Cors de Vertuèlh

Cors de Vertuèlhhttps://web.archive.org/web/20170602164253/http://www.locongres.org/oc/aplicacions/top-oc/topoc-recerca/Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 98-99 (Coulx en francés) es una comuna agenesa situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Geografia
En mai del borg, i a (al mens) dos vilatges ambe una glèisa o una capèla dins la comuna : Carron (nom francés) e Brech (nom francés) http://www.petit-patrimoine.com/fiche-petit-patrimoine.php?id_pp=47071_3.

Perimètre del territòri

Toponimia
Lo nom de la parròquia es escrit Cozs (Capella de ~) et Caro, en 1326, e Cols (par. de ~) e de Carro, en 1520, en occitan per las doás atestacions. Car(r)o es notat Carron sus la mapa de Cassini http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/1_navigation.php# e sus las mapas actualas.

L'interpretacion es pas aisida. Dauzat e Rostaing supausan que lo nom ven « probablament » del latin cotes,  « pèiras, luècs peirós » Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 217. Jacques Astor, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, aima mai l'occitan cot, vengut del latin cos/cotis, « pèira dura, pèira d'amolar », e interprèta l'l de Cols coma una falsa regression, purament grafica }.

Bénédicte Boyrie-Fénié tròba pas gaire versemblable que lo t de cot, un mot del lengatge corrent, siá absent de las atestacions, çò que la mena a refusar l'explicacion d'Astor e, implicitament, la de Dauzat e Rostaing. Coma la prononciacion actuala es [kur], l'explicacion se fai en dos temps. Lo vesinatge d'una tuca de 164 m [del calcari blanc de l'Agenés, puslèu sola a l'entorn, mas pas tròp luènh d'autras al sud], justificariá l'acusatiu plural de collis, colles, abondant en microtoponimia lengadociana, e pus tard l'atraccion de cors (de cursus) o del nom de Corts, eretièr de corte(m), prononciat [kur],a 25 km, menariá al nom actual }. 

Dins la fonetica istorica del lengadocian brajairagués, una finala en -ls non podiá durar, çò que l'alternança entre las atestacions dejà permet d'entreveire (Cols, al sègle XVI, es la fòrma que l'escriba supausa normativa e la curiosa grafia de 1326 barreja una s sentida tanben coma normala e una z que pòt èsser l'expression de l'esfòrç articulatòri necessari per prononciar -ls). Una rotacizacion de l facilita e estabiliza la prononciacion e après l'-s finala es amudida coma las autras consonantas finalas, dins aquela partida del lengadocian situada en continuitat del lemosin. Lo rasonament estàlvia l'ipotèsi d'una atraccion, pas gaire versemblabla (Corts es un vilatge pichon).

Bénédicte Boyrie-Fénié ajusta lo determinant de Vertuèlh, vilatge important dont dependiá la comuna en 1793, pr'amor de l'omonimia damb Corts. Mas aquel determinant es usitat ?

Istòria

Administracion

 Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Castèlmauron d'Òut; es adara del canton de Tonens.

Demografia

 en 1793, la municipalitat èra Verteuil, Brugnac, Coulx et Verdegus (en francés), donc Vertuèlh d'Agenés, Brunhac, Cors (de Vertuèlh) e Verdegàs ? (comuna de Brunhac)
 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km²

Luècs e monuments

Personalitats ligadas emb la comuna

Veire tanben
 Comunas d'Òut e Garona

Ligams extèrnes

Nòtas

Categoria:Comuna d'Òlt e Garona
Categoria:Comuna de Guiana
Categoria:Comuna d'Agenés