ନାରଦ

ଦେବର୍ଷି ନାରଦ,ହିନ୍ଦୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାତ ମାନସ ପୁତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ।ସେ ଘୋର କଠିନ ତପସ୍ୟା ବଳରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଧାନ ଭକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ।
 ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅନୁସାରେ 
ମହାଭାରତର ସଭାପର୍ଵର ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଏପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି - ଦେଵଋଷି ନାରଦ ବେଦ ଏବଂ ଉପନିଷଦ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ, ଦେଵତାମାନଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ, ପୁରାଣମାନଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅଧିକାରୀ, ପୂର୍ଵକଳ୍ପର ତଥ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ, ଶିକ୍ଷା, ବ୍ୟାକରଣ, ଆୟୁର୍ଵେଦ ତଥା ଜ୍ୟୋତିଷ ବିଦ୍ୟାର ଅପାର ଜ୍ଞାନୀ, ସଂଗୀତ-ପାଣ୍ଡିତ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବକ୍ତା, ମେଧାବୀ, ନୀତିଜ୍ଞ, କବି, ମହାପଣ୍ଡିତ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପରି ମହାଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିପାରୁଥିବା ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷର ଯଥାର୍ଥ ଜ୍ଞାନୀ । ସେ ପୁଣି ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମାଚାର ଜାଣିପାରୁଥିବା, ସାଂଖ୍ୟ ଏବଂ ଯୋଗର ସମସ୍ତ ରହସ୍ୟ ଜାଣିଥିବା, ଦେଵତା-ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଵୈରାଗ୍ୟର ପୁନର୍ମୁଖୀ କରିଥିବା, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଏବଂ ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟର ଭେଦ ବୁଝିପାରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଵୀଣ, ସଦ୍‌ଗୁଣମୟ, ସଦାଚାରର ଆଧାର, ଆନନ୍ଦର ସାଗର, ପରମ ତେଜସ୍ଵୀ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତକାରୀ ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ଗତିଶୀଳ । ଅଠରଟି ମହାପୁରାଣ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ‘ନାରଦୋକ୍ତ ପୁରାଣ’, ଯାହା ‘ବୃହଦ୍‌ନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।The Mahabharata of Krishna Dwaipayana Vyasa Volume 1 Books 1, 2 and 3, Section XII

ମତ୍ସ୍ୟପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ ନାରଦ ବୃହତ୍‌କଳ୍ପରେ ଯେଉଁ ଅନେକ ଧର୍ମ-ଆଖ୍ୟାୟିକା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ସେହି ୨୫,୦୦୦ ଶ୍ଳୋକ ଥିବା ମହାଗ୍ରନ୍ଥ ହିଁ ନାରଦ ମହାପୁରାଣ । ଏବେ ଉପଲବ୍ଧ ନାରଦପୁରାଣରେ ୨୨,୦୦୦ ଶ୍ଳୋକ ଅଛି, ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ୩,୦୦୦ ଶ୍ଳୋକ କମ୍ ରହିଛି, କାରଣ ପ୍ରାଚୀନ ପାଣ୍ଡୁଲିପିର କିଛି ଅଂଶ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି । ନାରଦପୁରାଣରେ ପ୍ରାୟ ୭୫୦ ଶ୍ଳୋକ ଜ୍ୟୋତିଷଶାସ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ ଅଛି । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥର ନାରଦସଂହିତାରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୟୋତିଷଶାସ୍ତ୍ରର ବ୍ୟାପକ ବିଚାର କରାଯାଇଛି, ଯାହାରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ ନାରଦ କେବଳ ଭକ୍ତିର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ନୁହନ୍ତି, ସେ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ।

 ଆଧାର 

 ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 

ଶ୍ରେଣୀ:ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ