ଭାରତୀୟ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟସମୂହ

ଭାରତୀୟ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ଯ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ ମୁଖ୍ଯ ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଅଟନ୍ତି । ଆର୍ଥିକ କିମ୍ବା ଆଞ୍ଚଳିକ ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ର ବହିର୍ଭୂତ ମାମଲା ପାଇଁ ଯଦି ନିମ୍ନ ନ୍ୟାୟାଳୟଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷମତା ସମ୍ପନ୍ନ ନଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ଲୋକ ଏବଂ ଅପରାଧୀକ ମାମଲା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ଯ ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ର ଅଧିନକୁ ଆସିପାରିବ । କୌଣସି ରାଜ୍ଯ କିମ୍ବା କେନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୟିତ ବିଧିଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ଯ ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରସାର କରାଯାଇ ପାରିବ । 

ସମ୍ବିଧାନ ଧାରା ୨୨୬ ଓ ୨୨୭ ଅନୁସାରେ, ଅଧିକାଂଶ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଖ୍ଯ ରୂପେ ନିମ୍ନ ଅଦାଲତଗୁଡିକର ରାୟ ବରୁଦ୍ଧରେ ଏବଂ ଲିଖିତାଦେଶ ନିବେଦନ ଉପରେ ଶୁଣାଣି କରିବା । ଲିଖିତାଦେଶ ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ଯ ଏକ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ଯ ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ର ଅଟେ ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜ୍ଯକୁ କେତେକ ନ୍ୟାୟିକ ଜିଲ୍ଲାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିଲ୍ଲା ପାଇଁ ଜଣେ ଜିଲ୍ଲା ଦୌରାଜଜ ଥାଆନ୍ତି । ଲୋକ ମାମଲାର ବିଚାର କରିବାବେଳେ ସେ ଜିଲ୍ଲାଜଜ ଏବଂ ଅପରାଧୀକ ମାମଲାର ବିଚାର କରିବାବେଳେ ଦୌରାଜଜ ରୂପେ ଜଣାଯାନ୍ତି । ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ବିଚାରପତିଙ୍କ ତଳେ ସେ ଉଚ୍ଚତମ ବିଚାରପତି ଅଟନ୍ତି । ତାଙ୍କ ତଳେ ଲୋକ ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ରର ନ୍ୟାୟାଳୟ ରହିଛି । ସମ୍ବିଧାନ ଧାରା ୧୪୧ ଅଧିନରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ଯାଯାଳୟଙ୍କ ରାୟଦ୍ୱାରା ଭାରତର ସମସ୍ତ ନ୍ୟାୟାଳୟ— ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ — ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବ ।

ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ବିଚାରପତିମାନେ, ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ଏବଂ ରାଜ୍ଯ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ସହ ବିଚାରବିମର୍ଶ କରି ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି । ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟଗୁଡ଼ିକ ଜଣେ ମୁଖ୍ଯ ବିଚାରପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ବାଧୀନ । ଭାରତୀୟ ପ୍ରାଥମିକତା କ୍ରମରେ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ଯ ବିଚାରପତିମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ଯରେ ଚତୁର୍ଦଶ ଏବଂ ରାଜ୍ଯ ବାହାରେ ସପ୍ତଦଶ କ୍ରମରେ ଆସନ୍ତି । ବିଗତ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରେ ଦର୍ଜିତ ମାମଲା ସଂଖ୍ଯାକୁ ଜାତୀୟ ହାରାହାରି ମାମଲା ସଂଖ୍ଯାରେ ହରଣ କରି ମିଳୁଥିବା ସଂଖ୍ଯା ଆଧାରରେ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ବିଚାରପତିମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଏ ।

୨ ଜୁଲାଇ ୧୮୬୨ ମସିହାରେ ସ୍ଥାପିତ କଲିକତା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ, ଦେଶର ସର୍ବପୂରାତନ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଅଟେ । ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳର ବହୁ ସଂଖ୍ଯକ ମାମଲାର ବିଚାର କରିବାପାଇଁ, ସାଧାରଣତଃ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଖଣ୍ଡପୀଠ ସେଠାରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇ ଥାଏ । 

ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟସମୂହ
 ନ୍ୟାୟାଳୟ ସ୍ଥାପିତ ଆଧାର ଅଧିନିୟମ ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ର ମୁଖ୍ଯ ସ୍ଥାନ ଖଣ୍ଡପୀଠ(ସମୂହ) ବିଚାରପତି ମୁଖ୍ଯ ବିଚାରପତିମୋଟ ବିଚାରପତି କ୍ଷମତାସ୍ଥାୟୀ ବିଚାରପତି ସଂଖ୍ଯାଅତିରିକ୍ତ ବିଚାରପତି ସଂଖ୍ଯାଆଲାହାବାଦ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟଆଗ୍ରାରେ ସ୍ଥାପିତ, ୧୮୭୫ରେ ଆଲାହାବାଦକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ।  ଭାରତୀୟ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଅଧିନିୟମ, ୧୮୬୧ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶଆଲାହାବାଦଲକ୍ଷ୍ନୌ ୧୬୦୭୬୮୪ଗୋବିନ୍ଦ ମାଥୁରଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ  ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ପୁନର୍ଗଠନ ଅଧିନିୟମ, ୨୦୧୪ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଅମରାବତୀ ୩୭ ୨୮ ୯ଅରୂପ କୁମାର ଗୋସ୍ୱାମୀବମ୍ବେ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଭାରତୀୟ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଅଧିନିୟମ, ୧୮୬୧ ଗୋଆ, ଦାଦ୍ରା ଓ ନଗରହାବେଳୀ ଏବଂ ଡାମନ ଓ ଡିଉ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ବମ୍ବେଔରଙ୍ଗାବାଦ, ନାଗପୁର, ପାଣାଜୀ, ୯୪୭୧୨୩ଦିପଙ୍କର ଦତ୍ତାକଲିକତା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ Indian High Courts Act 1861 Andaman and Nicobar Islands, West BengalCalcuttaPort Blair Jalpaiguri 725418T. B. Radhakrishnanଛତିଶଗଡ଼ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ Madhya Pradesh Reorganisation Act, 2000 ChhattisgarhBilaspur 22175P. R. Ramachandra Menonଦିଲ୍ଲୀ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟLahore High Court was established at Lahore on 21 March 1919 and had jurisdiction over undivided Punjab and Delhi. On 11 August 1947 a separate Punjab High Court was created with its seat at Simla under the Indian Independence Act, 1947, which had jurisdiction over Punjab, Delhi and present Himachal Pradesh and Haryana. In 1966 after the reorganisation of the State of Punjab, the High Court was designated as the Punjab and Haryana High Court at Chandigarh. The Delhi High Court was established on 31 October 1966 with its seat at Simla which was later shifted to New Delhi in 1971 after the Himachal Pradesh was granted the statehood with its own High Court at Simla.  Delhi High Court Act, 1966 National Capital Territory of Delhi New Delhi 604515Dhirubhai Naranbhai Patelଗୌହାଟି ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟOriginally known as the High Court of Assam and Nagaland, it was renamed as Gauhati High Court in 1971. Government of India Act 1935 Arunachal Pradesh, Assam, Mizoram, Nagaland GuwahatiAizawl, Itanagar, Kohima 24186Sudhanshu Dhuliaଗୁଜରାଟ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ  Bombay Reorgansisation Act, 1960 GujaratAhmedabad 523913Vikram Nathହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ  State of Himachal Pradesh Act, 1970 Himachal Pradesh Shimla 13103L. Narayana Swamyଜମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀର ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ  Letters Patent issued by then Maharaja of Kashmir, Jammu and Kashmir Reorganisation Act, 2019Jammu and Kashmir, Ladakh Srinagar/Jammu 17134Pankaj Mithalଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ  Bihar Reorganisation Act, 2000 Jharkhand Ranchi 25196Ravi Ranjanକର୍ଣ୍ଣାଟକ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟOriginally known as Mysore High Court, it was renamed as Karnataka High Court in 1974.  Mysore High Court Act, 1884 Karnataka BengaluruDharwad, Kalaburagi 624715Abhay Shreeniwas Okaକେରଳ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟThe High Court of Travancore-Cochin was inaugurated at Kochi on 7 July 1949. The state of Kerala was formed by the States Reorganisation Act, 1956. That Act abolished the Travancore-Cochin High Court and created the Kerala High Court. The Act also extended the jurisdiction of the Kerala High Court to Lakshadweep.  States Reorganisation Act, 1956 Kerala, ଲାକ୍ଷାଦ୍ୱୀପ Kochi 473512S. Manikumarମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟUnder the Government of India Act 1935, a High Court was established at Nagpur for the Central Provinces by Letters Patent dated 2 January 1936. After the reorganization of states, this High Court was moved to Jabalpur in 1956.  Government of India Act 1935Madhya PradeshJabalpur Gwalior, Indore 534013Mohammad Rafiqମାଡ୍ରାସ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟIndian High Courts Act 1861Tamil Nadu, Puducherryଚେନ୍ନାଇMadurai 755619Sanjib Banerjeeମଣିପୁର ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ  North-Eastern Areas (Reorganisation) and Other Related Laws (Amendment) Act, 2012 Manipur Imphal 541P. V. Sanjay Kumarମେଘାଳୟ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ  North-Eastern Areas (Reorganisation) and Other Related Laws (Amendment) Act, 2012 Meghalaya Shillong 431Biswanath Somadderଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟThough the State of Orissa was renamed Odisha in March 2011, the Odissa High Court retained its original name. There has been an ongoing discussion on how to legally change the nomenclature of the High Courts to reflect the renaming of states, but so far none has changed.  Odisha High Court Ordinance, 1948 ଓଡ଼ିଶା କଟକ 27207ଏସ୍. ମୁରଲୀଧରପାଟନା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ  Letters Patent issued by then British Crown Bihar Patna 534013Sanjay Karolପଞ୍ଜାବ ଓ ହରିୟାଣା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟOriginally known as Punjab High Court, it was renamed as Punjab and Haryana High Court in 1966.  Punjab High Court Ordinance, 1947 Chandigarh, Haryana, Punjab Chandigarh 856421Ravi Shankar Jhaରାଜସ୍ଥାନ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ  Rajasthan High Court Ordinance, 1949 Rajasthan JodhpurJaipur 503812Indrajit Mahantyସିକିମ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ  The 36th Amendment to the Indian Constitution Sikkim Gangtok 330Jitendra Kumar Maheshwariତେଲେଙ୍ଗାନା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟOriginally known as Andhra Pradesh High Court, and it was established on 5 November 1956 but it was renamed as High Court of Judicature at Hyderabad in 2014, renamed again as Telangana High Court on 20 April 1920.  Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014TelanganaHyderabad 24186Hima Kohliତ୍ରିପୁରା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ  North-Eastern Areas (Reorganisation) and Other Related Laws (Amendment) Act, 2012 Tripura Agartala 440Akil Kureshiଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟOriginally known as Uttaranchal High Court, it was renamed as Uttarakhand High Court in 2007.Uttar Pradesh Reorganisation Act, 2000UttarakhandNainital 1192Raghvendra Singh ChauhanTotal1079771308Notes

 ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
 ଓଡ଼ିଶା ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ

 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଆଇନ

ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟସମୂହ