ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୧

ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୧, ଚନ୍ଦ୍ର ଅଭିମୁଖେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଅଭିଯାନ । ୨୦୦୮ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୨୨ ତାରିଖ ସକାଳ ୬ଟା ୨୨ ମିନିଟରେ ଶ୍ରୀହରିକୋଟାର ସତୀଶ ଧୱନ ମହାକାଶ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ପିଏସଏଲଭି-ସି୧୧ଦ୍ୱାରା ଏହି ଯାନର ପ୍ରକ୍ଷେପଣ କରାଯାଇଥିଲା । ନଭେମ୍ବର ୮ରେ ଏହି ଯାନ ଚନ୍ଦ୍ରର କକ୍ଷପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା ଏବଂ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୦୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଥିଲା ।

ଇତିହାସ
୨୦୦୩ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ ତାରିଖରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ଅଭିଭାଷଣରେ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ ଅଭିଯାନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠକୁ ଭାରତର ଏକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଭିଯାନର ପରିକଳ୍ପନା ୧୯୯୯ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମେ ଭାରତୀୟ ବିଜ୍ଞାନ ଏକାଡେମୀର ଏକ ସଭାରେ ହୋଇଥିଲା । ପରେ ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ସଂସ୍ଥା ତରଫରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଭିଯାନ ପାଇଁ ବିଶଦ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଏବଂ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡିଥିଲା ଯେ  ଇସ୍ରୋର ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ ଏଭଳି ଅଭିଯାନ ପାଇଁ ସମର୍ଥ ଅଟେ । ୨୦୦୩ ମସିହାରେ ପଦାର୍ଥ, ରସାୟନ, ମହାକାଶ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗର ପାଖାପାଖି ୧୦୦ ଜଣ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଭିଯାନ ପାଇଁ ସହମତି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେଇ ବର୍ଷ ନଭେମ୍ବରରେ ଭାରତ ସରକାର ଏହି ଅଭିଯାନ ପାଇଁ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।

 ଅଭିଯାନ କାଳକ୍ରମ 
 ୨୨ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୦୮: ସକାଳ ୬ଟା ୨୨ ମିନିଟରେ ଶ୍ରୀହରିକୋଟାର ସତୀଶ ଧୱନ ମହାକାଶ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ପିଏସଏଲଭି-ସି୧୧ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରଯାନର ପ୍ରକ୍ଷେପଣ କରାଯାଇଥିଲା ।
 ୨୩ ଅକ୍ଟୋବରରୁ ୪ ନଭେମ୍ବର ୨୦୦୮: ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ ପୃଥିବୀ ଚାରିପଟେ ଘୁରୁଥିବା ସମୟରେ ଏହାର ପରିକ୍ରମଣ କକ୍ଷପଥକୁ ୫ଥର ବଦଳାଯାଇ ଊର୍ଦ୍ଧକୁ ନିଆଯାଇଥିଲା ।
 ୮ ନଭେମ୍ବର ୨୦୦୮: ଅପରାହ୍ନ ୪ଟା ୫୧ମିନିଟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନକୁ ସଫଳତାର ସହ ଚନ୍ଦ୍ରର କକ୍ଷପଥରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଥିଲା ।
 ୯ ନଭେମ୍ବରରୁ ୧୨ ନଭେମ୍ବର ୨୦୦୮: ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଚାରିପଟେ ଘୁରୁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରଯାନର ପରିକ୍ରମଣ କକ୍ଷପଥକୁ ୪ଥର ବଦଳାଯାଇ ଚନ୍ଦ୍ରର ନିକଟତର କରାଯାଇଥିଲା ।
 ୧୪ ନଭେମ୍ବର ୨୦୦୮: ସନ୍ଧ୍ୟା ୮ଟା ୩୧ ମିନିଟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନରୁ ଅଲଗା ହେଇ ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରେ ଅବତରଣ କରିଥିଲା "ମୁନ୍ ଇମ୍ପାକ୍ଟ ପ୍ରୋବ"( ଚନ୍ଦ୍ରର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଏବଂ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ଇସ୍ରୋଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଉପକରଣ) ।
 ୨୯ ଅଗଷ୍ଟ  ୨୦୦୯: କୌଣସି କାରଣ ଯୋଗୁଁ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ ସହ ସମ୍ପର୍କ ହେଇପାରିଲା ନାହିଁ, ତେଣୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ଏହି ଅଭିଯାନର ସମାପ୍ତି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା । 

 ଅଭିଯାନର ଲକ୍ଷ୍ୟ 
 ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନ କୌଶଳରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ଯାନକୁ ଚନ୍ଦ୍ର କକ୍ଷପଥରେ ପହଞ୍ଚାଇ ପରିକ୍ରମଣ କରାଇବା ।
 ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଜଳର ସନ୍ଧାନ ।
 ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠର ଅନୁଧ୍ୟାନ, ବିଶେଷ କରି ରସାୟନ ପଦାର୍ଥର ଅଧ୍ୟୟନ ।

ଯଦିଓ ଅଭିଯାନଟି ଶୀଘ୍ର ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏହି ସମୟ ସୁଦ୍ଧା ଏହା ୯୫% ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିସାରିଥିଲା ।

 ଅର୍ଥବ୍ୟୟ 
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ ମିସନରେ ପାଖାପାଖି ୩୫୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଥିଲା

 ଅଭିଯାନର ଦଳର ସଦସ୍ୟଗଣ 
ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୧ ଅଭିଯାନରେ କାମ କରିଥିବା ଦଳର ପ୍ରମୁଖ ସଦସ୍ୟଗଣ ହେଲେ:

 ଜି ମାଧବନ ନାୟର - ଚେୟାରମ୍ୟାନ, ଇସ୍ରୋ
 ଟି କେ ଆଲେକ୍ସ - ଡାଇରେକ୍ଟର,  ଇସ୍ରୋ ସାଟେଲାଇଟ ସେଣ୍ଟର
 ମିଲସ୍ୱାମୀ ଅନାଡୁରାଇ - ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୧ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଡାଇରେକ୍ଟର
 ଏସ କେ ଶିବକୁମାର - ଡାଇରେକ୍ଟର, ଟେଲିମେଟ୍ରି 
 ଏମ ପିଚାଇମଣି - ଅପରେସେନ୍ସ ଡାଇରେକ୍ଟର,  ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୧
 ଲିଓ ଜ୍ୟାକସନ ଜନ - ସ୍ପେସକ୍ରାଫ୍ଟ ଅପରେସନ୍ସ ମ୍ୟାନେଜର, ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୧
 କେ ରାଧାକ୍ରୀଷ୍ଣନ - ଡାଇରେକ୍ଟର, ଭିଏସଏସସି 
 ଜର୍ଜ କୋଶୀ - ମିଶନ ଡାଇରେକ୍ଟର, ପିଏସଏଲଭି ସି ୧୧
 ଶ୍ରୀନିବାସ ହେଗଡେ - ମିଶନ ଡାଇରେକ୍ଟର, ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୧
 ଜିତେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ଗୋସ୍ୱାମୀ - ଡାଇରେକ୍ଟର ଫିଜିକାଲ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଲାବ୍ରୋଟୋରି ଏବଂ ପ୍ରିନ୍ସିପାଲ ସାଇଣ୍ଟିଫିକ ଇନ୍ଭେଷ୍ଟିଗେଟର, ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୧
 ମାଧବନ ଚନ୍ଦ୍ରନାଥନ - ମୁଖ୍ୟ, ପ୍ରକ୍ଷେପଣ ଅନୁମୋଦନ ବୋର୍ଡ଼, ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୧

 ଭବିଷ୍ୟତ ଅଭିଯାନ 
ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୧ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଭିଯାନ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୨ ୨୨ ଜୁଲାଇ ୨୦୧୯ ତାରିଖରେ ପ୍ରକ୍ଷେପଣ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଭିଯାନ, ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୩ ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ପ୍ରକ୍ଷେପଣ କରାଯାଇଥିଲା ।

 ବାହାର ଆଧାର 

 ମୁଖ୍ୟ ପୃଷ୍ଠା 
 ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଭିଯାନ 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଅଭିଯାନ‎
ଶ୍ରେଣୀ:ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ ଯାନ