ମେଥାନୋଲ ବିଷକ୍ରିୟା

ମେଥାନୋଲ ବିଷକ୍ରିୟା (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Methanol toxicity) ହୁଏ ଯେତେବେଳେ  ମେଥାନୋଲ (methanol) କାରଣରୁ ବିଷ ସଞ୍ଚାରିତ ହୁଏ । ଏହା ପ୍ରଭାବରେ ଚେତନା ଶକ୍ତି କମିଯାଏ (decreased level of consciousness), ଶମନ୍ୱୟ ହାନୀ ହୁଏ, ବାନ୍ତି (vomiting) ହୁଏ, ପେଟରେ କଷ୍ଟ (abdominal pain) ହୁଏ ଓ ନିଶ୍ୱାସରୁ ଏକ ବିଚିତ୍ର ଗନ୍ଧ ବାହାରେ । ମେଥାନୋଲ ପ୍ରଭାବରେ ୧୨ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଦୃଷ୍ଟି ହାନୀ (Decreased vision) ହୁଏ । ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ବିଷାକ୍ତ ହେଲେ ଅନ୍ଧତ୍ୱ ଓ ବୃକ୍‌କ ଅଚଳ (kidney failure) ହୁଏ । ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ମେଥାନୋଲ ପାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ବିଷାକ୍ତ ହୋଇଯାଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇପାରେ ।

କାରର କାଚ ଧୋଇବାକୁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତରଳ ପଦାର୍ଥରେ ମେଥାନୋଲ ଥାଏ ଯାହା ପାନ କଲେ ସାଧାରଣତଃ ଏହି ବିଷ ସଞ୍ଚାରଣ ହୁଏ । ଏହା ଦୁର୍ଘଟଣାକ୍ରମେ ହୁଏ ବା ଆତ୍ମହତ୍ୟା ଚେଷ୍ଟାରୁ ହୁଏ । ଚର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ଓ ତାର ଧୂମ ଆଘ୍ରାଣ ଯୋଗୁ କ୍ୱଚିତ ଏହି ବିଷ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଏ । ମେଥାନୋଲ ଦେହରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଫର୍ମାଲଡିହାଇଡ (formaldehyde), ଫର୍ମିକ ଏସିଡ (formic acid) ଓ ଫର୍ମେଟରେ (formate) ପରିଣତ ହୁଏ ଯାହା  ଯୋଗୁ ବିଷାକ୍ତ ହୁଏ । ଏସିଡୋସିସ (acidosis) ବା ଅଧିକ ଅସମୋଲ ଗ୍ୟାପ (osmol gap) ଦେଖାଗଲେ ରହି ରୋଗ ଥିବା ସନ୍ଦେହ କରାଯାଏ ଓ ରକ୍ତ ସ୍ତର ମାପ କରିବା ପରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଦୃଢ଼ିଭୁତ ହୁଏ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କେତେକ ରୋଗରେ ଏକା ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ ଯେପରିକି ସଂକ୍ରମଣ (infections), ବିଷାକ୍ତ ଆଲକୋହୋଲ (toxic alcohol) ସଂସ୍ପର୍ଶ, ସେରୋଟୋନିନ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ ଓ ଡାଏବେଟିକ କିଟୋସିସ (diabetic ketoacidosis)।

ଯଥା ସମ୍ଭବ ଶୀଘ୍ର ଚିକିତ୍ସା କଲେ ଫଳାଫଳ ଭଲ ହୁଏ । ରୋଗୀକୁ ପୁନଃକ୍ଷମ କଲାପରେ ଆଣ୍ଟିଡୋଟ (antidote) ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ ଦିଆଯାଏ । ପସନ୍ଦ‌ ଯୋଗ୍ୟ ଆଣ୍ଟଡୋଟ ଫୋମେପୋଜୋଲ (fomepizole) ଦିଆଯାଏ, ଏହା ନ ମିଳିଲେ ଇଥାନୋଲ (ethanol) ଦିଆଯାଏ ।  କୌଣସି ଅଙ୍ଗ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ବା ଅତି ମାତ୍ରାରେ ଏସିଡୋସିସ ହୋଇଥିଲେ ହେମୋଡାଏଲିସିସ (Hemodialysis) କରାଯାଏ । ସୋଡ଼ିଅମ ବାଇକାର୍ବୋନେଟ (sodium bicarbonate), ଫୋଲେଟ (folate) ଓ ଥିଆମିନ (thiamine) ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଏ ।

ଅପମିଶ୍ରିତ ମଦ୍ୟ ବା ଆଲକୋହୋଲ ପାନ କଲେ ଏହି ରୋଗର ମଡ଼କ ହୋଇଯାଏ । ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶମାନଙ୍କରେ (developing world) ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ କାରଣ । ସନ ୨୦୧୩ରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରରେ ୧୭୦୦ ରୋଗ ହୋଇଥିଲା ।  ରୋଗୀ ସାଧାରଣତଃ ପୁରୁଷ ଓ ଯୁବକ ହୋଇଥାଆନ୍ତି । ରୋଗୀର ଶୀଘ୍ର ଚିକିତ୍ସା କଲେ ଭଲ ଫଳ ମିଳେ ।   ସନ ୧୮୫୬ରେ ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିବା ଦେଖାଯାଏ ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ