Ardes de Cosa

Ardes de Cosa (Ardes en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

Geografia
Ardes z-es implantat sobre los contrafòrts orientaus dau Sejalèir dont z-es le principau borg. z-Es egalament situat le long de l'aiga Cosa d'Ardes ce que li vau de còps l'apelacion d'Ardes-sur-Couze. Le vialatge z-es devesit en doas partidas : le gròs dau borg se situa sobre un petit platèl que domina la valada de la Cosa e una autra partida z-es situada en contrabas le long de l'aiga. Las teuladas dau vialatge son rojas, los teules ajant remplaçat las lausas. En un sègle e demèi, le vialage perdiguèt 80 % de sa populacion mas despuèi quauque temps, la demografia tòrna partir a la auça : novèls escolèirs vèrs l'escòla, novèla espiçariá, novèla bolanjariá. La vida repren dins quel vialatge que coma tan d'autres dins le Sejalèir seguèt desertat. L'espèr d'una novèla vida se legís sobre las façadas tornat faitas a nòu de quauques v-uns ostaus.

Climat
En 2010, le climat de la comuna z-es de tipe climat oceanic alterat, segon un estudi del Centre nacionau de la rechèrcha scientific que s'apuia sobre una seria de donadas que tapan le periòde 1971-20001. En 2020, Meteo-França publia una tipologia de los climats de la França metropolitana dins la quanha la comuna z-es expausada a un climat de montanha o de marjas de montanha e z-es dins la region climatica Nòrd-èst del Massís Centrau, caracterizada per una pluviometria annuala de 800 a 1 200 mm, ben repartida dins l’annadahttp://pluiesextremes.meteo.fr/france-metropole/Un-peu-de-geographie.html (consultat le 10 de janvèir 2024)..

Per le periòde 1971-2000, la temperatura annuala moiana z-es de 9,5 °C, embei una amplitud termica annuala de 16 °C. L'acumulacion annuala moiana de precipitacions z-es de 705 mm, embei 8,1 jorns de precipitacions en janvèir e 6,6 jorns en julhet. Per le periòde 1991-2020, la temperatura moiana annuala observada sobre l'estacion meteorologica de Meteo-França la mai pròcha, « Anzat-le-Luguet_sapc », sobre la comuna d'Anzat e le Luguet a 10 km a volada d'aucèl, z-es de 7,5 °C e l'acumulacion annuala moiana de precipitacions z-es de 1 207,2 mm. Per l'avenir, los paramètres climatics de la comuna estimats per 2050 segon diferents scenaris d'emission de gas embei efèit de sarra son consultables sobre un site dediat publiat per Meteo-França en novembre 2022.

Urbanisme

Tipologia
Ardes z-es una comuna rurala, per ce que fai partida de las comunas pauc o franc pauc densas, au sens de la grilha comunala de densitat de l'Insee.

D'un autre costat la comuna fai partida de l'aira d'atraccion de vèrs Soire, que z-es una comuna de la corona. Aquela aira, qu'agropa 53 comunas, z-es categorizada dins las airas de mens de 50 000 abitants.

Toponimia
Las atestacions ancianas son Radicatensi (911), Raditensi (Xe), Ardes en 1295, Ardusii (1421).

Segon Ernèst Negre, le nom ven de l'adjectiu femenin plurau latin aridas (tèrras): "(tèrras) sechas, aridas".

Segon Albèrt Dauzat, la finala -e muda en occitan exclutz une finala latina en -a, donc benliau una origina coma *Arate.

Dins la comuna mèma, vèrs la Chapèla e Marcoça e vèrs Vinzèla la prononciacion z-es [ˈaʁdə]Collectatge IEO 63.Albert Dauzat, Glossaire étymologique du patois de Vinzelles, Montpellier, Société des langues romanes, 1915, p. 446.

Aquí le z- es pas una letra eufonica, ven de la liason embei le mot vèrs, "vase vèrs Ardes" [vaz.vøz ͜ˈaʁdə]., vèrs Compens la prononciacion z-es [ˈæʁdə]Collectatge IEO 63..

 Istòria 
Autrecòp proprietat de la familha de Mercuer. L'elevatge d'oelhas joguèt un ròtle major dins l'economia del vialatge que bailèt son nom a une raça locala, l'ardes.

Le canton subiguèt un fòrt exòde au sègle XIX.

Los Espitalèirs

La Ribèire l'Evesque z-es una anciana proprietat de l'òdre de Sent Joan de Jerusalèm, membre de lhora comandariá de Montchalm taica la Revolucion francesa. Inicialament, un don d'Estève VI de Mercuer, evesque de Clarmont embei los Augustins de Sent Laurenç d'Ors eschamjat en 1240 embei los Espitalèirs contra l'Espitau de Chaumont,

 Administracion 

Demografia

 En  la populacion z-èra de  abitants.

Luòcs e monuments
 Glèisa de Sant Disenç d'Ardes (nom supausat; fr Saint-Dizaint. Veire Sent Idènç).

Personalitats liadas a la comuna
Charles Albanèl, explorator occitan.
Sent Odilon z-es naissit vèrs Ardes en 962.

Veire tanben
 Comunas dau Puèi de Doma

Liams extèrnes

Nòtas e referéncias
Nòtas

Referéncias

Categoria:Comuna dau Puèi de Doma
Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)