ଯକୃତ କର୍କଟ

ଯକୃତ କର୍କଟ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Liver cancer ବା hepatic cancer ବା  primary hepatic cancer), ଏକ ପ୍ରକାର କର୍କଟ ରୋଗ ଯାହା ଯକୃତରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ କୌଣସି କର୍କଟ ରୋଗ ଆସି ଯକୃତରେ ବିକ୍ଷେପିତ ହେଲେ ତାହାକୁ ଯକୃତ ମେଟାସ୍ଟାସିସ (liver metastasis) କୁହାଯାଏ ଓ ଏହା ଯକୃତରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍କଟ ରୋଗଠାରୁ ସାଧାରଣତଃ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ: ଡାହାଣ ପାଖ ପଞ୍ଜରା (rib cage) ଠିକ ତଳକୁ ପେଟ ଭିତରେ ଏକ ପିଣ୍ଡ ହାତକୁ ଲାଗେ ବା ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ଉଦରୀ (ascites), ହଳଦିଆ ଚମ, ସ‌ହଜରେ କ୍ଷତ ହୋଇଯିବା, ଓଜନ ହ୍ରାସ ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଯାଏ ।

ହେପାଟାଇଟିସ ବି, ହେପାଟାଇଟିସ ସି ବା ମଦ୍ୟପାନ ଯୋଗୁ ସିରୋସିସ୍ ହେବା ପରେ ଏହି ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗ ହୁଏ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ ମଧ୍ୟରେ ଆଫ୍ଲାଟକ୍ସିନ (aflatoxin), ଆଲକୋହୋଲ ବିହୀନ ଚର୍ବିଳ ଯକୃତ (non-alcoholic fatty liver disease) ରୋଗ ଓ ଯକୃତ ପର୍ଣ୍ଣକୃମି (liver flukes) ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ହେବା ଜଣାଯାଏ ।    ଯକୃତ କର୍କଟ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ହୋଇପାରେ ଓ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହେପାଟୋସେଲ୍ୟୁଲାର କର୍କଟ (୮୦%) (hepatocellular carcinoma) (ଏଚସିସି) ଓ କୋଲାଞ୍ଜିଓକାର୍ସିନୋମା (cholangiocarcinoma) ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ । ଏହାଠାରୁ କମ ସଂଖ୍ୟାରେ ମ୍ୟୁସିନସ ସିସ୍ଟିକ ନିଓପ୍ଲାଜ୍ମ (mucinous cystic neoplasm) ଓ ଇଣ୍ଟ୍ରାଡକ୍ଟାଲ ପାପିଲାରି ବିଲିଆରି ନିଓପ୍ଲାଜ୍ମ (intraductal papillary biliary neoplasm) ରୋଗ ଦେଖାଯାଏ । ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନିମନ୍ତେ ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା (blood tests), ମେଡିକାଲ ଇମେଜିଙ୍ଗ (medical imaging) ଓ ଟିସୁ ବାୟୋପ୍ସି (tissue biopsy) ଇତ୍ୟାଦିର ସମର୍ଥନ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ।

ହେପାଟାଇଟିସ ବି ଟିକା ଦେଇ (ହେପାଟାଇଟିସ ସି ଟିକା ନିର୍ମିତ ହୋଇନାହିଁ) ଓ ହେପାଟାଇଟିସ ବି ଓ ସି ରୋଗମାନଙ୍କର ଉପ‌ଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା କରି ରୋଗ ପ୍ରତିଷେଧ ନିମନ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ । କ୍ରନିକ ଯକୃତ ରୋଗ (chronic liver disease) ଭୋଗୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର କର୍କଟ ସ୍କ୍ରୀନିଙ୍ଗ Screening କରିବାକୁ ସୁପାରିସ କରାଯାଏ । ଅପରେଶନ, ଟାର୍ଗେଟେଡ ଥେରାପି (targeted therapy) ଓ ରାଡିଏସନ ଥେରାପି (radiation therapy) ଇତ୍ୟାଦି ଚିକିତ୍ସା ବିକଳ୍ପ ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି ।  କେତେକ କେଶରେ ଆବ୍ଲାସନ ଥେରାପି (ablation therapy), ଇମ୍ବୋଲାଇଜେସନ ଥେରାପି (embolization therapy) ବା ଯକୃତ ଟ୍ରାନ୍ସପ୍ଲାଣ୍ଟେସନ (liver transplantation) କରାଯାଇପାର । ଛୋଟ ଆକାରର କର୍କଟ ହୋଇଥିଲେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରାଯାଇପାରେ । 

ପୃଥିବୀରେ ହେଉଥିବା କର୍କଟ ରୋଗମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ହିସାବରେ ଏହି ରୋଗ ୬ଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ (୬%) ଅଧିକାର କରିଛି, ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସଂଖ୍ୟା (୯%) ହିସାବରେ ୨ୟ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି । ସନ ୨୦୧୨ରେ ଏହି ରୋଗ ୭୮୨,୦୦୦ଜଣ ଲୋକଙ୍କୁ ହେବା ଫଳରେ ୭୪୬,୦୦୦ ଜଣଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ସନ ୨୦୧୩ରେ ସମୁଦାୟ ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗରେ ହୋଇଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ସଂଖ୍ୟା ୩୦୦,୦୦୦ ଥିବାବେଳେ ହେପାଟାଇଟିସ ବି ଯୋଗୁ ୩୦୦,୦୦୦, ହେପାଟାଇଟିସ ସି ଯୋଗୁ ୩୪୩,୦୦୦ ଓ ମଦ୍ୟ ଯୋଗୁ ୯୨,୦୦୦ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ଅଧିକ ହେପାଟାଇଟିସ ବି ଓ ସି ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ (ଏସିଆ ଓ ସବ-ସାହାରା (sub-Saharan Africa) ଇଲାକା) ଅଧିକ ହାରରେ ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗ ହୁଏ । ମହିଳାଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ପୁରୁଷଙ୍କ ଅଧିକ ଏଚସିସି ରୋଗ ହୁଏ । ୫୫ରୁ ୬୫ ବର୍ଷ ବୟସ ମଧ୍ୟରେ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ୫ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିବା ହାର (Five-year survival rates) ମାତ୍ର ୧୮% । ହେପାଟିକ ଶବ୍ଦଟି ଗ୍ରୀକ ଭାଷାର ହେପାର (hêpar) ଶବ୍ଦରୁ ନିଆଯାଇଛି ଯାହାର ଅର୍ଥ ଯକୃତ । 

 ବର୍ଗୀକରଣ 
ଯକୃତ କର୍କଟ ପ୍ରାଥମିକ ଓ ଗୌଣ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହୋଇପାରେ । ପ୍ରାଥମିକ କର୍କଟରେ ଯକୃତର ନିଜସ୍ୱ କୋଷରୁ କର୍କଟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଗୌଣ କର୍କଟରେ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଯଥା ଖାଦ୍ୟ ହଜମକାରୀ ବିଭାଗର ତନ୍ତୁ, ସ୍ତନ, ଓଭାରି, ଫୁସଫୁସ, ବୃକ୍‌କ(Kidney) ଓ ପ୍ରୋସ୍ଟେଟମାନଙ୍କର କର୍କଟ ବିକ୍ଷେପିତ ହୋଇ ଯକୃତରେ କର୍କଟ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । 
ବାରମ୍ବାର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଯକୃତ କର୍କଟ ମଧ୍ୟରେ ହେପାଟୋସେଲ୍ୟୁଲାର କର୍କଟ ଅନ୍ୟତମ । ଏହା ଯକୃତ କୋଷର ତନ୍ତୁରୁ ବାହାରେ ବା ଏହା ସହ ପିତ୍ତ ନଳୀର କୋଷରୁ ବାହାରେ ଯାହାକୁ କୋଲାଞ୍ଜିଓ କର୍କଟ କହନ୍ତି । ଯକୃତରେ ଥିବା ରକ୍ତନଳୀରୁ ବାହାରୁଥିବା କର୍କଟକୁ ହେମଞ୍ଜିଓଏଣ୍ଦୋଥେଲିଓମା କହନ୍ତି ।
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ୱଚିତ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର ନାମ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା । 
 ମେସେନକାଇମାଲ୍
 ସାର୍କୋମା
 ହେପାଟୋବ୍ଲାସ୍ଟୋମା; ପିଲାମାନଙ୍କର ହୁଏ ଓ କ୍ୱଚିତ ହୁଏ । 
 କୋଲାଞ୍ଜିଓସାର୍କୋମା
 ଆଞ୍ଜିଓସାର୍କୋମା ଓ ହେମାଞ୍ଜିଓସାର୍କୋମା
 ଲିମ୍ଦୋମା

 ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ 
 କୋଲାଞ୍ଜିଓସାର୍କୋମା 
 ଝାଳ ବୋହିବା
 କାମଳ (Jaundice)
 ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା
 ଓଜନ ହ୍ରାସ
 ଯକୃତ ବୃଦ୍ଧି<http://emedicine.medscape.com/article/277393-overview 
 ହେପାଟୋସେଲ୍ୟୁଲର କାର୍ସିନୋମା 
 ପେଟରେ ପିଣ୍ଡ
 ପେଟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା
 ବାନ୍ତି
 ରକ୍ତହୀନତା
 ପିଠି ଯନ୍ତ୍ରଣା
 କାମଳ
 କୁଣ୍ଡେଇ ହେବା
 ଓଜନ ହ୍ରାସ
 ଜ୍ୱର


 ଆଧାର 

ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ