Ematita

L’ematita es une espècia minerala compausada d’oxid de fèrre(III) de formula  amb des traças de titani Ti, d'alumini Al, de manganès Mn e d'aiga . Es lo polimòrf α de , lo polimòrf γ essent la maguemita.

Es un mineral plan corrent, de color negra a gris argentat, brun a roge, o roge, amb fòrça formas cristallinas. Los cristals pòdon aténher 13 cmThe Handbook of Mineralogy. . 

 Istoric de la descripcion 

 Inventor e etimologia 
Son existéncia es contada per Plini lo Vièlh a partir de 77. Lo nom de l’ematita ven del latin haematites, d'el meteis venent del grèc αίματίτης, derivant d'αίμα que significa « sang ». La polvera d’ematita èra utilizada coma pigment roge.

 Topotipe 
Non defini per aquela espècia.

 Caracteristicas fisicoquimicas 

 Criteris de determinacion 
Sa leugièra solubilitat dins l'acid cloridric permet de la destriar de l'ilmenita.

 Composicion quimica 

 Varietats 
 alumoematita: varietat rica en alumini de formula ideala: 
 crucilita o crucita (Thompson): pseudomorfòsi d'arsenopirita en ematita o en goethita descricha segon d'escandalh de Clonmel, Co. Waterford, Ireland; l'aspècte crucifòrme dels cristals inspirèt lo nom
 mina de fèrre especulara o fèrre especular o  especularita: varietat d'habitus tabularis de fàcia liças, utilisables coma miralh; venent d'un mot grèc significant « espeluqui », lo latin specere donèt speculum (miralh)Histoire naturelle, générale et particulière. 
 martita (Breithaupt): pseudomorfòsis de magnetita en ematitaNouveau cours de minéralogie, volume 3. 
 ròsa de fèrre: varietat d'habitus que designa l'assemblatge de cristals tabulars que remembra una ròsaPrécis de minéralogie. .

 Cristalloquimia 
L’ematita es lo cap d’un grop amb lo corindon, lo grop del corindon-ematita, contenent de materials avent totes la meteissa estructura cristallina e una formula generala del tipe  ont A pòt èsser un cation coma aquel del fèrre, titani, alumini, le cròme, le vanadi, la magnèsi, antimòno, sòdi, zinc e/o manganès.

 Grop corindon-ematita 
 Corindon 
 Ematita  
 Eskolaita 
 Karelianita 
 Tistarita 
 Sosgrop de l'ilmenita
 Brizziita
 Ecandrewsita
 Geikielita
 Ilmenita
 Melanostibita
 Pirofanita

 Cristallografia 
L'ematita a una estructura notada D5 en notacion Strukturbericht. Es una estructura romboedrica, de grop d'espaci R3c (). Un motiu es compausat de dos pentaèdras  capvirats que se repètan als noses del romboèdre. Aqueles paramètres de malhum son:
 a =  ;
 α = 55,26° = 55°16’.
Los ions O2- forman un malhum exagonal compacte, amb donc une alternança de plans A-B; los ions Fe3+ occupan los dos terces dels sites intersticials octaedrics, amb tres tipes de plans a, b e c en alternança. On a donc una alternança A-a-b-B-c-a-A-b-c-B-a-b-A-c-a-B-b-c-A-a…
Los paramètres de malhum dins aquela descripcion exagonala son:
 a = ;
 c = .
A respècte de la description precedenta, la distança entre los plans de O2- dels pentaèdres es c/2.

 Jaces 

 Ajaçament e minerals associats 
Mineral plan comun dins de contèxtes geologics plan variats. D'origina primària, format a nauta temperatura. Dona de fumaròlas, pòt donar de concentracions dins de jaces de contacte. Pòt èsser un element de las ròcas eruptivas. A vegada en depaus important amb limonita e siderita dins las ròcas sedimentàrias.

Los minerals que li son sovent associats son:
 Dins las ròcas metamorficas e ignadas: magnetita, ilmenita, rutile 
 Dins las zonas sedimentàrias: goethita, lepidocrocita, siderita

 Jaces productors d'especimens remarcables 
 Brasil 
 Miguel Burnier (São Julião), Ouro Preto, Minas Gerais; Varietat Ròsa de fèrrePalache, C., Berman, H. & Frondel, C. (1944), The System of Mineralogy of James Dwight Dana and Edward Salisbury Dana, Yale University 1837-1892, , volume I: 531.
 França
 Minas de Batèra (Cortsaví, Arles), CatalònhaBerbain, C., Favreau, G. & Aymar, J. (2005) : Mines et Minéraux des Pyrénées-Orientales et des Corbières. 
 Faucogney-Saphoz, Nauta SòneCario, P. et Perinet, F. (1976). 
 Itàlia
 Bacino, Miniera di Rio (Miniera di Rio Marina), Rio Marina, île d'Elbe, ToscanaOrlandi, P., & Pezzotta, A., 1997. 

 Ematita Marciana 
Se trapèt, sus Mart, en 2004, d'esfèras que poirián èsser tota o en partida compausada d'ematita. L'ematita se forma mai sovent per l'accion erosiva de l'eaiga, çò que supausa la preséncia, a una epòca, d'aiga sus Mart.

 Expleitacion dels jaces 
vinheta|Ematita - intaille, trabalh del sègle XIX
 Utilizacions 
L'ematita es lo minerai de fèrre mai abondant.
 Fa partit dels minerals podent èsser utilizats per fabricar del Tamahagana.
 Pòt èsser utilizada coma granulats (talha compresa entre 0 e 25 mm) dins los betons dichs pesucs, destinats a la fabricacion de contrapes e d'ecrans de proteccion antiradiacions.
 Trissat prim, pòt servir de pigment e intra dins la composicion d'esmalts e d'engobas per la ceramica.
 De pèiras pòdon èsser talhadas coma pèiras preciosa.
 Se trapa entre autre – jos forma de particulas finas – dins lo desgalh metallurgic de l'industria aluminièra (fanga roja).

 Istòria, usatges de l'ematita 
vinheta|Altamira, Ematita avent servit de pigment. Musèu de Tolosa
L'ematita foguèt utilizada coma pigment (roge) al paleolitic superior per nos aujòls Homo sapiens. Pulverizat puèi mescladas a l'aiga o (mai rarament) a la òlis vegetals e animals, se plaçava sus la ròca dels parets, çò que permetava a nos aujols de dessenhar e de penher las baumas qu'abitavanMarcel Otte, La Préhistoire , p. .

Dins l'Egipte anciana, l'ematita èra considerada coma avent lo poder de garir las malautiás de la sang (aquel mineral compausat subretot de fèrre a la particularitat de colorar l'aiga en roge. Es perque los Egipcians pensavan que favorisava la produccion de sang).

Èra utilizada dins l'Antiquitat - amb lo plomb (jos forma de cerusa, tanben toxic - dins de cosmeticsAcadémie de Nice, L’Hématite, la goethite, ingrédients utilisés dans la réalisation de cosmétiques sous l’Antiquité, FICHE , coma en Africa del NòrdAlatrache, A., Mahjoub, H., Ayed, N. et Ben Younes, H. (2001), Les fards rouges cosmétiques et rituels a base de cinabre et d'ocre de l'époque punique en Tunisie : analyse, identification et caractérisation.  e dins l'Egipte antica predinasticaBADUEL Nathalie (doctorante à la Maison de l'Orient, université Louis-Lumières Lyon-II, ), La collection des palettes prédynastiques égyptiennes du muséum (Lyon) = The Collection of Egyptian Predynastic Palettes of the Museum (Lyon) ; Cahiers scientifiques - Muséum d'histoire naturelle de Lyon ;   ; 2005, n°9, p.  [8 page(s)  Fiche Inist/CNRS

L'ematita venguèt lo mai important minerai de fèrre (per la produccion de fondas, acièrs, aliatges).

Mai recentament, es  utilizada dins los fluids de foratge (fangas pesugas, pour forar, tapar los poses HP/HT (hauta temperatura, hauta pression)Henry C. H. Darley, George Robert Gray, Composition and Properties of Drilling and Completion Fluids ; , (fundamental principles of geology, chemistry, and physics that provide the scientific basis for drilling fluids technology) ; ISBN 0-87201-147-X, voir chap I, Introduction to Drilling fluids, 1 Composition of drilling fluids .

 Articles connèxes 
 Pigment
 Idroxid de fèrre
 Fard
 Fanga de foratge

 Notas e referéncias 

Categoria:Minerau