ଅତି ସୋଡ଼ିଅମ ରକ୍ତ‌ତା

ଅତି ସୋଡ଼ିଅମ ରକ୍ତ‌ତା ବା ହାଇପରନାଟ୍ରେମିଆ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Hypernatremia, ବା hypernatraemia) ରକ୍ତର ଏକ ଅବସ୍ଥା ଯେଉଁଥିରେ ସୋଡ଼ିଅମ (sodium) ସ୍ତର ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରାକ୍ ଲକ୍ଷଣ: ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋଷ (thirst) ଅନୁଭବ, ଦୁର୍ବଳ ଲାଗିବା, ଅଇ ଓ ଅରୁଚି ।ସାଂଘାତିକ ଲକ୍ଷଣ: ଦ୍ୱିଧା, ମାଂସପେଶୀ ସ୍ଫୁରଣ ଓ ଖପୁରି ଭିତର ରକ୍ତସ୍ରାବ (ମସ୍ତିଷ୍କ ଭିତରେ ଓ ଚାରିଆଡ଼େ) । ସାଧାରଣ ରକ୍ତ ସୋଡ଼ିଅମ ସ୍ତର ୧୩୫-୧୪୫ମି:ଇକ୍ୟୁ/ଲି. । ଅତି ସୋଡ଼ିଅମ ରକ୍ତ‌ତା ସଂଜ୍ଞାନୁସାରେ ରକ୍ତ ସୋଡ଼ିଅମ ସ୍ତର ୧୪୫ ମି:ଇକ୍ୟୁ/ଲି.ରୁ ଅଧିକ । ସୋଡ଼ିଅମ ସ୍ତର ୧୬୦ମି:ଇକ୍ୟୁ/ଲି.ରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ସାଂଘାତିକ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ।

ତରଳ ପଦାର୍ଥ ସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ହାଇପରନାଟ୍ରେମିଆକୁ ୩ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ କରାଯାଏ: ହାଇପୋଭଲ୍ୟୁମିଆ (low volume) ବା ଅଳ୍ପ ଆୟତନ, ସାଧାରଣ ଆୟତନ ଓ ହାଇପରଭଲ୍ୟୁମିଆ (high volume) ବା ଅଧିକ ଆୟତନ । ଝାଳ ବୋହିଲେ, ବାନ୍ତି, ତରଳ ଝାଡ଼ା, ବୃକ୍‌କ ରୋଗ ହେଲେ ବା ମୂତ୍ର ବର୍ଦ୍ଧକ ଔଷଧ ଖାଇଲେ ଅଳ୍ପ ଆୟତନ ହାଇପରନାଟ୍ରେମିଆ ହୁଏ । ଜ୍ୱର, ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋଷ, ଅତ୍ୟଧିକ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ଓ ଲିଥିଅମରୁ ଡାଏବେଟିସ ଇନସିପିଡସ ଇତ୍ୟାଦି କାରଣରୁ ସାଧାରଣ ଆୟତନ ହାଇପରନାଟ୍ରେମିଆ ହୁଏ । ହାଇପରଆଲଡୋସ୍ଟିରୋନିଜ୍ମ (hyperaldosteronism), ଅତ୍ୟଧିକ ୩% ନର୍ମାଲ ସାଲାଇନ ବା ସୋଡ଼ିଅମ ବାଇକାର୍ବ ଶିରାଭ୍ୟନ୍ତରରେ ଦେଲେ ବା କ୍ୱଚିତ ଅତ୍ୟଧିକ ଲୁଣ ଖାଇଲେ ଅଧିକ ଆୟତନ ହାଇପରନାଟ୍ରେମିଆ ହୁଏ । ଅଳ୍ପ ରକ୍ତ ପ୍ରୋଟିନ ଥିଲେ ଅବାସ୍ତବ ଅଧିକ ସୋଡ଼ିଅମ ମାତ୍ରା ଦେଖାଯାଏ । ଘଟଣାର ଇତିହାସ ଅବଲୋକନ କଲେ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିହୁଏ । କାରଣ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲେ ପରିସ୍ରା ପରିକ୍ଷା କରାଯାଏ ।

ଅଳ୍ପ କିଛି ଘଣ୍ଟାର ଅତି ସୋଡ଼ିଅମ ରକ୍ତ‌ତା ବା ହାଇପରନାଟ୍ରେମିଆ ରୋଗ ହୋଇଥିଲେ ତାହାକୁ ଶିରାଭ୍ୟନ୍ତର ନର୍ମାଲ ସାଲାଇନ ଓ ୫% ଡେକ୍ସଟ୍ରୋଜ ଦେଇ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଶୀଘ୍ର ସୁଧାରି ହୁଏ । ଅନ୍ୟଥା ସୁଧାରିବା ପ୍ରଥା ଧୀର ହୁଏ ବିଶେଷତଃ ଯେଉଁମାନେ ପାଣି ଓ ହାଫ ନର୍ମାଲ ସାଲାଇନ ପିଇ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ମସ୍ତିଷ୍କ ବେମାରୀରୁ ଡାଏବେଟିସ ଇନସିପିଡସ ଜନିତ ହାଇପରନାଟ୍ରେମିଆ ହୋଇଥିଲେ ଡେସମୋପ୍ରେସିନ (desmopressin) ଔଷଧ ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ । ବୃକ୍‌କ ସମସ୍ୟାରୁ ଡାଏବେଟିସ ଇନସିପିଡସ ହେଉଥିଲେ ଯେଉଁ ଔଷଧ ଯୋଗୁ ତାହା ହେଉଥାଏ ତାହା ବନ୍ଦ  କରିଦିଆଯାଏ । ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଥିବା ରୋଗୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୦.୩-୧% ଲୋକଙ୍କୁ ହାଇପରନାଟ୍ରାମିଆ ହୋଇଥାଏ । ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ମାନସିକ ଦୁଃସ୍ଥିତି ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଅଧିକ ହୁଏ । ହାଇପରନାଟ୍ରେମିଆ ସ‌ହିତ ମୃତ୍ୟୁ ସଙ୍କଟ ଅଧିକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା କାରଣ ହୋବା ସମ୍ଭାବନା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅଛି ।

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ