ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ

ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ହାଇପର୍‌ଟେନ୍‌ସନ୍ ବା HTN ବା HT) ବା ଧମନୀ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଭେଷଜ ରୋଗ ଯେଉଁଥିରେ ରକ୍ତଚାପ ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ଏହି ରୋଗରେ ସାଧାରଣତଃ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏନାହିଁ । ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରହିଲେ କେତେକ ରୋଗ ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଯଥା:- କରୋନାରୀ ଧମନୀ ରୋଗ, ସ୍ଟ୍ରୋକ୍, ହୃଦ୍‌ଘାତ, ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ରକ୍ତନଳୀ ରୋଗ, ଦୃଷ୍ଟିହାନୀ ଓ  କ୍ରନିକ ବୃକ୍‌କ ରୋଗ ।

ଏହି ରୋଗଟି ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ ଯଥା:- ପ୍ରାଥମିକ ବା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ (primary or essential hypertension) ଓ ଗୌଣ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ (secondary hypertension) । ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ୯୦ରୁ ୯୫ % ଲୋକଙ୍କର ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜୀବନ‌ଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ଜେନେଟିକ କାରଣ ଯୋଗୁ ହୁଏ । ଜୀବନ‌ଚର୍ଯ୍ୟା କାରଣ ଯଥା:- ଅତ୍ୟଧିକ ଲୁଣ ଖାଇବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଓଜନ ବୃଦ୍ଧି, ଧୂମ୍ରପାନ ଓ ଆଲକୋହୋଲ ସେବନ ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ବଳକା ୫ରୁ ୧୦% ରୋଗକୁ ସେକଣ୍ଡାରୀ ବା ଗୌଣ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ନାମିତ କରାଯାଏ ଯାହାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାରଣ ଥାଏ ଯେପରିକି କ୍ରନିକ ବୃକ୍‌କ ରୋଗ, ବୃକ୍‌କ ଧମନୀ ସ୍ଟେନୋସିସ୍, ଅନ୍ତସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥୀ ରୋଗ ଓ ଜନ୍ମ ନିରୋଧ ବଟିକା ସେବନ ।  

ଏହି ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ଅଧିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ । ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ମାପଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଲେଖାଯାଏ, ଗୋଟିଏ ସିସ୍ଟୋଲିକ (ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ସଙ୍କୋଚନ ବେଳର ସର୍ବୋଚ୍ଚ) ଓ ଅନ୍ୟଟି ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ (ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଶୀଥିଳ ବେଳର ସର୍ବନିମ୍ନ) । ବିଶ୍ରାମ ସମୟରେ ଗୋଟିଏ ସୁସ୍ଥ ଲୋକର ସିସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ ୧୦୦ରୁ ୧୪୦ ମି.ମି. ପାରଦ ଓ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ ୬୦ରୁ ୯୦ ମି.ମି ପାରଦ ଭିତରେ ଥିଲେ ରକ୍ତଚାପ ସାଧାରଣ ଭାବେ ବିବେଚିତ ହୁଏ । ଏହା ଏକ ଭଗ୍ନାଂଶ ଆକାରରେ ଲେଖାଯାଏ ଓ ଉପରେ ସିସ୍ଟୋଲିକ ଓ ତଳେ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖି ମିମି ପାରଦ ଲେଖାଯାଏ । ଯୁବକମାନଙ୍କର ରକ୍ତଚାପ ୧୪୦/୯୦ ମି.ମି.ପାରଦରେ ବା ତାହା ଉପରେ ନିରନ୍ତର ରହିଲେ ତାହାକୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଏ ।  ପିଲାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ । ସାଧାରଣ ରକ୍ତଚାପ ରେକର୍ଡ଼ ଅପେକ୍ଷା ୨୪ ଘଣ୍ଟାର ରକ୍ତଚାପ ମନିଟରିଙ୍ଗରେ (Ambulatory blood pressure monitoring) ଅଧିକ ଶୁଦ୍ଧ ବା ସଠିକ ମାପ ଜଣାଯାଏ ।

ଔଷଧ ଓ ଜୀବନ‌ଚର୍ଯ୍ୟାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁ ରକ୍ତଚାପ କମିଯିବା ଫଳରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଙ୍କଟ ଟଳିଯାଏ । ଅଳ୍ପ ଲୁଣ ଖାଇବା, ଓଜନ କମେଇବା, ବ୍ୟାୟାମ କରିବା ଓ ସ୍ୱାସ୍ତ୍ୟପ୍ରଦ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଜୀନନ‌ଚର୍ଯ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ । ଜୀନନ‌ଚର୍ଯ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଫଳରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନ ହେଲେ ରକ୍ତଚାପ ଔଷଧ ଖାଇବାକୁ ପଡ଼େ ।  ଶତକଡ଼ା ନବେ ଭାଗ ଲୋକଙ୍କର ତିନୋଟି ଔଷଧଦ୍ୱାରା ଏହି ରୋଗ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଯାଏ । ମଧ୍ୟମ ରକ୍ତଚାପ ୧୬୦/୧୦୦ମିମି ପାରଦରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିଲେ ଔଷଧ ଖାଇବାଦ୍ୱାରା ଉନ୍ନତ ଆୟୁଷ ଆଶା କରାଯାଏ ।  ୧୪୦/୯୦ ମିମି ପାରଦ ଓ ୧୬୦/୧୦୦ ମିମି ପାରଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରକ୍ତଚାପରେ ଔଷଧର ଉପକାରୀତା ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ ଯଦିଓ କେତେକଙ୍କ ମତରେ ଉପକାର ହୁଏ କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କେତେକ କୌଣସି ଉପକାର ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ପୃଥିବୀର ୧୬ରୁ ୩୭% ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ଆକ୍ରମଣ କରେ । ସନ ୨୦୧୦ରେ ଏହି ରୋଗ ୧୮% ବା ୯.୪ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହୋଇଥିଲା ।


 ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ 
ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗ କ୍ୱଚିତ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ସହ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ । ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରୋଗ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ପରୀକ୍ଷା କଲା ବେଳେ ଏହା ଧରାପଡେ ବା କେବଳ ଏହା ଚିହ୍ନଟ କରିବା ନିମନ୍ତେ ପରୀକ୍ଷା କଲେ ଧରାପଡେ । କିଛି ରୋଗୀଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ପଛ ପଟେ ମୁଣ୍ଡ ବଥା ସକାଳେ ହୁଏ, ମୁଣ୍ଡ ହାଲୁକା ଲାଗେ ଓ ବୁଲାଏ, କାନକୁ ଭାଁ ଭାଁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ, ଦୃଷ୍ଟି ଗୋଳମାଳ ହୁଏ ଓ ଚେତନା ପଳାଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଚିନ୍ତା ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଯୋଗୁ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ । 
ଅଫଥାଲ୍‌ମୋସ୍କୋପି ପରୀକ୍ଷାରେ ଆଖିର ଫଣ୍ଡସ ଦେଖିବା ବେଳେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଜତିତ ରେଟିନୋପାଥି ମିଳିଲେ ଏହି ରୋଗ ସନ୍ଦେହ ହୁଏ । ଏହି ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଜନିତ ରେଟିନୋପାଥିକୁ ଚାରି ଗ୍ରେଡରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ । ଏହି ପରୀକ୍ଷାଦ୍ୱାରା କେତେ ଦିନ ଧରି ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥିଲା ତାହାର ଆଭାସ ମିଳେ ।
 ଗୌଣ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ 
ଅନ୍ୟ କେତେକ ରୋଗ ଯଥା ବୃକ୍‌କ ଓ ଅନ୍ତସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥି ରୋଗ ଥିଲେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଯୋଗୁ ହୋଇଥିବା ସନ୍ଦେହ କରାଯାଏ । କୁସିଙ୍ଗ ସିନ୍ଡ୍ରୋମ (Cushing syndrome), ଥାଇରଏଡ (Thyroid diseases) ରୋଗ ଓ ଆକ୍ରୋମେଗାଲି (Acromegaly) ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲେ ଏହି ରୋଗମାନଙ୍କ ଯୋଗୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହୋଇ ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ବୃକକ ଧମନୀ ସରୁ ହେଲେ ପେଟରେ ବ୍ରୁଟ (Bruit) ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ । ଆଓର୍ଟା ଧମନୀ ସରୁ ହେଲେ ଜଙ୍ଘର ଫିମୋରାଲ ନାଡୀ ଅନୁପସ୍ଥିତ ବା ଧିମା ହୁଏ । ମୁଣ୍ଡ ବଥା, ଛାତି ଧଡ଼ ଧଡ଼, ଶେତା ଦେଖାଯିବା ଓ ଝାଳ ବୋହିବା ସହ ପାରୋକ୍ସିମାଲ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥିଲେ ଫେଓକ୍ରୋମୋସାଇଟୋମା (Pheochromocytoma) ରୋଗ ସନ୍ଦେହ କରାଯାଏ । ଅଟୋନୋମିକ ସ୍ନାୟୁଦ୍ୱାରା ନିଉରୋଜେନିକ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହୁଏ । 
 ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଜନିତ ସଙ୍କଟ (Hypertensive crisis) 
ରକ୍ତଚାପ ୧୮୦/୧୧୦ ମି.ମି. ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ତାହାକୁ ଉତ୍କଟ ରକ୍ତଚାପ (accelerated or Malignant hypertension) କହନ୍ତି କାରଣ ଏହା ଅନେକ ଜଟିଳତା ସୃଷ୍ଟି କର । ଏତେ ବେଶୀ ରକ୍ତଚାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ନ ହୋଇପାରେ, ୨୨ % ଲୋକଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବଥାଏ ଓ ବୁଲେଇବା ଭଳି ଲାଗେ । ଦୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି କମିଯାଏ, ହୃଦ୍ଘାତ ଯୋଗୁ ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ଲାଗେ ଓ ବୃକ୍କ ଅସୁବିଧା ହେତୁ ଅସୁସ୍ଥ ଅନୁଭବ ହୁଏ । କୌଣସି ଅଜଣା କାରଣ ଯୋଗୁ ହଠାଥ ରକ୍ତଚାପ ବଢ଼ିଯାଏ । 
ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଯୋଗୁ ଏକ ବା ଏକାଧିକ ଅଙ୍ଗ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ତାହାକୁ "ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଆପାତସ୍ଥିତି" ବା ମାଲିଗ୍‌ନାଣ୍ଟ ହାଇପରଟେନସନ କୁହାଯାଏ । ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଏନକେଫାଲୋପାଥି ହେଲେ ମସ୍ତିଷ୍କ ଫୁଲି ଯାଇ ମୁଣ୍ଡ ବଥା, ଚେତନା ସ୍ତରର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ । ରେଟିନା ପାପିଲିଡିମା ଓ ଫଣ୍ଡସ ରକ୍ତସ୍ରାବକୁ ମଧ୍ୟ ସଙ୍କଟ ଚିହ୍ନ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ମାଂସପେଶୀ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ହୃଦ୍‌ଘାତ ହୁଏ ଓ ଆଓର୍ଟିକ ଡିସେକସନ (Aortic dissection) ହେଲେ ଛାତିରେ ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ । ଫୁସଫୁସରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଜମିଲେ ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ଲାଗେ, କାଶ ହୁଏ ଓ ରକ୍ତ ମିଶ୍ରିତ ଖଙ୍କାର ପଡେ । ବାମ ନିଳୟ ଅକ୍ଷମ ହୁଏ । ବୃକ୍‌କ କାର୍ଯ୍ୟ ବାଧା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ମାଇକ୍ରୋଆଞ୍ଜିଓପାଥିକ ହେମୋଲାଇଟିକ ଆନିମିଆ ହୋଇପାରେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ରକ୍ତଚାପ କମେଇବା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ । କୌଣସି ଅଙ୍ଗ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ନ ହେଲେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଶୀଘ୍ର କମେଇବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ । ପାଟିରେ ଔଷଧ ଖାଇ ୨୪ରୁ ୪୮ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତଚାପ କମେଇବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ । 

 ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ 
ସମୁଦାୟ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ୮ରୁ ୧୦ % ମହିଳାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହୁଏ । ଅଧିକାଂଶ ମହିଳାଙ୍କର ପୂର୍ବରୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧରେ ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ (Pre-eclampsia) ନାମକ ଏକ ସାଂଘାତିକ ରୋଗର ପ୍ରଥମ ଲକ୍ଷଣ ରୁପେ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ ରୋଗରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ସହ ପରିସ୍ରାରେ ପ୍ରୋଟିନ ପଡେ । ଏହି ରୋଗ ସମୁଦାୟ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୫ % ମହିଳାଙ୍କର ହୁଏ ଓ ସମୁଦାୟ ମାତୃମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ରୁପେ ୧୬ % ମହିଳାଙ୍କର ହୁଏ । ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁ ସଙ୍କଟକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରେ । ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ ରୋଗର କୌଣସି ପୂର୍ବ ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ, ଏହା ନିୟମିତ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ପରୀକ୍ଷା ବେଳେ ଧରାପଡେ । ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ ହେଲେ ମୁଣ୍ଡ ବଥାଏ, ଆଖିରେ ସାମୟିକ ଆଲୋକ ବଢ଼ିଗଲା ଭଳି ଲାଗେ, ବାନ୍ତି ହୁଏ ଓ ପାଦରେ ଇଡିମା (Oedema) ବା ଫୁଲା ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରିଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ ରୋଗ ଏକ୍ଲାମ୍ପସିଆ (Eclampsia) ରୋଗକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରେ ଯାହାକି ଏକ ଏମରଜେନ୍ସି ବା ଆପାତସ୍ଥିତି ଅବସ୍ଥା । ଏହି ରୋଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ, ମସ୍ତିଷ୍କ ଫୁଲା, ବାତ, ବୃକକ ହାନି, ଫୁସଫୁସ ଫୁଲା ଓ ଧମନୀ ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା ଭଳି ଜଟିଳତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

 ନବଜାତ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କର 
ନବଜାତ ଓ ଛୋଟ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଏହି ରୋଗ ଯୋଗୁ ବଞ୍ଚିବା କଷ୍ଟକର ହୁଏ, ଚିଡ଼ଚିଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ହୁଏ, ଶ୍ୱାସ କ୍ରିୟାରେ କଷ୍ଟ ହୁଏ । ବଡ଼ ପିଲାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବଥାଏ, ବିରକ୍ତି ଭାବ ହୁଏ, ଥକ୍କା ଲାଗେ, ସଠିକ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ନାକରୁ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହୁଏ ଓ ମୁଖ ମାଂସପେଶୀମାନଙ୍କର ପାରାଲିସିସ ହୁଏ । 

 କାରଣ 
 ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ 
ସମୁଦାୟ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ବା ପ୍ରାଥମିକ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୯୦ରୁ ୯୫ % । ଅଧୁନା ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ବୟସ ବୃଦ୍ଧି ହାର ବଢ଼ିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଶେଷ ଜୀବନରେ ଏହି ରୋଗ ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ି ଚାଲିଛି । ପରିବେଶ ଓ ଜୀନର (Gene) ଜଟିଳ ଆନ୍ତଃକ୍ରିୟା ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ । ଅନେକ ଗୁଡିଏ ବିକଳ୍ପ ଜୀନମାନଙ୍କର ରକ୍ତଚାପ ଉପରେ ସାମାନ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଥିବା ଜଣାଯାଇଛି ଓ କେତେକଙ୍କର ଅତି ପ୍ରଭାବ ଅଛି କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଆଲୋକପାତ ହୋଇନାହିଁ । ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟାରେ କମ ଲୁଣ ଖାଇଲେ, ଅଧିକ ଫଳାହାର, କମ ଚର୍ବି ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ, ବ୍ୟାୟାମ କଲେ, ଓଜନ କମେଇଲେ ଓ କମ ମଦ୍ୟ ପାନ କଲେ ରକ୍ତଚାପ କମ ହେବା ଜଣାଯାଏ । 
ଚାପର(Stress) ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ରୋଲ ଅଛି ଯାହା ରିଲାକ୍ସେସନ ଟେକନିକ ପରୀକ୍ଷାରେ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପାରୁ ନାହିଁ । କେଫିନ ଭକ୍ଷଣ ଓ ଭିଟାମିନ ଡି ଅଭାବର ରକ୍ତଚାପ ଉପରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇନାହିଁ । ମେଟାବୋଲିକ ସିନ୍ଡ୍ରୋମରେ ଥିବା ଇନସୁଲିନ ପ୍ରତିରୋଧ ଏହି ରୋଗକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସ୍ୱଳ୍ପ ଜନ୍ମ ଓଜନ, ମାତାର ଧୁମ୍ରପାନ ଓ ସ୍ତନ ପାନ ନ କରିବା ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପର ସଙ୍କଟ ଅବସ୍ଥା ରୁପେ ଜଣା ଯାଇଛି କିନ୍ତୁ କେଉଁ ସଠିକ ଉପାୟରେ ଏହା ହେଉଛି ଜଣା ଯାଇନାହିଁ ।

 ଗୌଣ ରକ୍ତଚାପ(Secondary hypertension) 
ଗୌଣ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗ ଅନ୍ୟ କେତେକ ରୋଗର ପାର୍ଶ୍ୱ କ୍ରିୟା ବା ରୋଗର ପାର୍ଶ୍ୱ ଫଳ ରୁପେ ଜାତ ହୁଏ । ଏହି ରୋଗଗୁଡିକର ନାମ: କୁସିଙ୍ଗ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ, ହାଇପୋଥାଇରଏଡିଜ୍ମ, ଆକ୍ରୋମେଗାଲି (Acromegally), କନ୍ସ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ (Conn's syndrome), ହାଇପର୍‌-ଆଲ୍ଡୋସ୍ଟେରୋନିଜ୍ମ (Hyperaldosteronism), ହାଇପରପାରାଥାଇରଏଡିଜ୍ମ (Hyperparathyroidism), ଫେଓକ୍ରୋମୋସାଇଟୋମା (Pheochromocytoma), ପୃଥୁଳତା, ଗର୍ଭାବସ୍ଥା, ଆଓର୍ଟା କୋଆର୍କଟେସନ୍ (Coarctation of the aorta), ନିଦ୍ରା ଶ୍ୱାସରୁଦ୍ଧ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଲିକ୍ୱୋରାଇସ୍ (liquorice) ଭକ୍ଷଣ । କେତେକ ଔଷଧ ଓ ନିଶିଦ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବନଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ । 

 ନିଦାନଶରୀରତତ୍ତ୍ୱ 

ଅଧିକାଂଶ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରୁ ସମାନ ପରିମାଣ ରକ୍ତ ପ୍ରତି ସଂକୋଚନ ବେଳେ ବାହାରେ, କିନ୍ତୁ ରକ୍ତ ନଳୀମାନଙ୍କର ପ୍ରତିରୋଧ ଯୋଗୁ ରକ୍ତଚାପ ବଢ଼ିଯାଏ । ସୀମାରେ ଥିବା ରକ୍ତଚାପ ବା ପୂର୍ବରକ୍ତଚାପ ଥିବା ଯୁବକମାନଙ୍କର ବର୍ଦ୍ଧିତ ହୃଦ୍ ଗତି ଥିବା ଦେଖା ଯାଇଛି । ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କର ବୟସ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ କମ ପରିମାଣ ରକ୍ତ ପ୍ରତି ସଂକୋଚନ ବେଳେ ବାହାରେ ଓ ରକ୍ତନଳୀ ପ୍ରତିରୋଧ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ । ଏହି ଉକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରଜୁଯ୍ୟ ନୁହେଁ । ଛୋଟ ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ରକ୍ତନଳୀ ସରୁ ହୋଇଯିବା ଯୋଗୁ ସଞ୍ଚାଳନ ପ୍ରତିରୋଧ ହୁଏ । ରକ୍ତ ନଳୀ ପ୍ରାବଲ୍ୟ କମ ହେବା ଯୋଗୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ହୋଇ ପାରେ । ରକ୍ତ ନଳୀ ସଙ୍କୋଚନର କୌଣସି ଭୂମିକା ଥିବା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ । 
ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଥିଲେ ସିସ୍ଟୋଲିକ୍ ଓ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ଚାପର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଧିକ ରହେ । ଏହାର ଅର୍ଥ ସିସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ ଅତି ଅଧିକ ଥାଇ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ ସାଧାରଣ ବା କମ ରହେ-ଯାହାକୁ ଆଇସୋଲେଟେଡ ସିସ୍ଟୋଲିକ୍ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କୁହାଯାଏ । ରକ୍ତ ନଳୀମାନଙ୍କର କାନ୍ଥ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯିବାରୁ ଏପରି ହୁଏ ଓ ଏହା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଯୋଗୁ ଅଧିକ ହୋଇ ଥାଇପାରେ । 
ବହିଃସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରତିରୋଧ(Peripheral Resistance)କିପରି ହୁଏ ସେ ବିଷୟରେ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି । ମୂଖ୍ୟତଃ ବୃକ୍‌କର ରେନିନ-ଆଞ୍ଜିଓଟେନ୍‌ସିନ୍ ସିସ୍ଟମ ବା ସିମ୍ପାଥେଟିକ ସ୍ନାୟୁ ମଣ୍ଡଳର କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁ ଏହା ହୋଇପାରେ । ରକ୍ତନଳୀମାନଙ୍କର କାନ୍ଥର ଭିତର ସ୍ତର ବା ଏଣ୍ଡୋଥେଲିଅମର କ୍ରିୟାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ବା ରକ୍ତନଳୀର ପ୍ରଦାହ ଏହି ପ୍ରତିରୋଧର କାରଣ ହୋଇପାରେ ।

 ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ 
+ ରକ୍ତଚାପ ନିମନ୍ତେ କରାଯାଉଥିବା ପରୀକ୍ଷା   ମଣ୍ଡଳ   ପରୀକ୍ଷା  ବୃକକୀୟ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣୀୟ ମୂତ୍ର ପରୀକ୍ଷା, ପରିସ୍ରାରେ ପ୍ରୋଟିନ ବିଶ୍ଳେଷଣ, ରକ୍ତ ୟୁରିଆ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ଏବଂ/ବା କ୍ରିଏଟିନ    ଅନ୍ତସ୍ରାବୀ ଗ୍ରନ୍ଥି  ସେରମ  ସୋଡିଅମ, ପଟାସିୟମ , କ୍ୟାଲସିୟମ , ଟି.ଏସ ॰ ଏଚ  ମେଟାବୋଲିକ ଫାଷ୍ଟିଙ୍ଗ ରକ୍ତ ଗ୍ଳୁକୋଜ,  ଏଚ  ଡି ଏଲ, ଏଲ ଡି ଏଲ,  ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କୋଲେଷ୍ଟେରଲ ଓ ଟ୍ରାଇଗ୍ଲିସେରାଇଡ  ଅନ୍ୟାନ୍ୟ  ହେମାଟୋକ୍ରିଟ, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋକାଡିୟୋଗ୍ରାମ, ଓ ଛାତି ଏକ୍ସ-ରେ Sources: Harrison's principles of internal medicine others
ଲଗାତାର ରକ୍ତଚାପ ବଢ଼ି ରହିଲେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ମାସେ ଛଡାରେ ତିନି ଥର ରକ୍ତଚାପ ମପାଯାଏ । ପ୍ରଥମାବସ୍ଥାରେ ରୋଗର ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଇତିହାସ ଓ ଶାରୀରିକ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ । ଅଧୁନା ୨୪ ଘଣ୍ଟିଆ ଆମ୍ବୁଲେଟରି ଚକ୍ତଚାପ ମନିଟର ଓ ଘରୋଇ ରକ୍ତଚାପ ମେସିନ୍ ମିଳୁଛି ଯାହା ଫଳରେ ଭୁଲ କ୍ରମେ ଧଳା କୋଟ ରକ୍ତଚାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳୁଛି । ଅଧୁନା ବ୍ରିଟିଶ ପଦ୍ଧତିରେ ଚିକିତ୍ସାଳୟରେ ଥରେ ମାପ ପରେ ଆମ୍ବୁଲେଟରି ମାପ ବା ୭ ଦିନ ଧରି ଘରୋଇ ମାପ କରାଯାଉଛି । ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କର ରକ୍ତ ନଳୀ କାନ୍ଥ କ୍ୟାଲସିୟମ ଯୁକ୍ତ ଥିବାରୁ ଶକ୍ତ ରହେ । ଏଣୁ ରକ୍ତଚାପ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଯୋରରେ ଅଧିକ ସମୟ ଚିପିବାକୁ ପଡେ। ଫଳତଃ ରକ୍ତଚାପ ଅଧିକ ନ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଜଣାଯାଏ । ଏହାକୁ ବୟସାଧିକ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କୁହାଯାଏ । 
ଥରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଗଲେ ତାହାର କାରଣ, ଉଦ୍ରେକକାରୀ ସଙ୍କଟ ଅବସ୍ଥା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ସମସ୍ତକୁ ଅନୁଶୀଳନ କରାଯାଏ । ଗୌଣ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କିଶୋର ପୂର୍ବ ବୟସରେ ଦେଖାଗଲେ ବୃକ୍‌କ ରୋଗ ଥିବା ସନ୍ଦେହ କରାଯାଏ । ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କିଶୋର ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଯାଏ ଓ ଏମାନଙ୍କର ପାରିବାରିକ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଇତିହାସ ଥାଏ ବା ଏମାନେ ପୃଥୁଳ କାୟ ହୋଇଥାଆନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ପରୀକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ଗୌଣ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପର କାରଣ ତଥା ଚକ୍ଷୁ ଓ ବୃକ୍‌କର ପରିସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ଜଣାଯାଏ । ଡାଏବେଟିସ୍ ଓ ରକ୍ତ କୋଲେସ୍ଟେରଲ ମାତ୍ରା ପରୀକ୍ଷା କରି ଏମାନଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ । 
ବୃକ୍‌କ ରୋଗର ଉପସ୍ଥିତି ଜାଣିବା ନିମନ୍ତେ ସେରମ୍ କ୍ରିଏଟିନିନ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଏହି ରୋଗ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପର କାରଣ ହୋଇପାରେ ଓ ଫଳ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ । ଆଜିକାଲି ଗ୍ଲୋମେରୁଲାର ଫିଲ୍‌ଟ୍ରେସନ ରେଟ (eGFR) ଜାଣିବା ନିମନ୍ତେ (MDRD formula) ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି। ଇ.ଜି.ଏଫ୍.ଆର୍. ପରୀକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ଔଷଧର ବୃକ୍‌କ ଉପରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ଜଣାଯାଏ । ପରିସ୍ରାରେ ପ୍ରୋଟିନ ଉପସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ବୃକ୍‌କର ରୋଗ ବିଷୟରେ ଜଣେଇ ଦିଏ । ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଇ.ସି.ଜି. ପରୀକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ । ଇକୋକାଡିଓଗ୍ରାମ ଓ ଏକ୍ସ-ରେଦ୍ୱାରା ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଆକାର ବଢ଼ିଛି କି ନାହିଁ ଜଣାପଡେ । 
 ଯୁବାବସ୍ଥାରେ 
 ବର୍ଗୀକରଣ(JNC7)  ସିସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ  ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ଚାପ ମି.ମି. ପାରଦ କେ.ପି.ଏ ମି.ମି. ପାରଦ କେ.ପି.ଏ.  ସାଧାରଣ  ୯୦-୧୧୯  ୧୨-୧୫.୯  ୬୦-୭୯  ୮.୦-୧୦.୫  ପୂର୍ବ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ  ୧୨୦‌-୧୩୯  ୧୬.୦-୧୮.୫  ୮୦‌-୮୯  ୧୦.୭-୧୧.୯  ପ୍ରଥମ ସୋପାନ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ  ୧୪୦-୧୫୯  ୧୮.୭-୨୧.୨  ୯୦-୯୯  ୧୨.୦-୧୩.୨  ଦ୍ୱିତୀୟ ସୋପାନ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ≥୧୬୦ ≥୨୧୩ ≥୧୦୦ ≥୧୩.୩ ଆସୋଲେଟେଡ ସିସ୍ଟୋଲିକଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ≥୧୪୦ ≥୧୮.୭ <୯୦ <୧୨.୦
ବୟସ ୧୮ବା ତଦୁର୍ଦ୍ଧ ଥିବା ଲୋକର ସାଧାରଣ ରକ୍ତଚାପଠାରୁ (୧୩୯ମିମି ପାରଦ ସିସ୍ଟୋଲିକ ଓ ୮୯ ମିମି ପାରଦ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ) ଅଧିକ ହେଲେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କୁହାଯାଏ । ଘରୋଇ ଭାବରେ ମନିଟର କଲେ ୧୩୫/ ୮୫ ମିମି ପାରଦ ହିସାବକୁ ନିଆଯାଏ । ଜେ.ଏନ୍.ସି୭ (୨୦୦୩ ) ପଦ୍ଧତିରେ ୧୨୦ରୁ ୧୩୯ ମିମି ପାରଦକୁ ସିସ୍ଟୋଲିକ ଓ ୮୦ରୁ ୮୯ ମିମି ପାରଦକୁ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ମାପକୁ ପୂର୍ବ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ (prehypertension) ନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଇ.ଏସ.ଏଚ ଓ ବି.ଏଚ.ଏସ ନିୟାମକ (ESH-ESC Guidelines (୨୦୦୭) ଓ (BHS IV (୨୦୦୪) ଅନୁସାରେ ୧୪୦/୯୦ ମିମି ପାରଦ ଚାପ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ୩ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇ ଅପ୍ଟିମାଲ, ସାଧାରଣ ଓ ଉଚ୍ଚ ସାଧାରଣ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଜେ.ଏନ.ସି. ୭ ଅନୁସାରେ ସ୍ଟେଜ ୧, ସ୍ଟେଜ ୨ ଓ ଆଇସୋଲେଟେଡ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ: ଏହି ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଇ.ଏସ.ଏଚ ଓ ବି.ଏଚ.ଏସ ନିୟାମକ ଏକ ତୃତୀୟ ସ୍ଟେଜ ରଖିଛନ୍ତି ଯେଉଁଥିରେ ୧୭୯/୧୦୯ ମିମି ପାରଦରୁ ଅଧିକ ଥିବା ଦରକାର । ଔଷଧଦ୍ୱାରା ନ କମୁଥିବା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପକୁ ପ୍ରତିରୋଧି ରକ୍ତଚାପ କହନ୍ତି । 

 ପିଲାମାନଙ୍କର 
ସଦ୍ୟଜାତ (୨୮ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ) ଶିଶୁମାନଙ୍କର କ୍ୱଚିତ ରକ୍ତଚାପ ହୁଏ (୦.୨–୩ %) । ଏହି ବୟସର ସୁସ୍ଥ ନବଜାତଙ୍କର କାହାରି ରକ୍ତଚାପ ରୁଟିନ ହିସାବରେ ନିଆଯାଏ ନାହିଁ । ରକ୍ତଚାପ ମାପିବା ବେଳେ ଗର୍ଭ ସମୟ, ଗର୍ଭ ବୟସ ଓ ଜନ୍ମ ଓଜନ ବିଷୟମାନ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଏ । 
ଶିଶୁ ଓ କିଶୋର ଅବସ୍ଥାରେ ବୟସ, ଲିଙ୍ଗ ଓ ବର୍ଣ୍ଣଭେଦ ବିଷୟମାନ ହିସାବକୁ ନେଇ ରକ୍ତଚାପ ସମୀକ୍ଷା କରାଯାଏ । ଏହା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ରୋଗାବସ୍ଥା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥାଏ । ତିନି ବର୍ଷ ବୟସରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପିଲାମାନେ କ୍ଲିନିକ ଗଲେ ନିୟମିତ ରକ୍ତଚାପ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଉଛି । ବାରମ୍ବାର ରକ୍ତଚାପ ମାପ କରି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ବୟସ ବୃଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ରକ୍ତଚାପ ବଢେ । ଲିଙ୍ଗ, ବୟସ ଓ ଉଚ୍ଚତା ମାପ ଅନୁସାରେ ୯୫ ଓ ତଦୁର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପର୍‌ସେଣ୍ଟାଇଲ୍ ଥିଲେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ୯୦ରୁ ୯୫ ପର୍‌ସେଣ୍ଟାଇଲ୍ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ପୂର୍ବ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଧରାଯାଏ । କିଶୋର ଅବସ୍ଥାରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ବଡ଼ ମଣିଷ ଭଳି ବିଚାର କରାଯାଏ ।

 ପ୍ରତିଷେଧ 
ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇ ନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଅଧିକ ଅସୁବିଧା ହୁଏ । ସୁଚିନ୍ତିତ ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟାଦ୍ୱାରା ରୋଗର ଜଟିଳତାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଔଷଧ ସେବନ ମାତ୍ରା କମ ହେବ । ଇଂଲଣ୍ଡ ଓ ଆମେରିକାରେ ( 2004 British Hypertension Society guidelines ଓ US National High BP Education Program in 2002 ) ନିମ୍ନଲିଖିତ କେତେକ ଉପାୟ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି । 
 ଯୁବକମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓଜନ (୨୦-୨୫ କି.ଗ୍ରା/ବର୍ଗମିଟର) ଭିତରେ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । 
 ଲୁଣ ଖାଇବା ପରିମାଣ ୬ ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । 
 ଦୈନିକ ୩୦ ମିନିଟ ବା ଅଧିକ ବ୍ୟାୟାମ କରିବେ । 
 ପୁରୁଷମାନେ ୩ ୟୁନିଟ ଓ ମହିଳାମାନେ ୨ ୟୁନିଟ ମଧ୍ୟରେ ମଦ୍ୟ ପାନ କରିବେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ । 
 ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଫଳ ଓ ପରିବା ଖାଇବେ । 
ଏହି ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟା ନିୟମ ମଧ୍ୟରୁ ୨ ବା ଅଧିକ ନିୟମ ମାନିଲେ ଭଲ ଉପକାର ମିଳେ । 
 ଚିକିତ୍ସା 
 ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ 
ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ନିମନ୍ତେ ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏକ ପ୍ରଥମ ଧାଡି ଚିକିତ୍ସା । ପୂର୍ବ ଲିଖିତ ମତେ ଏହି ଚିକିତ୍ସା କଲେ ରକ୍ତଚାପ କମିଯିବା ଦେଖାଯାଇଛି । ଅତି ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହେଲେ ଏହା ସହିତ ଔଷଧ ଖିଆଯାଏ । ମାନସିକ ଚାପ କମେଇବା ନିମନ୍ତେ ଆରାମ (Relaxation) ଆବଶ୍ୟକ । 
 ଔଷଧ 
କେବଳ ରକ୍ତଚାପ ଦେଖି ଔଷଧ ନ ଦେଇ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଅବସ୍ଥା ଓ ରକ୍ତନଳୀର ଅବସ୍ଥାକୁ ବିଚାରକୁ ନେଇ ଔଷଧ ଦିଆଯାଏ । ଅନୁଶୀଳନରେ ଦେଖାଯାଇଛି ୧୬୦/୧୦୦ ମି.ମି.ପାରଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗୀମାନଙ୍କର ଔଷଧ ଖାଇବା ସାଥିରେ ରୋଗ ଜଟିଳତାର ସମ୍ପର୍କ ରହୁନାହିଁ । ଔଷଧ ସେବନଦ୍ୱାରା ଔଷଧର ଜଟିଳତା ଘଟିବା ସମ୍ଭାବନା ରହୁଛି । 
ଔଷଧ ଦେବାବେଳେ କେବଳ ଲକ୍ଷଣ କମିବା ବିଚାରକୁ ନ ନେଇ ଔଷଧର ଜଟିଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ । ୫ ମି.ମି. ରକ୍ତଚାପ କମିଲେ ସ୍ଟ୍ରୋକ ସମ୍ଭାବନା ୩୪ % କମେ, ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ଜନିତ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ରୋଗ ୨୧ % କମେ ଏବଂ ହୃଦ୍‌ଘାତ, ମାନସିକ ଡିମେନ୍ସିଆ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ହାର କମିଯାଏ । ରକ୍ତଚାପ ୧୪୦/୯୦ ମି.ମି. ପାରଦ ତଳକୁ ଆଣିବା ଚିକିତ୍ସାର ଲକ୍ଷ ରହେ । ଅନେକ ଚିକିତ୍ସକ ୧୨୦/୮୦ ମି.ମି.ପାରଦ ତଳକୁ ରକ୍ତଚାପ ରଖିବାକୁ ଲକ୍ଷ ରଖନ୍ତି । ଓଷଧଦ୍ୱାରା ରକ୍ତଚାପ ନ କମିଲେ ଥେରାପିଉଟିକ ଇନରସିଆ ହୋଇଥିବା ଭାବି ଔଷଧ ବଦଳେଇବାକୁ ପଡେ । 
ଔଷଧ ପ୍ରେସକ୍ରିପସନ ଚିକିତ୍ସକ ଓ ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଫରକ ଆସେ । ଆମେରିକା ଓ କକ୍ରେନ ଗାଇଡଲାଇନ ଅନୁସାରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ମାତ୍ରା ଥ୍ୟାଜାଇଡ ପ୍ରଥମେ ଦେବା ଉଚିତ । ଇଂଲଣ୍ଡରେ ୫୫ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ୟାଲସିୟମ ଚ୍ୟାନେଲ ବ୍ଲକର ଦିଆଯାଏ । ଆଫ୍ରିକା ଓ କାରିବିଆନ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଏ.ସି.ଆଇ.ଇ. ଔଷଧ ଦିଆଯାଏ । ସି.ସି.ବି., ଏ.ସି.ଇ.ଆଇ./ଏ.ଆର.ବି., ଥ୍ୟାଜାଇଡ, ବିଟା ବ୍ଲକର ଓ ଆଲଫା ବ୍ଲକର ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କୌଣସି ଔଷଧ ଦେବାକୁ ଜାପାନରେ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ । କାନାଡାରେ ଆଲଫା ବ୍ଲକର ଛାଡି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଦିଆଯାଏ ।

 ବିବିଧ ମିଶ୍ର ଔଷଧ 

ଅଧିକାଂଶ ରୋଗୀ ଏକାଧିକ ଔଷଧ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି । ଜେ.ଏନ୍.ସି ୭ ଓ ଇ.ଏସ୍.ଏଚ୍-ଇ.ଏସ୍.ସି ଗାଇଡ୍‌ଲିନେ ଅନୁସାରେ ସିସ୍ଟୋଲିକ ୨୦ମି.ମି. ପାରଦ ଓ ଡାୟାସ୍ଟୋଲିକ ୧୦ ମି.ମି. ପାରଦ ଅଧିକ ହେଲେ ଚିକିତ୍ସା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ । ବିଭିନ୍ନ ମିଶ୍ର ଔଷଧ ନିମ୍ନରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଗଲା: କ୍ୟାଲସିୟମ ଚ୍ୟାନେଲ ବ୍ଲକର ଡାଇୟୁରେଟିକ୍, ବିଟାବ୍ଲକର ଓ ଡାଇୟୁରେଟିକ୍, ଡାଇହାଇଡ୍ରୋପାଇରିଡିନ୍ କ୍ୟାଲସିୟମ ଚ୍ୟାନେଲ୍ ବ୍ଲକର ସହ ଭେରାପାମିଲ୍ କିମ୍ବା ଡିଲ୍‌ଟିଆଜେନ୍ । 
 ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ 
୬୦ରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କର ଚିକିତ୍ସାଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହାର, ହୃଦ୍‌ରୋଗ ସମସ୍ୟା କମିଯାଏ । ରକ୍ତଚାପ ୧୪୦/୯୦ ମି.ମି.ରୁ କମ ଥିଲେ ଥିଆଜାଇଡ ଡାଇୟୁରେଟିକ୍ ଔଷଧ ପ୍ରଥମେ ଦିଆଯାଏ କ୍ୟାଲସିୟମ ଚ୍ୟାନେଲ୍ ବ୍ଲକର <୧୫୦/୯୦ ମି.ମି. ପାରଦ ଥିଲେ ଦିଆଯାଏ । 

 ରୋଗ ଅନୁଶୀଳନ 
୨୦୦୦ ମସିହା ଅନୁଶୀଳନରୁ ଜଣାଯାଏ ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ୨୬ % ଲୋକ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ । ଉନ୍ନତ ଓ ଅନୁନ୍ନତ ଦେଶର ଲୋକଙ୍କୁ ସମ ପରିମାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ । ଭାରତର ମଫସଲରେ ୩.୪ % ପୁରୁଷ ଓ ୬.୮ % ମହିଳାଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ ଓ ପୋଲାଣ୍ଡରେ ୬୮ % ପୁରୁଷ ଓ ୭୨.୫ % ମହିଳାଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ l 
୨୦୦୬ ମସିହା ଅନୁଶୀଳନରୁ ଜଣାଯାଏ ଆଫ୍ରିକ ଦେଶୀୟ ଆମେରିକା ବାସିନ୍ଦାମାନେ ସର୍ବାଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ୪୪ % ରୋଗ ହୁଏ ଓ ୩୪ % ଆମେରିକା ଲୋକଙ୍କୁ ରୋଗ ହୁଏ । ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଓ ଗରିବ ଲୋକଙ୍କୁ ଅଧିକ ହୁଏ ।
 ଶିଶୁମାନଙ୍କଠାରେ 
ଶିଶୁମାନଙ୍କଠାରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ସଂଖ୍ୟା ବଢୁଛି । 
 ପୂର୍ବାନୁମାନ 

ପୃଥିବୀରେ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ନିବାରଣ ହୋଇ ପାରିବା ରୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଅନ୍ୟତମ । ଏହି ରୋଗର ଅନେକ ଗୁଡିଏ ଜଟିଳତା ଅଦ୍ୟାବଧି ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ଉପଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା କଲେ ଏହି ରୋଗ ସମୂହ ନିବାରଣ ହୋଇ ପାରିବ । 

 ଇତିହାସ 
Image of veins from Harvey's Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus |left|thumb
ଉଇଲିୟମ ହାର୍ଭେ(୧୫୭୮- ୧୬୫୭) ପ୍ରଥମେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ । ସ୍ଟିଫେନ୍ ହଲେସ୍(୧୭୩୩) ପ୍ରଥମେ ରକ୍ତଚାପ ବିଷୟ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆଣିଥିଲେ । ଥୋମାସ୍ ୟଙ୍ଗ୍(୧୮୦୮) ଓ ବିଶେଷତଃ ରିଚାର୍ଡ୍ ବ୍ରାଇଟ(୧୮୩୬) ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପକୁ ଏକ୍ ରୋଗ ହିସାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ । ଫ୍ରେଡେରିକ୍ ଆକବର ମହମଦ୍ (୧୮୪୯-୧୮୮୪) ପ୍ରଥମେ ବୃକ୍‌କ ରୋଗ ନ ଥାଇ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ହେବା ବିଷୟ ଲେଖିଥିଲେ । ସିପିଓନ୍ ରିଭା ରୋସି ୧୮୯୬ ମସିହାରେ ରକ୍ତଚାପ ଯନ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଭାବନ ପରେ ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୋଗ ଆକାରରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ । ନିକୋଲାଇ କୋରୋଟ୍‌କୋଭ୍ ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ରକ୍ତନଳୀ ଉପରେ ସ୍ଟେଥୋସ୍କୋପ ଥୋଇ ରକ୍ତଚାପ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଫୁଲେଇ ରକ୍ତଚାପ ମାପିଲେ । 
ପୁରାକାଳରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗକୁ ରକ୍ତସ୍ରାବଦ୍ୱାରା ବା ଜୋକ ଲଗେଇ ଚିକିତ୍ସା କରୁଥିଲେ । ଏହି ପଦ୍ଧତିକୁ କର୍ନେଲିଅସ୍ ସେଲସସ୍. ଗ୍ୟାଲେନ୍, ହିପ୍ପୋକ୍ରେଟ୍ ଓ ଚୀନର ୟେଲୋ ଏମ୍ପେରର୍ ପ୍ରଶଂସା କରି ଚିକିତ୍ସା କରୁଥିଲେ । ଉନବିଂଶ ଓ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଔଷଧ ବାହାରି ନ ଥିବା ସମୟରେ ତିନି ପ୍ରକାର କିକିତ୍ସା କରାଯାଉଥିଲା। କମ ଲୂଣ ସହ ଭାତ ଖାଇବା, ସିମ୍ପାଥେକ୍ଟୋମି ଅପରେସନ ଓ ଜର ସୃଷ୍ଟି କରେଇବା ଭଳି ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଉ ଥିଲା l ଏହି ପ୍ରକାର ଚିକିତ୍ସାରେ ବହୁତ ପାର୍ଶ୍ୱ କ୍ରିୟା ଥିଲା l ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ହେକ୍ସାମେଥୋନିଅମ, ହାଇଡ୍ରାଲାଜିନ ଓ ରିସରପିନ ଔଷଧ ବାହାରିଲା l କ୍ଳୋରୋଥିଆଯାଇଡ ୧୯୫୮ ମସିହାରେ ବାହାରିଲା l

 ସମାଜ ଓ ସଂସ୍କୃତି 
 ସଚେତନତା 
ଡବ୍ଲ୍ୟୁ.ଏଚ୍.ଏଲ୍. (The World Hypertension League or WHL) ସଂସ୍ଥା ଅନୁଶୀଳନ କରି ଦେଖିଛି, ସମୁଦାୟ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପଗ୍ରସ୍ତ ଲୋକସଂଖ୍ୟାର ୫୦ % ଲୋକ ନିଜେ ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ଥିବା ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାତ ଥିଲେ । ଏହି ଅସୁବିଧାକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ମେ ୧୭ ତାରିଖକୁ ଡବ୍ଲ୍ୟୁ.ଏଚ୍.ଡେ. (World Hypertension Day ବା WHD) ହିସାବରେ ପାଳନ କରାହେଉଛି । ଏହି ଦିନ ଜନ ସାଧାରଣଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ବିଷୟରେ ସୂଚିତ କରା ଯିବାକୁ ସ୍ଥିର କରା ଯାଇଛି । ସରକାର, ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍ଥା, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍, ଟେଲିଭିଜନ ଇତ୍ୟାଦିଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦିଆଗଲେ ୧.୫ ବିଲିଅନ ଲୋକଙ୍କସହ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିହେବ । । 

 ଅର୍ଥନୀତି 
ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଚିକିତ୍ସା ଓ ସଚେତନତା ନିମନ୍ତେ ଦେଶର ତଥା ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁତ ଅର୍ଥ ବ୍ୟୟ ହୁଏ । ଆମେରିକାରେ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ୭୬.୬ ବିଲିଅନ୍ ଡଲାର ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଥିଲା । ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟାରେ ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଔଷଧ ନିୟମିତ ଭାବେ ସେବନ କଲେ ମ୍ରୁତ୍ୟୁ ଓ ରୋଗ ଜଟିଳତାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳି ପାରିବ । 

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ