Oigors

Los Oigors (oigor: ئۇيغۇر; chinés simplificat: 维吾尔; chinés tradicional: 維吾爾, pinyin: Wéiwú'ěr; turc:Uygur) son lo pòble turc mai important de China. En 2010, en China, èran estimats a 10 069 000.Recensament de 2010, Republica populara de China Un nombre important (350 000) viu tanben dins de países vesins de China: Cazacstan, Ozbequistan, Quirguizstan. 

Dempuèi 2014, lo governament chinés a somés los oigors vivent al Xinjiang a d'abuses generalizats, especialament l'esterilizacion forçada e lo trabalh forçat. Los cercaires estiman qu'al mens un milion d'oigors son estat arbitrariament detenguts dins los camps d'internament de Xinjiang dempuèi 2017 ; Los responsables del governament chinés afirman qu'aquestes camps, creats jos la direccion del secretari general del PCC Xi Jinping, servon los objectius d'assegurar l'adesion a l'ideologia del Partit communista chinés (PCC), de prevenir lo separatisme, de luchar contre lo terrorisme e de fornir una formacion professionala als oigors. Mantun universitaris e governaments occidentals considèrant aquesta politica coma un genocidi.

 Situacion geografica 
 En China 
Los Oigors vivon mai que mai dins la província de Xinjiang que i representan gaireben la mitat de la populacion.
Per mai de detalhs consultar: Oigors de China.

 Evolucion demografica recenta 

 An del recensement  Nombre absolut  % de la populacion de China 1953   3 640 125 0.62 1964  3 996 311  0.58 1982 5 917 030  0.59 1990  7 207 024  0.64 2000  8 399 393 0.66 2010  10 069 346  0.76

 Cazacstan 
En 2009, lo recensament donèt 227 000 Oigors (1,39%) de la populacion.  Son concentrats dins la region d'Almaty que i representan 7,8% de la populacion.

 Istòria 
Los Oigors de Cazacstan son presents dins la region dempuèi de sègles mas una partida importanta es descendenta dels refugiats dels Trebolicis del nòrd-oèst de China entre 1862 e 1877 atal coma d'immigrants mai recents venguts de China dins las 1940 o las 1960.
I aguèt tanben de refugiats quand la Primièra Republica de Turquestan oriental (1933-1934) e la Segonda Republica de Turquestan oriental (1944-1949) foguèron anequelidas pels Chineses.
 Situacion sociolingüistica 

La majoritat dels Oigors a servat l'oigor. La lenga e ensenhada e i a quitament un diari en oigor.

Lo bilingüisme o lo trilingüisme son plan corrents (amb lo rus e lo cazac).

 Quirguizstan 
En 2009, èran gaireben 49 000 segon lo recensament.

  Istòria
Los Oigors s'installèron coma refugiats dins aquest país après los trebolicis del nòrd-oèst de China entre 1862 e 1877.
Lo nombre d'immigrants foguèt estimat a 7 000 a aquela epòca.
En 1979,Recensament sovietic de 1979 èran 36 779 (0,8%) e en 2009, 48 543Recensament quirguiz de 2009.
A l'ora d'ara son probablament 50 000 o mai.

 Problèmas etnics 

En general la coabitacion amb la majoritat quirguiza se passa ben mas sos bazars son de mai en mai l'objècte de tensions e i a ja agut mai d'un afar d'incendi e d'atac contra las botigas e los mercats tenguts pels Oigors.

 Ensenhament de la lenga 

L'oigor es pauc utilizat a l'escòla. La competéncia en lenga oigora es a se pèrdre demest los mai joves.

 Ozbequistan 
Ozbequistan compta tanben una minoritat oigora presenta dempuèi de sègles. 
De 35 762 al recensament de 1989, passèron a 19 526 en 2000Этнический атлас Узбекистана Институт "Открытое общество", 2002 - 451 с.

 Genetica 

Los Oigors son un mescladís de populacions d'Asia occidentala e d'Asia orientala.
La proporcion de l'apòrt d'Asia occidentala varia de 30%Li, H; Cho, K; Kidd, JR; Kidd, KK (2009). "Genetic Landscape of Eurasia and "Admixture" in Uyghurs". American Journal of Human Genetics 85 (6): 934–7; author reply 937–9.  a 60%Shuhua Xu, Wei Huang, Ji Qian, and Li Jin (2008 April 11). "Analysis of Genomic Admixture in Uyghur and Its Implication in Mapping Strategy". Am J Hum Genet. 82 (4): 883–89. doi:10.1016/j.ajhg.2008.01.017. PMC 2427216. PMID 18355773. segon los autors e los escapolons causits.

 Fotografias 

 Nòtas e referéncias 

Categoria:China
Categoria:Minoritat etnica
Categoria:Grop etnic
Categoria:Oigor