Khaganat Oigor

Lo Khaganat Oigor es un emperi nomada qu'existiguet de 744 a 848. Centrat sus la region dau lac Baikal, fuguet fondat per las tribús oigoras a l'origina de la destruccion de l'estat daus Tujue en 744. Puei, ajuderen militarament la dinastia chinesa daus Tang contra Tibet e obtengueren d'avantatges comerciaus importants en 756-757(fr) I. Lebedynsky, Les Nomades, peuples nomades de la steppe, París, Errance, 2007, pp. 203-205.. Pasmens, lo Khaganat fuguet rapidament minat per de divisions internas, especialament dins lo domeni religiós, e fuguet destruch en 840 per los Quirguizs.

En despiech de son existéncia relativament breva, lo Khaganat Oigor fuguet en mesura de crear e d'estructurar una administracion eficaça, basada sus l'utilizacion de l'escritura. Quò aguet una influéncia importanta sus los emperis nomadas ulteriors de la region, comprés l'Emperi Mongòl.

 Istòria 

A l'origina, los Oigors eran una tribú de la confederacion daus Tiele, un ensemble de tribús nomadas somesas aus Tujue. Entre los segles VII e VIII, oscilleren entre las influéncias dau Khaganat daus Tujue e de la dinastia chinesa daus Tang. En 742, participeren a una importanta revòlta contra los Tujue emb los Karlucs e los Basmils(en) Denis Sinor, The Cambridge History of Early Inner Asia, Cambridge University Press, 1990, pp. 317-342.. Après mai d'un chamjament d'aliança, quela guerra s'achabet per la destruccion daus Tujue e daus Basmils(en) Thomas Barfield, The Perilous Frontier: Nomadic Empires and China, Basil Blackwell, 1989, p. 151. ; los Karlucs s'enfugigueren en Asia Centrala. Lo venceire, Kutlug I Bilge Khagan (744-747), prenguet per lòrs lo títol de khagan per soslinhar son poder noveu(fr) I. Lebedynsky, Les Nomades, peuples nomades de la steppe, París, Errance, 2007, pp. 203-205..

Durant lo regne de Bayanchur Khan (747-759), lo Khaganat Oigor engatjet una politica d'expansion militara e sometet los Quirguizs(en) Thomas Barfield, The Perilous Frontier: Nomadic Empires and China, Basil Blackwell, 1989, p. 152., los Karlucs, los Turgeshs e d'autres pòples de l'estepa. En parallele, venguet la poténcia principala d'Asia Centrala après la desfacha chinesa de Talas (751). Puei, intervengueren en China per sosténer los Tang durant la Revòlta d'An Lushan (755-763). Pilheren Luoyang durant los combats, mas quela ajuda permetet de renforçar l'aliança entre los dos emperis emb l'organizacion de maridatges crosats. En 762, una segonda intervencion daus Oigors dins la guerra menet a la conversion au maniqueïsme dau khagan Bogu Qaghan (759-780). Quela religion venguet rapidament la cresença oficiala dau Khaganat(en) Clifford Edmund Bosworth, The Age of Achievement: A.D. 750 to the End of the Fifteenth Century – Vol. 4, Part II : The Achievements (History of Civilizations of Central Asia), UNESCO Publishing, 2000, p. 70..

L'adopcion dau maniqueïsme suscitet de tensions au sen de l'eleit. De 765 a 768, un contingent oigor participet a las guerras entre China e Tibet. Quò menet a l'organizacion d'incursions oigors contra lo territòri Tang e de combats opauseren Oigors e Chinés durant los ans 770. Quò agravet las tensions internas de la societat oigora. En 779-780, un cosin dau khagan, Tun Baga Tarkhan, organizet l'assassinat dau khagan e prenguet lo poder<ref>(en) M. S. Asimov, History of civilizations of Central Asia Volume IV The age of achievement: A.D. 750 to the end of the fifteenth century Part One The historical, social and economic setting, UNESCO Publishing, 1998, p. 194.</ref>. Reprimiguet lo maniqueïsme e mantenguet l'aliança emb los Tang. Pasmens, quelas tensions afebligueren l'emperi.

En 795, a la mòrt dau khagan Qutluq Bilge Qaghan (790-795), un generau se proclamet khagan e prenguet lo poder jos lo nom de Qutluq II (795-808)(en) Denis Sinor, The Cambridge History of Early Inner Asia, Cambridge University Press, 1990, pp. 317-342.. Los Oigors intreren alòra dins un periòde de guerras recurrentas contra los Tibetans e los Karlucs. Lo darrier khagan energic, Chongde Qaghan (821-824) restauret la poténcia militara dau Khaganat e establiguet de liams comerciaus solides emb Sogdiana. Après sa mòrt, las luchas internas torneren préner. En 839, lo territòri oigor fuguet roinat per una famina, una epidèmia e un ivern fòrça rigorós. En 840, un ministre dissident encoratjet una invasion quirguiz. Los Oigors fugueren escrasats e lo khagan Qasar Qaghan (839-840) fuguet executat. La capitala dau Khaganat fuguet tanben pilhada(en) Michael Robert Drompp, Tang China And The Collapse Of The Uighur Empire: A Documentary History, Brill, 2005, p. 37.. Los subrevivents demamderen l'ajuda daus Tang, mas los Chinés refuseren d'intervenir.

Après la chasuda dau Khaganat, una partida de l'eleit oigor essajet de restaurar l'emperi, mas fugueren definitivament batuts en 847. La resta daus Oigors fonderen dos estats mai reduchs : lo Reiaume Oigor de Gansu e lo Reiaume Oigor de Qocho. Los Quirguizs organizeren pas una gestion eficaça daus territòris conquerits. En 890, fugueren batuts per los Khitans(en) Thomas Barfield, The Perilous Frontier: Nomadic Empires and China, Basil Blackwell, 1989, p. 165.(en) Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples, 1992, p. 181.. En 1209, los Oigors de Qocho se sometegueren aus Mongòls de Genghis Khan. Ocuperen un ròtle important au sen de l'administracion de l'Emperi Mongol qu'adoptet un alfabet derivat de l'alfabet oigor per la redaccion de sos documents(en) Peter T. Daniels e William Bright, The World's Writing Systems, Oxford University Press, 1996, p. 545.(en) David Christian, A History of Russia, Central Asia and Mongolia: Inner Eurasia from Prehistory to the Mongol Empire, Wiley, 1998, p. 398..

 Liams internes 

 Emperi nomada.
 Oigors.

 Bibliografia 

 (fr) I. Lebedynsky, Les Nomades, peuples nomades de la steppe'', París, Errance, 2007, 301 p.

 Nòtas e referéncias