Jechiikaa herreegaa

Galmee Jechoota Herregaa kun tarree jechoota teeknikaa herregaa kan Afaan Ingiliziitiin beekamanii fi hiika isaanii Afaan Oromootiin of keessatti qabata. Kaayyoon isaa inni guddaan jechoota herregaa Afaan Oromoo standardii gochuufi akka maddaatti tajaajiluudha. Galmeen kun yeroo yeroon ni fooyya'a, jechoonni haaraanis itti dabalamaa deemu.

 Bu'uuraalee Herregaa (Basic Concepts) 
+ Maqaa Afaan Ingiliziin  Maqaa Afaan Oromoon  Ibsa Gabaabaa Number  Lakkoofsa  Mallattoo herregaa kan baay'ina, ida'ama, ykn safara ibsu. Integer  Lakkoofsa Duuchaa  Lakkoofsa guuttoo, seelkataa ykn zeeroo kan hirmeemii hin qabne. (..., -2, -1, 0, 1, 2, ...) Positive Number  Lakkoofsa Guuttoo  Lakkoofsa kamiyyuu kan zeeroo ol ta'e. (+) Negative Number  Lakkoofsa Seelkataa  Lakkoofsa kamiyyuu kan zeeroo gadi ta'e. (-) Fraction  Hirmeemii ykn Hirmee  Kutaa guutuu tokkoo. Fakkeenyaaf, 1/2. Addition  Ida'uu  Gocha herregaa kan lakkoofsota lama ykn isaa ol walitti dabaluu. Subtraction  Hir'isuu  Gocha herregaa kan lakkoofsa tokko isa kaan irraa buusuu. Multiplication  Baay'isuu  Gocha herregaa kan lakkoofsa tokko yeroo lakkoofsa biraa ida'uu. Division  Hiruu  Gocha herregaa kan lakkoofsa tokko garee walqixa ta'etti qooduu. Equation  Hima walqixaa  Ibsa herregaa kan mallattoo (=) fayyadamuun wantoonni lama walqixa ta'uu isaanii agarsiisu. Inequality  Hima walcaalmaa  Ibsa herregaa kan mallattoo (<, >) fayyadamuun gatiiwwan lama walcaaluu isaanii agarsiisu. Set  Tuuta  Walitti qabama wantoota adda addaa kan amala walfakkaataa qaban. Constant  Dhaabbataa  Gatii kan hin jijjiiramne. Fakkeenyaaf, π fi e.

 Aljebraa (Algebra) 
+ Maqaa Afaan Ingiliziin  Maqaa Afaan Oromoon  Ibsa Gabaabaa Variable  Jijjiiramaa  Mallattoo kan gatii herregaa hin beekamne ykn jijjiiramuu danda'u bakka bu'u. Function  Warroommii  Hariiroo galtee fi bu'aa gidduu jiru; galteen tokko bu'aa tokko qofa qaba. Range (of a function)  Hangii  Tuuta bu'aawwan (outputs) hunda kan warroommiin tokko kennuu danda'u. Power  Aangoo  Lakkoofsa guutuu kan lakkoofsi tokko ofiin yeroo meeqa akka baay'ifamu agarsiisu. Exponent  Aangeessaa  Lakkoofsa xiqqaa aangoo agarsiisu. (fkn, x³ keessatti 3 aangeessaadha) Square (number)  Kaaslamee  Bu'aa lakkoofsi tokko ofiin baay'ifamu. (fkn, 3² = 9) Square Root  Hundee Lamee  Lakkoofsa yoo ofiin baay'ifame lakkoofsa kenname kennu. (fkn, √9 = 3) Cube (number)  Kaassadee  Bu'aa lakkoofsi tokko yeroo sadii ofiin baay'ifamu. (fkn, 2³ = 8) Cubic Root  Hundee Sadee  Lakkoofsa yoo yeroo sadii ofiin baay'ifame lakkoofsa kenname kennu. (fkn, ³√8 = 2) Term  Waamsa  Kutaa hima aljebraa kan ida'uun ykn hir'isuun addaan bahu. Coefficient  Maxxantoo  Lakkoofsa jijjiiramaa fuuldura jiraatee baay'isu. (fkn, 5x keessatti 5 maxxantoodha) Polynomial  Waamsa Danee  Walitti qabama waamsota hedduu. Matrix  Tarreentaa  Tarree lakkoofsotaa kan tarjaa (row) fi dalagaa (column) tiin qindaa'e.

 Tartiiba fi Walgaafaa (Sequences and Series) 
+ Maqaa Afaan Ingiliziin  Maqaa Afaan Oromoon  Ibsa Gabaabaa Sequence  Walfaantii  Tarree lakkoofsotaa kan seera murtaa'e tokko hordofee walfaana dhufu. Series  Walgaafaa  Ida'ama wal-hordofaa miseensota tartiiba (walfaantii) tokkoo.

 Ji'oomeetirii (Geometry) 
+ Maqaa Afaan Ingiliziin  Maqaa Afaan Oromoon  Ibsa Gabaabaa Point  Tuqaa  Bakka iddoo keessatti argamu, kan dheerina, bal'ina, ykn olka'iinsa hin qabne. Line  Sarara  Fageenya gabaabaa tuqaawwan lama gidduutti argamu. Angle  Kofa  Iddoo sararoonni lama itti wal-argan, kan digiriin safaramu. Triangle  Rog-sadee  Bokoo cufaa kan roga sadii fi kofa sadii qabu. Square  Afrakkuu ykn Arfakkuu  Bokoo cufaa kan roga afur walqixa ta'anii fi kofa sirrii (90°) afur qabu. Rectangle  Afroggee  Bokoo roga afur kan kofoonni isaa hunduu sirrii (90°) ta'an. Parallelogram  Cinroggee (ykn afroggee waltarree)  Afrakkuu kan rogni wal-faallessu waltarree (parallel) ta'e. Rhombus  Kofafree  Afrakkuu kan rogni isaa hunduu walqixa ta'e, garuu kofni isaa sirrii ta'uu hin qabne. Circle  Geengoo  Sarara gomboobaa cufaa kan tuqaaleen isaa hundi tuqaa gidduu jiru irraa fageenya walqixa qaban. Cone  Biilalee  Boca-sadee kan bu'uurri isaa geengoo ta'ee, gara tuqaa tokkootti (apex) ol-cuqqaalamu. Cylinder  Shirimirii  Boca-sadee kan bu'uura geengoo walqixa lamaa fi dirra gomboobaa qabu. Area  Bal'ina  Hamma dirra boca-lamee (2D) tokko uwwisu. Volume  Qabee  Hamma iddoo boca-sadee (3D) tokko qabatu. Perimeter  Naannawa  Dheerina daarii boca-lamee (2D) tokkoo.

 Kaalkulasii (Calculus) 
+ Maqaa Afaan Ingiliziin  Maqaa Afaan Oromoon  Ibsa Gabaabaa Limit  Daangaa  Gatii warroommiin tokko itti dhihaatu yeroo galteen isaa gara gatii murtaa'e tokkootti siqu. Derivative  Babbaafammee  Saffisa jijjiirama warroommii tokkoo agarsiisa. (Gochima `babbaasuu` irraa dhufe). Integral  Guuttee ykn Wajjummaa  Bal'ina caattoo jala jiru shallaguuf kan gargaaru. Gocha babbaafammee faallessuudha.

 Istaatistiksii fi Carraa (Statistics and Probability) 
+ Maqaa Afaan Ingiliziin  Maqaa Afaan Oromoon  Ibsa Gabaabaa Statistics  Istaatistiksii, xinannoo  Saayinsii agargoo walitti qabuu, qindeessuu, xiinxaluu, fi ibsuu. Probability  Carraa  Sadarkaa taateen tokko itti raawwatamuu danda'u. Data  Agargoo  Odeeffannoo walitti qabame, kan yeroo baayyee lakkoofsaan ibsamu. Mean / Average  Giddu-galeessa  Walitti ida'ama lakkoofsotaa baay'ina isaaniitiif hirame. Median  Gatii Gidduu  Gatii agargoo tartiibeffame keessatti walakkaa irra jiru. Mode  Gatii Marmaaraa  Gatii agargoo keessatti irra deddeebi'amee mul'atu. Range (of data)  Garagarummaa  Garaagarummaa gatii guddaa fi gatii xiqqaa agargoo keessaa. Graph  Caattoo ykn Caasmaya  Fakkii hariiroo jijjiiramoota lama ykn isaa ol gidduu jiru agarsiisu.

Category:Herrega
Category:Galmee Jechootaa
Category:Saayinsii