Alins

Alins es un municipi de la província catalana de Lhèida, de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha e de la comarca de Palhars Sobiran.

Toponimia
La prononciacion es [líns]. Las fòrmas ancianas son Helinsi en 839, Alinse a la fin del sègle X, Elins en 1163 e 1164. La concentracion d'omonimes dins los Pirenèus centrals e encara mai dins lo Naut Palhars suggerís una origina basca, ambe el sufixe basc -tze, que garda -e final dins la conservatritz Val d'Àneu. La conservacion del nèxe -ns en catalan mòstra que l'etime aviá -nc-, que -ns- se seriá redusit en -s. L'etime seriá *ilintze o *elintze. Seriá « (lo lòc) abondant (-tze) en farina ». Veire Alendo sus l'Onomasticon (irin, « farina » en basc, mès un passatge de -l- intervocalica a -r- es frequent). Signat X.T.. Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. II, p. 142 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1967.
Àreu
Las fòrmas ancianas son Harauo en 839, Arau en 1163-64, Hareu en 1280; un Domingo d'Arao era « scrivano de Nabal » en 1292 (benlèu d'aqueste Arao). Es un nom prelatin. La màger part dels noms en -eu son d'origina bascoïda e la terminason ven de -be, « jos de ». Solament, i a pas un mot ara dins lo basc conegut. Lo mot āra es « cultura, camp laborat, cultivat » en cèlta. Un ibride celto-basc ? I a un nom Arauus frequent dins las inscripcions ispanicas, mai que mai en zòna celtica. Non se pòt precisar mai que « prelatin » o « prelatin pirenaïc », benlèu un nom de lòc pòstantroponimic [bastit sus un nom d'òme], combinat dins aquela val pirenenca a un sufixe iberobasc Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. II, p. 233-234 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=3588. 
N.B. Dins lo paragrafe seguent, Coromines admet la possibilitat d'un mot basc ara, de sens desconegut.
Araós
La prononciacion es pertot [ara'os] ambe ó barrada, [ara'wos] a Àreu. Es donc pas de la seria en -òs, de -ŏsse. Las fòrmas ancianas son Araos en 1231 e 1257-69. Joan Coromines aparta las explicas de Menéndez Pidal (« planòl fred », ambe -otz), per de questions de vocalisme (Menéndez Pidal confond ambe de noms aragoneses en -uès < -òs), e la de Meyer-Lübke (aran-otz, « val freda »), perqué lo basc coneis la tombada de -n- intervocalica, mès pas quand lo mot es compausat. Coromines non tròba la solucion, mès i a de toponymes en ara- dins lo domeni bascoïde pirenenc : Arate, Arasán, Arasanz, Arascués, Aratorés, Aranza, e quitament al País Basc : Aramendi(a), Araya, Arakaldo. I auriá un mot ara basc, de sens orografic o idronimic, mès Joan Coromines non conclutz netament Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. II, p. 214-215 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=3284.
N.B. I a un sol o en basc. Per consequent un o basc present dins un toponime, un còp lo toponime romanizat, pòt èsser interpretat a tal endret coma un o barrat e a tal autre endret coma un ò dobèrt.
Ainet (de Besan)
Segon Madoz, es Ainet de Valíferrera (Besan es un pichon vilatge). La prononciacion es [aj'net]. Las fòrmas ancianas son Asnet en 839, 1163 e 1164, Asneto en 1231, Haynet en 1280. L'etime es asinetum, « lòc ont fan venir d'ases ». Una possibilitat es que lo nom siá un calque del basc *astotegi, « pargue d'ases » (asto, « ase », tegi a la valor collectiva de -etum e en mai significa « ostal, edifici ») Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. II, p. 41-42 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=416.
Tor
La prononciacion es [tɔr]. Lo gentilici es toredans. Las fòrmas ancianas son Thor en 1110 en 1279, Tor en 1162 e en 1186. Lo nom, ambe una r simpla, es pas ligat a torre. Es un nom prelatin. Los noms aparentats son ligats a de montanhas o sus un mont. Lo sens probable es oronimic e lo nom sembla aparentat ambe'l menorquin Toro e lo catalan turó
Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 294-295 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=43703.
Norís
La prononciacion es [no'ris] o [nu'ris]. Las fòrmas ancianas son Anoriis en 1162, Anoris en 1166, Nuriz en 1280, Noris en 1549, etc. Lo sufixe es prelatin, non lo latin -icius > romanic -iç, pr'amor de las fòrmas pus ancianas, mès lo de Aransís, Obís, Saraís, Estaís, Sentís, Socís, Boldís. Aquel nom, lo de Andòrra, lo de Núria an una rasic comuna Andor. Dins totis aquels noms, lo grope -nd- s'es redusit regularament en -n-, mès lo d'Andòrra es estat restablit per reaccion sabenta. La despareguda de l'iniciala es una confusion correnta ambe la preposicion locativa a. Joan Coromines analisa d'autras dificultats. Solament demòra imprécis lo detalh menor de la terminason: siá *Andorria o Andóreia o Andáuria. L'origina es probablament la familha iberobascoaquitana Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. V, p. 485-486 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28614.
Besan
La prononciacion es [be'zan]. Lo non es citat Besan en 1231 e 1281. Es un nom prelatin, probablament bascoïde, format de l'adjectiu basc andi (o puslèu una varianta arcaïca, ant-), precedit de besa-, varianta de baso-, « forèst » o « bauç ». Besan es sus un travèrs boscós. Besa- se tròba en besa-uri-a > Besora, Besiberri, Bixesarri, Béixec, etc. La varianta bes- allòc de bas- es plan representada en ibèr e tanben en basc Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. II, p. 482-486 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=8465.

Nòtas