Los Sabis de Provença

Los Sabis de Provença (en ebrieu: חכמי פרובנס Ḥaḥmei Provans) foguèron un nombre de hekhamim, grands "sabis" o "rabins" de Provença (qu'al temps se referís a l'Occitània tota) qu'èra un grand centre de l'erudicion josieu rabinic al temps dels Tosafistas. La forma singulara es hakham, un tèrme sefardic (o sefarad) e judeooccitan per designar un rabin.

En matèria de halakha, aital coma dins lors tradicions e costumas, los hekhamim provençals ocupan una posicion intermediària entre lo judaïsme sefardic dels saberuts vesins espanhòls e l'ancian francés (similara a la tradicion de las Nusach Ashkenaz) representada per las Tosafistas.

Lo tèrme "Provença" dins la tradicion josieva designa pas solament la region l'èst de Ròse mas puslèu l'Occitània tota, un sens comun en occitan a l'Edat Mejana e puèi conegut pels Felibres. Inclús Narbona (qu'es de còps informalament, mas pas correctament, transliterada coma "Narvona" coma resulta de retransliteracions entre ebrieu mishnaïcParaula probabla. En catalan i a mishnaic e en francés i a mishnaïque. Segon lo fach que catalan -aic e francés -aïque tenon una tendéncia de devenir -aïc en occitan (veire arcaïc, mosaïc dins los diccionaris interlingües), es probable que mishnaïc es lo tèrme corrècte en occitan. e occitan ancian), Lunèl (qu'es informalament transliterat coma "Lunil"), e Montpelhièr, pas luènh (7 km) de la còsta mediterranèa. Inclusèt tanben de vilas catalanas coma Perpinhan. D'una cèrta manièra; los josieus de Catalonha èran mai pròche als josieus de Provença que los dels reialmes de Castelha e Al Andalós.

I aviá una liturgia provençala particulara utilizada pels josieus de l'enclava papala del Comtat Venaicin, que son demorats après l'expulsion dels josieus de la rèsta de França.Pr'aquesta liturgia, veire Seder ha-Tamid , Avinhon 1776. Aquela liturgia aviá un caractèr intermediari entre los rites sefarads e lo Nusach Ashkenaz, e èra a d'unes esgards mai pròche del rite italian que de l'un o l'autre.

Après la Revolucion francesa, quand França annexèt Venaicin, lo rite provençau foguèt remplaçat per la liturgia sefardita portuguesa, uèi utilizada pels josieus de Carpentràs.

Lista parciala
 Narbona 
 Moses ha-Darshan
 Makhir da Narbona e sa granda familha
 Moses ben Joseph ben Merwan ha-Levi
 Joseph Kimhi e filhs David e Moshe.
 Abraham ben Isaac de Narbona lo Eshkol, o lo RABaD II
 Isaac ben Merwan ha-Levi
 Aaron ben Jacob Ha-Kohen lo Orhoth Chaim (benlèu demorèt a Lunèl)

 Lunèl 
 Zerachiah ha-Levi de Girona, lo Baal haMaor
 Abraham ben Nathan haYarhi (Yarah es ebrieu de la luna qu'es la origina per lo nom Lunèl)
 Yonatan HaKohen de Lunèl
 En Astruc de Lunèl (Abba Mari haYarhi), e son filhs Isaac
 Meshullam ben Jacob
 Asher ben Meshullam
 Rava Shlomo Yitzchaki o Rashi (disputat)

 Montpelhièr 
 Solomon de Montpelhièr, un opposant de Maimonides

Autras vilas
 Abraham ben David o RABaD o RABaD III
 Son filhs Isaac lo Bòrni (Itzhak Saggi Nahor), una cabalista celebrat de Posquiera
 Vidal Solomon de Perpinhan (Menachem Meiri)
 Nathan ben Meir de Trencatalha
 Shem-Tob ben Isaac de Tortosa
 La familha Ibn Tibbon
 La familha Caslari de Carpentràs
 Bonet de Latas (Jacob ben Emanuel Provinciale)
 Jacòb Anatòli
 Guersonides (ortografia de verificar)
 Guerson ben Salomon (ortografia de verificar)
 Abraham Bedersi
 Jedaiah ben Abraham Bedersi

 Membres de la Familha Kalonymus 
 Kalonymus ben Kalonymus d'Avinhon
 Kalonymus ben Todros

 Veire tanben 
 Istòria dei judieus en Occitània
 Katalanim
 Provença
 Marcha de Provença

Nòtas e referéncias
Nòtas

Referéncias

Categoria:Istòria jusieva
Categoria:Provença medievala
Categoria:Lengadòc medieval