Haskaa birmadii

Hoominidiin ykn haskaan birmadiin, miseensota warra baayoloojii Hominidae, nama, chipaanzii, kootee(goorillaa)fi orangutans of keessatti qabata. Jaldeessoota gurguddoo jechuun yeroo baay’ee kan beekamaniifi, amala qaamaa tokko tokko kan akka qaama cimaa, eegee hin qabne, harka fuulduraa akka gaariitti guddate, fi abbuguddaa quba kan irraa adda fageenya qabuu (fi nama malee quba miila gurguddaa ) kan jabeessee qabachuuf hayyamu qooddatu. Maatiin kun qaccee afuriifi sanyii saddeetitti kan qoodame yoo ta’ellee, galmeen dhakkalaa miseensonni duraanii, jalduukibbaa(Australopithecines) fi sanyii namduroo (Homo) dabalatee, garee kana keessaas akka ta’an agarsiisa. Nammoggooleen ammayyaa, nama irraa kan hafe, bosona roobaa Afrikaa ikuwaatoorii, Sumaatraa fi Boornee keessatti argamu.

 Ramaddii 
Hayyoonni warra Hominidae akkamitti akka ramadaman sirriitti irratti walii hin galan.

 Vershiniiwwan darban 
Yeroo darbe maatiin Hominidae akkasitti ramadamaniiru:

 Maatii Hominidae : Hantuuta gurguddoo
 Maatii xiqqaa Ponginae
 Gosa Pongo – orangutans
 Maatii xiqqaa Homininae
 Gosa Gorilla – gorillaa
 Gosa Paan – chimpanzee
 Australopithecus † fi firoota badan biroo
 Gosa Homo – nama

 Version ammayyaa 
Ramaddiin dhiheenya kanaa akka agarsiisutti ilmaan namootaa fi Australopithecines hantuuta bosona roobaa irraa adda ta'uu isaaniiti. Hojiileen wabii gurguddoon lama mala kana deeggaraniiru. Larsen, Clark Spencer (ed) 2010.  Stanford, Craig; Allen, John S. & Anton, Susan C. 2011. 

Hominoidea maatii ol’aanaa

 Maatii Hylobatidae
 Gosa Haayiloobeetota
 Maatii Hominidae
 Maatii xiqqaa Ponginae
 Gosa Pongo
 Maatii xiqqaa Gorillinae
 Gosa Gorillaa
 Maatii xiqqaa Homininae
 Gosa Panini
 Gosa Paan
 Gosa Hominini
 Gosa xiqqaa Australopithecina/Hominina
 Gosa Ardipithecus jedhamu
 Gosa Australopithecus jedhamu
 Gosa Keeniyaantiroopus
 Gosa Sahelanthropus jedhamu
 Gosa Orrorin
 Gosa Paaraantiroopus
 Gosa Homo

 Fuulota walqabatan 

 Yeroo namaa
 Jijjiirama dhala namaa
Category:Tirannoo
Category:Nama
Category:Xinlubbuu