ରମାକାନ୍ତ ରଥ

ରମାକାନ୍ତ ରଥ (୧୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୩୪ - ୧୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୫) ଜଣେ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କବି ତଥା ଭାରତୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ସେବା ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଜଣାଶୁଣା ରଚନା ମଧ୍ୟରେ କେତେ ଦିନର (୧୯୬୨), ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ମୃଗୟା (୧୯୭୧), ସପ୍ତମ ରତୁ (୧୯୭୭), ସଚିତ୍ର ଅନ୍ଧାର (୧୯୮୨), ଶ୍ରୀରାଧା (୧୯୮୫) ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବିତା (୧୯୯୨) ନାମରେ ସାତଟି କବିତା ସଂକଳନ ଅନ୍ୟତମ । ସେ ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ କବିତା ସଂକଳନ ସପ୍ତମ ଋତୁ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପାଇଥିଲେ । ୧୯୮୪ରେ ସଚିତ୍ର ଅନ୍ଧାର ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା ଏବଂ ଏହା ଇଂରାଜୀ ତଥା ଆଠଟି ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଅନୁଦିତ । ୧୯୯୨ ମସିହା ପାଇଁ ସେ ସରସ୍ୱତୀ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ୧୯୫୭ରେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ସେବାରେ ଯୋଗଦେଇ ୧୯୯୨ ମସିହା ଯାଏ କାର୍ଯ୍ୟକରିଥିଲେ ଓ ଚାକିରି ଶେଷ ବେଳକୁ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟ ସଚିବ ଥିଲେ । ୧୯୯୩ରୁ ୧୯୯୮ ଯାଏଁ ସେ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀର ଉପ-ସଭାପତି ଓ ୧୯୯୮-୨୦୦୩ ଯାଏଁ ତାହାର ସଭାପତି ଭାବରେ କାମ ତୁଲାଇଥିଲେ । ଫେବୃଆରୀ ୨୦୦୯ରେ ସେ ଫେଲୋସିପ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରିବାରେ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ୩ୟ ଓଡ଼ିଆ ।

 ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନୀ 
ସେ ୧୯୩୪ ମସିହା ଡ଼ିସେମ୍ବର ମାସ ୧୩ ତାରିଖରେ କଟକ ସହରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପୈତୃକ ଘର ପୁରୀରୁ ୪-୫ କିମି ଦୂରରେ ବ୍ରହ୍ମଗିରି ଯିବା ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ଦାମୋଦରପୁର ଗ୍ରାମରେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଲୋକନାଥ ମହାପାତ୍ର । ଭାଇଭଉଣୀଙ୍କ ଭିତରେ ସେ ଥିଲେ ତୃତୀୟ । ତାଙ୍କ ଅଜା ବିଶ୍ଵନାଥ ରଥ ଥିଲେ ଜଣେ ସଂସ୍କୃତ ପଣ୍ଡିତ ଓ ସେ କଟକରେ ସଂସ୍କୃତ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ । ନିଜର ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ନଥିବା ହେତୁ ସେ ରମାକାନ୍ତଙ୍କୁ ପୌଷ୍ୟପୁତ୍ର ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେହି ଦିନଠାରୁ ସେ ରମାକାନ୍ତ ରଥ ନାମରେ ନାମିତ ହେଲେ। ସେ ନିଜ ଗାଁରେ ହିଁ ବଢ଼ିଥିଲେ ଓ ପଢ଼ିଥିଲେ । ଗାଁରେ ୧ ବର୍ଷ ପଢ଼ିବା ପରେ ସେ ପୁରୀସ୍ଥିତ ଆଂଗ୍ଲୋ-ବେଙ୍ଗଲୀ ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ିଥିଲେ ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱମ୍ବର ବିଦ୍ୟାପୀଠ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ । ସେ ତିନ ବର୍ଷ ଭବାନୀପାଟଣାର ବ୍ରଜମୋହନ ସ୍କୁଲ୍ ଓ ଦୁଇ ବର୍ଷ ବଲାଙ୍ଗୀରର ପୃଥ୍ୱୀରାଜ ଉଚ୍ଚବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢ଼ି ପରେ କଟକରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର କରିଥିଲେ । ପରେ ୧୯୫୭ରେ ସେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ସେବାରେ ଯୋଗଦେଇ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଚାକିରି କରିଥିଲେ । ସେ ୧୯୯୨ରେ ଏହି ସେବାରୁ ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଓ ଅବସର ପୂର୍ବରୁ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟ ସଚିବ ଥିଲେ ।

 ରଚନାବଳୀ 
ରମାକାନ୍ତ ରଥଙ୍କ ଲେଖାରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଆଦିଭୌତିକ କଳ୍ପନାର ବ୍ୟବହାର ଦେଖାଯାଏ । ଏହା ତାଙ୍କର ରାଧାଙ୍କୁ ନେଇ ଲେଖା ଶ୍ରୀରାଧା ଓ ସପ୍ତମ ଋତୁରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

 କବିତା ସଂକଳନ 
 କେତେ ଦିନର ( (୧୯୬୨)
 ଅନେକ କୋଠରୀ ( (୧୯୬୭)
 ସନ୍ଧିଗ୍ଧ ମୃଗୟା ( (୧୯୭୧)
 ସପ୍ତମ ଋତୁ ( (୧୯୭୭)(କେ.ସା.ଏ-୧୯୭୮)
 ସଚିତ୍ର ଅନ୍ଧାର ( (୧୯୮୨)
 ସୀମାନ୍ତ ବାସ
 ଫେରି ଚାହିଁଲେ
 ସବୁଦିନେ ସେପାଖେ
 ନ ଯା ନ ଯା କହୁ କହୁ
 ସରଳ ହୃଦଗଣିତ
 ଜାହାଜ ଆସିବ ଓ ଆଉ କେତୋଟି
 ଧର୍ମପଦର ଆତ୍ମହତ୍ୟା (କବିତା)
 କବିତା ସମଗ୍ର — ୧ମ, ୨ୟ ଓ ୩ୟ
 ସେବେ, ଏବେ, ସବୁବେଳେ : କବୀରଙ୍କ କବିତା (ଅନୁବାଦ)
 ଶ୍ରୀରାଧା (୧୯୮୪)
 ଶ୍ରୀ ପଳାତକ (୧୯୯୭)

 ଗଳ୍ପ 
 ମେଘ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଳ୍ପ

 ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ 
 ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ, ୨୦୦୬
 ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନ, ୨୦୧୮
 ସରସ୍ୱତୀ ସମ୍ମାନ- ଶ୍ରୀରାଧା, ୧୯୯୨
 କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର - ସପ୍ତମ ଋତୁ, ୧୯୭୮
 ବିଷୁବ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୯୧ 
 ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର, ସଚିତ୍ର ଅନ୍ଧାର , ୧୯୮୪ 
 ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାର ସମିତି ଝଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର (କବିତା), ୧୯୭୦
 ସାରଳା ସମ୍ମାନ, ୨୦୧୧
 ସାହିତ୍ୟ ଭାରତୀ ସମ୍ମାନ, ୨୦୦୬
 କଳିଙ୍ଗ ରତ୍ନ, ୨୦୦୯
 ଉତ୍କଳ ରତ୍ନ, ୨୦୧୭

 ମୃତ୍ୟୁ 
୨୦୨୫ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସ ୧୬ ତାରିଖରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଖାରବେଳନଗରସ୍ଥିତ ବାସଭବନରେ ରମାକାନ୍ତଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା ।

 ଆଧାର 

 ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 
 "Ramakant Rath - Oriya Poet: The South Asian Literary Recordings Project (Library of Congress New Delhi Office)"

ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୪ ଜନ୍ମ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୨୫ ମୃତ୍ୟୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ
ଶ୍ରେଣୀ:ବିଷୁବ ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଝଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଉତ୍କଳ ରତ୍ନ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା
ଶ୍ରେଣୀ:କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଫେଲୋସିପ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ସାରଳା ସମ୍ମାନ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଗଙ୍ଗାଧର ଜାତୀୟ ସମ୍ମାନ ସମ୍ମାନିତ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ କବି
ଶ୍ରେଣୀ:କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ