Magaalaa Guwaatemalaa

Magaalaa Guwaatemalaa (Ciudad de Guatemala), akkasumas maqaa ijoollee Guate jedhamuun kan beekamtu, magaalaa guddoo biyyaalessaa fi magaalaa guddittii Rippabiliika Guwaatemalaa ti.  Magaalaa guddoo bulchiinsa magaalaa naannoo Guwaatemalaa Kutaa Guwaatemalaa taatee tajaajila . Naannoon magaalaa guddittii ishee Ameerikaa Giddugaleessaa keessattis isa guddaadha . Magaalattiin gammoojjii gaaraa Valle de la Ermita (   jedhamu keessatti argamti ) kutaa kibba-giddu-galeessa biyyattii keessatti argamu.

Magaalaan Guwaatemalaa bakka magaalaa dhalootaan Maayaa Kaminaljuyu Mesoamerica, kan adda durummaan Dh.K.D 1500 fi Dh.K.D 1200 gidduutti qabamtedha. Magaalaan amma jirtu kun kan hundeeffame Ispeeniin erga magaalaan guddoo koloneeffataa isaanii amma Antigua Guatemala jedhamtu kirkira lafaa hamaa bara 1773 Santa Marta fi kirkira lafaa booda mudateen barbadaa'ee booda.  Magaalaa guddoo mootii sadaffaa Kaapteensii Jeneraal Guwaatemalaa naannoo ishee jirtu taate ; kan mataan isaa qaama Itti Aanaa Mootii guddaa Ispeen Haaraa Ameerikaa Impaayera Ispeen keessatti turee fi hanga jaarraa kudha sagalffaatti bulchiinsa koloneeffataa jala ture.

Adoolessa 1821, Magaalaan Guwaatemalaa bakka Seera Walabummaa Ameerikaa Giddugaleessaa beekamaan, kan naannichi Impaayera Ispeen irraa walabummaa labse ture. Adoolessa 15 raggaasifamee tumame, amma waggaa waggaan guyyaa walabummaa Guwaatemalaa jedhamee kan kabajamu yoo ta'u, Dias Patrios jedhama. Waggoota kurnan itti aananiif, Magaalaan Guwaatemalaa magaalaa guddoo federeeshinii mootummaa haaraa hundeeffame fi walaba ta’e kan Bulchiinsa Tokkummaa Giddugaleessa Ameerikaa turte, boodarra irra deebiin gurmaa’ee Rippabiliika Federaalaa Giddugaleessa Ameerikaa jedhamee moggaafame .  Hagayya 1847tti, Guwaatemalaa rippabiliika walaba taʼee fi federeeshinii guddaa irraa adda taʼuu ishee labsite siʼa taʼu, Magaalaan Guwaatemalaa magaalaa guddoo biyyaalessaa ishee taate. 

Magaalaan Guwaatemalaa fi naannoon ishee kirkira lafaa Guwaatemalaa bara 1917–1918 fi kirkira lafaa booda ji’ootaaf itti fufeen guutummaatti jechuun ni danda’ama barbadaa’e. Ergasii irra deebiin ijaarsi taasifame, daandii bal’aa fi haala giiridii misooma haaraa dabalatee, dizaayinoota jaarraa 18ffaa booda arkiteektoota magaalota gurguddoo biyyoolessaa biroo kanneen akka Paaris, Faransaayii fi Waashingitan, DC irraa kaka’umsa argate, teessuma ijaarsaa ammayyaa ta’e argamsiiseera.

Har’a Magaalaan Guwaatemalaa wiirtuu siyaasaa, aadaa, amantii fi dinagdee Rippabiliika Guwaatemalaa yoo taatu, naannoo Ameerikaa Giddugaleessaa fi sanaa ol, guutuu Laatiin Ameerikaa keessatti dhiibbaa maallaqaa, daldalaa fi aadaa bal’aa qabdi.