ଭାରତୀୟ ସହର ମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରଣ

ଭାରତୀୟ ସହର ମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରଣ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭାରତୀୟ ସହର ସମୂହକୁ ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀରେ ଭିବାଗ କରା ଯାଇଥାଏ । ଏହା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବେତନ ଆୟୋଗ ଓ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବେଙ୍କ ର ମିଳିତ ସୁପାରିସ କ୍ରମେ ସହରର ଜନସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ତାଲିକା କୃତ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହା କର୍ମଚାରୀ ମାନଙ୍କୁ ଘର ଭଡା ଭତ୍ତା ପ୍ରଦାନର ହାର ନିର୍ନାୟ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ।  କର୍ମଚାରୀମାନେ ପାଉଥିବା ଏହି ଭତ୍ତା ଉପରେ ଆୟକର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଆୟକରରୁ ରିହାତି ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଇଥାନ୍ତି । 

ଷଷ୍ଠ ବେତନ ଆୟୋଗର  ୨୦୦୮ ମସିହାର ସୁପାରିସ  ପୂର୍ବରୁ  ସହର ମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ ୨ଟି ବିଷୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲା । ପ୍ରଥମରେ ସହର ଭତ୍ତା ଅନୁସାରେ A-1,, A, B-1 ଓ B -2, ତଥା ଘର ଭଡା ଭତ୍ତା ପାଇଁ  A-1, A, B-1, B-2 ଏବଂ  C.

 ବର୍ତ୍ତମାନର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ 
ଷଷ୍ଠ ବେତନ ଆୟୋଗଙ୍କ ସୁପାରିସ ଅନୁସାରେ CCA (Compensatory City Allowance) ପାଇଁ ଥିବା ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗକୁ ହଟେଇ ନିଆ ଗଲା । ଆଗରୁ ଥିବା ଘର ଭଡା ଭତ୍ତା ପାଇଁ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗକୁ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତନ କରି A-1କୁ X  , ଓ A, B-1, B-2 ଜାଗାରେ Y ଓ କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ C ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀହୀନ ସହରକୁ Z କରାଗଲା  । ଏହି X,Y,ଓ Z ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଟାଇର -1 , ଟାଇର -2 ଓ ଟାଇର-3 ସହର କୁହାଯାଏ । 

୨୦୧୧ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ ଦୁଇଟି ସହର , ପୁନେ ଓ ଅହମଦାବାଦ 'Y' ଶ୍ରେଣୀରୁ 'X'କୁ ଓ ଅନନ୍ୟ ୨୧ଟି ସହର 'Z' ଶ୍ରେଣୀରୁ 'Y'କୁ ୧, ଏପ୍ରିଲ , ୨୦୧୪ରେ ଉନ୍ନୀତ ହେଇଥିଲେ । 
HRA ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ସହର XAhmedabad, Bangalore, Chennai, Delhi, Hyderabad, Kolkata, Mumbai, PuneYAgra, Ajmer, Aligarh, Allahabad, Amravati, Amritsar, Asansol, Aurangabad, Bareilly, Belgaum, Bhavnagar, Bhiwandi, Bhopal, Bhubaneswar, Bikaner, Bokaro Steel City, Chandigarh, Coimbatore, Cuttack, Dehradun, Dhanbad, Durg-Bhilai Nagar, Durgapur, Erode, Faridabad, Firozabad, Ghaziabad, Gorakhpur, Gulbarga, Guntur, Gurgaon, Guwahati, Gwalior, Hubli-Dharwad, Indore, Jabalpur, Jaipur, Jalandhar, Jammu, Jamnagar, Jamshedpur, Jhansi, Jodhpur, Kannur, Kanpur, Kakinada, Kochi, Kottayam, Kolhapur, Kollam, Kota, Kozhikode, Lucknow, Ludhiana, Madurai, Malappuram, Malegaon, Mangalore, Meerut, Moradabad, Mysore, Nagpur, Nashik, Nellore, Noida, Patna, Pondicherry, Raipur, Rajkot, Rajahmundry, Ranchi, Rourkela, Salem, Sangli, Siliguri, Solapur, Srinagar, Surat, Thiruvananthapuram, Thrissur, Tiruchirappalli, Tiruppur, Tirupati, Ujjain, Vadodara, Varanasi, Vasai-Virar City, Vijayawada, Visakhapatnam, WarangalZAll other cities

 ଏଇତିହାସିକ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ 
୨୦୦୮ରେ ଷଷ୍ଠ ବେତନ ଆୟୋଗ ସୁପାରିସ ଲାଗୁ ହେବା ଆଗରୁ ସହର ମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ଏହି ପ୍ରକାର ଥିଲା । ଏହା ୧୯୯୭http://finmin.nic.in/the_ministry/dept_expenditure/miscellaneous/hracca.pdfରେ ପଞ୍ଚମ ବେତନ ଆୟୋଗଙ୍କ ସୁପାରିସ ଭିତ୍ତିରେ ହେଇଥିଲା । ଚେନ୍ନଇ , ମୁମ୍ବାଇ, ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀ ଓ କଲିକତାକୁ A-1http://www.business-standard.com/article/economy-policy/bangalore-gets-a1-status-107092501055_1.html ସହର ଭାବେ ନିଆ ଯାଉଥିଲା । 2001 ଜନଗଣନା ପରେ ସହରର ମାନ୍ୟତାରେ ପରିବର୍ତନ କରାଗଲା  । 31 ଅଗଷ୍ଟ 2007ରେ ହୟଡେରାବାଦ , 21 ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ବାଙ୍ଗାଲୋରକୁ A-1 ମାନ୍ୟତା ମିଳିଲା । 
 CCA ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ  HRA ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ସହର A-1A-1http://www.business-standard.com/article/economy-policy/bangalore-gets-a1-status-107092501055_1.htmlBangaloreA-1 A-1 ChennaiA-1A-1DelhiA-1 A-1Upgradation of Greater Hyderabad Municipal Corporation as A-1 class city for the purpose of House Rent Allowance/Compensatory (City) Allowance".  HyderabadA-1 A-1 KolkataA-1 A-1 MumbaiAAAhmedabadAAPuneAAKanpurAAIndoreAAJaipurAAVadodaraAASuratAANagpurAALucknowAAPatnaAABhopalAANashikAAAurangabadAAGandhinagarB-1B-1Maduraihttp://finmin.nic.in/the_ministry/dept_expenditure/miscellaneous/hracca.pdfB-1B-1AligarhB-1B-1KochiB-1B-1VisakhapatnamB-1B-1Coimbatorehttp://finmin.nic.in/the_ministry/dept_expenditure/miscellaneous/hracca.pdfB-1B-1VijayawadaB-1B-1JabalpurB-1B-1RajkotB-1B-1SolapurB-1B-1AnandB-1B-1LudhianaB-1B-1AgraB-1B-1MeerutB-1B-2ThiruvananthapuramB-1B-2KozhikodeB-1B-2FaridabadB-1B-2VaranasiB-1B-2JamshedpurB-1B-2AllahabadB-1B-2AmritsarB-1CDhanbadB-2B-2GorakhpurB-2B-2Hubli-DharwadB-2B-2BhavnagarB-2B-2RaipurB-2B-2MysoreB-2B-2ThrissurB-2B-2MangaloreB-2B-2GunturB-2B-2BhubaneshwarB-2B-2AmravatiB-2B-2SrinagarB-2B-2BhilaiB-2B-2WarangalB-2B-2KakinadaB-2B-2NelloreB-2B-2RanchiB-2B-2GuwahatiB-2B-2GwaliorB-2B-2ChandigarhB-2B-2PatialaB-2B-2JodhpurB-2B-2TiruchirapalliB-2B-2PondicherryB-2B-2SalemB-2CDehradunB-2CHajipurB-2CKollamB-2CSangliB-2CJamnagarB-2CJammuB-2CKurnoolB-2CRoorkeeB-2CVelloreB-2CKannurB-2CEtawah

 ଜନସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ପର୍ଜ୍ୟବେଶିତ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ 
ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବେଙ୍କ (RBI) ସବୁ ସହରକୁ ଲୋକ ସଂଖ୍ୟାhttp://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/content/pdfs/100MCA0711_5.pdf ଭିତ୍ତି ରେ୬ଟି ଟାଇରରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲା । ତାହା ନିମ୍ମରେ ଦେଖା ଯାଇଛି ,
+Classification of centres (tier-wise) Population classificationPopulation (2001 Census) Tier-1  100,000 and above Tier-2  50,000 to 99,999 Tier-3  20,000 to 49,999 Tier-4  10,000 to 19,999 Tier-5  5,000 to 9,999 Tier-6  less than 5000

 ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା 
 List of cities in India
 List of million-plus agglomerations in India

 ଆଧାର