Oasi

Un oasi (tanben un oasí o oasís, o, de mai en gascon, una ièrla o gèrla) es un airal de vegetacion isolada dins un desèrt, que normalament se situa a l'entorn d'una una font d'aiga sosterranha que pòt emergir o non a la superfícia.

Lo mot oasi etimologicament ven del grèc ὄασις (oasis), que deriva de l'egipcian wḥ3t o del demotic wḥỉ, e ven pas dirèctament del mot còpte ouaḥe (*/waħe/), coma se ditz a vegadas, perque lo mot grèc es mencionat abans l'aparicion del còpte coma lenga escricha. Lo mot èra originalament un toponim que designava una localitat especifica, que seriá l'actual oasi de Dakhla, e probablament èra un tèrme de la lenga locala (libicoamazic).

Ròtle

La posicion dels oasis es d'importància vitala per las rotas comercialas e de transpòrt dins las zonas deserticas. Las caravanas devon viatjar d'oasis en oasis per que no manque d'aiga. Sovent lo contraròtle militar d'un oasi implica lo contraròtle d'una rota comerciala. Encara demòran de fogals de pòblament fòrça importants dins lo desèrt e d'una produccion agricòla que compta. Son tanben de relais per las migracions contemporanèas: los migrants d'Africa sossahariana cap a Euròpa.

Natura
Lo mot « oasi » dins lo lengatge comun designa pas qu'un espaci redusit al mitan del desèrt e fach fertil per la preséncia d’aiga. Mas, lo punt de vista antropologic e arqueologic i apond mai caractèrs essencials. Un oasi, dins aquel sens, es un terrador creat per l'òme e mantengut per l’introduccion d’un sistèma de gestion tecnic e social de la font d'aiga. S’agís de fach d'un espaci mes en cultura per l'asagatge e doncas tot artificial. La creacion e la sèrva d'un oasi implica doncas una preséncia umana e un apòrt de trabalh de contunh; un oasi se pòt doncas definir coma l’associacion d’una aglomeracion umana e d’una zona cultivada (sovent una palmièra) en mitan desertic o miègdeserticVincent Battesti, 2005 et http://vbat.org/spip.php?article30..

Una palmièra d’oasi es un espaci de fòrta antropia e asagat que pòrta una agricultura intensiva e de policultura. L’oasi es integrat a son mitan desertic per una associacion amb l’abaliment nomada. L'estructura sociala e l'ecosistèma son particulars. Per repondre a de constrenchas environamentalas, es una agricultura integrada amb tres estratas:
 la primièra estrata, la mai nauta, es formada de palmièrs datilèrs que sèrvan lo fresc;
 una estrata intermediària amb d'arbres fruchièrs (irangièrs, bananièrs, granadiers, pomièrs, eca.) ;
 la tresena estrata, a l’ombra, de plantas bassas (ortalissas, pastura, cerealas).

Una autra caracteristica de l'estructura d'un oasi es lo trabalh en taula de cultura, una organizacion de l’espaci ajustat a l’asagatge per inondacionVincent Battesti, 2005..

Los oasis Saharans ocupan pas qu'un milen de la superfícia del Sahara. La preséncia d’aiga en superfícia o en sossòl es necessària, mas sufís pas per crear aquel tipe d'espaci. Dins lo monde, lo sistèma oasian noirís almens dètz milions de personas. Pasmens, existís de regions deserticas sens oasi, malgrat la preséncia d’aiga (lo Kalahari, per exemple). La creacion d’oasis es tanben condicionada per l'Istòria: fòrça oasis foguèron creats o se desvolopèron a causa del ròtle de relai sus las rotas comercialas (rota sahariana de l'aur o rota asiatica de la seda).

 Exemples 

 Argeria
 Bo-Saâda, Djanet, Ghardaia, Oargla, Timimón, Toat, (val Oèd Righ), etc.

 Arabia Saudita
 Al-Hasa, Qatif, eca.

 Chile
 San Pedro de Atacama, eca.

 China
 Torfan (Xinjiang), eca.

 Egipte
 Al-Bahariya, Ad-Dakhla, El Bahreïn, Al-Farafra, Al-Fayoum, Al-Kharga, Selima, Sitra, Siwa.
 Iran
 Tabas, eca.

 Libia
 Gaberóoun, Kufra, etc.

 Marròc
 Figuig, Er-Rachidia, Zagora, Tafilalet, Tinghir, Tighmert, Asrir, Tata, Goulmima etc.

 Mauritània
 Tergit, Mhaïreth, Varesse, Lagueila, etc.

 Peró
 Huacachina, etc.

 Tunisia
 Chebika, Tamerza, Midés, Ksar Ghilane, Tozeur, Nefta, Kebili, Gabés, Douz, etc.

 Siria 
 Palmira, etc.

 Iemèn
 Seyoun, Shibam, Tarim, etc.

Nòtas e referéncias

 Vejatz tanben 

 Bibliografia  
 , Éditions IRD, coll. À travers champs, Paris, 2005, 440 p.   (en accès libre sur HAL)
 Vincent Battesti, The Power of a Disappearance: Water in the Jerid region of Tunisia, in B. R. Johnston & all. (eds), Water, Cultural Diversity & Global Environmental Change: Emerging Trends, Sustainable Futures?, à paraître en 2011, UNESCO/Springer. (en accès libre sur HAL)
 M. Ferry, S. Bedrani, D. Greiner, Agroéconomie des oasis, CIRAD, GRIDAO, Montpellier, 1999, 230 p.
 Yves Lacoste, « Oasis » dans Encyclopædia Universalis, vol. XVI, Paris, 1990.
 Nadir Marouf, Lecture de l'espace oasien, Sindbad, La Bibliothèque arabe, coll. Hommes et sociétés, Paris, 1980, 281 p.
 A. G. P. Martin, Les oasis sahariennes, Auguste Challamel, Paris, 1908, 404 p.
 A. Moussaoui, Espace et sacré au Sahara : Ksour et oasis du sud-ouest algérien, CNRS, coll. CNRS anthropologie, Paris, 2002, 291 p. 
 Les oasis au Maghreb, Mise en valeur et développement, Actes du séminaire Gabès, 4-6 novembre 1994. Tunis, Cahier du C.E.R.E.S., Série Géographique, vol. 12, 1995, 352 p.
 Ben Mohamed Kostani. Les oasis marocaines précoloniales, cas de Gheris, publications de l'IRCAM,2005
 Ben Mohamed Kostani. L'Oasis de Gheris et le protéctorat, mécanismes de changement et formes de résistance, thèse de doctorat, 2002, en cours de publication.
 Fayçal Ababsa Smati, Introduction au cours de socio-économie du développement des régions sahariennes en Algérie. Agroscopies Volume 1, 2007. Publication de l'INRA Algérie. (ISSN: 1112 - 7929).
 Fayçal Ababsa Smati, Les possibles différés de l'agriculture saharienne en Algérie. Agroscopies Volume 2, 2008. Publication de l'INRA Algérie. (ISSN: 1112 - 7929).

 Articles connèxes 
 Desèrt

 Ligams extèrnes 
  Vincent Battesti, Jardins au désert, Évolution des pratiques et savoirs oasiens, Jérid tunisien (obratge en accès liure sus HAL)
 Los diferents tipes d'oasis
 Las diferentas estratas dels oasis
 L'oasi de Figuig
 L'oasi d'Iherir

*
Categoria:Ecosistèma
Categoria:Desèrt
Categoria:Zòna umida
Categoria:Geografia rurala
Categoria:Geomorfologia desertica
Categoria:Idrografia
Categoria:Formacion vegetala