Ötzi

Ötzi (AFI:/ˈœtsi/) es una momia naturala d'òme preïstoric (congelada e desidratada) descobèrta fortuitament lo 19 de setembre de 1991 a  d'altitud, dins la val de Senales en Itàlia, a 92 mètres de la frontièra d'Àustria. La momia se trobava dins lo glacièr de Hauslabjoch, prèp del sèrre de Similaun (d'ont los escaisses òme de Hauslabjoch e òme de Similaun) dins los Alps d'Ötztal (d'ont l'escais d'Ötzi), a proximitat de las Dolomitas italianas.
Èra sebelida jos una sisa de glaç e son existéncia foguèt revelada par la fonduda importanta del glacièr aquel estiu. Data del Neolitic final (vèrs 3200 abCCurrent Biology, volume 18, ISSUE 21, P1687-1693, NOVEMBER 11, 2008 Complete Mitochondrial Genome Sequence of the Tyrolean Iceman).

S'agís d'una de las momias pus celèbras al mond en rason de l'apòrt màger a nòstra coneissença de las societats neoliticas permés per son estat de conservacion aital coma per l'istòria de sa mòrt (omicidi), objècte d'una vasta enquesta. La momia repausa uèi dins una cambra freja d' environament contrarotlat al musèu arqueologic del Naut Adige a Bolzano, en Itàlia. 

 Descobèrta 
vignette|redresse=1.4|Lo punt roge indica lo luòc de la descobèrta, prèp del refugi de Hauslabjoch.

Lo còs jasiá jol glacièr de Hauslabjoch, foguèt mes al jorn per un vent de sabla de tipe foehn que faguèt fondre lo glaç. Foguèt descobèrt  fortuitament lo 19 de setembre de 1991 per un parèl de toristas venguts de Nurembèrg, Helmut e Erika Simon, qu'alertèron la gendarmariá austriaca e los carabinieri italians, pensant que s'agissiá d'un alpinista victim d'un accident e mòrt de freg.. 
L'endeman, un gendarma de montanha e lo gardian del refugi Similaunhütte vesin temptèron primièr de desgatjar lo còs, pres dins lo glaç jol pitre, amb l'ajuda d'una traucadoira pneumatica e de piolets, mas lo mal temps los constrenguèt de renonciar. Pauc après, uèit grops visitèron lo luòc, entre losquals los alpinistas Hans Kammerlander e Reinhold Messner. 
Lo còs foguèt trach lo 22 de setembre e recuperat l'endeman. Foguèt transportat al burèu del mètge legista d'Innsbruck, amb d'autres objèctes descobèrts a proximitat. Lo 24 de setembre, la descobèrta i foguèt examinada per l'arquelòg Konrad Spindler, de l'universitat d'Innsbruck. Estimèt que la descobèrta aviá « al mens quatre mila ans » en se basar sus la tipologia d'una pigassa entre los objèctes .

Referéncias 

fr:Ötzi