ସତ୍ୟନାରାୟଣ ରାଜଗୁରୁ

ସତ୍ୟନାରାୟଣ ରାଜଗୁରୁ (୧୯ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୩ - ୧୧ ଜୁନ ୧୯୯୭) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଐତିହାସିକ, ଗବେଷକ, ଲିପିବିଦ୍ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟର ଜଣେ କ୍ୟୁରେଟର ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ରଚନା ନିମନ୍ତେ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ । ୧୯୭୪ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ । 

 ବାଲ୍ୟ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା 
ସତ୍ୟନାରାୟଣ ରାଜଗୁରୁ ୧୯ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୩, (କାଳୀୟ ଦଳନ ଏକାଦଶୀ)  ଦିନ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିଠାରେ ରାଜଗୁରୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ‌। ପିତା ହରେକୃଷ୍ଣ ରାଜଗୁରୁ ଓ ମାତା ସୁନାମଣି ଦେବୀ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ସନ୍ତାନ ଲାଭ କରିଥିବାରୁ ପୁତ୍ରର ନାମ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ଦେଇଥିଲେ । ଜନ୍ମଲାଭର ସପ୍ତମଦିନ ତାଙ୍କର ମାତୃବିୟୋଗ ଘଟିଥିଲା । ତାଙ୍କ ଜେଜେବାପା ହରେକୃଷ୍ଣ ରାଜଗୁରୁ ଏହି ତାଙ୍କୁ ଏକ ଘରୋଇ ପରିଚାରକ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣେ କମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ନିତିଦିନ ପଠାଇ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଇ ଏହି ମାତୃହୀନ ଶିଶୁକୁ ପାଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

ଗୃହପଣ୍ଡିତଙ୍କଠାରୁ ସଂସ୍କୃତ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର କର୍ମକାଣ୍ଡ ଶିଖିବା ସହ ସେ ସ୍ଥାନୀୟ ଉଚ୍ଚବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରିଥିଲେ । ଆନ୍ଧ୍ର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପରେ ସେ ୧୯୨୯ ମସିହାରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିସ୍ଥିତ ପଦ୍ମନାଭ ରଙ୍ଗାଳୟରେ ପରିଚାଳକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପଦ୍ମନାଭ ରଙ୍ଗାଳୟ ଥିଲା ତତ୍କାଳୀନ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଥିଏଟର । ଏହି ସମୟରେ ସେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସହ ସଂପୃକ୍ତ ଥିଲେ । ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓଡ଼ିଶାର ଏକତ୍ରୀକରଣ କରିବାରେ ସେ ପାରଳା ମହାରାଜାଙ୍କ ସହାୟତା କରିଥିଲେ । ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓଡ଼ିଶାର ଏକତ୍ରୀକରଣ ନିମନ୍ତେ ସେ ଏକ ଗବେଷଣା ପ୍ରବନ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିସାରିଥିଲେ ।

୧୯୪୭ ମସିହାରେ ସେ କଳିଙ୍ଗ ଐତିହାସିକ ଗବେଷଣା ସମିତିରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ । ୧୯୫୦ ମସିହାରୁ ୧୯୬୧ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟର ଅଭିଲେଖ ବିଭାଗରେ କ୍ୟୁରେଟର ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ପରେ ୧୯୬୩-୧୯୭୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲିପିବିଦ୍ (ଏପିଗ୍ରାଫିଷ୍ଟ) ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ଭାଳିଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅବୈତନିକ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଷ୍ଟା ରୂପେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ବର୍ଷ କାମ କରିଥିଲେ ।

ଇତିହାସ ସଂପର୍କିତ ଗବେଷଣା କରିବା ସମୟରେ ସେ ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ସ୍ଥାନ ବୁଲି ଅନେକ ଶିଳାଲେଖ ସଂଗ୍ରହ କରି ସେଗୁଡ଼ିକର ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ । ସେ ନିଜର ଗବେଷଣା ତତ୍କାଳୀନ ବିହାର-ଓଡ଼ିଶା ହିଷ୍ଟୋରିକାଲ ରିସର୍ଚ୍ଚ ସୋସାଇଟି, ଆନ୍ଧ୍ର ହିଷ୍ଟୋରିକାଲ ରିସର୍ଚ୍ଚ ସୋସାଇଟି ତଥା କଳିଙ୍ଗ ହିଷ୍ଟୋରିକାଲ ରିସର୍ଚ୍ଚ ସୋସାଇଟି ତରଫରୁ ପ୍ରକାଶିତ ପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ।

୧୯୯୭ ଜୁନ ୧୧ରେ ୯୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତାରାମଣୀ ଦେବୀଙ୍କର ବର୍ଷେ ପୂର୍ବରୁ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

 ସାହିତ୍ୟ ରଚନା 
ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ, ସହକାର, ନବଭାରତ ଆଦି ମାସିକ ସାହିତ୍ୟ ପତ୍ରିକାମାନଙ୍କରେ ତାଙ୍କର ବହୁ ଐତିହାସିକ ପ୍ରବନ୍ଧ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ସେ ସାପ୍ତାହିକ ପତ୍ରିକା ଉତ୍କଳ ହିତୈଷିଣୀର ସମ୍ପାଦକ ଥିଲେ । ଜୟଦେବଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ବିକ ଜୀବନ ଉପରେ ସେ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଓ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ସେ ସରୋଜିନୀ ନାଇଡୁଙ୍କ ଇଂରାଜୀ କବିତା The Palanquin Bearersକୁ ଓଡ଼ିଆରେ ପାଲିଙ୍କି ବାହକ ନାମରେ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ । ସତ୍ୟନାରାୟଣଙ୍କ ଲିଖିତ ଅନେକ ବହି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇଛି ।

ରଚନାବଳୀ

 ମନୋରମା (୧୯୫୮, ଐତିହାସିକ କାବ୍ୟ)
 ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ (୧୯୮୫)
 ମୋ ଜୀବନ ସଂଗ୍ରାମ (ଆତ୍ମକଥା)
 କଳିଙ୍ଗର ଆତ୍ମକଥା
 ଓଡ଼ିଆ ଲିପିର କ୍ରମବିକାଶ
 ଓଡ଼ିଆ ଉପଭାଷା
 ଗୋପବନ୍ଧୁ ଗଦ୍ୟ ସାହିତ୍ୟ
 ନାଗ ଇତିହାସ
 ଜନନୀ ଉତ୍କଳ
 ରାଧାଭିଷେକ (ଗୀତୀନାଟିକା)
 ଖାରବେଳ (ନାଟକ)
 ସରୋଜିନୀ ନାଇଡୁ, The Palanquin Bearers (ଅନୁବାଦ: ପାଲିଙ୍କି ବାହକ')
 ସ୍ୱପନେ ଚୁମ୍ବନ     
 Invocatory Verses from Inscriptions History of Gangas The Korasanda Copper Plate Grant of Visakhavarma History of Eastern Gangas of Kalinga Heirographic letters of Naraj The Odras and their Predomenancy The Historical Research in Orissa The Konduli Copper Plate Grant of Narasimha Deva of Saka 1305 Sumandal Plates of Dharmaraj.''

ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ
 ପଦ୍ମଶ୍ରୀ, ୧୯୭୪ 
 କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୯୬ (ଆତ୍ମ ଜୀବନୀ 'ମୋ ଜୀବନ ସଂଗ୍ରାମ' ନିମନ୍ତେ) 
 ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର, ୧୯୯୬ 
 ଉତ୍କଳ ରତ୍ନ,୧୯୯୬http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2010/April/engpdf/58-64.pdf
 ସାରଳା ସମ୍ମାନ, ୧୯୮୯
 ୧୯୮୦: ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସ କଂଗ୍ରେସଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ 
 ୧୯୭୭: ଉତ୍କଳ ପାଠକ ସଂସଦଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ
 ୧୯୭୫: ବ୍ରହ୍ମପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ତାଙ୍କୁ ଆଜୀବନ ସିନେଟ ସଭ୍ୟ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ତାଙ୍କୁ ଡିଲିଟ ଉପାଧିରେ ଭୂଷିତ କରିଥିଲେ ।
 ୧୯୬୮: ଗଞ୍ଜାମ ସାହିତ୍ୟ ସମ୍ମିଳନୀଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ
 ଭାରତୀ ଭୂଷଣ (ଆନ୍ଧ୍ର ମହାସଭା ଦ୍ୱାରା)

ଆଧାର

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୩ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୯୭ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା
ଶ୍ରେଣୀ:ଉତ୍କଳ ରତ୍ନ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ସାରଳା ସମ୍ମାନ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସ
ଶ୍ରେଣୀ:ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାତୃଭାଷା ଦିବସ ଗଣସମ୍ପାଦନା ୨୦୨୦