Sosdialècte fenolhedés

Lo sosdialècte fenolhedés es un sosdialècte de l'occitan lengadocian que se parla dins lo país de Fenolhedés. Sas caracteristicas particularas ne fan una varietat de continuitat e de transicion cap al catalan. Es pròche del donasanenc e del sosdialècte ariegés de Vic de Sòs. L'influéncia del catalan, fait ja notat per M. Alart se manifesta per la l palatala (lh) a l'iniciala dels mots e l'emplèc de a per e (andrèt, ascanar, ambraçar, etc.).

 Caracteristicas 

L'article masculin i es le, pl. les (com en [tolosan]) e darrièr una vocala ven " 'l " e els [es] en plural. Ex: Pòrta-me'l, al pan per Pòrta-me-lo, lo pan'. La contraccion de la preposicion 'de' e de l’article le es prononciada dal , e la de 'de' e de l'article la es das.  La contraccion de la preposicion 'a' e de l’article les es als [as/ai?], e de 'a' e de l’article las  es as.

Acusatiu masculin singular e datiu singular del pronom de tresena persona (l)i, e plural lhos(-i) (sembla un entrecrosament de los e lors).

L'article plural masculin li es emplegat coma demostratiu Li que venon ('Los que venon'). Aqueste fenomen se tròba tanben coma pronom d'OD. (DE VERIFICAR)

Possessiu le siu e la siva, los sivis, las sivas.

Adverbis de lòc ací (ont es qui parla) e aquí (ont es qui escota).

Lo preterit perfach, coma en foissenc es en -g- : parlègui, parlègues, parlèc, etc.

Formas verbalas: èsser: son, èri, siquèri, saré; aver: è, aviá , aijèri, auré, aguit (agut?); vèrbs transitius : canti, cantavi , cantèri, cantaré, cantat — preni, preniá, prenguèri, pres - recebi, recebiá, recepièri, receuré, recebut.

 Fonetica 

 Palatalizacion de la 'l' iniciala o intervocalica coma en catalan: aquelh (aquel), elh, elha (el, ela), lhor (lor), ...

E atòna pòt passar a [a] davant una -n o una -s. Ex: embraçar, endret, en fin, enténer, escanar, esperar, estanh, estar se pronóncian 'ambraçar, endret, anfin, antene, ascanar, asperar, astanh, astar'.

Lo grop 'AI' tonic se redusís a 'è' e.  Ex.: è (ai, del vèrb Aver), lhèt (lait), pèisser(pàisser), fèt (fait), frèisse (fraisse), greissam (graissam), deissar (daissar).

Lo grope 'UI' se pòt reduire a 'u'. Ex.: fruta (fruita), redure (reduire) e 'UEI' a 'ui'. Ex. truita (truèita). (DE VERIFICAR)

L'anciana reduccion en 'u' s'es conservada en qualques mots. Ex. pug (puèg), truja (truèja). (DE VERIFICAR)

 Parabòla de l'enfant borgal de Sant Pau de Fenolhet 

Un òme aviá [aviò]  dus gojats : le pus jove diguèc a son paire : Mon paire, donatz-me le ben que me revendrà de ma porcion. E lhos-i faguèc lo partatge [partatche] dal siu ben.

Qualquis jorns apèi, le pus jove, s'emportant tot çò qu'aviá, se n'anèc viatjar luènh [lhenc] ; e aquí se mangèc tot son dequé.

Quan s'aigèc tot acabat, una, granda famina [grando famino] venguèc dins aquelh país, e tot i faguèc talament fraitura, que siguèc obligat de se donar amb un òme de l'endrèt, que l'envièt a la siva bòrda, per gardar porquets.

Aquí, auriá volgut s'afartar dals trialhas qu'es porcs manjavan [manjaven]; mès [mè] digús non i'n donava.

En fin, refleshisquent, diguèc: I a, dins l'ostal de mon paire, fòrça vailets qu'an pan en abondància, e ieu ací m'escani de talent.

Me cal despertar, anar trobar mon paire, e li dire : Mon paire, è pecat contra'l cèl [contre'l] e davant vos. Ara son pas digne d'èsser apelat le vòstre gojat. Gaitatz-me donc coma un dels [das] vòstris vailets.

Se lhevèc donc e anèc trobar son paire. Èra encara luènh, que son paire le vegèc, pres de compassion, corriguèc e l'embracèc.

Le siu gojat i diguèc: Mon paire, è pecat, etc.

Mès lo paire diguèc ai sivis vailets: Aportatz-i le siu prumièr vestit [vastit] e cargatz-i-le ; metetz-i un anelh al dit e soulièrs als pès.

Fasetz venir le vedeth gras e tuatz-le ; mangem e ribotem, perque gardací le miu gojat qu'èra mòrt e es ressuscitat; èra perdut e l'avèm retrobat. E fagueren una bèlha fèsta.

 Lexic 

carrièr?: carrièra
demorar?: esperar
espertin? ("aspertí") : espertina
estar? (diferent de l'auxiliar "èsser"). ex. 'aquí estèm ben'
tardor?: autom

 Ligams extèrnes