Ans 1560

Istòria 

1560-1563 : en Etiopia, revòuta dau governador de la província de Tigre, Yeshaq, que proclamèt negus un fiu naturau de Dawit II. Sostengut per leis Otomans e de subrevivents dau còrs expedicionari portugués mandats dins la region durant leis ans 1540-1550, capitèt de resistir e de tuar lo negus Menas. Pasmens, poguèt pas prendre lo poder e son candidat negus foguèt tanben tuat. Negocièt donc sa somission au començament dau rèine de Sarsa Dengel, fiu de Menas.

1560 : en Japon, desfacha e mòrt suspresa dau daimio Imagawa Yoshimoto a la batalha d'Okehazama. Aquò marquèt la mòrt d'un senhor poderós, que revendicava lo títol de shogun, e lo començament de l'ascension d'Oda Nobunaga dins lo jòc politic de l'archipèla.

20px 1561 : en Bearn, ordonança de la rèina Joana III de Navarra autorizant lo protestantisme.

1561 : desplaçament de la capitala espanhòla de Toledo a Madrid.

1565 : brèva guèrra civila en Etiopia après una temptativa de còp d'estat menat per un cosin dau negus.

1565 : en Índia, destruccion de l'armada de Vijayanagar a la batalha de Talikota e pilhatge de la capitala. La mòrt de l'emperaire sus lo prat batalhier entraïnèt tanben una crisi de succession.

1566 : mòrt dau sultan Soliman lo Magnific que foguèt remplaçat per Selim II.

1567 : dins lo sud d'Etiopia, victòria dei fòrças dau negus Sarsa Dengel (1563-1597) còntra lei nomadas oròmos. Après aquela batalha, de negociacions entre Etiopians e Oròmos permetèron tornarmai de desviar leis incursions dei nomadas vèrs leis estats musulmans vesins.

1568-1570 : Premiera Guèrra Turcorussa en causa de tensions entre marchands rus e turcs dins la region de la Mar Caspiana. Leis Otomans assaièron de conquistar Astrakhan mai foguèron durament batuts per una coalicion gropant Russia, Polonha-Lituània e lei Cosacs Zaporogs. Pasmens, la patz restabliguèt lei libertats comercialas dei Turcs.

 Cultura 

 Sciéncias e tecnicas 

1561 : premiera descripcion deis ovaris, de l'uterús e dei trompas per lo naturalista e mètge italian Gabriele Falloppio (vèrs 1523 - 1562).

1562 : premiera extraccion d'un jus de tabat principalament format de nicotina per lo Francés Joan Nicot (1530-1604). Pasmens, aquela substància foguèt solament identificada en 1809.

1562 : segon un testimòni de l'ambassador austrian Busbecq, un engenhaire otoman de la capitala menava d'experiéncias per assaiar de volar entre 1554 e 1562.

1564 : en França, lo mètge Ambroise Paré (1510-1590) publiquèt un obratge de cirurgia basat sus son experiéncia empirica dei prats batalhiers. Escrich en francés, prepausèt de proceduras novèlas permetent d'operacions novèlas, una demenicion de la dolor dau pacient ò lo tractament deis amputacions sensa cauterizacion.

1569 : publicacion dau premier mapamond integrau per Gerardus Mercator.

 Decès 

 Abu Sakikin, sultan de Sennar.
 Andreas Vesalius, mètge brabançon.
 Conradus Gesnerus, naturalista soís.
 Gabriele Falloppio, naturalista e mètge italian.
 Georg Hartmann, astronòm e engenhaire alemand.
 Leonhart Fuchs, botanista alemand.
 Menas, negus d'Etiopia.
 Soliman lo Magnific, sultan otoman.

 Liames intèrnes 

 Bibliografia 

 Nòtas e referéncias