ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଅଧିନିୟମ, ୧୯୫୫

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଅଧିନିୟମ, ୧୯୫୫ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ସୁପରିଚାଳନା ନିମିତ୍ତ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୀତ ଏକ ଅଧିନିୟମ ।

 ଇତିହାସ 
ଓଡ଼ିଶା ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନାଧୀନ ଥିବାବେଳେ ୧୮୦୩ ମସିହାରେ, ଶ୍ରୀ ମନ୍ଦିରର ପରିଚାଳନାଭାର ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ନିଜ ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ । ୧୮୦୬ ମସିହା ପରେ ପରେ ତିନିଜଣ ପଣ୍ଡିତଙ୍କଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏକ କମିଟି ମନ୍ଦିରର ପରିଚାଳନା ଭାର ନେଲେ । କିନ୍ତୁ ୧୮୦୯ ମସିହା ପରେ ଏହି କମିଟି ବଦଳରେ ତତ୍କାଳୀନ ଖୋରଧାର ରାଜା (ବର୍ତ୍ତମାନ ପୁରୀ ରାଜା ରୂପେ ପରିଚିତ) ମନ୍ଦିରର ପରିଚାଳନା ଭାର ଗ୍ରହଣ କଲେ । ରାଜା ବୀରକିଶୋର ଦେବ ସନ୍ତାନ ହୀନ ଥିଲେ ଏବଂ ପୋଷ୍ୟ ପୁତ୍ର ନାବାଳକ ଥିଲେ । ତେଣୁ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ୧୮୫୯ ମସିହାରେ ଏକ ଉଇଲ୍‌ନାମା ବଳରେ ତାଙ୍କ ବିଧବା ରାଣୀଙ୍କୁ ମନ୍ଦିରର ପରିଚାଳନା ଭାର ଦିଆଗଲା । ଉକ୍ତ ସମୟରେ ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନାରେ ବ୍ୟାପକ ଅନିୟମିତତା ଦେଖାଗଲା । ଅତଏବ ୧୮୮୫ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା ଭାର ନିଜ ହାତକୁ ନେବାପାଇଁ ଏକ ମାମଲା ଦାୟର କଲେ । ମଧୁ ବାରିଷ୍ଟର ଏହି ଐତିହାସିକ ମାମଲାରେ ଲଢିଲେ ଏବଂ ରାଣୀଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ଡିକ୍ରୀ ହେଲା । ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବଙ୍କ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନାରେ ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ପରିଲକ୍ଷିତ ହେଲା । ତାଙ୍କ ଅନ୍ତେ ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା ଭାର ରାଜା ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନାରେ ବିଶେଷ ଉନ୍ନତି ପରିଲକ୍ଷିତ ହେଲା ନାହିଁ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ଏବଂ ତତ୍କାଳୀନ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ମନ୍ଦିର ସୁପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଏକ ଅଧିନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରିବାପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ।

 ପୃଷ୍ଠଭୂମି 
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ସୁପରିଚାଳନା ନିମିତ୍ତ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଶ୍ରୀ ମନ୍ଦିର (ଶାସନ) ଅଧିନିୟମ, ୧୯୫୨ ପ୍ରଣୟନ କଲେ ।  ଏଥିରେ ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସେବାୟତଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀସହ ମନ୍ଦିରର ରେକର୍ଡ୍ ଅଫ୍ ରାଇଟ୍‌ସ୍ ତିଆରି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରାବଧାନ ସବୁ ରହିଲା । ପରେ ପରେ ଓଡ଼ିଶା ଆକ୍‌ଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ୧୧/୧୯୫୫ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଅଧିନିୟମ, ୧୯୫୫ ପ୍ରଣୟନ କରାଗଲା । ଅଧିନିୟମଟି ୨୭.୧୨.୧୯୬୦ରୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା ।

 ଅଧିନିୟମ ସଂପର୍କରେ 

 କମିଟି 
ଅଧିନିୟମର ପ୍ରାବଧାନ ଅନୁସାରେ ମନ୍ଦିରର ପରିଚାଳନା ଭାର ଏକ କମିଟି (Shri Jagannath Temple Managing Committee) ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ କରାଗଲା । କମିଟିର ସଭ୍ୟମାନେ ହେଲେ :
 ଗଜପତି ମହାରାଜା, ପୁରୀ - Chairman
 ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାପାଳ - Vice-Chairman
 ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସକ - Ex-officio-Member
 ଦେବୋତ୍ତର କମିଶନର - Ex-officio-member
 ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପର ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ମନୋନିତ ଜଣେ ସଭ୍ୟ - Member
 ମନ୍ଦିର ସେବକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ମନୋନିତ ଚାରିଜଣ - Members
 ମନ୍ଦିର ନୀତି ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ମଠରୁ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ମନୋନିତ ସଭ୍ୟ- Member
 ଉପରୋକ୍ତ ୪,୫, ଏବଂ ୬ ତାଲିକାରୁ ବାଦ୍ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ମନୋନିତ ଦୁଇ ଜଣ ସଭ୍ୟ - Member

 ବିଶେଷ ଧାରା ଓ ଉପଧାରା 
ଅଧିନିୟମର ଧାରା ୨୧-କ ଅନୁଯାୟୀ:
ନବକଳେବର- ୨୦୧୫ରେ ବ୍ରହ୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ- ବିଭ୍ରାଟ ପାଇଁ ଦୁଇ ଜଣ ସେବକଙ୍କୁ ନିଲମ୍ବନ କରାଯାଇଛି ।

 ସଂଶୋଧନ 
 ସଂଶୋଧନ ଅଧିନିୟମ (Orissa Act no. 10 of 1983) ବଳରେ ମୂଳ ଅଧିନିୟମ ୧୯୮୩ ମସିହାରେ ସଂଶୋଧିତ ହୋଇ ଏଥିରେ ଉପଧାରା 28-B ଏବଂ 28-C ଯୋଡାଯାଇଛି ।
 ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଂଶୋଧନ ଅଧିନିୟମ (Orissa Act no. 16 of 2003)ବଳରେ ମୂଳ ଅଧିନିୟମ ୨୦୦୩ ମସିହାରେ ସଂଶୋଧିତ ହୋଇ ଏହାର ଧାରା ୬, ୧୦,୧୫,୧୬,୨୨୧,୨୨,୨୩,୨୭,୨୮,୩୦,୩୨ ଓ ୩୩ରେ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇଛି ।

 ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
 ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀ
 ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ସରକାରୀ ପୃଷ୍ଠା

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଅଧାଗଢ଼ା ଫରଦ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଆଇନ