ମେହେରଗଡ ଫୋର୍ଟ ,

ମେହେରଗଡ ଫୋର୍ଟ  (Hindi: मेहरानगढ़ का दुर्ग) (Sindhi: مهراڻ ڳڙهه‎
Category:Articles containing Sindhi-language text
),ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ରାଜସ୍ଥାନର ଜୋଧପୁରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଭାରତର ସର୍ବ ବୃହତ ଦୁର୍ଗ । ଏହା 1480 ମସିହାରେ ରାଓ ଯୋଧାଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା । ଏହା ସହରଠାରୁ 410 ଫୁଟ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ବିଶାଳ କାୟ ପ୍ରାଚୀରଦ୍ୱାରା ଅବଦ୍ଧ । ଏହା ମଧ୍ୟରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ କରୁକର୍ଜ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଖୋଦେଇ ସହ ଅନେକ ପ୍ରସାଦ ସମୂହ ରହିଛି । ଏକକ ଗୋଳେଇ ପାଉଞ୍ଚ ରାସ୍ତା ସହରରୁ ଏହା ଊପରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ରହିଛି । ଏହି ଦୁର୍ଗର ବାମକୁ କିରାଟ ସିଂହ ନାମକ ସୈନ୍ୟଙ୍କ ସ୍ମାରକୀ ରହିଛି । 

ଦୁର୍ଗ ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ 7ଟି ଗେଟ ରହିଛି । ଏହା ମଧ୍ୟରୁ ମହାରାଜା ମାନ ସିଂହ ତିଆରି କରିଥିବା ଜୟପୋଲ ( victory gate) ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟତମ ।ମହାରାଜା ଅଜିତ ସିଂ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ଫତେହପୋଲ ମଧ୍ୟ ମହାରାଜାଙ୍କ ମୋଗଲମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟ ମନେଇବାକୁ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା । ଏଠାରେ ସେ ଦେଇଥିବା ହାତର ଛପା ଏବେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।  

ମେହେରାନଗଡ ଦୁର୍ଗ ଭିତରେ ଥିବାଥିବା ମିଉଜିଅମ ରାଜସ୍ଥାନର ସବୁଠୁ ବେଶୀ ପ୍ରାଚୀନ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଭର୍ତ୍ତି ଥିବା ସଂଗ୍ରହାଳୟ । 1730 ମସିହାରେ ମହାରାଜା ଜିତି ଥିବା ପାଳଙ୍କି , ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ସବୁ , ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ପୋଷାକ , ଅଙ୍କିତା ଚିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏଇତିହାସିକ ଦ୍ରବ୍ଯ ସବୁ ଏଠାରେ ରହିଛି । 

 ଇତିହାସ 
ରାଓ ଯୋଧା ଯୋଧପୁରକୁ 1459 ମସିହାରେ ଏକ ରାଜପୁତ ରାଜ୍ୟ ହିସାବରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ସେ ରଣମଳଙ୍କ 24 ଜଣ ପୁତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ ଓ ପଞ୍ଚଦଶତମା ରାଠୋର ଶାସକ ଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ପୁରାତନ ମନାଦୋର ଦୁର୍ଗରୁ ଜୋଧପୁରଠାରେ ନିର୍ମିତ କରିଥିବା ଏହି ମେହେରଗଡ ଦୁର୍ଗକୁ ତାଙ୍କର ଆବାସ ଉଠେଇ ଆଣିଥିଲେ । 

ରାଓ ଯୋଧା ତାଙ୍କର ସେନାଙ୍କୁ ନେଇ ତତ୍କାଳୀନ ମେବାର ସେନାବାହିନୀକୁ ପରାସ୍ତ କରି 1459 ରେ ପାହାଡ ଉପରେ ଏହି ଦୁର୍ଗ ସ୍ଥାପନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । 

 ମେହେରଗଡ ଦୁର୍ଗର ଗ୍ୟାଲେରି 

 ହାତୀ ହାୱଦା 

 ପାଲିଙ୍କି 
ସେହି ସମୟରେ ପାଳଙ୍କି ରାଜକୀୟ ମହିଳାମାନେ ଯାତାୟତ କରିବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା 20 ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟର୍ଦ୍ଧ ଯାଏ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । ଏଥିରେ ରାଜା ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଅତିଥିମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ । ପାଳଙ୍କିକୁ ହାତୀ ଉପରେ ଲଗା ଯାଏ ବା ତାକୁ ଭୃତ୍ୟମାନେ ବହନ କରି ନଉଥିଲେ । thumb|240x240_ପିକସେଲ|ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଥିବା 1828 ମସିହାର ଶିବ ପୂରଣର ଚିତ୍ର ପଟ .

 ଚାମୁଣ୍ଡା ମାତାଜୀ ମନ୍ଦିର 
ଡାହାଣ|thumb|267x267_ପିକସେଲ|ଚାମୁଣ୍ଡା ମାତାଜୀ ମନ୍ଦିର
ଚାମୁଣ୍ଡା ମାତାଜୀ ଯୋଧପୁରର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ରାଜା ରାଓ ଯୋଧାଙ୍କ ଆରାଧ୍ୟା ଦେବୀ ଥିଲେ । ସେ 1460 ମସିହାରେ ମାଁ ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ମୂର୍ତି ଆଣି ମେହେରଗଡରେ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ । 

 ରାଓ ଯୋଧା ମରୁଭୁମି ପ୍ରସ୍ତର ପାର୍କ 
ରାଓ ଯୋଧା ମରୁଭୁମି ପ୍ରସ୍ତର ପାର୍କ 72 ଏକର ପରିମିତ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଏକ ପାର୍କ । ଏଠାରେ ପରିବେଶିକ ଭାବରେ ଉଦ୍ଧହର କରାଯାଇଥିବା ମରୁ ଉଦ୍ୟାନ ରହିଛି । ଏହା 2006 ମସିହାରେ ସ୍ଥାପନ ହେଇଥିଲା । 

 ୨୦୦୮ ଦଳା ଚକଟା ଦୁର୍ଘଟଣା 
ମେହେରଗଡ ଚାମୁଣ୍ଡା ଦେବୀ ମନ୍ଦିର ଭିତରେ 2008 ମସିହାରେ ଦଳା ଚକଟା ଦୁର୍ଘଟଣା ହେଇ 249 ଜଣ ଭକ୍ତଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ଓ 400ରେ ବେସୀ ଆହତ ହେଇଥିବା ଏହି ଦୁର୍ଗ ଇତିହାସରେ ଏକ ଦୁଖଡ ଘଟଣା । .

 ସଂସ୍କୃତି 
ଦୁର୍ଗରେ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ଚିତ୍ତ  ବିନୋଦନ ପାଇଁ ଲୋକ କଳାକାରମାନେ ଲୋକ ସଂଗୀତ ପରିବେଷଣ କରିଥାନ୍ତି । ଏହା ଏଠାରେ ଥିବା ସଂଗ୍ରହାଳୟ, ହସ୍ତତନ୍ତ୍ର ମେଳା , ରେଷ୍ଟୁରାଣ୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚଳିତ । ଏଠାରେ2012ରେ  ଇଂରାଜୀ ଫିଲ୍ମ The Dark Night Risesର ଶୁଟିଙ୍ଗ ହେଇଥିଲା । "ଆୱାରାପନ  " ନାମକ ହିନ୍ଦୀ ଫିଲ୍ମର ଶୁଟିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ 2015ରେ ଏଠାରେ ହେଇଥିଲା । ଆମେରିକୀୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ junun ନାମକ ସଂଙ୍ଗୀତ ଆଲବମ ଥାଇ ଡକୁମେଣ୍ଟାରି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା । 

 ଟୀକା

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Mehrangarh Museum Trust 
 Website for Mehrangarh Fort in Jodhpur - Mehrangarh Fort Information
 Mehrangarh Fort, Rajasthan Tourism