Uuzi alasaksin kirjutustaba

Uuzi alasaksin kirjutustaba (alasaksikse Nysassiske Skryvwyse (lyh. NSS)) on kaikkii sego Germuanien da Alangomualoin puolel paistuloi alasaksin kielen paginluaduloi yhtistämäh ehoitettu kirjutustaba. Se oppiu olla yksisellitteine da luvettavu kaikkih paginluaduloih niškoi. Kirjutustaba kehitettih vuozil 2017‒2018Come si scrive in basso sassone? (Kuibo kirjutetah alasaksikse?) da jo vuvvel 2018 Alangomualoin puoline alasaksinkieline wikipedii algoi käyttiä sidä omal piäsivul.Alangomualoin alasaksinkieline wikipedii Sežo Werldspråke-verkosivustol allettih samoih aigoih jullata täl kirjutustaval kirjutettuloi uudizii.https://web.archive.org/web/20191214131516/https://wearldsproake.nl/http://www.twentsetaalbank.nl/docs/2018-03-02-Tub-TerDenge.pdf Vuvvel 2019 sen käyttöala leveni paikallizis joukkoviestimis, konzu eräs seborgalazen () Die Zeitung -lehten kirjuttai algoi käyttiä sidä omis kirjutuksis.https://web.archive.org/web/20201130165204/http://www.suderburg-online.de/keen-wunderwark/ Kirjutustaba on suannuh kannatustu eritengi kielen nuorien pagizijoin keskes sego Germuanies sego Alangomualois – i vie Suomesgi.https://www.skryvwyse.eu

 Piäprinsipat 

Kirjutustavas on kolme piäprinsippua, kudamat ezitetäh ual.

 Prinsippu 1: sanan alguperä 

Ylialovehellizes kirjutustavas otetah lähtökohtakse sanan alguperä. Kirjutustabua voijah yksikai soveldua sežo alovehellizien paginluaduloin kirjuttamizeh. Silloi sanan etimolougieh perustujua ylialovehellistu kirjutusmuoduo voijah muokata muga, ku tietys paginluavus yhteh langennuzii iändehii merkitäh samal bukval, hos ylialovellizes kirjutustavas net pietähgi erilläh.

 e:n loppuheitto 

Alasaksin pohjasmurdehis da sežo Ysselmeeran (päivänlaskufriizakse Iselmar, hollandiekse IJsselmeer) ymbäristös paistulois alasaksin paginluadulois sananloppuine e häviey iännettäjes. Kirjutukses e yksikai säilytetäh alovehellistugi paginluaduu jälliteltäjes sendäh, ku tämä käytändö pienendäy pohjas- da suvimurdehien välisty vizualistu eruo. Ližäkse tädä käytändyö puolistau segi, ku erähät konsonantat säilytäh iännettäjes helevinny, hos net jiäjähgi pohjasmurdehis nenga sanan loppuh: wyse [vi:z], breve = [brɛ:ɪ̯v]. Jätettäs e kirjutosmuvvospäi iäres, ga sit pidäs sežo loppuh jiäjy konsonantu kirjuttua toizin, ku ylehizen siännön mugah konsonantu iännetäh sanan lopus ainos kumiennu.

 Prinsippu 2: yhtenmugažus 

Suurii muutoksii sanan vardalon kirjutusmuodoh ei tahtota, hos piätettehet muutettasgi vardalon iändämisty.

 Obstruentoin soinnittomus sanan lopus 

Helevät obstruentat iännetäh sanan lopus kumieloinnu, ga kirjutukses tädä eruo ei ozuteta. Sendäh kirjutetah ezimerkikse tyd - tyden (eigo Tiet - Tieden muga ku toizes Sass'sche Schrievwies (lyh. SASS) -kirjutustavas) da skryven - skrivt (eigo muga ku hollandiekse schrijven - schrijft).

 Obstruentoin mugavundat 

Konsonantuyhtymäs obstruentu sulavuu puaksuh toizeh konsonantah, ga tädä ei ozuteta kirjutusmuvvos. Nenga kirjutetah ezimerkikse bild - bilder (eigo biller) da hand - handen/hände (eigo hannen/hänne).

 Poikkevus 

Sanat, kudamien vardalon lopus on s, sj libo muu sibilantu, ei novvateta iel ezitettyy prinsippua. Ku nämmih sanoih ližätäh ezimerkikse piäteh -st, kirjutetah yhtelläh vai yksi sibilantu nägyvih: nervöös → up dat nervööst, duusjen → du duusjt.

 Prinsippu 3: avvoi- da umbitavut 

 Vokalin piduhus 

Pitkät monoftongat kirjutetah avvoitavus yhtel bukval, ga umbitavus kahtel. Ezimerkikse: maken - maakt, good - gode.

 Poikkevus 

Bukvat e, y da å ei novvateta iel ezitettyy siändyö:

 Pitky e kirjutetah konzutahto kahtel bukval painnollizes avvoitavus. Tämä koskou eritengi moizii yksitavuzii sanoi kui hee (germ. er, holl. hij) libo dee (germ. die, der, holl. die).
 Bukvat y da å merkitäh ainos pitkiä vokalii da sendäh ei tarvita kahtu bukvua ehki umbitavus. Nenga kirjutetah ezimerkikse hyr, myn, stån da gån, eigo hyyr, myyn, ståån da gåån.

 Konsonantat tavun lopus 

Uvves alasaksin kirjutustavas tavun loppuh ei nikonzu kirjuteta kahtu samua konsonantubukvua. Nenga kirjutetah ezimerkikse kan, nat da wil, eigo kann, natt da will muga ku SASS-kirjutustavas. Täs kohtas alasaksin uuzi kirjutustaba on yhtenjyttyine hollandien kielen kirjutustavanke, ga eriluaduine germuanien kirjutustabah näh.

 Kirjutustavan muidu piirdehii 

 Laihin- da vierassanoin kirjuttamine 

Vahnat laihinsanat, kudamii ei enämbi pietä kieles vierahinnu, kirjutetah iel annettuloin siändölöin mugah. Uvvembien vierassanoin kirjutusmuvvon lähtökohtakse otetah sen kielen kirjutusmuodo, kudamaspäi sana tulou, ga sih voijah luadie vie midätahto pienii muutoksii:

 Avvoi- da umbitavun prinsippu: Pitky vokali kirjutetah umbitavus kahtel bukval vierassanoisgi. Ezimerkikse: kanaal, systeem da kultuur.
 c-bukvu säilyy, konzu se iännetäh /ts~s/. Iännettäneh /k/, ga sit kirjutetah sežo k. Ezimerkikse: citrone da centrum, ga konferens(y) da kakao.  
 Alguperäine cc kirjutetah ks, konzu se iännetäh /ks/ (aksent, aksepteren) da kk, konzu iännetäh /k/ (akkumuleren, akkoord).
 qu kirjutetah kw, konzu se iännetäh /kv/ (kwaliteyt, frekwens(y)) da k, konzu iännetäh /k/ (karantene). Erisnimis qu voibi yksikai säilyö (Quebec).
 th da ph kirjutetah yksinkerdazembah t da f. Ezimerkikse: teory, tema, telefoon da foto.
 x kirjutetah ks (eksempel, kontekst).

 Suuri algubukvu 

Suurdu bukvua käytetäh vai virkehen algajan sanan allus da ristikanzoin da kohtien nimis. Muut substantiivat kirjutetah pienen algubukvanke, toizin ku ezimerkikse germuanien kieles. Adjektiivat kirjutetah sežo ainos pienel algubukval, hos net liityttäs kohtannimeh.

 Välimerkit 

 Virkehen rakendeh miäriäy pilkuloin käytön. Pilku pannah yhtysvirkehes kahten virkehen välih, ezimerkikse [piävirkeh, piävirkeh] libo [piävirkeh, ližävirkeh]. Ollou virkeh ylen lyhyt (~kaksi sanua), ga pilkun voibi jättiä iäres. Konjunktat un/en 'da' or/oder/of 'libo' muvvostetah poikkevus, eigo niilöil algajien virkehien alguh kirjuteta pilkuu.
 Situattumerkilöinny voijah käyttiä "...", “...” libo ”...”.

 Bukvien käyttö 

Konsonantois on vai vähän foniemutazon eroloi alasaksin eri paginluaduloin välil da sendäh on kebjei kehittiä niilöih niškoi ylialovehelline kirjutustaba. Vokalilois on yksikai enämbi vaihteluu paginluadulois da se pidäy ottua huomivoh kirjutustabua kehittäjesgi.

 Konsonantat 

 Kluziilat 

Bukvu  Muinos- saksin iänneh  Ezimerkit:  Muinossaksi  Ylialovehelline uuzi alasaksin kirjutustaba  SASS (Germuanien pohjasalasaksi)  Grünnegsk (Alangomualoin pohjasalasaksi)  Mönsterlandsk (Germuanien westföälsk)  Standaard Schriefwieze (twentsk, Alangomualoin westföälsk)  Hollandien vastineh  Germuanien vastineh  Kiännös karjalakse p  p   panna opan ūp, upp  panne oapen up Pann apen up, op paan, pane open op  Pan uopen up panne oopn op  pan open op  Pfanne offen auf  riehtil  avvoi piäl b  b   beki   berg  beak(e), bekke westföälskäs sežo: biak(e)  berg, barg  Beek   Barg    baarg Biëk   Biärg  bekke   bearg  beek   berg  Bach   Berg  oja   vuori t  t   tīd lātan fat  tyd låten vat  Tiet laten Fatt  tied loaten vat  Tied laoten Fat  tied loatn vat  tijd laten vat  Zeit lassen Fass  aigu piästiä pučči d  d + th   thiustri mōdar rād  düüster moder råd  düüster Moder Raat  duuster mouder road düüster Moder Raod  duuster moder road  duister moeder raad  düster Mutter Rat  hämy muamo nevvo k  k   kind brekan ik  kind breaken, brekken ik  Kind breken ik  kind breken ik  Kind briäken ik  keend brekn ik  kind breken ik  Kind brechen ich  lapsi murdua minä g  g   grōni seggian slag  gröön seggen slag  gröön seggen Slag  greun, gruin zeggen slag gröön säggen Slag  greun zegn slag  groen zeggen slag  grün sagen Schlag  vihandu sanuo išku

 Frikatiivat 

Bukvu  Muinos- saksin iänneh  Ezimerkit:  Muinossaksi  Ylialovehelline uuzi alasaksin kirjutustaba  SASS (Germuanien pohjasalasaksi)  Grünnegsk (Alangomualoin pohjasalasaksi)  Mönsterlandsk (Germuanien westföälsk)  Standaard Schriefwieze (twentsk, Alangomualoin westföälsk)  Hollandien vastineh  Germuanien vastineh  Kiännös karjalakse w  w + hw   hwanēr wind werold  woneyr wind werld, wearld  wonehr Wind Welt  wanneer  wind wereld  wän Wind Wiält wonneer weend weerld  wanneer wind wereld  wann Wind Welt  konzubo tuuli muailmu wr  wr   wrāka wrīvan  wråke wryven  Wraak wrieven  vroak vrieven      wroake wrievn  wraak wrijven  Rache reiben  tazavo hieruo v  f + v  findan fugal   biovan liof vinden voagel, vuggel westföälskäs sežo: vuagel boaven leev finnen Vagel   baven leef vinden vogel   boven laif finnen Vuëgel   buowen laiw veendn voggel, vogel   boavn leef vinden vogel   boven lief finden Vogel   oben lieb  löydiä lindu   ylähän armas s  s + hs   sand storm wīsian mūs fohs sand storm wysen muus vos Sand Storm wiesen Muus Voss zaand störm wiezen moes vos  Sand Stuorm wisen Muus Fos  zaand stoarm wiezn moes vos  zand storm wijzen muis vos  Sand Sturm weisen Maus Fuchs  pesku tuhu ozuttua hiiri reboi sk  sk   skip wiskian flēsk  skip wisken vleisk, vleysk  Schipp wischen Fleesch  schip wissen vlees  Schip wisken Fleesk  schip wisken vleis  schip wissen vlees  Schiff wischen Fleisch  laivu pyhkie liha sj  (/ʃ~s/ laihin- da vierassanois)    sjokolade duusj(e) Schokolaad Duusch  sukkeloaden does  Schokelaor   sokkelaa does  chocolade douche  Schokolade Dusche  šokoluadu pezovalatin j  j   jukkian  jār  jöäken, jokken, jökken jår  jöken  Johr  jeuken  joar  jocken  Jaor  jökn  joar  jeuken  jaar  jucken  Jahr  kubista  vuozi h  h   hebbian hūd  hebben huud, hüüd  hebben Huut  hebben hoed, huud  häbben Huut  hebn hoed  hebben huid  haben Haut  olla, omistua hibju

 Sonorantat 

{| class="wikitable sortable"
|-
!Bukvu || Muinos- saksin iänneh || Ezimerkit: || Muinossaksi || Ylialovehelline uuzi alasaksin kirjutustaba || SASS (Germuanien pohjasalasaksi) || Grünnegsk (Alangomualoin pohjasalasaksi) || Mönsterlandsk (Germuanien westföälsk) || Standaard Schriefwieze (twentsk, Alangomualoin westföälsk) || Hollandien vastineh || Germuanien vastineh || Kiännös karjalakse
|-
| m || m || || miluk kuman    arm || melk koamen, kummen  westföälskäs sežo: kuamen arm || Melk kamen     Arm || melk komen, kommen    aarm || Miälk, Melk kuëmen    Arm || melk komn    aarm || melk komen    arm || Milch kommen    Arm || maido tulla    käzi(varzi)
|-
| n || n + hn || || hnut   naht winnan hlōpan || nut, noat, nöät(e) westföälskäs sežo: nuat nacht winnen loupen || Nutt, Nööt   Nacht winnen lopen || neut    nacht winnen lopen || Nuët   Nacht winnen laupen || not, noot  nacht winn loopn || noot   nacht winnen lopen || Nuss   Nacht gewinnen laufen || oriehu   yö voittua juosta
|-
| l || l + hl || || hlōpan līthan fallan kald wal || loupen lyden vallen kold wal || lopen lieden fallen koolt Wall || lopen lieden valen kòld waal, wale || laupen liden fallen kolt Wol || loopn liedn valn koald wal || lopen lijden vallen koud wal || laufen leiden fallen kalt Wall || juosta kiduija langeta vilu seiny
|-
| r || r + hr || || hrōpan rīki lērian ovar || ropen ryk leyren, learen öäver, oaver || ropen riek lehren, lihren över || roupen riek leren over || ropen riek läern üöwer || roopn riek leern, learnoaver' || roepen rijk leren over || rufen reich lehren über || kirguo bohattu opastua yliči
|}

 Vokalit 

 Vahnat pitkät vokalit 

Bukvu  Muinos- saksin iänneh  Germuanine kandukieli  Muinossaksi  Ylialovehelline uuzi alasaksin kirjutustaba  SASS (Germuanien pohjasalasaksi)  Grünnegsk (Alangomualoin pohjasalasaksi)  Mönsterlandsk (Germuanien westföälsk)  Standaard Schriefwieze (twentsk, Alangomualoin westföälsk)  Hollandien vastineh  Germuanien vastineh  Kiännös karjalakse å  ā  ēƀanđaz đēđiz  āvand dād  åvend dåd  Avend Daat oavend doad Aomd   oavnd doad  avond daad  Abend Tat  ildu tego ai  āi  mēanan sēanan  māian sāian  maien saien  meihen seien  maaien zaaien  maien saien  meain zeain  maaien zaaien  mähen säen  niittiä kylviä ae  ē1  skērjan~skērō  lēʒaz  skāra  kāsi    skaere  kaeselaeg Scheer Kees leeg  scheer, schere kees, keze leeg (Schäer) kaise laig  scheer kees leeg  schaar kaas laag  Schere Käse    nožniččemet juusto madal ey  ē2a  saip(j)ōn raipan~raipaz   seype reyp  Seep Reep  zaip(e)    Sepe Reep  zeep, zepe reep  zeep reep  Seife Reif  muilu nuoru ey / ee  ē2b  stainaz ƀainan  stēn bēn  steyn, steen beyn, been  Steen Been  stain bain  Stene Been  steen been  steen been  Stein Bein   kivi jalgu, siäri  ei  ē3  laiđjanan ʒailaz  lēdian gēl  beide leiden geil  beide leiden geil  baaide laaiden gaail  baide laien gail  beide leidn  geil  beide leiden geil  beide leiten geil  mollei johtua kiimažu e / ee  ē4  leuƀaz fleuganan ʒeutanan  liof fliogan giotan  leev vlegen  geten  leef flegen geten  laif vlaigen gaiten  laiw flaigen  gaiten  leef vleegn  geetn  lief vliegen gieten  lieb fliegen gießen  armas lendiä valua y  ī  ʒlīđanan swīnan  glīdan swīn  glyden swyn  glieden Swien  glieden zwien gliden Swien  gliedn zwien  glijden zwijn  gleiten Schwein  luiskua počči o / oo  ō1  fōtz, fōtuz xrōpanan  fōt hrōpan  voot ropen Foot ropen  vout roupen Foot ropen  voot roopn voet roepen Fuß rufen  jalgu(terä) kirguo ö / öö  ō1:n ümluud (umlaut)  sōkjanan fōljanan  sōkian fōlian  söken völen  söken föhlen  zuiken, zuken vuilen, vulen  söken fölen  zeukn veuln zoeken voelen suchen fühlen  eččie tundie ou  ō2  ʒrautaz kaupjanan  grōt kōpian  grout koupen, köypen  groot kopen, köpen  groot kopen  graut kaupen  groot koopn groot kopen  groß kaufen  suuri ostua öy  ō:2:n ümluud (umlaut) nauđiʒaz      nöydig löyper    nödig Löper   neudeg    naidig Laiper    neudig leuper    nodig loper    nötig Läufer    tarbehelline juoksii, malčiekku oi  ōi  ƀlōanan ʒlōanan  blōian glōian  bloien gloien  bleuhen, bleihen gleuhen, gleihen  bluien, blaaien gluien  blaien glaien  bleuin gleuin  bloeien gloeien  blühen glühen  halvastua hehkuo u / uu  ū  mūsz skūƀōjanan    mūs  skūvan    muus  skuven(, sküven)    Muus schuven    moes  schoeven(, schuven)   Muus  schuwen    moes schoevn    muis schuiven    Maus schieben    hiiri ähkätä   ü / üü  ū:n da iu:n ümluud (umlaut)  xlūđjanan     hlūdian  thiustri  lüden  düüster   lüden  düüster  luden  duuster  lüden  düüster  luden  düüster  luiden  duister  läuten  düster  soittua (kelluo) hämy 

 Muinossaksin ē-iänneh eri paginluadulois 

Sanat, kudamis oli muinossaksis pitky ē-iänneh, jagavutah nellih alajoukkouh, kudamat ollah kehitytty eri paginluadolois eri taval. Ezimerkikse yhtes paginluavus ē3 da ē4 voijah mollei iändiä samal taval, ga eri taval migu ē1. Toizes paginluavus yksikai ē1 da ē4 voijah iändiä keskenäh samal taval, ga eri taval migu ē3. Alajoukko ē2 jagavuu vie joukkoloikse ē2a da ē2b, ga nämmih joukkoloih kuulujien sanoin ē iännetäh eri taval vai harvois paginluadulois. Kaikis niilöis paginluadulois, kudamis net iännetäh eri taval, ē2a iännetäh samal taval ku ē1 – da ē2b samal taval ku ē4.

Ual olijas taulukos ezitetäh ē-iändehen kehitys eri paginluadulois:

Paginluadu  ē1:n iändämine  ē2a:n iändämine  ē2b:n iändämine  ē3:n iändämine  ē4:n iändämine Pohjasalasaksi (noordsassisk) Koillisalasaksi (oustnoordsassisk)  /eː/  /eː/  /ɛɪ̯/ (Päivännouzu-Holsteyn) /aɪ̯/ (Meakelenborg)  /aɪ̯/  /ɛɪ̯/ (Päivännouzu-Holsteyn) /aɪ̯/ (Meakelenborg) Luvvehalasaksi (westnoordsassisk)  /ɛɪ̯/  /ɛɪ̯/  /ɛɪ̯/  /aɪ̯/  /ɛɪ̯/  Grönningsk   /ei/, /eː/  /ɑi/  /ɑi/  /ɑ:i/, /ɑi/  /ɑi/  Pohjasdrentsk (noorddrentsk)   /ei/, /eː/  /ai/, /ɛi/  /ai/, /ɛi/  /aːi/, /ɑːi/, /ai/, /ɛi/  /ai/, /ɛi/ Westföälsk Keski- da suvidrentsk (middendrentsk, süüddrentsk)  /eː/  /eː/  /eː/, /ei/, /iː/  /ɛi/  /eː/, /ei/, /iː/ Stellingwarvsk   /eː/  /eː/  /iː/  /ɛi/  /iː/ Sallandsk, veluwsk   /eː/, /ɛi/~/ɛː/  /eː/  /eː/  /ɛi/  /iː/ Twentsk, achterhooksk  /eː/  /eː/  /eː/  /ɛi/  /eː/ /iː/ (ozas Achterhookua) Urkersk   /ɛː/  /iː/  /iː/  /ɛi/, /ɛː/, /aːi/  /iː/ Päivännouzuwestföälsk (oustwestföälsk)  /aɪ̯/ (-r:n iel /eː/)  /aɪ̯/ (-r:n iel /eː/)  /ɛɪ̯/  /ɛɪ̯/  /ɛɪ̯/ Münsterlandsk  /aɪ̯/  /e:/  /e:/  /aɪ̯/  /aɪ̯/ Päivänlaskumünsterlandsk (westmünsterlandsk)  /eː/  /eː/  /eː/  /ɛi/  /eː/ Oustföälsk  /eː/  /eː/  ?  ?  ?

 Vahnat lyhyöt vokalit avvoitavus 

Bukvu  Muinos- saksin iänneh  Germuanine kandukieli  Muinossaksi  Ylialovehelline uuzi alasaksin kirjutustaba  SASS (Germuanien pohjasalasaksi)  Grünnegsk (Alangomualoin pohjasalasaksi)  Mönsterlandsk (Germuanien westföälsk)  Standaard Schriefwieze (twentsk, Alangomualoin westföälsk)  Hollandien vastineh  Germuanien vastineh  Kiännös karjalakse a / aa  a  fađēr xamaraz  fadar hamar  vader, vadder hamer  Vader, Vadder Hamer  voader hoamer  Vader Hamer  vader hamer  vader hamer  Vater Hammer  tuatto pal'l'aine ä / ää  a:n ümluud (umlaut)  đraʒanan  dragan  drägen  dregen  (droagen)  driägen  dreagn  dragen  tragen  kandua ea, e  e  lesanan sweƀlaz lesan sweval  leasen sweavel  lesen Swevel  lezen swevel  liäsen Swiëwel  leazn zweavel  lezen zwavel  lesen Schwefel  lugie rikki ea, i  westföälskäs sežo: ia  i  siƀaz liþuz  lith  seav(e), siv(ve) lid, lead Seev Lidd  zeef lid  Siëwt Liëd  zev(ve), zieve lid  zeef lid  Sieb Glied  sieglu, žiittu runganoza oa, o  o  luƀōjanan kulan    lovon     loaven, löäven koale, köäle, kolle  laven, löven Kahl, Köhl    loven kool    luowen Kuole    loavn kolle    loven kool    loben Kohle    kiittiä hiili   öä, ö  o:n ümluud (umlaut)  furai  sbst. đrupōn    fora  sbst. dropo    vöär  dröppelen, dröäpelen  vör drüppeln    veur     vüör  drüöpeln    vuur dröppeln    voor druppelen    vor tröpfeln    ies, enne valuo, tippuo   oa, u westföälskäs sežo: ua  u  fuʒlaz wunēnan  fugal wunōn  voagel, vuggel woanen, wunnen Vagel wahnen  vogel wonen  Vuëgel wuënen  voggel, vogel wonn  vogel wonen  Vogel wohnen  lindu eliä öä, ü westföälskäs sežo: üä u:n ümluud (umlaut)  uƀelaz kuninʒaz  ubil kuning  öävel, üvvel köäning, künning  övel König  euvel keunenk  üëwel Küëning  övvel könnink  euvel koning  übel König  paha kuningas

 Pitkän ā:n da avvoitavun lyhyön a:n, o:n da u:n yhtehlangiemine pohjasalasaksis 

Alasaksin pohjasmurdehis muinossaksin pitky ā da avvoitavun lyhyöt a, o da u iännetäh nygöi keskenäh samal taval. Tahtottaneh tädä murrehpiirrehty ozuttua kirjutustavas, ga voijah käyttiä å-bukvua kaikis nämmis yhtevyksis. Nenga voijah kirjuttua ezimerkikse åvend, dåd, våder da håmer''.

 Vahnat lyhyöt vokalit umbitavus 

Bukvu  Muinos- saksin iänneh  Germuanine kandukieli  Muinossaksi  Ylialovehelline uuzi alasaksin kirjutustaba  SASS (Germuanien pohjasalasaksi)  Grünnegsk (Alangomualoin pohjasalasaksi)  Mönsterlandsk (Germuanien westföälsk)  Standaard Schriefwieze (twentsk, Alangomualoin westföälsk)  Hollandien vastineh  Germuanien vastineh  Kiännös karjalakse a  a  axtōu lanđan || ahto land || acht land || acht Land || acht laand || acht Land || acht laand || acht land || acht Land || kaheksa mua
|-
| ä || a:n ümluud (umlaut) || lanʒiþō || || längte || Längde || || Längte || leangte || lengte || Länge || piduhus
|-
| e || e || kannjanan xelpanan || kennian helpan || kennen helpen(, hölpen) || kennen helpen, hölpen || kennen helpen || kennen helpen || kenn helpn || kennen helpen || kennen helfen || tundie avvuttua
|- 
| i || i || wissaz đrenkanan || wiss drinkan || wis drinken || wiss drinken || wis  drinken || wis drinken || wis dreenkn || gewis drinken || gewiss trinken || tietty juvva
|-
| o || o || fuhsaz kuppaz || fohs kop(p) || vos kop || Voss Kopp || vos kop || Fos Kop || vos kop || vos kop || Fuchs Kopf || reboi piä
|-
| ö || o:n ümluud (umlaut) || || || vösse || Vöss || || Fösse || vösse || vossen || Füchse || reboit
|-
| u || u || đumƀaz xunʒruz || dumb hungar || dum hunger || dumm Hunger || dom honger || dum Hunger || dom honger || dom honger || dumm Hunger || tuhmu nälgy
|-
| ü || u:n ümluud (umlaut) || xruʒjaz || hruggi || rüg(gen) || Rügg || rug || Rüg, Rüggen || ru'''gn  rug  Rücken  selgy

 Vokalin da w:n yhtymät 

Bukvu  Muinos- saksin iänneh  Germuanine kandukieli  Muinossaksi  Ylialovehelline uuzi alasaksin kirjutustaba  SASS (Germuanien pohjasalasaksi)  Grünnegsk (Alangomualoin pohjasalasaksi)  Mönsterlandsk (Germuanien westföälsk)  Standaard Schriefwieze (twentsk, Alangomualoin westföälsk)  Hollandien vastineh  Germuanien vastineh  Kiännös karjalakse auw  aw  dawwaz hawwanan   dauw hauwen  Dau hauen  daauw haauw(g)en Dau hauen  dauw   dauw houwen  Tau hauen  kaste lyvvä ouw  ew  ƀrewwanan trewwaz  triuwi  brouwen trouw, tröyw  broen, bruen tro, tru  braauwen traauw  bruen trü brouwn trouw  brouwen trouw  brauen treu  keittiä piivuo uskolline åuw  ēw  klēwō ƀlēwaz  blāo  klåuw(e/n) blåuw  Klau blau  klaauw blaauw  Klaon blao  klauw(e) blauw  klauw blauw  Klaue blau  kynzi sinine uw  uw  skuwwuz   skuw, sküw  scho, schu, schuug  schaauw  schü  schouw  schuw  scheu  argu, kaino, huijustelii ow  ūw  būwanan   bowen  boen, buen  baauwen  bauen  bouwn  bouwen  bauen  srojie

 Aihies muijal 
 Nysassiske Skryvwyse, Facebook
 Nysassiske Skryvwyse, YouTube

 Lähtiet 

Kategourii:Germuanizet kielet