Ancian Testament

L'Ancian Testament o las Escrituras Ebraïcas (tanben nomenadas la Bíblia Ebraïca) es la primièra partida de la Bíblia crestiana, qu'explica l'istòria dempuèi la creacion de la Tèrra fins a la darrièra profecia de la venguda del messias, realizada 400 ans abans de l'èra crestiana. 

La designacion 'Anciana Testament' proven del grèc Ἡ Παλαιὰ Διαθήκη, Hē Palaià Diathḗkē, que significa "ancian pacte", en referéncia a l'ancian pacte de Dieu amb l'umanitat (subretot amb lo pòble elegit d'Israèl) de qui vendriá lo messias nos salvar. Aquela denominacion ven en contrapunt amb lo "nòu pacte" ('Nòu Testament') entre los òmes e Dieu realizat amb la venguda del Crist sus tèrra.

Los tèxtes que la compausan coincidisson mai o mens amb la Tanakh del judaisme, pasmens aquela conten los meteisses libres que l'Ancian Testament canonic crestian, coincidisson pas ni dins l'òrdre ni en los noms.

 Canon de l'Ancian Testament 
L'Ancian Testament, en la version crestiana, se forma de 39 libres (que coincidisson amb los 24 libres del Tanakh josieu), aqueles que foguèron acceptats per las autoritats de la glèisa lo sègle IV. Aqueles libres constituisson lo canon de las escrituras de l'Ancian Testament, e per aquò, son de nomenats libres canonics. Son los libres atal categorizats en consens amb los estudis teologics crestians.

 Pentateuc 
Lo Pentateuc o la Torah son los cinc primièrs libres de l'Ancian Testament, atribuats a Moïses:
 Genèsi
 Exòde
 Levitic
 Libre dels Nombres
 Deuteronòmi

 Libres istorics 
 Libre de Josuè
 Libre dels Jutges
 Libre de Rut
 Primièr de Samuèl
 Segond de Samuèl
 Primièr dels Reis
 Segond dels Reis
 Primièr de las Cronicas
 Segond de las Cronicas
 Libre d'Èsdras
 Libre de Neemias
 Libre d'Estèr

 Libres agiografics 
 Libre de Jòb
 Libre dels Psalmes
 Libre dels Provèrbis
 Eclesiastès
 Cantic Dels Cantics

 Libres profetics 

 Libres dels profètas màgers 
 Libre d'Isaïas
 Libre de Jeremias
 Libre de las Lamentacions
 Libre d'Ezequièl
 Libre de Danièl

 Libres dels profètas menors 
 Libre d'Osè
 Libre de Joèl
 Libre d'Amòs
 Libre de Abdias
 Libre de Jonàs
 Libre de Miquèas
 Libre de Naüm
 Libre d'Abacuc
 Libre de Sofonias
 Libre de Agèu
 Libre de Zacarias
 Libre de Malaquias

 Libres deuterocanonics 
Al cors de l'Edat Mejana, la Glèisa Catolica e la Glèisa Ortodoxa acceptèron de facto de diferents libres mai. Lo sègle XVI, los protestants s'opausavan a acceptar l'autoritat divina d'aqueles libres pendent Reforma, e los integrèron pas dins las traduccions de la Bíblia dins las lengas del pòble. La Glèisa Catolica declarèt, alavetz, l'autoritat e l'inspiracion divina d'aqueles libres e los incorporèt al canon. Per aquò, se nomenan libres deuterocanonics, qu'en grèc vòl dire "segond canon". Los anglicans los utilizan tanben. Aqueles libres son:
 Libre de Tobias
 Libre de Judit
 Primièr de Macabèus
 Segond de Macabèus
 Libre de la Saviesa
 Libre de l'Eclesiastic, tanben nomenat Siracida
 Libre de Baruc

 Libres perduts 
I a de libres mencionats dins l'Ancian Testament coma partida de la Bíblia mas que demorèron pas (o son falses, e fan controversia). Aqueles son:
 Libre de Jasèr (o dau Just)
 Libre de las Guèrras
 Libre de Samaïas
 Actes de Salamon
 Libre de Natan
 Annals Del Rei Dàvid
 Actes de Samuèl
 Libre de Gad
 Profecia de Ahijah
 Profecia d'Addò
 Libre de Jeú
 Actes d'Ozias
 Planhs de Josias
 Cronicas del rei Xèrxes

 Lengas e traduccions 
Lo judaisme utiliza la Tanakh tanben nomenada Bíblia Ebraïca, qu'equival a l'Ancian Testament e reconeis pas los libres del Nòu Testament. La Tanakh es escricha gaireben tota en ebrèu, amb de pichonas porcions en aramèu. 

La version utilizada pels primièrs crestians foguèt la Version dels Setanta (Septuaginta), una traduccion grèga que los josieus de la Diaspora utilizavan abitualament a aquela epòca.

L'Ancian Testament crestian es fòrça semblable a la Tanakh ebraïca, amb unas diferéncias de contengut:
 Pentateuc (Torah)
 Profètas (Neviïm)
 Autres escrits e de libres de poesia nomenada saviesas (Ketuvim)
 Libres Deuterocanonics, considerats apocrifs pel Protestantisme.

 Istòria 
La Glèisa crestiana primitiva utilizèt la Septuaginta, la version grèga mai anciana de la Bíblia, almens, fins a la mitat del sègle IV. Fins alara lo grèc foguèt una de las principalas lengas de l'Empèri Roman e la lenga de la Glèisa levat lo siriac utilizat per la comunautat siriana dins la Peshitta e la Glèisa amarica. De mai, los Paires de la Glèisa  tendon a acceptar a Filon d'Alexàndria coma la Septuaginta.

Quand Sant Jeròni faguèt sa revision de la Vetus Latina vèrs 400 AbC, comparèt la Septuaginta amb lo tèxte ebrèu. E arribèt a la conclusion que lo tèxte ebrièu èra un melhor testimòni de Crist que la Septuaginta.[Jerome https://web.archive.org/web/20130605171531/http://www.bombaxo.com/blog/?p=214 del pròleg a Gènesi] Trenquèt amb la tradicion de la Glèisa e traduguèt l'Ancian Testament de sa Vulgata de l'ebrièu al luòc del grèc. Son eleccion foguèt durament criticada per Sant Agustin, son contemporanèu, e d'autres que consideravan a Jeròni coma un falsari. Mas amb lo temps, l'acceptacion de la version de Jeròni aumentèt dins las Glèisas de l'oèst fins que remplacèt Vetus Latina de la Septuaginta.Ernst Würthwein,El text de la l'Antic Testament,transeuropees. 

Lo tèxte ebrièu a de diféncias dins unes passatges, mas los crestians preferisson la Septuaginta que profetiza melhor lo Crist. Las Glèisas ortodòxas orientalas utilizan la Septuaginta coma basa per la traduccion de l'Ancian Testament dins d'autras lengas. La Glèisa Ortodòxa de Constantinòple, la Glèisa de Grècia e la Glèisa Ortodòxa chipriòta contunhan de l'utilizar uèi en lor liturgia. 

Los Manuscrits de la mar Mòrta, subretot aqueles escrits en aramèu, se revenon mai fidèls a la Septuaginta qu'amb lo tèxte ebrièu.

 Referéncias