ସିଜରିଆନ ସେକସନ

ସିଜରିଆନ ସେକସନ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Caesarean section ବା ସି-ସେକସନ/ C-section) ଏକ ଅପରେଶନ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏକ ବା ଏକାଧିକ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ପ୍ରସବ କରାଯାଏ । ଯୋନୀପଥ ପ୍ରସବଦ୍ୱାରା (vaginal delivery) ମାଆ ବା ଶିଶୁର କୌଣସି ସଙ୍କଟ ଆଶଙ୍କା ହେଉଥିଲେ ଏହି ଅପରେଶନ କରାଯାଏ । ଅବରୋଧିତ ପ୍ରସବ (obstructed labour), ଯମଜ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା (twin pregnancy), ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ (high blood pressure), ବ୍ରିଚ ଜନ୍ମ (breech birth), ପ୍ଲାସେଣ୍ଟା (placenta) ସମସ୍ୟା, ନାଭି (umbilical cord) ନାଡ଼ ସମସ୍ୟା, ପେଲଭିସର (pelvis) ଆକୃତି ଓ ପୂର୍ବରୁ ସିଜରିଆନ ହୋଇଥିଲେ ଏହି ଅପରେଶନ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ।  ପୂର୍ବ ପ୍ରସବର ସିଜରିଆନ ସେକସନ ଇତିହାସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯୋନୀପଥ ପ୍ରସବ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରେ ।   ଗର୍ଭିଣୀ ମହିଳାଙ୍କ ଅନୁରୋଧକ୍ରମେ କେତେକ ସିଜରିଆନ କରାଯାଏ । ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନର (World Health Organization) ସୁପାରିସ ଅନୁସାରେ ଏହା ଡାକ୍ତରୀ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ଓ ମାଆ ତ‌ଥା ଶିଶୁର ଜୀବନ ରକ୍ଷାକାରୀ ଅପରେଶନ ଭାବରେ କରାଯିବା ଉଚିତ ।

ପ୍ରାୟ ୪୫ ମିନିଟ ସମୟରେ ସି-ସେକସନ ସମାପ୍ତ ହୁଏ । ସର୍ବାଙ୍ଗିକ ନିଶ୍ଚେତନ (general anesthesia) ବା ସୁଷୁମ୍ନା ନିଶ୍ଚେତନ (spinal block) ଦେଇ ଏହି ଅପରେଶନ କରାଯାଏ । ମୂତ୍ର ନିସ୍କାଷନ ନିମନ୍ତେ ମୂତ୍ରାଶୟରେ (bladder) ମୂତ୍ରୀୟ କାଥେଟର (urinary catheter ଭର୍ତ୍ତି କରିଦିଆଯାଏ ଓ ତା'ପରେ ଉଦରର ଚର୍ମକୁ ବିଶୋଧନ (sterilized) କରାଯାଏ । ତା'ପରେ ଉଦରର ନିମ୍ନ ଅଂଶରେ ଏକ ୧୫ସେମି ବା ୬ ଇଞ୍ଚ ଲମ୍ବର ଇନସିସନ (incision) ଦିଆଯାଏ ।  ଜରାୟୁରେ ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଇନସିସନ ଦେଇ ଶିଶୁକୁ ବାହାର କରାଯାଏ ।  ତା'ପରେ ଇନସିସନମାନଙ୍କୁ ସିଲେଇ କରିଦିଆଯାଏ । ଅପରେଶନ ରୁମରୁ ବାହାରି ଚେତା ଆସିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ମାଆ ଶିଶୁକୁ ସ୍ତନ୍ୟପାନ ଆରମ୍ଭ କରାଏ । ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଆରୋଗ୍ୟ ହେବା ନିମନ୍ତେ ଅନେକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ରହିବା ପରେ ଘରକୁ ଯାଇହୁଏ ।

ଅଳ୍ପ ସଙ୍କଟାପନ୍ନ କେଶ୍‌ରେ ସି-ସେକସନ କଲେ ମୋଟାମୋଟି ଖରାଫ ଫଳାଫଳରେ ଅଳ୍ପ ବୃଦ୍ଧି ଘଟେ । ଅପରେଶନ ଫଳରେ ଯୋନୀପଥ ପ୍ରସବ ଅପେକ୍ଷା କ୍ଷତ ଶୁଖିବାକୁ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗେ, ପ୍ରାୟ ୬ ସପ୍ତାହ । ଅପରେଶନ ପରେ ଶିଶୁର ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ସମସ୍ୟା, ଉଲ୍ୱଜଳ ଏମ୍ବୋଲିଜ୍ମ/ଆମନିଓଟିକ ଫ୍ଲୁଇଡ ଏମ୍ବୋଲିଜ୍ମ (amniotic fluid embolism) ଓ ମାଆର ପ୍ରସବୋତ୍ତର ରକ୍ତସ୍ରାବ (postpartum bleeding) ସଙ୍କଟ ରହିବ । ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଅନୁସାରେ କୌଣସି ମେଡିକାଲ କାରଣ ନ ଥିଲେ ୩୯ ସପ୍ତାହ ଗର୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ସି-ସେକସନ ବ୍ୟବ‌ହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।  ପ୍ରସବ ପ୍ରକ୍ରିୟାର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯୌନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ (sexual function) ପଡ଼ିବ ନାହିଁଁ ।

ପୃଥିବୀରେ ସନ ୨୦୧୨ରେ ପ୍ରାୟ ୨୩ ନିୟୁତ ସି-ସେକସନ କରାଯାଇଥିଲା । ପୂର୍ବରୁ ସି-ସେକସନ ନିମନ୍ତେ ୧୦%ରୁ ୧୫% ହାରକୁ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଆଦର୍ଶ ଭାବରେ ନେଉଥିଲେ । କେତେକ ପ୍ରମାଣରୁ ସିଦ୍ଧ ହେଉଛି; ୧୯% ହାର  ଅଧିକ ଭଲ ଫଳ ସୂଚନା ଦିଏ । ପୃଥିବୀର ୪୫ରୁ ଅଧିକ ଦେଶରେ ୭.୫%ରୁ କମ ସି-ସେକସନ ଅପରେଶନ ହେଉଛି ଓ ୫୦ରୁ ଅଧିକ ଦେଶରେ ୨୭%ରୁ ଅଧିକ ଅପରେଶ ହେଉଛି । ଏହି ଅପରେଶନ ସଂଖ୍ୟା କମେଇବା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଚାଲିଛି । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ୩୩% ପ୍ରସବରେ ସି‌-ସେକସନ କରାଯାଉଛି । ପ୍ରସବକାଳୀନ ମାଆର ମୃତ୍ୟୁ ସ‌ହ ସମୟିକ ଶିଶୁ ବଞ୍ଚିଯିବା ଯୋଗୁ ଖ୍ରୀ:ପୂ: ୭୧୫ରୁ ଅପରେଶନର ପ୍ରଚଳନ ଚାଲିଛି । ଫଳରେ ସନ ୧୫୦୦ରୁ ମାଆ ବଞ୍ଚିଯିବା ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳୁଛି । ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆଣ୍ଟିସେପ୍ଟିକ/ପୂୟରୋଧକ (antiseptic) ଓ ନିଶ୍ଚେତକ (anesthetics) ଉଦ୍ଭାବନ ପରଠାରୁ ପ୍ରସବ ପରେ ମାଆ ଓ ଶିଶୁ ବଞ୍ଚିରହିବା ଏକ ସାଧାରଣ କଥା ହୋଇଗଲାଣି ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ