ତିର୍ଥେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର

ତିର୍ଥେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର, ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ସହର ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ । 

 ଅବସ୍ଥିତି 
ତିର୍ଥେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରର ଅବସ୍ଥିତ  20◦ latitude and 14’ 36"N, 85◦ longitude and 50’ 10"E, ଏବଂ ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ୮୫ଫୁଟ । 

ଏହା ପୁରୁଣା ଭୁବନେଶ୍ୱର ଅଞ୍ଚଳର ତଳବଜାରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ବିନ୍ଦୁସାଗର ପୁଷ୍କରିଣୀଠାରୁ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ରାସ୍ତାରେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ରହିଛି । ମନ୍ଦିରର ମୁଖ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ରହିଛି । ଏଠାରେ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ସହ ଯୋନିପୀଠ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ନିୟମିତ ପୂଜା ଅର୍ଚ୍ଚନା ହୁଏ । 

 ଇତିହାସ 
ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କାଲେ ଏହି ମନ୍ଦିର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଗଙ୍ଗବଂଶ ସମୟରେ ନିର୍ମାଣ ହେଇଥିବାର ଜଣାଯାଇଥାଏ । ଏହି ମନ୍ଦିର ବର୍ତ୍ତମାନ ବେସରକାରି ମାଲିକାନାରେ ପରିଚାଳିତ । ତଳବଜାର ଅଞ୍ଚଳର ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା ଭାର ନିଅନ୍ତି । 

 ଯାନିଯାତରା 
ମନ୍ଦିରରେ ମହା ଶିବରାତ୍ରି ସହ ଜଳାଭିଷେକ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଆଦି ନିୟମାନୁସାରେ ପାଳିତ  ହୁଏ । 

 ଆଧାର 

 Debala Mitra, ‘Bhubaneswar’ New Delhi, 1958, P. 29.
 K.C. Panigrahi, Archaeological Remains at Bhubaneswar, Calcutta, 1961. PP. 16–17.
 L. S.S. O’ Malley, Bengal District Gazetteer Puri, Calcutta 1908, P. 240.
 M.M. Ganguly, Orissa and Her remains, Calcutta, 1912, PP. 393–394.
 P.R. Ramachandra Rao, Bhubaneswar Kalinga Temple Architecture, Hyderabad, 1980, P. 29.
 R.P. Mohapatra, ‘Archaeology in Orissa’. Vol. I,  Delhi, 1986. P. 57.
 R.L. Mitra. The Antiauities of Orissa, Vol.II, Calcutta, 1963, PP. 160–161.
 T.E. Donaldson, ‘Hindu Temple Art of Orissa’. Vol. I, Leiden, 1985, P. 76.

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Temples of Orissa
 Orissa Tourism