ମ୍ୟାସ୍ଥେନିଆ ଗ୍ରାଭିସ

ମ୍ୟାସ୍ଥେନିଆ ଗ୍ରାଭିସ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Myasthenia gravis/ MG) ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସ୍ନାୟୁ-ମାଂସପେଶୀ ରୋଗ (neuromuscular disease) ଯେଉଁଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ମାତ୍ରାର ମାଂସପେଶୀ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଯାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଚକ୍ଷୁ, ମୁଖ ଓ ଗିଳିବା ମାଂସପେଶୀ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏହି ରୋଗରେ ଦ୍ୱିଦୃଷ୍ଟି (double vision), ଚକ୍ଷୁପତା ସ୍ଖଳନ (drooping eyelid), ବାର୍ତ୍ତଳାପ ଅସୁବିଧା ଓ ଚାଲି ଅସୁବିଧା ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ । ରୋଗ ହଠାତ୍ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ । ଏହି ରୋଗରେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ରୋଗୀଙ୍କର ଏକ ବଡ଼ ଥାଇମସ ଗ୍ରନ୍ଥି (thymus gland) ଥାଏ ବା ଥାଇମୋମା (thymoma) ଅର୍ବୁଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

ମ୍ୟାସ୍ଥେନିଆ ଗ୍ରାଭିସ ଏକ ଅଟୋଇମ୍ମ୍ୟୁମ ରୋଗ (autoimmune disease) ଯେଉଁଥିରେ ମାଂସପେଶୀ ଓ ସ୍ନାୟୁ ଜଙ୍କସନରେ କାମ କରୁଥିବା ନିକୋଟିନିକ ଆସେଟିଲକୋଲିନ ରିସେପ୍ଟରର (acetylcholine receptor) କାମକୁ ଆଣ୍ଟିବଡି (antibodies) ଅବରୋଧ କରେ । ଏହି ଅବରୋଧ ଯୋଗୁ ସ୍ନାୟୁ ତରଙ୍ଗ (nerve impulse) ମାଂସପେଶୀ ସଙ୍କୋଚନ‌କୁ ସକ୍ରିୟ ବା ଟ୍ରିଗର କରିପାରେନାହିଁ । କ୍ୱଚିତ୍ ଏକ ଜେନେଟିକ ତୃଟି ଯୋଗୁ ସମାନ ଧରଣର ରୋଗକୁ ଆଜନ୍ମ ମ୍ୟାସ୍ଥେନିଆ (:en:congenital myasthenia) ନାମ ଦିଆଯାଏ । ମହିଳା ମ୍ୟାସ୍ଥେନିଆ ରୋଗୀର ଛୁଆ ଜୀବନରେ ପ୍ରଥମ କିଛି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁରୁପ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ ଯାହାକୁ ନବଜାତ ବା ନିଓନାଟାଲ ମ୍ୟାସ୍ଥେନିଆ ନାମ ଦିଆଯାଏ । ନର୍ଭ କଣ୍ଡକସନ ସ୍ଟଡି (nerve conduction studies), ଏଡ୍ରୋଫୋନିଅମ ଟେଷ୍ଟ (edrophonium test) ଓ ଆଣ୍ଟିବଡି ଚିହ୍ନଟ ନିମନ୍ତେ ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ।

ମ୍ୟାସ୍ଥେନିଆ ଗ୍ରାଭିସ ରୋଗ ନିମନ୍ତେ ସାଧାରଣତଃ ନିଓସ୍ଟିଗମିନ ଓ ପାଇରିଡୋସ୍ଟିଗମିନ ଭଳି ଆସେଟିଲକୋଲିନଇସ୍ଟରେଜ ଇନହିବିଟର (acetylcholinesterase inhibitor) ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ । ପ୍ରେଡନିସୋନ ବା ଆଜାଥାୟୋପ୍ରିନ ଭଳି ଇମ୍ମ୍ୟୁନୋସପ୍ରେସାଣ୍ଟ Immunosuppressants ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇପାରେ ।  କେତେକ କେଶ୍‌ରେ ଥାଇମେକ୍ଟୋମି (surgical removal of the thymus gland) ଅପରେଶନ କରାଯାଏ ଯେଉଁଥିରେ ଥାଇମସ ଗ୍ରନ୍ଥି କାଟି ବାହାର କରିଦିଆଯାଏ ।  ହଠାତ ଲକ୍ଷଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ପ୍ଲାଜ୍ମାଫେରେସିସ Plasmapheresis ଓ ଅଧିକ ମାତ୍ରାର ଶିରାଭ୍ୟନ୍ତର ଇମ୍ମ୍ୟୁନୋଗ୍ଲୋବ୍ୟୁଲିନ (intravenous immunoglobulin) ଦିଆଯାଇପାରେ । ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ମାଂସପେଶୀ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲେ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଭେଣ୍ଟିଲେସନ (mechanical ventilation) ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ।

ପ୍ରତି ଏକ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୫୦ରୁ ୨୦୦ ଲୋକଙ୍କୁ ମ୍ୟାସ୍ଥେନିଆ ଗ୍ରାଭିସ ଆକ୍ରମଣ କରେ । ବାର୍ଷିକ ଏକ ନିୟୁତ ଲୋକ ପିଛା ୩ରୁ ୩୦ ନୂଆ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ।  ଅଧିକ ସଚେତନତା ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ସଂଖ୍ୟା  ଅଧିକ ହେଉଛି । ଚାଳିଶ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବୟସର ମହିଳା ଓ ୬୦ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ସାଧାରଣତଃ ହୁଏ । ସାଧାରଣତଃ ପିଲାଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏନାହିଁ । ଅଧିକାଂଶ ରୋଗୀ ଉପ‌ଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଲେ ସାଧାରଣ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି ଓ ସାଧାରଣ ଆୟୁଷ (life expectancy) ଭୋଗ କରନ୍ତି । ଗ୍ରୀକ ଶବ୍ଦ μύςର ଅର୍ଥ ମାଂସପେଶୀ, ଆସ୍ଥେନିଆ ଅର୍ଥ ଦୁର୍ବଳ ଓ   ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ସାଂଘାତିକ; ଏହି ଶବ୍ଦମାନଙ୍କୁ ନେଇ ମ୍ୟାସ୍ଥେନିଆ ଗ୍ରାଭିସ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ