଅନୁସାରେ ବ୍ୟୁପ୍ରୋପିଅନ ଏକ ଆମିନୋକିଟୋନ (aminoketone) ଯାହା ଫେନିଥିଲାମିନ (phenethylamine) ଭଳି ଏକ ସବସ୍ଟିଚ୍ୟୁଟେଡ କାଥିନୋନ (:en:substituted cathinone) ଶ୍ରେଣୀର (class) ଔଷଧ ।


ବ୍ୟୁପ୍ରୋପିଅନ ପ୍ରଥମେ ନରିମନ ମେହଟା (Nariman Mehta) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ ଓ ସନ ୧୯୭୪ରେ ବୁରୋଜ ୱେଲକମ (Burroughs Wellcome) ପେଟେଣ୍ଟ କରିଥିଲେ । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ସନ ୧୯୮୫ରେ ପ୍ରଥମେ ଏହା ଡାକ୍ତରୀ ବ୍ୟବ‌ହାର ନିମନ୍ତେ ସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇଥିଲା । ସନ ୨୦୦୦ରେ ଏହାର ବ୍ୟୁପ୍ରୋପିଅନ ନାମ ରଖିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହାର ନାମ ପ୍ରଥମେ ଆମ୍ଫେବୁଟାମୋନ ରଖାଯାଇଥିଲା । ସନ ୨୦୧୮ରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଏହାର ଏକ ଡୋଜର ମୂଲ୍ୟ ୦.୫୦ ଡଲାରରୁ କମ୍ ଥିଲା । ସନ ୨୦୧୬ରେ ଏହାର ୨୨୩ ନିୟୁତ ପ୍ରେସକ୍ରିପସନ ହୋଇ ୨୮ତମ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରେକ୍ରିପସନର ମାନ୍ୟତା ଲାଭ କରିଥିଲା ।




ଆଧାର

ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍କ

 List of international brand names for bupropion

ଶ୍ରେଣୀ:ଔଷଧ
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ