ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା

ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ପାର୍ବଣ । ପାଖାପାଖି ସପ୍ତହେ ବ୍ୟାପି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଏଇ ପୂଜା ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲା ଓ ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଡ଼ ଧୂମ୍​ଧାମ୍​ରେ ପାଳନ କରାଯାଏ।
 ଢେଙ୍କାନାଳର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା 

ଢେଙ୍କାନାଳରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜାର ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପଛରେ ଐତିହାସିକ କାରଣ ରହିଛି । ଢେଙ୍କାନାଳ ଇତିହାସ ବର୍ଣ୍ଣନା କାରାଯାଇଛି ଯେ ଏଠାକାର ରାଜବଂଶ କୃଷ୍ଣ ବାସୁଦେବଙ୍କର ଉପାସକ ଭାବେ ବୈଷ୍ଣବ ମଠ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । କୁଞ୍ଜକାନ୍ତର କୃଷ୍ଣମନ୍ଦିର ଏହି ରାଜବଂଶ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା, ବଳରାମ ମନ୍ଦିର, ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ବୃନ୍ଦାବନ ମଦିର, ବୃନ୍ଦାବନଚନ୍ଦ୍ର ମନ୍ଦିର, କପିଳାସର ନାରାୟଣ ମଦିର, ନୃସିଂହ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀମୁର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଚୈତନ୍ୟଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଇତ୍ୟାଦି ବହୁବିଧ ପଦକ୍ଷେପ ଯୋଗୁଁ ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜାର ପରମ୍ପରା ପ୍ରଜାଙ୍କଦ୍ୱାରା ଆଦୃତ ହୋଇପାରିଥିବାରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜାର ପରମ୍ପରା ଏଠାରେ ଗଢିଉଠିଥିଲା ।

 ଏବେକାର ଢେଙ୍କାନାଳ ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା 
ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାରେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଗଣପର୍ବ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଢେଙ୍କାନାଳ ସହରରେ ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥି (କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା) ଦିନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ୧୧ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ। ଏହି ପର୍ବର ବିଶାଳତା, ଭବ୍ୟ ସାଜସଜ୍ଜା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପାଇଁ ଏହା ଓଡ଼ିଶା ତଥା ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ବେଶ୍ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଛି ।

 ଇତିହାସ 
ଢେଙ୍କାନାଳରେ ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜାର ପରମ୍ପରା ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିଲା । କଥିତ ଅଛି ଯେ ୧୯୨୩ ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗରେ ସ୍ଥାନୀୟ କିଛି ଯୁବକ ଓ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୂଜା ପ୍ରଥମେ ଛୋଟ ଆକାରରେ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । ଢେଙ୍କାନାଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧ "ମୀନା ବଜାର" ପୂଜା କମିଟିକୁ ଏହି ପରମ୍ପରାର ଅଗ୍ରଦୂତ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ପୂଜା ସହରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲା ଏବଂ ସମୟକ୍ରମେ ଏହା ଏକ ବିଶାଳ ପାର୍ବଣର ରୂପ ନେଇଥିଲା । ଆଜି ଏହା କଟକର ଦୁର୍ଗାପୂଜା ପରି ଢେଙ୍କାନାଳର ମୁଖ୍ୟ ପରିଚୟ ପାଲଟିଛି ।

 ଆରମ୍ଭ: ଢେଙ୍କାନାଳରେ ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜାର ପ୍ରଥମ ଆୟୋଜନ ୧୯୨୩ ମସିହାରେ ସମାଜସେବୀ ତଥା ବାଗ୍ମୀ ସ୍ୱର୍ଗତ ଗତିକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ ମୀନା ବଜାରଠାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
 ପୁନରୁଦ୍ଧାର: ପ୍ରଜାମଣ୍ଡଳ ଆନ୍ଦୋଳନ କାରଣରୁ କିଛି ବର୍ଷ ପୂଜା ବନ୍ଦ ରହିବା ପରେ, ୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଏହା ପୁନଶ୍ଚ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେବେଠାରୁ ଏହାର ଲୋକପ୍ରିୟତା ଓ ବ୍ୟାପକତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି ।
 ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ୱରୂପ: ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ମଣ୍ଡପରେ ପୂଜା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ୩୮ରୁ ଅଧିକ ପୂଜା ମଣ୍ଡପରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ଯାହା ସମଗ୍ର ସହରକୁ ଏକ ଉତ୍ସବମୁଖର ରୂପ ଦେଇଥାଏ ।

 ପୂଜା ଓ ପରମ୍ପରା 

 ଦେବୀ: ଏହି ପୂଜାରେ ଧନ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଦେବୀ ମା’ ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ମୃଣ୍ମୟୀ ପ୍ରତିମା ପୂଜା ପାଇଥାଏ । ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ହାତୀ (ଗଜ)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୂପରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଯାହା ଶକ୍ତି ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ।
 ଅବଧି: ଏହି ପୂଜା ସାଧାରଣତଃ ୧୧ ଦିନ ଧରି ପାଳିତ ହୁଏ, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାରେ ସର୍ବାଧିକ ଦିନ ଧରି ଚାଲୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା ।
 ମାଟି ଅନୁକୂଳ: ପୂଜା ଆରମ୍ଭର ଅନେକ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ରାଧାଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନଦୀ ପଠାରୁ ମାଟି ଆଣି ମାଟି ଅନୁକୂଳ କରାଯାଏ, ଯେଉଁ ମାଟିରେ ମା'ଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ।
 ସାଜସଜ୍ଜା: ସହରର ପ୍ରାୟ ୬ରୁ ୭ କିଲୋମିଟର ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ପୂଜା ମଣ୍ଡପଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ କଳାତ୍ମକ ତୋରଣ, ରଙ୍ଗୀନ ଆଲୋକମାଳା ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ମେଢ଼ରେ ସଜାଯାଇଥାଏ ।
 ଅନେକ ମଣ୍ଡପରେ ମା'ଙ୍କୁ ସୁନା ଏବଂ ରୂପା ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ କରାଯାଏ ।
 ଗୁଡ଼ିଆନାଳୀ ଭଳି କିଛି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମଣ୍ଡପରେ ବିଶାଳ ରୂପା ମେଢ଼ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ବେଶ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଥାଏ ।

 ଆକର୍ଷଣ 

 ପଲ୍ଲିଶ୍ରୀ ମେଳା : ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ ତରଫରୁ ଏହି ଅବସରରେ ଏକ ବିରାଟ ମେଳାର ଆୟୋଜନ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ହସ୍ତକଳା, ଉଠା ଦୋକାନ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପରିବେଷଣ କରାଯାଏ ।
 ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ: ୧୧ ଦିନ ଧରି ବିଭିନ୍ନ ପୂଜା ମଣ୍ଡପରେ ନାଚ, ଗୀତ, ନାଟକ, ପାଲା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନୋରଞ୍ଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନ ହୁଏ ।
 ଯାତ୍ରୀ ସମାଗମ: ଏହି ସମୟରେ ରାଜ୍ୟ ତଥା ରାଜ୍ୟ ବାହାରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଢେଙ୍କାନାଳ ସହରକୁ ଆସିଥା'ନ୍ତି ।


 ଭସାଣୀ ଉତ୍ସବ 
ଢେଙ୍କାନାଳ ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ପର୍ବ ନୁହେଁ, ଏହା ସାମାଜିକ ଏକତା ଏବଂ କଳା-ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଦର୍ଶନର ଏକ ମାଧ୍ୟମ । ଏହି ପର୍ବ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ୟବସାୟ, କଳାକାର ତଥା ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ସହାବସ୍ଥାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ଏହା ଢେଙ୍କାନାଳ ସହରକୁ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସାଂସ୍କୃତିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ କରାଇଛି ।

 ଗୁରୁତ୍ୱ 
ଢେଙ୍କାନାଳ ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ପର୍ବ ନୁହେଁ, ଏହା ସାମାଜିକ ଏକତା ଏବଂ କଳା-ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଦର୍ଶନର ଏକ ମାଧ୍ୟମ । ଏହି ପର୍ବ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ୟବସାୟ, କଳାକାର ତଥା ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ସହାବସ୍ଥାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ଏହା ଢେଙ୍କାନାଳ ସହରକୁ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସାଂସ୍କୃତିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ କରାଇଛି ।

 ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 

 Ashta Lakshmi Deepa Puja 
 Dhenkanal gears up for Laxmi Puja", The Times Of India.
 Diwali and Dhanteras Lakshmi Puja Muhurtha for anycity in the world
 Simple Lakshmi Puja vidhi book in PDF in Sanskrit and English by mypanchang.com

ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ପର୍ବ ପର୍ବାଣି
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ପର୍ବ ପର୍ବାଣି
ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ପର୍ବ