Ans 1670

Istòria 

1670 : començament de la colonizacion de Carolina per leis Anglés.

1672 : començament de la Guèrra d'Olanda. Una coalicion francoanglesa capitèt d'ocupar la màger part dei Províncias Unidas mai leis Olandés capitèron d'utilizar sa flòta per resistir a l'entorn d'Amsterdam, transformada en illa per d'inondacions organizadas dins lo rèsta dau país. Pauc a pauc, leis Olandés obtenguèron l'ajuda de divèrsei princes alemands entraïnant una generalizacion dau conflicte. Lei Francés adoptèron rapidament de metòdes fòrça violents per assaiar de rompre lo morau advèrs.

1672 : dins lei Províncias Unidas, revòuta populara còntra lo Grand Pensionari Johan de Witt que foguèt remplaçat per Guilhèm III d'Aurenja Nassau, un partisan de la guèrra còntra França.

1673-1674 : en Euròpa, formacion d'una coalicion gropant lei Províncias Unidas, Espanha, Àustria e Lorena còntra França. Ansin, la Guèrra d'Olanda evolucionèt per venir un conflicte generau europèu. De son caire, Anglatèrra se retirèt dau conflicte (→ 1674).

1674 : signatura dau tractat de Westminster que marquèt la fin de la guèrra entre Anglatèrra e lei Províncias Unidas. En cambi de dos milions de florins pagats per leis Olandés, lei dos país abandonèron sei conquistas respectivas. En America, aquò menèt a la cession definitiva de Nòva York per leis Olandés.

1675 : aliança entre França e Suècia mentre que lei combats s'estendiguèron en Mar Mediterranèa.

1676-1678 : acabament de la Guèrra d'Olanda a l'avantatge dei Francés que s'impausèron en Mar Mediterranèa e lòng de Ren. Ansin, Loís XIV poguèt annexar la Franca Comtat e divèrsei vilas dau nòrd-èst de França. En America, annexèt Trinitat e Tobago.

1677 : multiplicacion dei revòutas regionalas en Etiopia. Generalament reprimidas, illustrèron lo declin progressiu dau poder centrau.

1679 : Granda Pèsta de Viena ( mòrts).

 Cultura 

 Sciéncias e tecnicas 

1672 : construccion dau premier telescòpi per lo fisician anglés Isaac Newton (1643-1727).

1672 : experiéncia de l'astronòm francés Jean Richer (1630-1696) qu'observèt una diferéncia dau movement de son pendul entre París e Cayenne. Aquò permetèt a Newton de conjecturar en 1682 l'existéncia d'una variacion de la gravitat terrèstra entre lei doas vilas e de'n dedurre la natura pas totalament esferica de la Tèrra.

1672 : en Magdeborg, Otto von Guericke (1602-1686) realizèt la premiera maquina de produccion d'electricitat estatica (après d'estudis començats en 1663). Pasmens, lei sabents dau periòde poguèron pas encara desvolopar de teorias susceptiblas d'explicar lo fenomèn observat.

1673 : premiera demonstracion d'un motor de piston realizada per lo sabent olandés Christian Huygens (1629-1695). Utilizèt la poissança de l'explosion de la pouvera negra per entraïnar un piston.

1673 : premiera demostracion experimentala dau principi dei motors de combustion per lo sabent neerlandés Christiaan Huygens (1629-1695) e per son assistent francés Denis Papin (1647-1712).

1675 : identificacion de la multiplicitat deis anèus de Saturne per l'astronòm francoitalian Giovanni Cassini.

1675 : per lo premier còp, foguèron identificats de tipes diferents de flòcs de nèu (24 au totau) per lo fisician alemand Friderich Martens (1633-1695). Aquò permetèt de donar la premiera basa scientifica a l'estudi de la transformacion de la nèu.

1676 : premiera publicacion de la lèi de Hooke per lo sabent anglés Robert Hooke (1635-1705). Totjorn utilizada a l'ora d'ara, considèra que la deformacion elastica es una foncion lineara dei constrenchas aplicadas (se lei constrenchas son feblas).

1679 : premierei demonstracions de l'ola de Denis Papin. Aquel engenh aviá lei caracteristicas d'una caudiera de vapor modèrna e èra equipada de la premiera sopapa de seguretat. Pasmens, Papin trobèt degun per sostenir sei recèrcas e l'estudi dei maquinas de vapor conoguèt ges de desvolopament important avans lo sègle seguent (Thomas Newcomen en 1712).

 Decès 

 Giovanni Alfonso Borelli, mètge italian.
 James Gregory, matematician anglés.
 Molière, escrivan francés.
 Michiel de Ruyter, amirau olandés.
 Heinrich Schütz, musician alemand.
 Baruch Spinoza, filosòf olandés.
 Thomas Wharton, mètge anglés.
 Johan de Witt, Grand Pensionari dei Províncias Unidas.

 Liames intèrnes 

 Bibliografia 

 Nòtas e referéncias