ଗୁଲେନ-ବାରେ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ

ଗୁଲେନ-ବାରେ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Guillain–Barré syndrome ବା ଜିବିଏସ/GBS) ଏକ ଦୃତ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ମାଂସପେଶୀ ପକ୍ଷାଘାତ/ପାରାଲିସିସ ରୋଗ ଯାହା ଇମ୍ମ୍ୟୁନ ସିସ୍ଟମ ଯୋଗୁ ହୁଏ ଓ ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ସ୍ନାୟୁ ମଣ୍ଡଳକୁ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କରିଦିଏ । ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ହାତ ଓ ପାଦରେ ଦୁର୍ବଳତା ଅନୁଭବ ସ‌ହିତ ସ୍ନାୟୁଗତ ଅନୁଭବରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ । ଏହା ବାହୁ ଓ ଶରୀରର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ଉଭୟ ଭାଗକୁ ବ୍ୟାପିଯାଏ । କିଛି ଘଣ୍ଟାରୁ କିଛି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ବିକଶିତ ହୋଇଯାଏ । ରୋଗର ତୀବ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ମାଂସପେଶୀ (breathing muscle) ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯିବା ଯୋଗୁ ୧୫% ଲୋକଙ୍କର ଜୀବନ ବିପନ୍ନ ହୋଇଯାଏ ଓ ମେକାନିକାଲ ଭେଣ୍ଟିଲେସନ (mechanical ventilation) ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ । କେତେକ କେଶ୍‌ରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସ୍ନାୟୁ ମଣ୍ଡଳରେ (autonomic nervous system) ଡିସଅଟୋନୋମିଆ (changes in the function) ହେବା ଯୋଗୁ ବିପଦଜନ‌କ ଭାବରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଗତିହାର (heart rate) ଓ ରକ୍ତଚାପରେ (blood pressure) ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ।

ଏହାର କାରଣ ଅଦ୍ୟାବଧି ଅଜ୍ଞାତ ଅଛି । ଅନ୍ତର୍ନିହିତ କାର୍ଯ୍ୟବିଧିରେ ଅଟୋଇମ୍ମ୍ୟୁନ ବେମାରୀ (autoimmune disorder) ଯୋଗୁ ଶରୀର ନିଜର ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ସ୍ନାୟୁମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ନ ପାରି ସେଗୁଡ଼ିକର ମାୟେଲିନ (myelin) କଭରଗୁଡ଼ିକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ । ବେଳେ ବେଳେ ସଂକ୍ରମଣ, ଅପରେଶନ ଓ ଟିକାଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଟୋଇମ୍ମ୍ୟୁନିଟି ଟ୍ରିଗର ହୋଇଯାଏ । ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯିବା ସ‌ହିତ ସ୍ନାୟୁ କଣ୍ଡକସନ ଟେଷ୍ଟ (nerve conduction studies) ଓ ସେରେବ୍ରୋସ୍ପାଇନାଲ ଫ୍ଲୁଇଡ଼ (cerebrospinal fluid) ଅନୁଶୀଳନ କରି ରୋଗ ନିଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ । ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନ, ସ୍ନାୟୁ କଣ୍ଡକସନ ଟେଷ୍ଟ ଓ ଆଣ୍ଟିଗାଙ୍ଗ୍ଲିଓସାଇଡ ଆଣ୍ଟିବଡି (certain antibiodies) ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ କେତେକ ସବ-ଟାଇପ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ଏହି ରୋଗକୁ ତୀବ୍ର/ଆକ୍ୟୁଟ ପଲିନିଉରୋପାଥି (polyneuropathy) ରୋଗରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଏ ।

ରୋଗୀ ସାଂଘାତିକ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିଲେ ତୁରନ୍ତ ଶିରାଭ୍ୟନ୍ତର ଇମ୍ମ୍ୟୁନୋଗ୍ଲୋବ୍ୟୁଲିନ (intravenous immunoglobulin) ବା ପ୍ଲାଜମାଫେରେସିସ (plasmapheresis) କରାଯିବା ସ‌ହିତ ଅନ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ଯତ୍ନ ନେଲେ ଅଧିକାଂଶ କେଶ୍‌ରେ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଲାଭ ହୁଏ । ଭଲ ହେବାକୁ କିଛି ସପ୍ତାହରୁ କିଛି ବର୍ଷ ଲାଗିପାରେ । ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ଲୋକ କିଛି ପରିମାଣରେ ଦୁର୍ବଳ ରହନ୍ତି । ସାରା ପୃଥିବୀରେ ୭.୫% ରୋଗୀ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି ।  ଗୁଲେନ-ବାରେ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ କ୍ୱଚିତ ହୁଏ, ବର୍ଷକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଲୋକରେ ଏକ ବା ଦୁଇ ଜଣକୁ ଏ ରୋଗ ହୁଏ । ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳା ଉଭୟଙ୍କୁ ସମ ଭାବରେ ଏ ରୋଗ ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ ।  ଫରାସୀ ସ୍ନାୟୁବିଜ୍ଞାନ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଜର୍ଜ ଗୁଲେନ (Georges Guillain) ଓ ଜିନ ଆଲେକଜାଣ୍ଡର ବାରେଙ୍କ (Jean Alexandre Barré) ନାମାନୁସାରେ ଏହି ରୋଗର ନାମକରଣ ହୋଇଛି ଯେଉଁମାନେ ଆଣ୍ଡ୍ରେ ସ୍ଟ୍ରୋଲଙ୍କ ସ‌ହ ମିଶି ସନ ୧୯୧୬ରେ ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ