Naucèla (Cantal)

Naucèla (Naucelles en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

 Geografia 

 Comunas vesinas 
 400px|left||Distanças e posicion relativa 


Perimètre del territòri

Toponimia
Las fòrmas ancianas son Naucella, en 1289, Noacella, en 1339, Naucaza, en 1402, Nancelle, en 1442, Nocelle, en 1451, Noevcelle, en 1485, Noecelle, en 1498, Naucelle, en 1512, Naucela, Nova-Cella, en 1521, Novecella, en 1522, Noucelle, en 1564, Naucel, en 1571, Naulcelle, en 1613, Noucelles, en 1614, Nauselle, en 1620, Nauselles, en 1625, Novecelle, en 1628, Naucèles, en 1639, Noselles, en 1659, Noscellei, en 1705, Novecelles, en 1756, Novacelle, en 1784 http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a0113514968606pvhrq. L's finala arriba a l'entorn de 1610-1630, coma a Crandèla, Airen, etc, e son benlèu degudas a la fantasiá d'un sol escriba (d'Orlhac ?), mas la fòrma de 1705, pas gaire fidèla per çò qu'es del vocalisme de la primièra sillaba, poiriá far pensar a una realitat fonica. Lo sens de cèla es « cèla de monge, ermitatge (eventualament) e per extension « monestièr, convent, benlèu pichon » Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 159, a La Celle, p. 490Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 382. Lo sens general de Naucèla, en latin Nova Cella, es doncas « monestièr novèl ».

 Vaurelhas (Vaureilles e Vaureilles-Bas. Sus la mapa, Vaureilles tresplomba Naucèla e Vaureilles-Bas representa probablament los ostals près del borg o de La Réginie. Las fòrmas ancianas son Vaurelias, en 1465, Vaurelhas, Baurelhas, en 1521, Baurieyras, en 1524, Vaurelhes, en 1564, Las Vaurelhies, Affar del Bos de Vaureilhes, en 1573, Vaurelhe, en 1613, Bourelies, en 1616, Baurelle, en 1634, La Vaureh, en 1640, Baureilhes, en 1668, Baurelies, de Baurelhes, en 1670, Beaureilles, en 1676, Vareilhe, en 1676, Vareilles, en 1737, Vaureilles, autrement appellé lou Mas-Fuzol, Mas de soutera de Vaureilles, en 1756 http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496863H57R7D. Vaurelhas ? es un diminutiu, amb un sufixe derivat de -icula, del mot femenin vaur, vaure, del gallés *uoberā, *uobero, « font esconduda, riu escondut, vaure, iga » e per extension de sens « bòsc, selva » Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2008, p. 324Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 275 Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 692, a Vabre, per Vaureilles (Aveyron)Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 105. Lo mot es al plural benlèu perqué i a lo Vaurelha soteran (fòrma de 1756, a verificar, intermediària entre sotiran lengadocian e sotran auvernhàs) e lo soberan (fòrma supausada per analogia); mas Vaurelhas (Roergue) es tanben al plural. Probable que *vaurelha designava la comba prionda que travèrsa lo ruisseau de la Réginie (en francés).

 La Reginiá (La Réginie) (dins Relhac abans 1972). Las fòrmas ancianas son Mansus de la Reginhe de Relhaco, en 1378, La Regeniha, en 1521, La Regenha, en 1522, La Regenhe, en 1525, La Reginha, en 1531, Laréginha, en 1564, La Reginhie, en 1588, La Rezynie, la Réginhe, en 1613, La Réghene, en 1614, La Reginia, la Regnia, en 1616, La Rignha, en 1632, La Riginihe, en 1634, La Resinhes, en 1675, Laréginie, en 1676, etc http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496861AwJch4.

 Tortolon (Tourtoulou) (vilatge e ancian castèl, dins Relhac abans 1972, luòc d'origina de la familha de Carles de Tortolon). Las fòrmas ancianas son Tortolo, en 1394, Mansus de Tortelo, en 1531, Tourtoullou, Tortoulou, en 1624, Toretoulon, en 1626, Tourtollon, 1635, Tourtoulou, en 1720 http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496862zvHDcV. Benlèu que cal descompausar lo nom en Tor, çò qu'es normal per un castèl, e Tolon, vengut de *Tullon ( > *Tol), emb un sufixe -onem, en principe un oronime, benlèu celtic. Veire Tol Senta Crotz Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 255 Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 677, a ThouBénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 84.

 Cedairac o Sedairac (Sedeyrac) (vilatjòt al sud-oèst de la comuna). Las fòrmas ancianas son Sedairac, en 1230, Cedalyac, en 1342, Sedeirac, al sègle XV, Sedeyrac, en 1522, Seveyrac, en 1554 http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a01135149686202UpUY. Es probablament un nom de granda proprietat antica, format del nom del mèstre e lo sufixe gallés -āco(n), latinizat en -acum dins los tèxtes. I a pas de comuna d'aquel nom e cal doncas cercar un nom de persona adaptat. Dins lo dobte, lo cognomen supausat *Cithararius ( > *Citharius, per aplologia), « jogaire de citara », fòrma vulgara plausibla a la plaça de las fòrmas classicas cĭthărĭcĕn e cĭthărista, poiriá convenir : *Cithariācon > *Cedariago > *Cedairago > *Cedairac. Se sap que -arius prenguèt de mai en plaça dins la lenga de l'Antiquitat tardiva. La grafia seriá Cedairac, mas coma la reconstitucion es pas segura, una grafia simpla Sedairac es admissibla.

 Istòria 
 De 1972 a 1982, Naucèla fusionèt amb Relhac (comuna de Naucèla e Relhac), que tornèt venir comuna en 1982 http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=24609. La comba de Vaurelhas (amb La Reginie, Tourtoulou), siá quicòm coma 200 ectaras, qu'èra dins Relhac, foguèt conservada per Naucèla quand las doás comunas siaguèron separadas tornamai.

 Administracion 

 Naucèla siaguèt successivament dels cantons d'Orlhac, en 1793, d'Orlhac-sud, en 1801, d'Orlhac-1, en 1973, de Jussac, en 1985  e, dempuèi la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna es del canton de Naucèla (burèu centralizator).
 Demografia 

 Luòcs e monuments 

 Personalitats ligadas amb la comuna 

 Veire tanben 

 Ligams extèrnes 

Nòtas e referéncias
Nòtas

Referéncias

Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)
Categoria:Comuna de Cantal
Categoria:Comuna d'Occitània