ରୁକ୍ମଣୀ ଦେବୀ ଔଣ୍ଡଳେ

ରୁକ୍ମଣୀ ଦେବୀ ଔଣ୍ଡଳେ (୨୯ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୦୪ - ୨୪ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୮୬Centenary Celebrations, 2004) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଥିଓସଫିଷ୍ଟ, ନର୍ତ୍ତକୀ ଓ ଭାରତନାଟ୍ୟମ ନୃତ୍ୟସଂଯୋଜିକା ଓ ପ୍ରାଣୀ ଅଧିକାର ଓ କଲ୍ୟାଣ କର୍ମୀ ଥିଲେ ।

ସେ ମୂଳ "ସାଧିର" ଶୈଳୀରୁ ବାହାରି ଭାରତନାଟ୍ୟମର ସର୍ବାଧିକ ପୁନର୍ଜାଗରଣବାଦୀ ଭାବେ ଜଣା । ସାଧିର ଶୈଳୀ ମନ୍ଦିର ନର୍ତ୍ତକୀ ଦେବଦାସୀଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । ସେ ବିଭିନ୍ନ ଭାରତୀୟ ପାରମ୍ପାରିକ କଳା ଓ ଶିଳ୍ପର ପୁନରୁତ୍ଥାନ ପାଇଁ କାମ କରିଥିଲେ ।

ନିଜେ ଉଚ୍ଚ ଜାତିର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ସମକାଳୀନ ୧୯୨୦ ଦଶକର ସମାଜରେ ନୀଚ ଜାତିଦ୍ୱାରା ପରିବେଷିତ ଓ ନୀଚ ନାଚ ଭାବେ ଗଣା ହେଉଥିବା ଭାରତନାଟ୍ୟମକୁ ପେସା ଭାବେ ଆଦରିଥିଲେ । ସେ ନାଚର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱରୀକ ମାନକୁ ଚିହ୍ନି ସେ ନାଚଟି ଶିଖିବା ସହିତ ଅତ୍ୟଧିକ ସାଧାରଣ ଧାରଣା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ମଞ୍ଚରେ ପରିବେଷଣ କରୁଥିଲେ ।

ରୁକ୍ମଣୀ ଦେବୀ ଇଣ୍ଡିଆ ଟୁଡ଼େର "ଭାରତକୁ ଗଢ଼ିଥିବା ୧୦୦ ଜଣଙ୍କ ତାଲିକା"ରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ । ସେ ୧୯୫୬ରେ ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ସମ୍ମାନରେ ଓ ୧୯୬୭ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ଫେଲୋସିପରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ ।

 ଜୀବନୀ 
 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ବିବାହ 
ରୁକ୍ମଣୀ ଦେବୀ ୧୯୦୪ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୨୯ ତାରିଖରେ ମଦୁରାଇର ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ନୀଳକଣ୍ଠ ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଜଣେ ଇଞ୍ଜିନିୟର ଭାବେ ପବ୍ଲିକ ୱର୍କସ ଡିପାର୍ଟମେଣ୍ଟରେ କାମ କରିବା ସହ ଜଣେ ଶିକ୍ଷାବିଦ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମାତା ସେସାମାଲ ଜଣେ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରେମୀ ଥିଲେ । ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଚାକିରିରେ ବଦଳି ଅଧିକ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ଘରେ ସଭିଏଁଁ ଅଧିକ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲେ । ସେ ୧୯୦୧ ମସିହାରେ ଥିଓସୋଫିକାଲ ସୋସାଇଟି ସଙ୍ଗେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଆନ୍ନି ବେସାନ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଥିଓସୋଫିକାଲ ଆନ୍ଦୋଳନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରାଣୀତ ହୋଇ ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଚେନ୍ନାଇର ଆଡୟାରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଥିଓସୋଫିକାଲ ସୋସାଇଟି ଅଫ ଆଡୟାରଠାରେ ଘର ତୋଳାଇ ବସବାସ କଲେ । ସେଠାରେ ଅଳ୍ପବୟସା ରୁକ୍ମଣୀ ଥିଓସୋଫିକାଲ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ନୂଆ ଭାବନା, ସଂସ୍କୃତି, ମଞ୍ଚ ଅଭିନୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନାଚ ସହ ପରିଚିତ ହେଲେ ।ସେଠାରେ ସେ ବ୍ରିଟିଶ ଥିଓସୋଫିଷ୍ଟ ଜର୍ଜ ଔଣ୍ଡଳେଙ୍କ ସହ ପରିଚିତ ହେଲେ । ଜର୍ଜ ଆନି ବେସାନ୍ତଙ୍କ ଜଣେ ପାଖ ସହକର୍ମୀ ଥିଲେ ଓ ପରେ ବାରଣାସୀର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ହିନ୍ଦୁ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ । ରୁକ୍ମଣୀ ଦେବୀ ଜର୍ଜ ଔଣ୍ଡଳେଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ।

 ଆଧାର 

 ଅଧିକ ପଠନ 
 Art and culture in Indian life. Kerala University Press, Trivandrum 1975
 Sarada, S.: Kalakshetra-Rukmini Devi, reminiscences. Kala Mandir Trust, Madras 1985
 India’s 50 Most Illustrious Women by Indra Gupta. Icon Publications, 2003. .
 Selections, Some selected speeches & writings of Rukmini Devi Arundale. Kalakshetra Foundation, Chennai 2003.
 Rukmini Devi Arundale: Birth Centenary Volume, edited by Shakuntala Ramani. Chennai, Kalakshetra Foundation, 2003,
 Kalakshetra Foundation (Hrsg.): Shraddanjali, brief pen portraits of a galaxy of great people who laid the foundations of Kalakshetra. Kalakshetra Foundation, Chennai 2004
 Photo Biography of Rukmini Devi, Sunil Kothari. Chennai, The Kalakshetra Foundation, 2004.
 Meduri, Avanthi (Hrsg.): Rukmini Devi Arundale (1904-1986), A Visionary Architect of Indian Culture and the Performing Arts. Motilal Banarsidass, Delhi 2005; .
 Samson, Leela (2010). Rukmini Devi: A Life, Delhi: Penguin Books, India, 

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Official website of Kalakshetra 
 Photograph of Rukmini Devi 
 Trans-national biography of Rukmini Devi
 Rukmini Devi and Kalakshetra
 http://www.crossart.com.au/index.php/Archive/axel-poignant-photographer-the-early-years-1929-1942.html 
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୪ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୮୬ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ସମ୍ମାନିତ