Velaiés (sosdialècte)

Lo sosdialècte velaiés es una varianta de l'auvernhat parlada en Velai.

 Classificacion dels sosdialèctes en Velai 

 "Vivarovelaiés" e "parlars protestants de Velai" 
Lo nòrd-èst de Velai  (a l' èst d'una linha Sinjau - Fai) es reputat èstre dialectalament vivaroaupenc, mès las formas de lenga permeton aisadament la compreneson amb l'auvernhat. 

Pèire Nauton li dona lo nom d'Anfizòna e i vei un domeni de transicion de l’occitan vèrs l' arpitanD. Sumien  - Classificacion dei dialèctes occitans (2009).

Los parlars protestants de Velai foguèron estudiats tardivament (annadas oitanta) e èran ignorats dels dialectològs istorics (Juli Ronjat, Pèire Bèc, Albèrt Dauzat...).. Aquela enclava (Maset de Sent Vòi, Lo Chambon ) practica un "conservatisme fonetic" (garda las consonantas finalas...).

 Velaiés centrau 
La rèsta de Velai (amb l’excepcion de Crapòna que parla lo nord-auvernhat) es de "sud-auvernhat" e constituis lo "velaiés centrau". 

 Caracteristicas del "Velaiés centrau" 

 Molhura de la L : del -> delh; vedel ->vedelh 
 amb ->emb(e)
 Article definit : lo/los/la/las
 Article indefinit : delh/delhs o dos o daus/alh/alhs (dau/daus/au/aus en auvernhat)
 Manten dels diftongs e triftongs (= lengadocian)

 Transformacion de la -l- intervocalica en -v-. Ex: movin per molin

 Vocalizacion de la -l finala provenent de -l- intervocalica latina simpla: l'ostau.

 Manten dels grops SC, ST e SP 

 Pas gaire d'aferèsa e d'utilizacion de la Z eufonica davant vocala  : ai e non Z-ai; es e non Z-es.

<tr>Un tèxt velaiés : trach de la scèna 1 de Monsieur Lambert (1757)
A la fin sei content d’èstre còsse* delh Puèi
Mos dos chins embé ieu velhèrem tota la nuèit
Si poirem atrapar quauqu’un per las charrèiras 
Que faja carilhon o que geta de pèiras 
Ieu los arrestarai, mès que dise a mos chins:
Pilhatz los, barbelhaus, aquò son de coquins!
còsse = cònsol en lenga del Puèi
 <tr>

 Autors 

 Pèire Cardenal, trobador medieval
 Natalís Cordat, s. XVI, autor de "Nadals
 Antòni Clet, s. XVIIII, autor de teatre
 Regis Masoier e Victorin Bonnefoi : escriguèron "Per rire badatz me" (1911) ° dins la lenga del barri popular del Potzaròt del Puèi 
Albèrt Bodon Lashermas : foguèt adobat coma poëta provençau per Frederic Mistralhttps://occitanica.eu/items/show/12433. Chausiguèt d'escriure en provençau.
 Enric Verdier : (1911-200?) teniá la "cronica patoesa" del jornal local quotidian del Puèi  "L'éveil" dusca las annadas 2000
 Mile Toenabrus (Emile Brun, 1905-2000) : lo president "dos amics delh patoès velaiés" escriguèt una òbra consequenta (tanben en qualitat literària) dins las annadas setanta e oitanta del sègle XX. 
Quauques dos Clapas e d'alentorn (1978)
L'adiéusiatz (1980)
Comedias velavas de passat temps (1983)
Puta de Vida ! (1987)

 Bibliografia 

 Gramaticas e diccionaris 
Jules de Vinols, Vocabulaires de Patois Vellavien (1891) :  en linha (Google books) 

Augustin Marie Girard, Grammaire vellave (1925, reed 2012)

 Òbras tipicas : 
Antòni Clet; Monsieur Lambert (1757) , en linha (Google books)

Regis Masoiér e Victorin Bonnefoi :  "Per rire badatz me" (1911), en linha (Occitanica)

 Ligams extèrnes 

Categoria:Auvernhat