Orbiu

Orbiu es una aiga occitana de Lengadòc dins las Corbièras fins al Narbonés, afluent de l'Aude en riba drecha.

 Geografia 
Orbiu nais al nòrd de la comuna de Forton al luòc Maròt, au sud oèst del massís de las Corbièras a  d'altitud e a mens de  del Puèg ().

Son cors, long de [http://sandre.eaufrance.fr/app/chainage/courdo/htm/Y15-0400.php?cg=Y15-0400
 Fiche rivière l'orbieu (Y15-0400)] in SANDRE, raja dins los confinhs accidentats ont s'encontran la planura de Lengadòc e lo massís pirenenc. Lo riu raja d'en primièr cap al nòrd èst, s'enfonza dins de fraus per passar lo massís de Motomet, puèi encontra l'anticlinal de la montanha de Laric que deu encara traucar. A Fabresan, lo cors d'aiga daissa las Corbièras per la plana d'Aude e serpeja fins a son confluent entre Raissac d'Aude e Sant Miquèl, a l'altitud  fins a l'oèst de las comunas de Marcorinhan e Sant Marcèl. L'Orbiu passa l'A61 entre Carcassona e Narbona.

 Comunas traversadas 
Forton (font), Auriac, Lanet, Montjòi, Vinhavièlha, Sant Martin dels Poses, Maironas, Sant Pèire dels Camps, La Grassa, Ribauta, Camplong d'Aude, Fabresan, Ferrals de las Corbièras, Luc d'Orbiu, Ornasons, Cruscadas, Lesinhan de las Corbièras, Viladanha, Nevian, Marcorinhan, Raissac d'Aude, Sant Miquèl (confluéncia amb lo riu Aude).

 Idrologia 
Orbiu es pro irregular, coma totas las aigas de Lengadòc Bas. Son debit foguèt observat sus un periòde de 39 ans (1969-2008), a Luc d'Orbiu a un quinzenat de quilomètres en amont de la confluéncia amb AudeBanque Hydro - Station Y1564010 - L'Orbieu à Luc-sur-Orbieu. La superfícia observada es de  (es a dire mai 85 % de la totalitat del bacin versant del riu). Los paures debits de l'afluent Ausson son pas pres en compte.

Lo modul de la ribièra a Luc d'Orbiu es de  per segonda.

Orbiu presenta de fluctuacions sasonièras de debit plan marcadas, coma es la norma dels rius de la planura lengadociana, amb de nautas aigas d'ivern e prima que donan un debit mensual mejan entre 7,11 e  per segonda, de genièr a abril inclusit (amb lo maxim en febrièr). A partir de mai, lo debit cai progressivament fins al periòde des basses eaux. Celles-ci se déroulent en été, de fin juin à fin septembre, et s'accompagnent d'une baisse du débit moyen mensuel anant fins a  en agost. Mas las fluctuacions son plan mai grandas sus de corts periòdes, e variables segon los ans.

A l'estiavatge, loe VCN3 pòt caire fins a  per segconda (dètz e sèt litres), en cas de periòde quinquenal sec, çò que deu èsser considerat coma fòrça sevèr mas plan comun per la region.

Las aigadas d'Orbiu pòdon èsser pro importantas, e mai que la superfícia de son bacin es plan espandida.

Lo debit instantanèu maximal enregistrat a l'estacion idrometrica de Luc d'Orbiu foguèt de  per segonda lo 8 de decembre de 1996, alara que la valor jornalièra maximala èra de  per segonda lo 30 de genièr de 2006.

Toponimia
Las fòrmas ancianas son Fluvium Orbionis en 778, Orbus en 788, Fluvium Oliverum (sic) en 790, Super fluvium Oliveio en 793, Super fluvium Orobionem en 800, Orbio en 814, Fluvium Orubii en 827, Fluvium Urbionis en 859, In valle Orbione en 1182, Flumen Urbionis, al revèrs Orbiou en 1325-sègle XVII, Ripparia Urbionis en 1355, Az Orbiu en 1537, La rybyera de Horbyu en 1537, Rivo d'Ourbiou en 1538, Ribiero d'Horbieu en 1538, Ourviel en 1615, Ourbiel en 1615, Orbieu en 1781 Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 285, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f377.item.texteImage .
Segon Xavier Delamarre, l'etime es *Orbion-, del celtic orbios, probablament « l'eretièr (d'un flume pus grand, nom aplicat a d'afluents) », concepcion celtica Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2008, p. 242Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 211 e 360qu'es en acòrdi ambe la ierarquia divina (las aigas son de dius) mes pas ambe'l movement vertadièr de las aigas. Cf. Òrb. 

 Amenaitjaments 
Sul seu cors i a fòrça molinas: coma a Forton, Auriac, Lanet, Montjòi, la Molina de Salsa e de La Garda a Vinhavièlha, Luc d'Orbiu, la molina de Sant Jaume. Dins las voltas del riu i a lo Castèl de Durfòrt (arroïnat) e l'Abadiá de Santa Maria de La Grassa.

 Notas e referéncias 

 Article connèxe 

Categoria:aiga d'Occitània
Categoria:aiga d'Aude