Mont Valièr

Lo mont Valier es un som de  situat dins los Pirenèus en Coserans dominant tota la Val d'Angols prèp de la frontèra amb Espanha. 

 Toponimia 
Lo nom ven de Valerius (Sant Valièr, vèrs 452), mitic primièr evèsque de CoseransA. Bourneton, « Une ascension inédite sous le premier Empire », Pyrénées, n° 183-184, 1995, pages 295-312 ; n° 185, 1996, pages 16-28 ; n° 186, 1996, pages 123-133 que n'auriá fait la pujada. Bernart de Marmiesse, autre evesque du Coserans, i faguèt bastir una crotz de marbre dins los ans 1670 'barber', Saint-Girons - Ses rues, leur histoire à travers les âges, Giles Barber, ed:PyréGraph, isbn 2908723646.

 Geografia 
 Topografia 

Lo mont Valièr aparten a la cadena axiala pirenenca. Visible de luènh, se pòt plan veire dempuèi las planas de Garona e dempuèi Tolosa. Lo trescòl es situat dins l'airal del Pargue Natural Regional dels Pirenèus AriegesesPargue Natural Regional dels Pirenèus Ariegeses. 

Sul seu flanc nòrd-èst demòra un pichon glacièr, lo glacièr d'Arcosan: es lo glacièr mai oriental e mai bas dels  Pirenèus. En 2009, la superfícia èra de prèp de  e son altitud compresa entre  e .

 Idrografia 
Nomboses rius i an sas fonts:
 sul pendís occitan: 
 lo riu d'Artigas, afluent de Salat (que el meteis a sa font a qualques quilomètres del mont Valièr),
 Riberòt, afluent de Les, el meteis afluent de Salat ;
 sul pendís catalan,
 la Noguèra Palharesa,
 e qualques quilomètres cap a l'oèst, una de las nombrosas fonts de Garona.

 Geologia 

 Clima 

 Istòria 
Pendant la Segonda Guèrra Mondiala, una rota d’evasion anant de Sent Gironç cap a Esterri d'Àneu en Catalonha traversava lo massís del mont Valièr. Aquel « Camin de la Libertat » - nom donat en 1994 al sentier de grande randonnée que seguís la dralha - permetèt l'evasion de 782 personas entre 1940 e 1944 e demorèt dubèrt, malgrat la vigiléncia creissenta dels alemands a partir de 1943 e las denonciacions dels collaborators franceses, e fonctionèt fins a la fin de la guèrra.

Creacion de la via ferrata dels Estanhós.

 Zona protegida 
Per arèstat ministerial del 5 de julhet de 2005, un vaste territòri situat sus la comuna de Sèish, comprenent la sèrva domaniala del mont Valièr - creada en 1937 (una de las mai ancienas dels Pirenèus) - coma gaireben tot lo territòri domanial del massís de Fonta, foguèt classicada « zona de proteccion especiala » dins lo site Natura 2000.

 Vias d'accès

 Notas e referéncias 

 Vejatz tanben 
 Articles connèxes 
 Estanh Long
 Pòrt de Pausa
 Pòrt d'Aula
 Coserans