Gabatee pireediikii (Gabatee sardala)

Gabatee Sardala, gabatee pireediikii  jedhamuunis kan beekamu qindaa'ina tarree fi garee elementoota keemikaalaati . Keemistirii, fiiziksii, fi saayinsii biroo keessatti bal'inaan kan itti fayyadamu yoo ta'u, akka waliigalaatti akka mallattoo keemistiriitti ilaalama. Innis boca gapatee seera irradeddebii yoo ta'u, kunis amaloonni  keemikaalaa elementoota lakkoofsa atoomikaa(lakkoofsa buxusaawaa/ buxussuddaawaa) isaanii irratti hundaa'uun  tilmaamaan kan ibsamu.

Gabatee sardaala ykn pireedikii gabatee caaseffama garalamee dha. Elementiiwwan man'ee gabatee keessatti kaa'amu, tartiiba dubbisaa lakkoofsa atoomawaa ykn suddawaa ka'aama . Gabatee kana gartuu afuritti qoodameera, guutinsa elektiroonota gara gosoota cita-gulantaa anisaatin. Tarjaawwan gabatee gareewwan jedhamu, dalgee ykn sardalli immoo Tarree jedhamu . Yeroon haaraan kan jalqabu yeroo qolli elektiroonii haaraan guutamuu jalqabu: elementoonni garee tokko keessa jiran lakkoofsa elektiroonota keemistiriif fayyadamuu danda’an walfakkaatu qabu (heeliyum garee gaazii kabajamaa keessa jiru irraa kan hafe), kanaaf amaloonni fiizikaalaa fi keemikaalaa walfakkaatan yeroo idileetti deebi’anii mul’atu gidduugaleessa.

 Lakkoofsa atoomii/suudoo 
Caasaan keessoo atoomichaa erga qoratamee booda, fiizisistiin amaataroota Nezerlaand Antonius van den Broek bara 1913tti chaarjiin niwukilaraa bakka elementoonni gabatee irradeddebii keessatti argaman murteessa jedhee yaada dhiheesseA. van der Broek, Physikalische Zeitschrift, 14, (1913), 32-41 Hayyuun fiiziksii Niiwu Ziilaand Ernaasti Raazarfordi jechi "namoota atoomii" jedhu chaarjii niwukileeraa kanaaf uume.Scerri, p. 185 Mata duree van der Broek'n maxxanfame keessatti, teessoo yeroo elektiroonikii isa jalqabaa agarsiise, wantoonni akka lakkoofsa elektiroonota isaaniitti gurmaa'an agarsiise.A. van der Broek, Die Radioelemente, das periodische System und die Konstitution der Atom, Physik.  Raazarfordi barreeffama isaa bara 1914 irratti Boor yaada van der Broek akka fudhate mirkaneesse.E. Rutherford, Phil.  

 Wabiiwwan 

 Sagantaan yeroo (periodic table) fuula mata duree dhaabbata seenaa saayinsii (Science History Institute Digital Collections) irratti maxxanfamee fi fakkiiwwan ijaan mul'atan filataman kan akka teessoo yeroo (periodical table of the elements) agarsiisu, akkaataa marsaa, silindriikii, piiraamidaal, spiral, fi triangular formations irratti xiyyeeffate.
 IUPAC Barreeffama Barreeffamoota Elementotaa
 Dandeettii yeroo dinagdee, mallattoo walitti dhufeenya qabuu
 Eeriik Scerri, hayyuun falaasamaa saayinsii beekamaa seenaa fi falaasamaa teessoo yeroo irratti muuxannoo qabu
 Odeeffannoo Intarneetii Taabelota Yeroo
 Kutaa yeroo wantoota balaaf saaxilaman
 Saanduqa sa'aatii samuuda
 Kutaa viidiyoo yeroo yerootti
 Weeb Elements
 Giraafikii yeroo Elemoota
Category:Saayinsii Ummamaa
Category:Saayinsii
Category:Kemistirii
Category:Xin-ruqa
Category:Xin-wantan ykn keemistrii