ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବେଶ

ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ୩୨ ବେଶ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୩୦ଟି ବେଶ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା ବେଳେ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ବେଶ ବିରଳ ମୂହୁର୍ତ୍ତରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଦୁଇଟି ବିରଳ ବେଶ ହେଲା ରଘୁନାଥ ବେଶ ଓ ନାଗାର୍ଜୁନ ବେଶ । ଅପ୍ରେଲ ୨୭ ଓ ମଇ ୩, ୧୯୦୫ ମସିହା ପରଠାରୁ ରଘୁନାଥ ବେଶ ଆଉ ହୋଇନଥିବା ବେଳେ ୨୦୨୧ ମସିହା ପରେ ଆଉ ନାଗାର୍ଜୁନ ବେଶ ଯୋଗ ପଡ଼ିନାହିଁ । ଏ ସବୁ ବେଶ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ବେଶରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପୋଷାକ କେବଳ ବଦଳୁଥିବା ବେଳେ ଆଉ କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅବତାର ବଦଳିଯାଇଥାଏ, ଯଥା କେତେବେଳେ ସେ ବିଷ୍ଣୁ ତ ଆଉ କେତେବେଳେ ଶିବ, ରାମ-କୃଷ୍ଣାଦି ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି । ପୁଣି ମହାପ୍ରଭୁମାନଙ୍କ ସବୁଯାକ ବେଶରେ ଜଗନ୍ନାଥ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକାରେ ରହୁଥିବା ବେଳେ କେବଳ ପ୍ରଳମ୍ବାସୁରବଦ୍ଧ ଓ ହରିହର  ବେଶରେ ବଳଭଦ୍ର ମୂଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମୂଖ୍ୟ ୩୨ ବେଶ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ବେଶ ବର୍ଷକରେ ଏକାଧିକବାର ସଂପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଯଥା: - ସୁନାବେଶ ପାଞ୍ଚଥର ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବେଶ ତିନିଦିନ, ଝୁଲଣ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଶ ସାତଦିନ, ଚନ୍ଦନଲାଗି ବେଶ ବୟାଳିଶ ଦିନ, ରାଧାଦାମୋଦର ବେଶ ଏକମାସ ଏବଂ ତିନୋଟି ବେଶ ପ୍ରତ୍ୟହ ସଂପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବା ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବେଶ ହେଲା:
Beshas of Deities

 ଅବକାଶ ବେଶ ବା ତଡ଼ପ ଉତ୍ତରୀ ବେଶ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ସକାଳେ ଅବକାଶ ପୂଜା ସମୟରେ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ନିତ୍ୟଧୂପ ବେଶ  ବା ପ୍ରତିଦିନ ବେଶ ବା ସାଧା ବେଶ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ତିନି ଧୂପ ସମୟରେ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।  
 ବଡ଼ସିଂହାର ବେଶ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ଏହି ବେଶ ସହିତ ରାତ୍ର ପହୁଡ଼ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ   
 ଚନ୍ଦନଲାଗି ବେଶ:  ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟାଠାରୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ବୟାଳିଶ ଦିନଧରି ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।  
 ଗଜାନନ ବେଶ ବା ଗଣପତି ବେଶ ବା ହାତୀ ବେଶ: ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ନବଯୌବନ ବେଶ: ଆଷାଢ ପ୍ରତିପଦ ଅର୍ଥାତ ରଥଯାତ୍ରାର ପୂର୍ବଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ସେନାପଟାଲାଗି ବେଶ: ରଥଯାତ୍ରା, ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ଓ ବାହୁଡା ଯାତ୍ରାର ପୂର୍ବଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ଟାହ୍ୟାଲାଗି ବେଶ: ରଥଯାତ୍ରା, ସ୍ନାନଯାତ୍ରା,ବାହୁଡା ଯାତ୍ରା, ଆଡପ ବିଜେ ଓ ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ ପହଣ୍ଡି ସମୟରେ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ସୁନାବେଶ ବା ବଡ଼ତଢ଼ାଉ ବେଶ: ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ରଥ ଉପରେ, ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ(ଦଶହରା), କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ପୌଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଏବଂ ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଉକ୍ତ ପାଞ୍ଚ ତିଥିରେ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ଝୁଲଣ ସନ୍ଧ୍ୟାଧୂପ ବେଶ: ଶ୍ରାବଣ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀଠାରୁ ଭାଦ୍ରବ ପ୍ରତିପଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାତଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । 
 ବଣଭୋଜି ବେଶ: ଭାଦ୍ରବ କୃଷ୍ଣ ଦଶମୀ ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 କାଳୀୟଦଳନ ବେଶ: ଭାଦ୍ରବ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ପ୍ରଳମ୍ବାସୁରବଧ ବେଶ: ଭାଦ୍ରବ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । 
 କୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ବେଶ: ଭାଦ୍ରବ କୃଷ୍ଣ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।(ପୂର୍ବେ ଏହି ବେଶ ବଦଳରେ ଗିରି ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ବେଶ ହେଉଥିଲା।)
 ବଳିବାମନ ବେଶ ବା ବାମନ ବେଶ: ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ରାଧାଦାମୋଦର ବା ରାଇଦାମୋଦର ବେଶ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀଠାରୁ କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଏକମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟହ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
 ହରିହର ବେଶ: ଦୀପାବଳି ଅମାବାସ୍ୟାଠାରୁ କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ ମଧ୍ୟରେ ପଡୁଥିବା ସମସ୍ତ ସୋମବାରରେ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । 
 ଠିଆକିଆ ବେଶ ବା ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ବେଶ: କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ବାଙ୍କଚୂଡ଼ା ବେଶ: କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ଡାଳିକିଆ ବେଶ ବା ତ୍ରିବିକ୍ରମ ବେଶ: କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ଆଡ଼କିଆ ବେଶ ବା ଲକ୍ଷ୍ମୀନୃସିଂହ ବେଶ: କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । 
 ନାଗାର୍ଜୁନ ବେଶ: କାର୍ତ୍ତିକ ମଳ ତିଥିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପଞ୍ଚୁକ ପାଞ୍ଚଦିନ ବଦଳେ ଛଅଦିନ ହେଲେ ଉକ୍ତ ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ।
 ଘୋଡ଼ଲାଗି ବେଶ: ମାର୍ଗଶୀର ଶୁକ୍ଳ ଷଷ୍ଠୀଠାରୁ ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଏ । 
 ଶ୍ରାଦ୍ଧବେଶ: ମାର୍ଗଶିର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରୁ ପ୍ରତିପଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।(ଦେବ ଦୀପାପବଳୀ ୩ ଦିନ ଧରି ଯାଏ ) ।
 ପୁଷ୍ୟାଭିଷେକ ବେଶ ବା ସୁନାବେଶ : ପୌଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।  
 ନବାଙ୍କ ବେଶ ବା ମହାନାରାୟଣ ବେଶ: ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପୂର୍ବଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । 
 ମକରଚୌରାଶି ବେଶ: ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ପଦ୍ମବେଶ: ମାଘ ଅମାବାସ୍ୟାରୁ ପଞ୍ଚମୀ ମଧ୍ୟରେ ପଡୁଥିବା ବୁଧବାର ବା ଶନିବାର ଦିନ ଏହି ବେଶ କରାଯାଇଥାଏ । 
 ଜାମାଲାଗି ବେଶ: ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚମୀଠାରୁ ଫାଲଗୁନ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । 
 ଗଜ ଉଦ୍ଧାରଣ ବେଶ: ମାଘ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ଚାଚେରୀ ବେଶ: ଫାଲଗୁନ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀଠାରୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ( ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପୂର୍ବଦିନ) ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
 ରଘୁନାଥ ବେଶ: ବୈଶାଖ କୃଷ୍ଣ ନବମୀ ଗୁରୁବାର ଶ୍ରବଣା ମକର ଯୁକ୍ତହେଲେ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । ଅପ୍ରେଲ ୨୭ ଓ ମଇ ୩, ୧୯୦୫ ମସିହା ପରଠାରୁ ଏହି ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇନାହିଁ ।

ବାର ଅନୁଯାୟୀ ବସ୍ତ୍ରର ରଙ୍ଗ 
ବାର ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରରେ ଠାକୁରମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପାଟବସ୍ତ୍ରରେ ଭୂଷିତ କରାଯାଇଥାଏ, ଯଥା: 
 ରବିବାର - ନାଲି ରଙ୍ଗର ପାଟବସ୍ତ୍ର
 ସୋମବାର - ଧଳାଛିଟ ପାଟବସ୍ତ୍ର
 ମଙ୍ଗଳବାର - ବାର ପଟିଆ (ପାଞ୍ଚଟି ରଙ୍ଗ ବିଶିଷ୍ଟ) ବସ୍ତ୍ର
 ବୁଧବାର - ନୀଳ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର
 ଗୁରୁବାର - ହଳଦିଆ ପାଟବସ୍ତ୍ର
 ଶୁକ୍ରବାର - ଧଳା ପାଟବସ୍ତ୍ର
 ଶନିବାର - କଳା ପାଟବସ୍ତ୍ର

 ଆଧାର 

 ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 
 lordjagannath.com: The Costumes (VESHA)
 devoteecare.fullorissa.com: Beshas of lord jagannath 
 ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ବେଶର ଫଟୋ

ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବେଶ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗନ୍ନାଥ