ସାମୁଦ୍ରିକ କ୍ରୋନୋମିଟର

ସୀମାହୀନ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ଜଳଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଜଳଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଜାହାଜର ଅବସ୍ଥିତି, ସମୟ, ଆଦି ଜାଣିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ  । ଜଳଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଜାହାଜର ଅବସ୍ଥିତି ନିରୂପଣ ପାଇଁ ସେହି ସ୍ଥାନଟିର ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ଦ୍ରାଘିମା ଜାଣିବାକୁ ପଡ଼େ  । ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅବସ୍ଥାନରୁ ସେହି ସ୍ଥାନର ଅକ୍ଷାଂଶ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ  । ମାତ୍ର ସ୍ଥାନର ଦ୍ରାଘ୍ରିମା ନିରୂପଣ କରିବାରେ ବିଶେଷ ଅସୁବିଧା ହୁଏ  । ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସବୁ ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥା ସମାନ ନଥାଏ  । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନର ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପ ସମାନ ନଥାଏ  । ତେଣୁ ସାଧାରଣ ଘଣ୍ଟା ଯୋଗେ ଠିକ୍ ସମୟ ପାଇବା ସହଜ ହୁଏ ନାହିଁ  । ପୁଣି ଜାହାଜଟି ଜଳଭାଗରେ ଗତି କରୁଥିବାରୁ ପ୍ରତିମୂହୁର୍ତ୍ତର୍ରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟ ବଦଳୁଥାଏ  । ଏଥିପାଇଁ ଆଗେ ଜଳଯାତ୍ରା ସମୟରେ ବହୁ ଅସୁବିଧା ହେଉଥିଲା  । ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ, ତାରକା ଆଦିର ଅବସ୍ଥିତିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେତେବେଳେ ଜଳଯାତ୍ରା କରାଯାଉଥିଲା  । ମାତ୍ର ଏଥିରୁ ନିର୍ଭୁଲ ତଥ୍ୟ ମିଳୁନଥିଲା  । ଏହି ଅସୁବିଧାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପୃଥିବୀର ବହୁ ଦେଶ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଚେଷ୍ଟା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ  । 

ଇଂରେଜ ସରକାର ୧୭୧୨ ମସିହାରେ ୨୦,୦୦୦ ଡଲାର ମୂଲ୍ୟର ଗୋଟିଏ ପୁରସ୍କାର ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଭୁଲ ଦ୍ରାଘିମା ନିରୂପଣ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ପୁରସ୍କାର ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା  । ଇଂଲଣ୍ଡର ୟର୍କସାୟାର ଅଞ୍ଚଳର ଜଣେ ବଢ଼େଇ ଏଥିପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ  । ସେ ଥିଲେ ଜନ ହାରିସନ  । ସେ ପ୍ରଥମେ ୧୭୩୦ ମସିହାରେ ଏଚ୧ (H1) ନାମରେ ଗୋଟିଏ କ୍ରୋନୋମିଟର ତିଆରି କରିଥିଲେ । ମାତ୍ର ସେଥିରେ ନିର୍ଭୁଲ ସମୟ ମିଳିପାରୁନଥିଲା ଏହା ପରେ ପରେ ସେ ଆଉ ଦୁଇଟି ଉନ୍ନତ କ୍ରୋନୋମିଟର ତିଆରି କରିଥିଲେ । ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ କେହି ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ  । ୧୭୬୧ ମସିହାରେ ସେ ଏଚ୪ ନାମରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଓ ଉନ୍ନତ କ୍ରୋନୋମିଟର ବାହାର କରିଥିଲେ । ଏହାର ସମୟ ମାପ ନିର୍ଭୁଲ ଥିଲା  । ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ୮୧ ଦିନର ଜଳଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟରେ ଏହି କ୍ରୋନୋମିଟରଟିରେ ମାତ୍ର ୫ ସେକେଣ୍ଡ ଭୁଲ ବାହାରିଥିଲା  । ସେଥିପାଇଁ ସେ ବର୍ଷ ହାରିସନଙ୍କୁ ଇଂରେଜ ସରକାର ୨୦,୦୦୦ ଡଲାର ଅର୍ଥ ପୁରସ୍କାର ଦେଇଥିଲେ । କ୍ରୋନୋମିଟରର ଇତିହାସ ସମ୍ପର୍କରେ ମନେ ପକାଇବା ବେଳେ ସମସ୍ତେ ହାରିସନଙ୍କ ୩୧ ବର୍ଷର ପରିଶ୍ରମକୁ ମନେ ପକାନ୍ତି  । ଏହାପରେ ୧୭୭୨ ମସିହାରେ ସେ ଏଚ୫ ନାମରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ କ୍ରୋନୋମିଟର ବାହାର କରିଥିଲେ  ।

କ୍ରୋନୋମିଟର ଚାବିଦିଆ ଘଡ଼ିଠାରୁ ଟିକିଏ ବଡ଼ ହୋଇଥାଏ  । ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରୋନୋମିଟରକୁ ସ୍ୱିଜରଲାଣ୍ଡର ଉଙଉଝ ସଂସ୍ଥା ତରଫରୁ  ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିଥାଏ  । ସାଧାରଣ ଘଣ୍ଟା ପରି ସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ ସମୟ ବଦଳି ନ ଯିବା ପାଇଁ ଏଥିରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥାଏ  । ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପର ପ୍ରଭାବରୁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ମୁକ୍ତ ରଖାଯାଇଥାଏ  । ପୂର୍ବେ ଜଳଯାତ୍ରା ସମୟରେ କ୍ରୋନୋମିଟରର ଆବଶ୍ୟକତା ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା  । ମାତ୍ର ପରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ରେଡ଼ିଓ ଯୋଗେ ନିର୍ଭୁଲ ସମୟ ପ୍ରଚାର କରାଯିବାରୁ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ କମିଗଲା  । ୧୯୬୦ ମସିହା ପରଠାରୁ ଜଳଯାତ୍ରା ସମୟରେ କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ଗୁଡ଼ିକର ସାହାଯ୍ୟ ନିଆଯାଉଛି  ।
ଆଧାର

ଅଧିକ ତଥ୍ୟ

 National Maritime Museum, Greenwich
 Marine Chronometer Kaliber 100 - Presentation of marine chronometers of "Glashütter Uhrenbetriebe VEB" with picture and explanation 
 A working chronometer, National Museum of Australia . Short MPEG film showing an 1825 Barraud chronometer in action. (link is outdated)
ଶ୍ରେଣୀ:ମାପ ଯନ୍ତ୍ରପାତି