Erupcion volcanica

Una erupcion volcanica es un fenomèn geologic caracterizat per l'emission, per un volcan, de lavas e/o d'ejectats acompanhats de gases volcanics. Quand une erupcion volcanica provòca de dematges materials e de mòrts d'entre l'espècia umana e tanben per d'autras espècias animalas o vegetals çò qu'es la majoritat de las escasenças pels volcans terrèstres, aqueste fenomèn constituís, a cort o mejans tèrme, una catastròfa naturala avent un impacte local o mondial e podent capvirar las abituds animalas, umanas, la topografia, etc.

De recercas recentas mòstran que las erupcions volcanicas an un impacte significatiu sul climat mondial e devon èsser considerat coma de fenomèns catalitics essencials per explicar los cambiaments ecologics e los revolums istorics de las societats umanas.

 Mecanismes 
Se destrian tres tipes d'erupcions per lor mecanisme:

 Las erupcions magmaticas son provocadas pel desgazatge del magmà jos l'efièch d'una decompression, que produch una baissa de densitat, que propulsa lo magmà cap al naut per l'efich del principi d'Arquimèdes.
 Las erupcions freatomagmaticas son provocadas pel refregiment subte del magmà per contacte amn d'aiga, que produch son fractionament e l'aument explosiu de la superfícia de contacte aiga-magmà.
 Les erupcions freaticas son provocadas per la vaporizacion d'aiga en contacte amb lo magmà, qu'ejècta los materials encastrats, lo magmà demorant en plaça.

 Durada 
La durada de las erupcions es plan variabla: unas duran unas oras, coma l'erupcion del Vesuvi de 79; sus près de 1 500 volcans terrèstres actius, un pauc mai de la mitat de las erupcions passan pas dos meses d’activitat e un pauc mai d'una centena dura mai d’un an. I a abitualament 50 a 70 erupcions paroxisticas cada an, pendent en mejana 15 jorns. Lo Puʻu ʻŌʻō, una de las bocas eruptivas del Kilauea, es en erupcion de contunh dempuèi lo 3 de genièr de 1983 Kilauea. Eruption history, Smithsonian Institution.

Lo tablèu seguent dona las diferentas reparticions de durada How Long do Volcanic Eruptions Last?, données de volcanolive.com:
Durada d'érupcion  Proporcion (%)  Total cumulat (%) < 1 jorn  10  10  entre 1 jorn e 1 setmana  14  24  entre 1 setmana e 1 mes 20  44  entre 1 e 6 meses  28  72  entre 6 meses e 1 an  12  84 entre 1 e 2 ans  7  91  entre 2 e 5 ans  5  96  entre 5 e 10 ans  2  98  entre 10 e 20 ans  1  99 > 20 ans  1  100 

 Tipes d'erupcions volcanicas 
Diferentas categorizacions de las erupcionsfoguèron prepausadas amb lo temps. Al començament del sègle XIX George Poulett Scrope destria las erupcions permanentas, intermediàrias e paroxismalas. A la fin del sègle XIX un autre sistèma destria las erupcions explosivas, intermediàrias e calmas. En 1908 Alfred Lacroix concep una classificacion de quatre tipes, hawaian, estrombolian, plinian/vulcanian, peleana, enriquida mai tard pel tipe islandés e l'estadi solfatarian Volcanoes : types of eruptions. Evoluiguèt capa diferentas vers classificacions contemporanèas, coma: 
+ Una classificacion de l'activitat volcanica (Joyce 2010 Bernie Joyce, Volcano tourism in the New Kanawinka Global Geopark of Victoria and SE South Australia, chapitre 20 de Patricia Erfurt-Cooper et Malcolm Cooper, Volcano And geothermal tourism) Tipe Coladas volcanicas Topografia tipica associadaIslandéscoladas espessas e espandidas emisas per de falhas, febla explosivitatbloquièrs e plana de lava, còns alinhats lo long de las falhasHawaiancolodas espandidas emisas per de cheminèas centralas, febla explosivitat levat en cas d'explosions freaticsdòmas, bloquièrs e longas coladas alimentadas per de tubs de lava, còns de escòrias, maars, anèls de tuf...Estromboliancoladas sovent absentas, explosivitat feble o moderadacòns d'escòrias amb de coladas cortasVulcaniancoladas sovent absentas, explosivitat moderada o fòrtacòns de cendras, cratèris d'explosionVesuviancoladas sovent absentas, explosivitat moderada a violentacòns importants alternant cendra e lava (estratovolcans), vasts depaus de cendras, cratèris d'explosion e caldeiras d'esfondramentPliniancoladas a vegada absentas, explosivitat fòrça violentavasts depauses de ponças e cendrasPeleandòmas e coladas cortas e espessas, fluses piroplastics, explosivitat moderadadòmas, agulhas, còns de cendra e de ponça, planas d'ignimbritasKrakatoenpas de colada, explosivitat cataclismicavastas caldeiras d'explosion
Aquestas denominacions a partir de noms de volcans o de regions deu pas far creire qu'aquestes volcans an d'erupcions sistematicament del tipe correspondant, nimai donc lo fach qu'un volcan es caracterizat per un sol tipe d'erupcion. Mòstran simplament lo fach que la descripcion del modèl foguèt fach a partir d'una erupcion d'aqueste volcan o d'aquesta region. En realitat las transformacions que subís lo magmà dins la cambra magmatica induson una evolucion de las erupcions que siá al cors de la vida del volcan o al cors d'un cicle eruptiu. Lo refregiment del magmà al plafond de la cambra provòca una cristallizacion fraccionada de la fasa liquida, los primièrs cristals de se formar son de minerals basics, mai pesucs, que decantan al fons de la cambra e daissan al suc un magmà enriqui en silici, çò que se nomena la diferenciacion del magmà. Atal lo començament d'una erupcion, particularament se la precedenta es anciana, poirá èsser caracterizada per una lava mai viscosa e un tipe mai explosiu que la seguida. Mai, sus de periòdes longs, lo magmà tend a dissòlvre parcialament las ròcas encastradas. Pels volcans continentals s'agís en general de minerals felsics de la rusca que van aquí enriquir lo magmà en silici. Dins aqueste cas mai lo volcan vendrà vièlh mai sa lava serà viscosa e sas erupcions explosivas. I a d'excepcions: se la cambra magmatica se trapa dins de sediments calcaris, coma dins lo cas del Vesuvi, lo magmà vendrà sempre mai basic e las erupcions sempre mens explosivas.

 Erupcions efusivas 
Las erupcions efusivas emeton de lavas basalticas, pauvras en silici e donc plan fluids e liberant lors gases volcanics aisidament. Las erupcions son relativament calmas, sens grandas explosions e produson de grandas coladas de lava. Aquestes « volcans roges » son aquestes dels punts cauds coma aqueste d'Hawaii, lo Piton de la Fournaise o encara l'Ètna. Lo sol dangièr per las populacions son las coladas de lava que pòdon avançar a de desena de quilomètres per ora mas en general, las populacions an lo temps d'evacuar tranquilhament portant uns afars.

 Erupcion hawaiana 

 Erupcion estromboliana 

 Erupcions explosivas 
Las erupcions explosivas emeton, elas, de lavas andesiticas, ricas en silici e donc fòrça viscosas e liberant lors gases volcanics dificilament. Aquestas erupcions fòrman pas de colada de lava mas s'acompanhan puslèu d'explosions produsent de grandas quantitats de cendras fasent naícer de fluses piroplastics e de fums volcanics. Près 80 % de las erupcions volcanicas se debanan sus aqueste tipe de volcans Smithsonian Institution - Part du nombre d'éruptions en fonction du type de volcan. Fòrça dangierós que imprevisibles, aquestes tipes d'erupcions daissan a vegada pas lo temps d'evacuar las populacions menaçadas per des gases e las cendras brutlantas. Los volcans mai representatius son los « volcans grises » de la « cencha de fuòc del Pacific » coma lo Pinatubo, lo Krakatoa, lo Mayon o lo Merapi.

 Eruption vulcaniana 

 Erupcion peleana 

 Erupcion pliniana 

 Erupcions en preséncia d'aiga 

 Erupcion sous-glaciaire 

 Erupcion sous-marine 

 Erupcion freatica 

 Erupcion freatomagmatica 

 Erupcion limnica 

 Erupcions mai murtrièras 
 Erupcion  Volcan  País  Data  Nombre de mòrts Erupcion del Tambora en 1815  Tambora    1815  92 000 Erupcion del Krakatoa en 1883  Krakatoa    1883  36 417 Erupcion del Vesuvi en 79  Vesuvi    79  > 1 500 còrps trobats33 000 abitants probables de la region Erupcion de la montana Pelada en 1902  Montanha Pelada   (Martinica)  1902  29 000 Eruption del Nevado del Ruiz en 1985  Nevado del Ruiz    1985  25 000 Erupcion del mont Unzen en 1792  Mont Unzen   1792  15 000 Erupcion del Kelud en 1586  Kelud    1586  10 000 Eruption del Laki en 1783  Laki    1783  9 336 Erupcion del Santa María en 1902  Santa María    1902  6 000 Erupcion del Kelud en 1919  Kelud    1919  5 115

 Prediccion de la distància d'impacte dels ejectats e de lor velocitat 
Pendent una erupcion volcanica, un volcan projècta de la lava e dels ejectats. Per estimar lo luòc ont aquestas projeccions van càser, se pòt utilizar las equations seguentas:

 Prediccion de la distància 




amb:

  : distància orizontala;
  : distància verticala;
  : modul de la velocitat iniciala;
  : temps;
  : acceleracion de la pesantor;
  : angle de la velocitat iniciala amb l'orizontala.

 Prediccion de la velocitat 
Lo professor Lionel Wilson, de l’Universitat de Lancaster, utiliza lo teorèma de Bernoulli modificat per calcular la velocitat d'ejeccion de las projeccions:

amb:

  - Velocitat d'ejeccion
  - Pression dins lo gas
  - Pression atmosferica
  - Densitat del magmà

Wilson utiliza tanben una segonda equacion desviada del teorèma de Bernoulli, l’équation du canon, qu'es utilizada per calcular la velocitat de projectils rapids passant per una obertura estrecha:

amb:

  - Pression iniciala
  - Massa del projectil
  - Velocitat d'ejeccion
  - Acceleracion gravitacionala
  - Region ont la pression es aplicada
  - Constanta de Bernoulli

 fonts 
  Physics of Eruptions sur ffden-2.phys.uaf.edu
 Origine des volcans sur http://ici.radio-canada.ca

 Annèxes 

 Articles connèxes 

 Volcanisme 
 Volcan

 Vejatz tanben 

 Nòtas e referéncias