Harargee

Harargee Bahaa godina Oromiyaa kudha-lamaan keessaa tokko yoo taatu, maqaa kanas kutaa biyyaa Harargee durii irraa fudhatte.

Harargee bahaa 

aanaabaayee qabuuahaa
1 aanaa haromaaya
2 aanaa baabbilee
3 aanaa midhagaa tolaa
4 aanaa dadar
5 aanaa konbolcha
6 aanaa fadis
7 aanaa mayyu mulluqe
8 aanaa gurawaa
9 aanaa baddannoo
10 aanaa jaarsoo
11 aanaa cinaaqsan
12 aanaa gooroo guutuu
13 aanaa meettaa
14 aanaa gooroo muxii
15 aanaa gola odaa
16 aanaa qarsaa
17 aanaa malkaaballo
18 aanaa kurfaacallee
19 aanaa qumbii
20 aanaa gursum
aanaan midhagaa Araddaa 19 qaba
magaalaa miidhagaa
Araddaa rooba
Araddaa lencaa
Araddaa barzaala
Araddaa urjii
Araddaa qeeransaa
Araddaa tarkaanfataa
Araddaa biyyoo waraabaa
Araddaa mudhii baallii
Araddaa bilisummaa
Araddaa quufa
Araddaa maabara nagayaa
Araddaa suufataa
Araddaa nagaya midhagaah
Araddaa ibroomuussaa
Araddaa salaama
Araddaa diddiimtu qalayaa
Araddaa Mullu
Aradjiddo gaarri 

Harargee lixa jechun Aanolee fi magaalaa guddoo fi xixiqqoo baayee qabdii
 align="center"ber
Aanolee Harargee Dhihaa
Ancar 
Magaalaa Badeessaa Bookee 
Magaalaa Ciroo 
anaa Ciroo 
Daaroo Labuu
Doobba 
Gammachiis
Gubbaa  Qorichaa 
Habroo  
Qunnii 
SHanan Dhugoo
Mi'eessoo
Tuulloo
Burqaa dhimtu 
guunbii boridoddee
iddowan hawatoo taa,an akka garra Mukutar holqa waraabeesa,parkii Saphaale]]
Harargee lixa jedhamti godinaalee oromiyaa kesaa bahati argamti
[Harargee lixa (dhihaa) 
kibbaan Laga Shabalee kan godina Baalee irraa gargar baasuun kibba-dhihaan | godina Arsiin | kaaba-dhihaan naannoo Affaar |  kaabaan naannoo Sumaalee | bahaan godina Harargee Bahaatiin | daangeffamtee argamti gaarii dheerina guddaa qabu godina kanaaa Gaara Muktaar Magaalan beekamoon godina kanaa magaala ciroo Baddeessaa,Hirna,Galamsoo, Machaaraa fi Mi'eessoo dha.

Abbaa Taayitaa Istaatistiksii Itoophiyaa (Central Statistical Authority) akka gabaasa Abbaa Taayitaa Bunaa fi Shayii Itoophiyaa irratti hundaa'e akka ibsetti bunni toonii 8,364.00 ta'u bara dhumaa 1997 E.C. (2005 G.C.) irratti akka Harargee dhihaati biqile ibseera. Kun immoo baasii Oromiyaa keessaa dhibbantaa 7.27% yoo ta'u, baasii biyya (Itoophiyaa) keessaa immoo dhibbantaa 3.7% ta'a.[1]
Gabaasa Abbaa Taayitaa Istaatistiksii Itoophiyaa irraa bara 1997 E.C. (2005 G.C.) akka ibsutti, godinni kun tilmaamaan baay'ina ummataa 1,787,086, yoo qabaatu kan kessa 915,138 dhiraa yoo ta'an kan hafan yokan immo 871,948 immo dubraa dha. Bayyina ummata oliitii ibsame keessa dhibbantaan 9.6% yookaan namni 171,598 baadiyyaa ala jiraatu. Ballina lafa tilmaamaan 17,552.23 km2 ta'u keessatti "density" (rukkina) ummata Harargee dhihaa tilmaamaan 101.82 people per square kilometer ta'a.[2]

Akka Baankii Addunyaa memorandamii Caamsaa 24, 2004 G.C. akka ibsutti, Parsentiin 9% jirattotta Harargee Dhihaa elektiriikii ni fayyadamu, akkasumas "density" karaa konkolaataa godina kanaa 23.6 kilometers per 1000 square kilometers yoo ta'u (kunis yoo kilometer 30 biyya wajjin yoo walitti madalaan) [3], akkasumas avregiin abba mana badiyya tokko hektara lafa 0.5 (kunis hektara lafa biyya 1.01 fi hektara lafa Oromiiya 1.14 wajjin yoo walitti madalamu[4], akkasumas avregiin abba mana baddiya tokko mataan horii mana hanga 0.6 qaba. Persentiin 16.4% ummatta, namotta qonaa malee jiratan yoo ta'an, kunis yoo kan biyya persenti 25% fi kan Oromiyaa 24% wajjin yoo walitti madalan. Ijoollee barachuu danda'an kessa persentiin 55% mana barumsa sadarka tokkoffati galma'ani argamu, akkasumas persentiin 8% mana barumsaa sadarkaa lammaffaatti galmaa'anii argamu. Dhibbantaan 92% godina kanaa busaa malariaf banaa kan jiran yoo ta'an, tokkoleen Tsetse flyiif banaa miti. Memorandamiin zonii kana risqii qilleensa gogga (drought) qabachun qabxii 372 kenafi

Bulchaan ummata Oromiyaa guyya 25 Caamsa 2006 G.C. akka ifaa godhetti hojji bishaan dhugaatii ta'u baasuu 429 ta'u dhumachutti akka jiru fi hojii bira geggefamu jiran wajjin yoo walitti qaban, bishaan dhugaatii ta'u jiraattota hanga 72,300 ta'anif kan ba'u yoo ta'u, kunis persenti 37% hanga 47%f tajaajila bishaanii kenna.[6]