ଉତ୍କଳ ଦୀପିକା

ଉତ୍କଳ ଦୀପିକା ବା ସଂକ୍ଷେପରେ ଦୀପିକା ଓଡ଼ିଶାରୁ ପ୍ରକାଶିତ ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ସମ୍ବାଦପତ୍ର । ଏହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟଙ୍କ ସମ୍ପାଦକତ୍ୱରେ ପତ୍ରିକାଟି ୪ ଅଗଷ୍ଟ ୧୮୬୬ ତାରିଖରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ପ୍ରଥମେ ସାପ୍ତାହିକ ଆକାରରେ ପ୍ରକାଶିତ ପାଇ ପରେ ଏହା ଦୈନିକ ହୋଇଥିଲା । ଗୌରୀଶଙ୍କର ଏବଂ ତାଙ୍କର ଘନିଷ୍ଠ ସହଯୋଗୀ ବିଚିତ୍ରାନନ୍ଦ ଦାସଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ କଟକଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କଟକ ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ କମ୍ପାନୀରୁ ଏହି ସମ୍ବାଦପତ୍ର ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିଲା ।ଉତ୍କଳ ଦୀପିକା ତତ୍କାଳୀନ ଓଡ଼ିଶାକୁ ନୂଆ ସାମାଜିକ, ନୈତିକ ତଥା ରାଜନୈତିକ ଦିଗଦର୍ଶନ ଦେବା, ବାଲ୍ୟବିବାହ ଭଳି ପ୍ରଥାକୁ ବିରୋଧ କରିବା ଏବଂ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ଦାବୀ ସରକାରଙ୍କ ପାଖରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା । ଗୌରୀଶଙ୍କର ନିଜ ଜୀବନର ଶେଷ ଯାଏ ଦୀପିକା ସମ୍ପାଦନା କରିଆସୁଥିଲେ । ଏହାର ସଫଳତା ଓଡ଼ିଶାରେ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ପ୍ରକାଶନର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲା ।

 ଇତିହାସ 
୧୮୬୫ରେ ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କଟକ ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ କମ୍ପାନୀ ସ୍ଥାପନା କରାଯାଇଥିଲା ଏହା ଥିଲା ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଓ ପରିଚାଳିତ ପ୍ରଥମ ଛାପାକଳ । ୧୮୬୬ରେ ନଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେତୁ ତତ୍କାଳୀନ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ଲୋକ (ଏକ ନିୟୁତ) ନିହତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହା ପରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟାର ଆଲୋଚନା ଓ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଆକର୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଗୌରୀଶଙ୍କର, ବିଚିତ୍ରାନନ୍ଦ ଦାସ ସମୂହ ଉତ୍କଳ ଦୀପିକା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ପ୍ରଥମ କେତୋଟି ସଂସ୍କରଣ ଲିଥୋଗ୍ରାଫିରେ ଲେଖାଯାଇ ପରେ ଟାଇପ କରି ଲେଖାଗଲା । ଏଥିରେ ଛାପାକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଣ୍ଟ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ଥିଲା ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ଖବରକାଗଜ । 

 ସାମାଜିକ ଭୂମିକା 
ଓଡ଼ିଶାର ପୁରାତନ କବିମାନଙ୍କ ରଚନା ମୁଦ୍ରଣ ଅଭାବରୁ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିବାରୁ ଉତ୍କଳ ଦୀପିକାର ୧୮୬୬ ଡିସେମ୍ବର ୧ ସଂଖ୍ୟାର ଦ୍ୱିତୀୟ ପୃଷ୍ଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ଜନସଚେତନା ସୃଷ୍ଟିକରାଯାଇଥିଲା ।ଉତ୍କଳ ଦୀପିକା ୧୨।୧।୧୮୬୬ ସଂଖ୍ୟା ୨ 

ପରେ ଓଡ଼ିଶାରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ବଦଳରେ ସ୍କୁଲମାନଙ୍କରେ ବଙ୍ଗଳାଭାଷା ଚଳାଇବା ଚେଷ୍ଟା ବିରୋଧରେ ଦୀପିକାରେ ଜନମତ ସୃଷ୍ଟିକରାଯାଇଥିଲା । ବଙ୍ଗଳା କାବ୍ୟ ବିଦ୍ୟାସୁନ୍ଦର ଓ ଓଡ଼ିଆ କାବ୍ୟ ରସକଲ୍ଲୋଳ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ତୁଳନାତ୍ମକ ନିବନ୍ଧ "ଓଡ଼ିଶାର ସାହିତ୍ୟ ଶିଳ୍ପ ବିଭବ ପ୍ରତି ଜାତିକୁ ସଚେତନ କରାଯିବାର" ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୮୬୬ ମସିହାରେ ପତ୍ରିକାର ୪୬-୪୭ ପୃଷ୍ଠାରେ ଛପାଯାଇଥିଲା,

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ସମ୍ବାଦପତ୍ର