Currisa

Currisni taatee roga hedduu qabuu fi muuxannoo namaa keessatti giddugaleessa ta’eedha, miira ofumee, deebii fiiziyoloojii, amala ibsituu fi adeemsa hubannoo adda addaa kan hammate dha. Muummeeleen barnootaa adda addaa kanneen akka xiinsammuu, xiinribee(neuroscience), marraaga, xiwwaasafi saayinsii kompiitaraatiin qoratameera. Curriisni hiikni tokko, kan addunyaa maratti fudhatama qabu hin qabuu ta’us, yaadiddamootni baay’een isaanii currisni taateewwan fayyaa dhuunfaa ykn hawaasummaa nama dhuunfaaf iddoo guddaa qabaniif deebii ta’uu isaa, akkasumas dalagaalee walbarmaataa barbaachisoo ta’an akka tajaajilan irratti walii galu.

Currisni kan uumamu walmakaa walxaxaa hormoonotaa fi sammuu of hin beekneen . Rakkoo guddaa qofaan miira keenya to’achuu kan dandeenyu dammaqinaan carraaqqii gochuudhaan. Hoosistoonni akkaataa jijjiirama haala isaaniitiin amala akka jijjiiran taasisa. Dhimma keenya irratti yeroo tokko tokko jireenya keenya karaa loojikii ta’een jiraachuuf yaalii goonu irratti fiigu.

Hiikni saayinsii salphaa miti; hiikoonni 90 ol ogeeyyiin kennamaniiru.  Hiikni currisaa wantoota sadii of keessatti hammachuu qaba:

 muuxannoo dammaqaa (miira) .
 ibsa namoota birootiin arguu danda’an
 gocha qaamaa (' kakaasaa xiinqaamaa ') .

Hiikni tokko kunooti:

 "Currisni taatee xiinsammuu walxaxaa ta'ee fi bineensonni ykn namoonni jireenya isaanii keessatti kan uumamudha. Currisni kaka'umsa qaamaa, haala sana madaaluu, amala ibsituu, fi muuxannoo dammaqaa of keessatti qabata. Currisni miira, faara, inaajjii, sankaka, amala, fi kaka'umsa waliin wal qabata.

Gama qaamaatiin miiraan sirna qaamaa waggoota miliyoona dhibbaan lakkaa’amaniif hojjetan of keessatti qabata. Isaanis sirna hormoonii, sirna narvii of danda’ee fi wiirtuuwwan sammuu ‘gadii’ ( sammuu duubaa fi sammuu gidduu ) dha.

 Hiikkoo 
Xiin-sammuu fi marraaga keessatti, Currisni akkaataa adda addaatiin muuxannoo dammaqaa, kan mataa ofii ta’ee fi jijjiirama fiiziyoloojii adda ta’ee fi amala ibsituu wajjin kan walqabatu ta’ee ibsama. Currusoonni yeroo baay’ee amala qulqullina isaaniitiin (fkn, kan namatti tolu ykn kan hin tolle), cimina isaanii fi yeroo turtii isaaniitiin ramadamu. Isaanis qaamolee hedduu akka qaban hubatamuu danda’u:

 Muuxannoo mataa ofii: haala miira dhuunfaa, keessoo (fkn, miira gammachuu ykn gadda).
 Deebii fiiziyoloojii: jijjiirama qaamaa kan akka jijjiirama dha’annaa onnee, sadarkaa hormoonii fi sochii niwuroonii.
 Amala ibsituu: gochoota ilaalamuu danda’an kanneen akka ibsa fuula, sochii qaamaa fi sagalee dhageessisuu.