ଅର୍ଗାନୋଫସଫେଟ ବିଷକ୍ରିୟା

ଅର୍ଗାନୋଫସଫେଟ ବିଷକ୍ରିୟା, (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Organophosphate poisoning) ହୁଏ ଅର୍ଗାନୋଫସଫେଟ (organophosphates) ବିଷଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ ।  ବିଭିନ୍ନ ପୋକମାରୀ (insecticides), ଔଷଧ ଓ ସ୍ନାୟୁ ଏଜେଣ୍ଟରେ (nerve agent) ଅର୍ଗାନୋଫସଫେଟ ଥାଏ ।  ଏହି ବିଷକ୍ରିୟାରେ ଅଥିକ ଲାଳ ବୁହେ, ତରଳ ଝାଡ଼ା,  ଆଖି ପିତୁଳା ଛୋଟ ହୁଏ, ଅଧିକ ଝାଳ ନିଷ୍କାସନ ହୁଏ, ମାଂସପେଶୀ କମ୍ପନ ହୁଏ ଓ ମାନସିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ ଆଦି ଲକ୍ଷଣ ବାହାରେ । ଏହି ବିଷକ୍ରିୟା ଶୀଘ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ୧୨ ଘଣ୍ଟ ସମୟ ନେଇପାରେ ।  ଏହି ଲକ୍ଷଣ ସମୂହ କିଛି ଦିନରୁ କିଛି ସପ୍ତାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ ।

ଅଧିକାଂଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ଚେଷ୍ଟାରୁ ଏହି ବିଷକ୍ରିୟା ସାଧନ ହେବା ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶମାନଙ୍କରେ (developing world) ଦେଖାଯାଏ । ଅର୍ଗାନୋଫସଫେଟ ଥିବା ପଦାର୍ଥ ପାନ କଲେ, ତାହାର ବାଷ୍ପ ପ୍ରଶ୍ୱାସରେ ନେଲେ ବା ତାହା ଚର୍ମ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଉପୁଜେ । ଏହାର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ କାର୍ଯ୍ୟବିଧି: ଏହା ଆସେଟିକୋଲିନଇସ୍ଟରେଜକୁ (acetylcholinesterase ବା AChE) ବାଧା ଦେବା ଫଳରେ ଆସେଟିଲକୋଲିନ ଦେହରେ ଜମାହୋଇଯାଏ । ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ଏହି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ଓ ରକ୍ତରେ ବ୍ୟୁଟିରିଲକୋଲିନଇସ୍ଟରେଜ (butyrylcholinesterase) କ୍ରିୟା ମାପ କରାଯାଏ । 

ବିଷାକ୍ତ ଟାଇପର ଅର୍ଗାନୋଫସଫେଟ ଗୁଡ଼ିକ ନିଷେଧ କରିବାଦ୍ୱାରା ଏହାର ପ୍ରତିଷେଧ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରେ । ଏହି ବିଷକ୍ରିୟାଯୁକ୍ତ ରୋଗୀଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଆଟ୍ରୋପିନ, ପ୍ରାଲିଡକ୍ସିମ (pralidoxime) ଓ ଡାଏଜେପାମ ଇତ୍ୟାଦି ଦିଆଯାଏ ।  ସାଧାରଣ ଚିକିତ୍ସା ମଧ୍ୟରେ ଅମ୍ଳଜାନ (oxygen) ଓ ଶିରାଭ୍ୟନ୍ତର ତରଳ ପଦାର୍ଥ (intravenous fluids) ଦିଆଯାଏ । ବିଷ ନିଷ୍କାସନ ନିମନ୍ତେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଆକ୍ଟିଭେଟେଡ ଚାରକୋଲ (activated charcoal) ଉପକାରୀ ହେବା ଜଣାଯାଏନାହିଁ ।  ଏହି ରୋଗୀଙ୍କର ସେବା କରୁଥିବା ସେବାକାରୀମାନର ନିଜେ ଏହି ବିଷ ସଙ୍କଟରେ ରହିବା ପରିମାଣ ଅତି ଅଳ୍ପ ଥିବା ଜଣାଯାଏ ।  

ସାରା ପୃଥିବୀରେ ସମୁଦାୟ ବିଷକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ବିଷକ୍ରିୟା ଅତି ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ।  ବର୍ଷକୁ ପ୍ରାୟ ୩ ନିୟୁତ ଲୋକ ଏହି ବିଷକ୍ରିୟାରେ ଆକ୍ରନ୍ତ ହେବା ଜଣାଯାଇଛି ଓ ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୨,୦୦,୦୦୦ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରୁଛନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ଏକ ଅନୁଶୀଳନରେ ଏହି ବିଷକ୍ରିୟା ଫଳରେ ପ୍ରାୟ ୧୫% ରୋଗୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ।  ସନ ୧୯୬୨ ମସିହାଠାରୁ ଏହି ବିଷୟରେ ରିପୋର୍ଟ ହେବା ଜଣାଯାଏ । 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ବିଷ