Unitat de mesura

Una unitat de mesura es un escandau necessari per mesurar una grandor fisica. Permet de comparar de grandors de meteissa natura. Lo desvolopament continú dei sciéncias e dei tecnicas a entraïnat una multiplicacion d'aqueleis unitats. Ansin, a la fin dau sègle XIX, comencèt un important esfòrç internacionau destinat a uniformizar leis unitats utilizadas e a melhorar sei definicions. Per aquò, foguèt signada en 1875 la Convencion dau Mètre que fondèt leis institucions cargadas d'organizar aqueu trabalh :
 lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras.
 lo Comitat Internacionau dei Pes e Mesuras.
 la Conferéncia Generala dei Pes e Mesuras.

Uei, lo sistèma principau d'unitats de mesura es lo Sistèma Internacionau d'Unitats, sovent dich « sistèma SI », que tèn sèt unitats fondamentalas : lo quilograma, lo mètre, la segonda, lo mòl, la candela, lo kelvin e l'ampèr. Pasmens, existís d'autrei sistèmas fòrça utilizats e fondats sus l'usatge d'unitats coma lo grama ò lo centimètre.

 Denominacions e simbòls deis unitats 

Per convencion, lei noms d'unitats son de noms comuns que prènon la marca dau plurau. La màger part an un simbòl que comença per una majuscula per leis unitats nomadas en onor d'una personalitat e una minuscula per leis autrei. Per exemple, lo pascal, que vèn dau sabent e teologian occitan Blaise Pascal (1623-1662), a per simbòl « Pa ». En revènge, lo simbòl dau mètre es « m ». L'excepcion unica es per lo litre que pòu s'escriure amb una minuscula ò una majuscula.

 Unitats derivadas dau Sistèma Internacionau d'Unitats 

GrandorUnitatSimbòlExpressionRelacionFrequénciaHertzHzs-1Frequéncia = 1 / periòdeFòrçaNewtonNkg.m.s-2Fòrça = massa × acceleracionPressionPascalPakg.m-1.s-2Pression = fòrça / superficiaEnergia, trabalh e quantitat de calorJouleJkg.m2.s-2Trabalh = fòrça × longorPoissançaWattWkg.m-1.s-3Poissança = trabalh / tempsCarga electricaCoulombCA.sCarga = corrent × tempsTension electricaVoltVkg.m2.A-1.s-3Tension = trabalh / cargaResisténciaOhmΩkg.m2.A-2.s-3Resisténcia = tension / correntConductància electricaSiemensSkg-1.m-2.A2.s3Conductància = Corrent / tensionCapacitat electricaFaradFkg-1.m-2.A2.s4Capacitat = carga / tensionCamp magneticTeslaTkg.A-1.s-2Induccion = tension × temps / superficiaFlux magneticWeberWbkg.m2.A-1.s-2Flux d'induccion = temps × tensionInductànciaHenryHkg.m2.A-2.s-2Inductància = tension × temps / correntTemperatura CelsiusGra Celsius°CK - 273,15Angle planRadianradAngle solidEstereoradiansrFlux luminóslumenlmcd.srEsclairament luminósluxlxcd.sr.m-2ActivitatBecquerelBqs-1Dòsi radioactivagrayGrm2.s-2Dòsi equivalenta e dòsi eficaçasievertSvm2.s-2Activitat cataliticakatalkatmol.s-1Superficia, airaumètre carratm²m²Volummètre cubicm3m3Velocitatmètre per segondam.s-1m.s-1Velocitat angulararadian per segondarad.s-1s-1Acceleracionmètre per segonda carradam.s-2m.s-2Acceleracion angulararadian per segonda carradarad.s-2rad.s-2Moment d'una fòrçaNewton.mètreN.mkg.m2.s-2Nombre d'ondasm-1m-1Massa volumicaquilograma per mètre cubickg.m-3kg.m-3Massa lineïcaquilograma per mètrekg.m-1kg.m-1Volum massicmètre cubic per quilogramam3.kg-1m3.kg-1Concentracion molaramòl per mètre cubicmol.m-3mol.m-3Volum molarmètre cubic per mòlm3.mol-1m3.mol-1Capacitat termica e entropiaJoule per kelvinJ.K-1kg.m2.s-2.K-1Capacitat termica molara e entropia molaraJoule per mòl kelvinJ.mol-1.K-1kg.m2.s-2.mol-1.K-1Capacitat termica massica e entropia massicaJoule per quilograma kelvinJ.kg-1.K-1m2.s-2.K-1Energia molaraJoule per mòlJ.mol-1kg.m2.s-2.mol-1Energia massicaJoule per quilogramaJ.kg-1m2.s-2Energia volumicaJoule per mètre cubicJ.m-3kg.m-1.s-2Tension capillaraNewton per mètreN.m-1kg.s-2Flux termicWatt per mètre carratW.m-2kg.s-3Conductivitat termicaWatt per mètre kelvinW.m-1.K-1kg.m.K-1.s-3Viscositat cinematicamètre carrat per segondam2.s-1m2.s-1Viscositat dinamicaPascal segondaPa.skg.m-1.s-1Densitat de cargaCoulomb per mètre cubicC.m-3A.s.m-3Densitat de correntAmpèr per mètre carratA.m-2A.m-2Conductivitat electricaSiemens per mètreS.m-1A2.s3.kg−1.m−3Conductivitat molaraSiemens mètre carrat per mòlS.m2.mol-1A2.s3.kg−1.mol−1PermittivitatFarad per mètreF.m-1A2.s4.kg−1.m−3Permeabilitat magneticaHenry per mètreH.m-1m.kg.s−2.A−2Camp electricVolt per mètreV.m-1m.kg.A−1.s−3Excitacion magneticaAmpèr per mètreA.m-1A.m-1LuminànciaCandela per mètre carratCd.m-2Cd.m-2Quantitat de lutzlumen segondalm.sCd.sExposicionCoulomb per quilogramaC.kg-1A.s.kg−1Debit de dòsiGray per segondaGy.s-1m2.s-3Debit massicQuilograma per segondakg.s-1kg.s-1Debit volumicMètre cubic per segondam3.s-1m3.s-1

 Unitats tradicionalas non derivadas dau sistèma internacionau 

En certanei sectors, d'unitats ancianas e non estandardizadas son totjorn utilizadas. Lei pus frequentas son :
 lo morgan (M) e lo centimorgan (cM) permèton de calcular la frequéncia de recombinason en genetica.
 lo curie (Ci) es una unitat de radioactivitat equivalenta a l'activitat d'una massa d'un grama de radi-226.
 lo carat es una unitat de mesura de massa dins l'industria de la joielariá.

 Annèxes 

 Articles connèxes 

 Convencion dau Mètre.
 Sistèma Internacionau d'Unitats.

 Bibliografia 

 (fr) Burèu Internacionau daus Pés e Mesuras, Le Système international d’unités (SI), 9a edicion, 2019.

 Nòtas e referéncias