ଦୁର୍ଗାମାଧବ ମିଶ୍ର

ଦୁର୍ଗାମାଧବ ମିଶ୍ର(୧୨ ନଭେମ୍ବର ୧୯୨୯ - ୩ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୯୭), ୧୯୫୨ ମସିହାର ଭାରତୀୟ ପୁଲିସ ସେବା ଅଧିକାରୀ ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଔଦ୍ୟୋଗୀକ ସୁରକ୍ଷା ବଳ(ସି.ଆଇ.ଏସ.ଏଫ)ର ମହାନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ । ସେ ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ । ତାଙ୍କ ଗଳ୍ପ ସଂକଳନ "ନିଷାଦର ନିଃଶବ୍ଦ ବାରଣ" ପାଇଁ ସେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ।

ଦୁର୍ଗାମାଧବ, ୧୯୨୯ ମସିହାରେ ନୟାଗଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣସାହିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଶୈଶବ କଟିଥିଲା କଟକରେ । ତାଙ୍କ ପିତା ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ମିଶ୍ର ରେଭେନଶା କଲେଜର ହେଡ୍ କ୍ଲର୍କ ଥିଲେ ଓ ମାତା ଥିଲେ ଅପସରା ଦେବୀ । ପିତାମହ ଦୀନବନ୍ଧୁ କାବ୍ୟତୀର୍ଥ ଜଣେ ଖ୍ୟାତନାମା ପଣ୍ଡିତ, ବାମଣ୍ଡାର ରାଜା ସାର୍ ବାସୁଦେବ ସୁଢଳଦେବଙ୍କଦ୍ୱାରା ରାଜସଭାରେ ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲେ । ଦୁର୍ଗାମାଧବଙ୍କ ବାଲ୍ୟଶିକ୍ଷା କଟକ ଡଗରପଡ଼ା ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ୬ଷ୍ଠରୁ ୧୧ଶ ଶ୍ରେଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ରେଭେନ୍ସା କଲେଜିଏଟରେ ପଢ଼ି ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ପ୍ରଥମ ବ୍ୟାଚ(୧୯୪୪)ରେ ମାଟ୍ରିକ୍ ପାସ୍ କଲେ । ସେ ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରୁ ଆଇଏ (୧୯୪୬), ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଅନର୍ସ ଓ ଡିଷ୍ଟିଙ୍କସନ୍ ରଖି ସ୍ନାତକ (୧୯୪୮) ଏବଂ ବୃତ୍ତି ପାଇ ଆହ୍ଲାବାଦ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଅର୍ଥନୀତିରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର କରିଥିଲେ । ସମାଜରେ ଜଣେ ସହ ସମ୍ପାଦକ ଭାବରେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଭାରତୀୟ ପୁଲିସ ସେବା ଅଧିକାରୀ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଚୟନ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୬୯ରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କଠାରୁ ପୋଲିସ୍ ମେଡ଼ାଲ୍ ପାଇଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶା ସମେତ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଶେଷରେ ୩୦ ନଭେମ୍ବର ୧୯୮୭ରେ ସି.ଆଇ.ଏସ.ଏଫର ମହାନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ ଅବସର ନେଇଥିଲେ । ଭାରତ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ନଭେମ୍ବର ୧୯୯୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତୀୟ ରେଳ ପରିଷଦର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ପଦରେ ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ । ଦିଲ୍ଲୀ ରହଣୀ କାଳରେ ସେ ଓ ତାଙ୍କ ଲେଖିକା ପତ୍ନୀ ଶୈଳରାଣୀ ମିଶ୍ର ଶିବାନନ୍ଦଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ଚିଦାନନ୍ଦଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ନେଇ ଦିବ୍ୟ ଜୀବନ ସଂଘର ସଦସ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । ଅବସର ପରେ ଏହାର ଭୁବନେଶ୍ୱର ଶାଖାର ସଭାପତି ରହିଥିଲେ । ୧୯୯୭ ମସିହା ଫେବୃଆରି ୩ତାରିଖରେ ଦୁର୍ଗାମାଧବ ମିଶ୍ରଙ୍କର ମହାପ୍ରୟାଣ ଘଟିଥିଲା । 

 ରଚନାବଳୀ 
ସାହିତ୍ୟ ଥିଲା ଦୁର୍ଗାମାଧବଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ଅନ୍ୟତମ ଦିଗ । ଛାତ୍ର ଜୀବନରୁ ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତିଭା ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ନବମ ଶ୍ରେଣୀରୁ କବିତା ଲେଖା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ହାତଲେଖା ପତ୍ରିକା 'ଜ୍ଞାନମଞ୍ଜରୀ' ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ୧୯୪୪ରେ କଲେଜରେ ଯୋଗ ଦେଲେ ପରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ କବିତା 'ନବୀନ'ରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ପରେ ଡଗର, ସହକାର, ନବଭାରତ, ଶଙ୍ଖ, ଝଙ୍କାର, ଚତୁରଙ୍ଗ, ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ରରେ କବିତାମାନ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା । ସମୟ କ୍ରମେ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଗଳ୍ପ ହିନ୍ଦୀ ଓ ବଙ୍ଗଳାରେ ଅନୁବାଦ ହୋଇଛି । ସେ ଏକାଧାରରେ ଜଣେ ସମ୍ପାଦକ, କବି, ଗାଳ୍ପିକ ଓ ଅନୁବାଦକ ଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ପତ୍ର ପତ୍ରିକାରେ ସମ୍ପାଦକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।


 ଗଳ୍ପ/କାବ୍ୟ ସଂକଳନ 
 ତାରା ଓ ତିମିର (ଗଳ୍ପ) ୧୯୬୩
 ମନ୍ଦାକ୍ରାନ୍ତା (ଗଳ୍ପ) ୧୯୬୧
 ନିଷାଦର ନିଃଶବ୍ଦ ବାରଣ (ଗଳ୍ପ) ୧୯୮୧
 ଫଲଗୁରେ ବନ୍ୟା (ଗଳ୍ପ) ୧୯୭୬
 ଦୂରରୁ ଦୂରକୁ
 ଅପରାହ୍ନର ଗଳ୍ପ ୧୯୮୮
 ମୌନ ମୁଖର (କାବ୍ୟ ସଙ୍କଳନ) ୧୯୮୬
 ଜଉତିଷେ କହିଛନ୍ତି (ଗଳ୍ପ) ୧୯୫୭
 ମୁଠାଏ ମାଟି ଚେନାଏ ଆକାଶ (କବିତା) ୧୯୬୧
 ବୃତ୍ତ ଆବର୍ତ୍ତ (କବିତା) ୧୯୭୭
 ଉଗ୍ରସେନ ଉବାଚ (କବିତା) ୧୯୮୫
 ଅସମାପିକା (କବିତା) ୧୯୯୦

 ସମ୍ପାଦନା 
 ପ୍ରତିବେଶୀ
 ସମାରୋହ
 ଦିବ୍ୟ ସଂଦେଶ
 ସମାଜ
 ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ 
 ଅଜା ଆସୁଛନ୍ତି (ଗପ) ୧୯୯୧
 ଅସୁର ଟାପୁ (ଗପ) ୧୯୯୧
 ଠାକୁର ପୂଜା (କବିତା)୧୯୯୧
 ଛଅ ଋତୁ ଆମେ ଛଅ ଭାଇ (କବିତା) ୧୯୯୧
 ଅନୁବାଦ 
 ଜୀବନାନନ୍ଦ ଦାସ ୧୯୮୨
 ସରୋଜିନୀ ନାଇଡୁ ୧୯୯୧
 ଅରକ୍ଷଣୀୟା ୧୯୯୩
 ଭଗବାନ ରମଣ ମହର୍ଷି ୧୯୯୬

 ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର 
 ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୮୨ (ନିଷାଦର ନିଃଶବ୍ଦ ବାରଣ ପାଇଁ)http://odisha.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2005/pdf/orissa_sahitya_academy.pdf
 ଝଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର (କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ), ୧୯୭୫ (ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାର ସମିତି ପ୍ରଦତ୍ତ)
 ଫକୀର ମୋହନ କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ ସମ୍ମାନ, ୧୯୯୩ (ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ସମାଜ ପ୍ରଦତ୍ତ)
 ଉତ୍କଳ ପାଠକ ସଂସଦ ସମ୍ମାନ ୧୯୯୫
 ନୀଳଶୈଳ ପୁରସ୍କାର
 ଶାରଳା ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ମାନ
 ସୁଧନ୍ୟା ସମ୍ମାନ
 ଶିଳାଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନ
 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୯ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୯୭ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଝଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଗାଳ୍ପିକ