ପଞ୍ଚ ଭୁତ ସ୍ଥଳମ

ପଞ୍ଚ ଭୁତ ସ୍ଥଳମ, (Tamil: பஞ்ச  பூதத்தலம், Telugu: పంచ భూతస్థలం, Sanskrit: पन्च भूत स्थल) ପାଞ୍ଚ ତୀ ଶିବ ମନ୍ଦିରକୁ ବୁଝାଏ । Ramaswamy 2007 , pp. 301-302 ଏହା ଶିବଙ୍କ 5ଟି ଅବତାର ତଥା ପ୍ରକୃତିର 5ଟି ମୌଳିକ ବସ୍ତୁକୁ ସୁଚେଇଥାଏ ଯଥା , ସ୍ଥାନ, ଜଳ , ବାୟୁ , ଅଗ୍ନି ଓ ଆକାଶ .A dictionary, Canarese and EnglishWilliam Reeve, Daniel Sanderson ଏହି ସବୁ ମନ୍ଦିର ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ତାମିଲନାଡୁ  ଓ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମୌଳିକ ବସ୍ତୁ 5ଟି ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ନିହିତ ଥିବା କୁହାଯାଏ । Ramaswamy 2007 , pp. 301-302 

 ପଞ୍ଚ ଭୂତମ 
ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଓ ଅନ୍ୟ ସଜୀବ ବସ୍ତୁ ଯଥା ବୃକଧୀ , ଗୁଳ୍ମ  ଆଦି  ବାୟୁ , ଜଳ , ଅଗ୍ନି , ଆକାଶ ଓ ଭୂମିରୁ ଜାତ ହେଇଥାଏ । ଭୁତକୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ମିଶ୍ରଣ ଓ ମହା ଭୁତକୁ ବ୍ରୁହତ ମିଶ୍ରଣକୁ ବୁଝା ଯାଏ ।Daivajña 1996, p. 12 ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ଆୟୁର୍ବେଦ ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁସାରେ ଜୀବ ଶରୀରର ସନ୍ତୁଳନତା ତ୍ରି-ଦୋଷଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଇଥାଏ। ସେଗୁଡ଼ିକ କଫ , ବାତ ଓ ପିତ୍ତ ।J. 2008, p. 215ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ କବି  ବିଶ୍ୱକବି ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର ତାଙ୍କ କବିରା " ପଞ୍ଚ ଭୁତ "ରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଛନ୍ତି ଯେ ମଣିଷର ମନ ଆଲୋକ , ରଙ୍ଗ , ଶବ୍ଦ , ଗତିର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା , ସୂର୍ଯ୍ୟ , ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ପ୍ରତି ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ରହିଥାଏ Tymieniecka 2002, p. 40

 ପଞ୍ଚ ମନ୍ଦିର 
 ଥିରୁଭାନ୍ନାମଲାଇ ମନ୍ଦିରରେ ଭଗବାନ ଶିବ ନିଜକୁ ଏକ ପ୍ରବଳ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଭାବରେ ପ୍ରକଟ କରିଥିଲେ । ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟିର ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସଂସ୍ଥାପନ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ ଶିବଙ୍କ ଏହି ରୂପରେ ତାଙ୍କର ପାଦ , ଓ ମସ୍ତକ ଜାଣିପାରିନଥିଲେ । ବର୍ତ୍ତମାନ ମଧ୍ୟ ଶିବରାତ୍ରି ଓଅ କଠିଗାଇ ଦୀପମ ପର୍ବ ସମୟରେ ଏହି ପ୍ରଥାର ପ୍ରଚଳ ରହିଥିବା ସହ ବିଶାଳ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳନ କରାଯାଇଥାଏ । ଅଗ୍ନି ଲିଙ୍ଗମ ଜୀବନର 5ଟି ମହତ୍ୱ ପୂର୍ଣ ଦିଗକୁ ସୁଚେଇ ଥାଏ । ସେ ସବୁକୁ କର୍ମ , ଆତ୍ମସମର୍ପଣ , ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ସର୍ବଶେଷରେ ପାର୍ଥିବ ଜୀବନରୁ ଚରମ ମୁକ୍ତିକୁ ଭୁଝେଇ ଥାଏ । Blabatsky 1981, p. 176

ଥିରୁଭନ୍ନମଲାଇ ମାନସିରରେ ଶିବଙ୍କୁ ଜଳ ଭାବରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱା କରୁଥିଲା ବେଳେ ଅପପୁ ଲିଙ୍ଗମ ଜଳ ଭିତରେ ମଗ୍ନ  ରହିଥାଏ ।ଏହି ଲିଙ୍ଗମ ନିକଟରେ ଏକ ସ୍ଥାଇ ଜଳ ସ୍ରୋତ  ବହୁଥାଏ । Tourist Guide to Tamil Nadu.

Iଚିଦମ୍ବରମଠାରେ ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଆରାଧନା କରାଯାଇଥାଏ । ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆକାଶ ଲିଙ୍ଗମ ରୂପରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଏଠାରେ କଉଣଶି ପ୍ରସ୍ତର ଲିଙ୍ଗ ନ ଥାଏ । M.K.V 2007, p. 37
 Category  Lingam Temple Location Coordinatesପୃଥିବୀ Prithivi LingamTirtha: holy pilgrim centres of the Hindus : saptapuri & chaar dhaam, Subhadra Sen Gupta, p. 66 Ekambareswarar Temple  Knapp 2005, p. 121   Kanchipuram 12.847604, 79.699798   ଜଳ  Appu Lingam (Jambu Lingam)Ramaswamy 2007 , pp. 301-302 Jambukeshwarar Temple, ThiruvanaikavalKnapp 2005, p. 121 Thiruvanaikaval, near Trichy 10.853383, 78.705455ଅଗ୍ନି  Agni Lingam (Jyothi Lingam)Blabatsky 1981, p. 176 Arunachaleswara TempleKnapp 2005, p. 121 Thiruvannamalai 12.231942, 79.067694 ବାୟୁ  Vayu Lingam Sri Kalahastheeswara TempleKnapp 2005, p. 121Bajwa 2007, p. 271   Kalahasthi, Andhra Pradesh 13.749802, 79.698410ସ୍ଥଳ  Aagaya Lingam (Akasha Lingam)M.K.V 2007, p. 37 Thillai Natarajar TempleKnapp 2005, p. 121 Chidambaram 11.399596, 79.693559 

 ଗ୍ୟାଲେରି 

 ଟୀକା 

 ଆଧାର 

.
.

.
.
.
.
.
.