ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମନ୍ଦିର

ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମନ୍ଦିର ୧୦-୧୧ଶ ଶତକରେ ନିର୍ମିତ ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱରର ଅଭଣାଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ଓ ବୌଦ୍ଧ ଉପାସନା ପୀଠ । ଏଠାରେ ଅବଲୋକିତେଶ୍ୱର, ଚାମୁଣ୍ଡା ପୂଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଏହା ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ଭାସ୍କର ।

 ଅବସ୍ଥିତି 
ଏହା ସୋନ ନଇର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱର ସହରଠାରୁ ୨୧ କି.ମି. ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

 ନିର୍ମାଣ 
ଏହା ଏକ ସମତଳ ଛାତ ଥିବା ପିଢ଼ା ବିମାନ ଶୈଳୀର ମନ୍ଦିର । ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜିତ ଦେବଦେବୀ ହେଲେ ଚାରି ବାହୁବିଶେଷ ଅବଲୋକିତେଶ୍ୱର ଓ ଆଠ ବାହୁ ଓ ତିନି ମୁଖା ଚାମୁଣ୍ଡା । ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ ଅନୁସାରେ ଏହା ୧୦-୧୧ଶ ଶତକରେ ନିର୍ମିତ ବୋଲି ଜଣାଯାଇଥାଏ । ଏଥିରେ କେତେକ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି ବିଶେଷ ରହିଛି ।

 ପରିମାପ 
 କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ( ଲମ୍ବ x ଓସାର x ଉଚ୍ଚତା) : ୪.୨୦ ମି. x ୪.୦୦ ମି. x ୬.୫୦ ମି.
 ଖଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟା : ୨, ମଣ୍ଡପ ପରେ ଥିବା ବିମାନ

 ସ୍ଥାନିକ ସଙ୍ଗଠନ 
 ବିନ୍ୟାସ : ପଶ୍ଚିମାମୁଖି
 ପରିକଳ୍ପନା : ବିମାନଟି ବର୍ଗାକାର ଓ ମଣ୍ଡପଟି ଆୟତାକାର
 ଖାଲିସ୍ଥାନ : ୧୦ ମି. (ଲମ୍ବ) x ୪.୫୦ ମି. (ଓସାର)

 ସ୍ଥାପନ ଶୈଳୀ 
 ଆଲଙ୍କାରିକ ଶୈଳୀ 
 ବାହାର ଭାଗ : ସାଧାରଣ
 ଭିତର ଭାଗ : ସାଧାରଣ
 ଚଳନ୍ତି ସଙ୍ଗଠନ : ଚାରି ବାହୁବିଶେଷ ଅବଲୋକିତେଶ୍ୱର, ଆଠ ବାହୁ ଓ ତିନି ମୁଖା ଚାମୁଣ୍ଡା
 ଏହା ନବୀନ ମନ୍ଦିର ହେଲେ ହେଁ ପଞ୍ଚରଥ ଶୈଳୀର ସମତଳ ଓ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ବାଡ଼ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟେ।

 ନିର୍ମାଣ କାରିଗରି 
 ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକାର : ଏହା ଏକ ପିଢ଼ା ବିମାନ ଶୈଳୀର ମନ୍ଦିର ଯାହାର ଆଗରେ ଏକ ସମତଳ ଜଗମୋହନ ଅଛି । ବିମାନଟି ପଞ୍ଚରଥ ଶୈଳୀର ଓ ଉଚ୍ଚତା ଭିତ୍ତିରେ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ବଡ଼ ।
 ନିର୍ମାଣ : ପଥର ଗଠନ (Ashlar Masonry) 
 ନିର୍ମାଣ ଉପାଦାନ : ମୋହରମ/ଲାଟେରାଇଟ (Laterite)ରେ ମନ୍ଦିରଟି ତିଆରି ଓ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ କ୍ଳୋରାଇଟ ପଥରରେ (chlorite stone)ରେ ତିଆରି ।

ସିନ୍ଦୁର ଓ ତେଲ ଲେପନ ହେତୁ ମୂର୍ତ୍ତି ଗୁଡ଼ିକ ଭବିଷ୍ୟତରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି ।

 ଆଧାର 
 Sahoo. Ashis Ranjan, Pradhan. Dr. S. Report on Bramhani Temple. Indira Gandhi National Centre For The Arts
 R. P. Mohapatra, 1986, Archaeology in Orissa, Vol. II, New Delhi

 ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 Various images of Brahmani temple

ଶ୍ରେଣୀ:ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର