ରିଉମାଟିକ ଜ୍ୱର

ରିଉମାଟିକ ଜ୍ୱର, ବା ଆକ୍ୟୁଟ ରିଉମାଟିକ ଜ୍ୱର (ଏ.ଆର.ଏଫ.) ଏକ ପ୍ରଦାହକାରୀ ରୋଗ ଯାହା ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ, ସମସ୍ତ ଗଣ୍ଠି, ଚର୍ମ ଓ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ହୋଇପାରେ । ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ତଣ୍ଟି ସଂକ୍ରମଣର ୨ରୁ ୪ ସପ୍ତାହ ପରେ ଏହି ରୋଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ଓ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୱର, ଏକାଧିକ ଗଣ୍ଠି ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଅନିଚ୍ଛାକୃତ ମାଂସପେଶୀ ଚଳନ (chorea) ଓ ଅସାଧାରଣ କିନ୍ତୁ ଅଭିଲକ୍ଷଣିକ ଗଲୁ ବିହୀନ ଲାଲ ରାସ ଦେଖାଯାଏ ଯାହାର ନାମ ଏରିଥେମା ମାର୍ଜିନାଟମ (erythema marginatum) ଦିଆଯାଇଛି ।  ପ୍ରାୟ ଅର୍ଦ୍ଧକ ରୋଗୀଙ୍କର ଏ ରୋଗରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ସାମିଲ ହୋଇଥାଏ ।  ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଭଲ୍‌ଭ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ରିଉମାଟିକ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ରୋଗ (rheumatic heart disease ବା RHD)) କୁହାଯାଏ ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ଅନେକ ଥର ରୋଗ ହେଲେ ବା କ୍ୱଚିତ ଥରେ ଏ.ଆର.ଏଫ. ଆକ୍ରମଣ କଲେ ହୁଏ ।  ଭଲ୍‌ଭ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ ହୃଦ୍‌ପାତ (heart failure) ହୁଏ ।  ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଭଲ୍‌ଭ ଯୋଗୁ ଆଟ୍ରିଆଲ ଫିବ୍ରିଲେସନ ରୋଗ ଓ ଭଲ୍‌ଭ ସଂକ୍ରମଣ (infective endocarditis) ହୁଏ । 

ସ୍ଟ୍ରେପ୍ଟୋକୋକସ ପାୟୋଜେନିସ ଜୀବାଣୁଦ୍ୱାରା ତଣ୍ଟି ସଂକ୍ରମଣ ହେଲେ ଆକ୍ୟୁଟ ରିଉମାଟିକ ଜ୍ୱର ହୋଇପାରେ ।  ଅଣଚିକିତ୍ସିତ ହେଲେ ୩ % ରୋଗୀଙ୍କର ଏ.ଆର.ଏଫ. ହୁଏ । ଏହି ରୋଗର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ କାରଣ ମଧ୍ୟରେ ରୋଗୀର ନିଜ ତନ୍ତୁ ବିପକ୍ଷରେ ଆଣ୍ଟିବଡି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଜଣାଯାଏ ।  କେତେକ ଲୋକଙ୍କର ଜେନେଟିକ ତୃଟି ଯୋଗୁ ଜୀବାଣୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ରୋଗ ହୁଏ ।  ଅନ୍ୟ ସଙ୍କଟଦାୟକ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ କୁପୋଷଣ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ‌ଯୋଗ୍ୟ ।  ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ ସ‌ହିତ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସ୍ଟ୍ରେପ୍ଟିକୋକାଲ ସଂକ୍ରମଣ ଇତିହାସ ଥିଲେ ଏ.ଆର.ଏଫ. ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । 

ତଣ୍ଟି ପ୍ରଦାହ (strep throat) ଥିବା ରୋଗୀକୁ ପେନିସିଲିନ ଭଳି ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ ଦେଲେ ଏ.ଆର.ଏଫ. ସଙ୍କଟ କମିଯାଏ । ଏ ଭଳି ରୋଗୀଙ୍କର ତଣ୍ଟି ପରୀକ୍ଷା କରି ଚିହ୍ନଟ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ଯାହା ବିକାଶୀଳ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।  ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିଷେଧକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟେ ଉନ୍ନତ ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଗାଣ ଆବଶ୍ୟକ ।  ଏ.ଆର.ଏଫ. ଓ ଆର.ଏଚ.ଡି. ଥିଲେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ।  ରୋଗ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୁଅନ୍ତି ।  ଆର.ଏଚ.ଡି. ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଚିକିତ୍ସା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହୁଏ ।  ବେଳେ ବେଳେ ଭଲ୍‌ଭ ବଦଳ ଅପରେସନ ଓ ମରାମତ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ।  ଅନ୍ୟଥା ଜଟିଳ ରୋଗୀକୁ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଚିକିତ୍ସା କରିବାକୁ ହୁଏ । 

ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଏ.ଆର.ଏଫ. ରୋଗ ୩୨୫,୦୦୦ ପିଲାଙ୍କୁ ହୁଏ ଓ ଅଧୁନା ୧୮ ନିୟୁତ ଲୋକ ରିଉମାଟିକ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ରୋଗ‌ଗ୍ରସ୍ତ ଅଛନ୍ତି ।  ୫ରୁ ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସ ପିଲାଙ୍କୁ ଏ.ଆର.ଏଫ. ହୁଏ, ବୟସ୍କ ଲୋକ ମଧ୍ୟରୁ ୨୦ % ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ଥର ନିମନ୍ତେ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ ।  ଏହି ରୋଗ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଓ ବିକଶିତ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଥିବା ଦେଶଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଅଧିକ ହୁଏ । ସନ ୧୯୯୦ରେ ଏହି ରୋଗ ଯୋଗୁ ୩୭୪,୦୦୦ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ସନ ୨୦୧୩ରେ ୨୭୫,୦୦୦ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲେ । ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ସଂକ୍ରମିତ ହେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୧୨.୫ % ଲୋକ ମରନ୍ତି ।  ୫ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ହିପୋକ୍ରେଟ ଏହି ରୋଗ ବିଷୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ।  କେତେକ ରିଉମାଟିକ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ସ‌ହିତ ଏହି ରୋଗର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଥିବାରୁ ଏପରି ନାମକରଣ ହୋଇଛି । 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ