Linha von Wartburg

La linha von Wartburg (o linha Nantas-Épinal) es lo nom donat abitualament a una frontièra lingüistica que Walther von Wartburg botèt en evidéncia dins son estudi de 1939 Die Entstehung der romanischen Völker, tradusit en francés en 41 amb lo títol Les origines des peuples romans. Aquela linha permet de destriar, al sègle IX, las varietats septentrionala e miègjornala del galloromanicChristian Bromberger, Alain Morel, Limites floues, frontières vives : Des variations culturelles en France et en Europe, ed. Éditions de la Maison des sciences de l'homme, colleccion Ethnologie de la France, 2001 isbn=978-2-7351-0908-1  legir en linha  https://books.google.fr/books?id=DdoSCwAAQBAJ&pg=PA60&dq=ligne+von+wartburg}}definit coma a l'epòca, que menèron respectivament a la lenga d'oïl d'una part, a la lenga d'òc e al francoprovençal de l'autra. Pr'aquò, foguèt Jakob Jud (1882-1952) que la senhalèt pel primièr còpCharles Parain, Le développement des forces productives en Gaule du Nord, Recherches Internationales à la Lumière du Marxisme, Numéros 35 à 38, Éditions de la « Nouvelle Critique », 1963, p. 33.


Una consequéncia del pòblament franc

Los francs s'establiguèron en nombre, aristocratas e paisans, sul territòri nordic possedit per Clodovèu e sul territòri de l'ancian reiaume de Siagre (entre Somme e Léger). Dins aquel airal, la part de populacion franca deviá èsser, segon von Wartburg, al mens de 15% dins lo total al sègle VI, dins un contèxte ont los reis francs s'opausavan pas, a la diferéncia dels visigòts, a la fusion entre las doás populacions. En efècte, los mots manlevats al francic pel francés son non solament de tèrmes militars o feodals, mas tanben de mots utilizats pels paisans e las classas popularas : aune (alna, auna), houx (grefol), osier (vim), houe (marra, aissada), clanche (cadaula, sisclet, luquet). Al sud d'aquel airal, l'ocupacion franca demorèt sonque militara. L'articulacion francica del latin explica las evolucions lingüisticas que donèron al francés sa fisionomia particulara. A l'èst, l'ocupacion burgonda, segon von Wartburg, explica los limits de l'arpitan, teoria remesa en causa desempuèi Gaston Tuaillon, Le francoprovençal, progrès d'une définition p. 41-51.. 

Pr'aquò, per d'autres cercaires, lo latin parlat en Gàllia del nòrd èra dejà diferenciat abans l'arribada dels francsSegon R. Anthony Lodge : « lo contacte entre lo latin e las divèrsas lengas autoctònas de Gàllia (en posicion de substrat), dins un contèxte caracterizat per l'inegalitat de la romanization d'una region a l'autra, daissa pensar que, quitament abans las invasions germanicas, le latin parlat en Gàllia èra luènh d'èsser unifòrme ». Le Français : Histoire d'un dialecte devenu langue, R. Anthony Lodge, Fayard, 1997.

Descripcion geografica
La linha Von Wartburg part de la boca de Léger, sièc lo flume entrò Solonha que daissa al nòrd, torna trobar Léger a l'entorn de Cosne. D'aquí, passa al nòrd de Morvan, daissa al sud una partida importanta de Borgonha e l'ensemble de la Franca Comtat abans d'aténher lo sud dels Vòges.

Walther von Wartburg dona l'exemple del nom del fau. Lo limit al sègle XX entre lo resultat del francic *haistr, hêtre en francés, e los resultats del latin fagus comença a l'oèst un pauc al nòrd de Léger, passa près d'Orleans, puèi contunha cap a l'èst, en demorant globalament plan près de la linha von Wartburg.

Ambe lo temps, aquela linha se desplacèt fòrtament cap al sud e venguèt lo limit actual entre, d'una part, lenga d'òc e lenga d'oïl e, d'autra part, lenga d'òc e francoprovençal.

Nòtas e referéncias