Donawaa

Baluunaan yookiin Donawaan (Afaan Ingiliffaan: Spacecraft), shararrisaa gara hawaa imaluuf ijaaramu yoo ta'u, nama, miya, yookiin meeshaalee qorannoo gara marlaalee cufaatti baatee deema. Maashinoonni tekinooloojii olaanaa kun meeshaalee ciccimoo fi barbara (motora) humna guddaa qabuun ijaaraman. Kunis haala qilleensa maleessaa (vacuum), ho'a cimaa, fi dhiibbaa hamaa kan hawaa keessaa dandamachuuf, akkasumas humna harkisa lafaa (gravity) cabsee bahuuf isaan gargaara. 

Doon-hawaan qaama murteessaa qorannoo hawaa fi babal'ina tekinooloojii ammayyaati. Erga Doon-hawaan jalqabaa gara hawaatti ergamtee, ilmi namaa waa'ee adunyaa (universe), pilaaneetota, fi urjiilee hubannoo isaa daran guddisuu danda'eera.

 Seenaa Guddina Doon-hawaa 

 Jalqabamuu Yaadaa 
Yaadni gara hawaa imaluu seenaa dheeraa kan qabu yoo ta'u, irra caalaatti asoosama keessatti mul'ata ture. Guddinni saayinsii fi injineriingii garuu yaad-rimee kana gara dhugoomutti fide. Saayintistoonni akka Konstantin Tsiolkovsky (Raashiyaa) fi Robert Goddard (Ameerikaa) jaarraa 20ffaa jalqabarra bu'uura tiyoorii roketii kaa'uun "Abbootii Roketii Ammayyaa" jedhamu.

 Dorgommii Hawwaa (The Space Race) 
Babal'inni qabatamaan kan dhufe yeroo Waraana Qorraa Ameerikaa fi Gamtaa Sooviyetii gidduutti ture.
 Sputnik 1: Onkoloolessa 4, 1957, Gamtaan Sooviyetii Sputnik 1, Doon-hawaa (saatalaayitii) jalqabaa, gara hawaatti furguggise. Kunis "Dorgommii Hawwaa" jalqabsiise.
 Imala Namaa Jalqabaa: Ebla 12, 1961, Sooviyetonni deebi'anii Yuri Gagarin Doon-hawaa Vostok 1 jedhamuun gara hawaatti erguun, nama jalqabaa hawaa keessa naanna'e isa taasise.
 Imala Gara Addeessaa: Ameerikaan Sagantaa Apollo jalatti tattaaffii guddaa goote. Adooleessa 20, 1969, Doon-hawaan Apollo 11 jedhamu imaltoota hawaa (nafoofuulee) sadii baaterek, Neil Armstrong fi Buzz Aldrin nama jalqabaa Addeessa irra miila isaanii kaa'an ta'an. Kun seenaa ilma namaa keessatti milkaa'ina guddaadha.

 Bara Dorgommii Boodaa 
Dorgommii booda, biyyoonni wal-gargaarsaan hojjechuu jalqaban.
 Darbattuu Hawaa (Space Shuttle): NASA'n Doon-hawaa deebi'ee fayyadamuun danda'amu kan Space Shuttle jedhamu uume. Kunis saatalaayitoota diriirsuu fi suphuu, akkasumas laabiraatoriiwwan hawaa keessatti qorannoo gaggeessuuf oole.
 Buufata Hawwaa Idil-addunyaa (International Space Station - ISS): Biyyoonni hedduun (Ameerikaa, Raashiyaa, Awurooppaa, Jaappaan, fi Kaanaadaan) wal ta'uun buufata hawaa guddaa kan lafa irraa naanna'u ijaaran.
 Bara Haaraa (NewSpace): Jaarraa 21ffaa keessa, dhaabbileen dhuunfaa kan akka SpaceX (kan Doon-hawaa Dragon qabu) fi Blue Origin gara dorgommii kanaatti seenuun, baasii imala hawaa hir'isuu fi turizimii hawaa jalqabsiisuu irratti hojjechaa jiru.

 Gosa Doon-hawaa 
Baluunonni kaayyoo fi akkaataa ijaarsa isaaniitti bakka adda addaatti qoodamu.

 Doon-hawaa Nama Baatu (Manned Spacecraft) 
Baluunonni kun nafoofuulee (astronauts) baachuuf kan saxaxamaniidha. Sirna sostaneessaa jireenyaa (life support system) kan qilleensa, bishaan, fi nyaata dhiyeessu qabu.
 Daasitee Hawaa(Capsule): Kan akka Apollo, Soyuz (Raashiyaa), fi Dragon (SpaceX).
 Xiyyaarruuda (Spaceplane): Kan akka Space Shuttle, kan akkuma xiyyaaraa lafa irra qubachuu danda'u.

 Doon-hawaa Nama Maleessa (Unmanned/Robotic Spacecraft) 
Irra caalaan baluunotaa nama maleessa kan hojjetan yoo ta'u, lafa irraa too'atamu.
 Shuffee ykn Marmaartuu (Satellite): Meeshaa lafa ykn qaama hawaa biroo naanna'u. Kaayyoon isaanii qunnamtii (TV, bilbila, interneetii), sirna argama addunyaa (GPS), qorannoo saayinsii, fi basaasuu loltummaati.
 Qorattuu Hawwaa (Space Probe): Meeshaa pilaaneetota, addeessota, astirooyidoota, ykn koomeetota qorachuuf gara hawaa fagoo ergamu. Fakkeenyaaf: Voyager 1 fi 2 kan sirna soolaarii keessaa bahan.
 Rooverii (Rover): Shararrisaa golollee qabu kan fuula pilaaneetii ykn addeessaa irra deemee qorannoo gaggeessu. Fakkeenyaaf: rooveronni NASA kan Maarsii irra jiran.

 Faayidaa fi Gumaacha Doon-hawaa 
Tekinooloojiin Doon-hawaa jireenya ilma namaa karaa hedduun fooyyesseera:
 Hubannoo Saayinsii: Waa'ee uumama adunyaa, seenaa sirna soolaarii, fi jireenya pilaaneetota biroo irratti argamuu dandeeyii hubannoo bal'aa kenneera.
 Qunnamtii Addunyaa: Saatalaayitoonni qunnamtii TV, raadiyoo, fi interneetii addunyaa maratti facaasu. GPSn geejjiba lafaa, qilleensaa, fi galaanaa ni gaggeessa.
 To'annoo Naannoo: Jijjiirama qilleensaa, manca'a bosonaa, faalama galaanaa, fi balaa uumamaa kan akka obomboleettii to'achuuf gargaara.
 Guddina Tekinooloojii: Tekinooloojiiwwan baluunaaf uumaman hedduun jireenya guyyuu keessatti hojiirra oolaniiru (fkn. meeshaalee yaalaa, kompiitara, fi soolar paanaalii).
 Ittisa Biyyaa: Biyyoonni hedduun basaasuu, too'annoo, fi qunnamtii loltummaatiif saatalaayitootatti fayyadamu.

 Rakkoolee fi Qormaata 
Imalli hawaa qormaata guddaa qaba:
 Baasii Olaanaa: Doon-hawaa ijaaruu fi furguggisuun baasii biliyoonaan lakkaa'amu gaafata.
 Balaa Teknikaa: Roketoonni ykn baluunonni sababa rakkoo teknikaatiin kufuu danda'u.
 Miidhaa Fayyaa Nafoofuulee: Raadiyeeshiniin hawaa, ulfaatina dhabuun (microgravity), fi kophaa ta'uun fayyaa fi xiinsammuu imaltoota hawaa irratti dhiibbaa geessisa.
 Xurii Hawwaa (Space Debris): Saatalaayitoonni moofa'anii fi wantoonni biroo lafa irra naanna'an, baluunota haarawaaf balaa guddaadha.

Category:Xin-hawaa
Category:Tekinooloojii
Category:Shararrisaa Hawwaa