Sent Privat d'Alèir

Sant Privat d'Alèir (Saint-Privat-d'Allier en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe. Dempueis lo 1èr de genèir 2017, es comuna delegada e chapluòc de la comuna novèla de Sent Privat d'Alèir.

 Geografia 

 Comunas vesinas 
    400px|left|Distanças e posicion relativa


Perimètre del territòri

Toponimia
Las fòrmas ancianas son S. Privatus alh secle XI, Oppidum S. Privati, vas 1170, Castrum de S. Privato en 1257, Privatus prope Alerium en 1345, S. Privat de Vellaic en 1379, S. Privat de Vellai en 1401, Privat-la-Roche en 1793 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 259-260 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f308.image . 
Sant Privat representa Privatus, avesque de Mende e martir, alh secle III Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 625. 

Conac, Conaguet
Vialatge a l'oèst de Sent Privat, sus la RD 301; Conaguet z-es alh sud de Conac.
Las fòrmas ancianas son : (per Conac) Lo Connac en 1323, Locus de Connaco en 1520; (per Conaguet) Connaguet en 1333, Mansus del Conaguet en 1347, Conarguetum en 1518, Le Cognaguet en 1560 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 89 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f138.image . 
Conaguet es lo diminutiu de Conac, ambelh sufixe -et, vengut delh latin -ittus. Conaguet saguèt probablament fondat après Conac. 
Conac ven delh nom gallic d'òme Connos (sol Connios es atestat, segon Delamarre), ambelh sufixe -acum (gallic -ācon). Dauzat e Delamarre tractan mas de la localitat d'Avairon Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 207Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 143Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 121, 293 e 340. L'article de l'atestacion de 1323 pòt faire dobtar.
Dallas
Vialatge al nòrd-èst de Sent Privat. 
Las fòrmas ancianas son : Dalas en 1239, Dalacium en 1349, Dalas en Alvernhe en 1408 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 104 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f153.image . 
Lo vialatge z-es sus la viá Marchadèira (via Mercatoria en 1401). Segon Joan Arçac, lo nom pòt venir delh gallic dallos, « bòrlhe, òrb, avugle » e justament an trobat la troça d'un oculista galloroman a costat. I a un liam ? Joan Arçac dobta sus la possibilitat d'una varianta en -às d'un toponime en -ac e pensa que Dalàs z-es probablament pas una proprietat galloromana Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 145. 
Xavier Delamarre confirma l'existéncia d'un nom celtic d'òme Dallos, de *dallo-, « bòrlhe » e la de la derivacion en -ate/-ati dins la formacion delhs toponimes celtics formats sus un nom de persona Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 132 e 20.
Mercuer, Mercury
Mercuer z-es alh nòrd-nòrd-oèst de Sent Privat, Mercury z-es près de Mercuer, alh sud-èst.  
Las fòrmas ancianas de Mercuer son Mercor en 1213, Mercueyras en 1331, Merqueures en 1439, Locus de Mercoriis en 1461, Mercueyres en 1482, Mercure en 1693 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 176-77 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f225.image . 
Mercuer representa lo nom latin de dieu Mercurius. Son culte remplacèt lo de Lug, dieu principal delhs gals (nommat Mercurius per Juli Cesar) Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 198. 
Encausa de sa situacion, Mercury es un derivat de Mercuer. Las fòrmas ancianas son Mercuri en 1378, Mercurinum en 1458, Mansus Mercurii en 1485, Mercury en 1657, Mercuril en 1693, Mercuret en 1820 .
Mercury representa Mercuer ambelh sufixe -in, resultat de -inum (veire l'intelligenta latinizacion de 1458). La grafia es Mercurin.
Rougeac
Rougeac z-es situat alh nòrd-nòrd-èst de Sent Privat. 
Las fòrmas ancianas son : Villa de Royac en 1257, Roiac en 1261, Roiacum en 1331, Rocgacum, Rotgac en 1347, Rogiacum en 1348, Roghacum en 1517, Roghac en 1575 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 243 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f292.image .  
Rojac, equivalent de Roiat, ven delh cognomen latin Rubius, ambelh sufixe -acum Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 161. 
Nolhac
Nolhac z-es situat alh nòrd-nòrd-oèst de Sent Privat, a pauca distància. 
Las fòrmas ancianas son : Nuolhac en 1331, Mansus de Noalhat en 1469, Noailhat en 1485, Nolhac en 1513 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 197 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f246.image .  
Segon Joan Arçac, Nolhac vendriá delh latin *Novalius, derivat de novalis, o benleu de novalia, plural de novale, tèrra eissartada novèlament, o benleu de novale, ambelh sufixe -acum Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 157 e 184.
Pratclaus
Dins Pratclaus, prat ven de l'occitan prat e non pas  de son aujòl latin pratum (question de data de la formacion delh toponime). L'adjectiu z-es claus, provesit d'una clausor Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 332.
Ròchaguda
Ròcha ven de rocca e designèt un chastèl bastit sobre un ròc, pueis tot chastèl fòrt. Aicí lo nom z-es segut d'un qualitatiu, aguda (Castrum de Rocha Aguda en 1225) Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 215.
Varenas
Vialatge situat alh nòrd de la comuna, sus la RD 25. 
Lo luòc z-es atestat en 1170 : Varenas .
Segon Dauzat e Rostaing, lo toponime Varenas ven de varenna, mot derivat de l'indoeuropèu vara, aiga. Lo sens z-es de « luòc abandonat per una aiga; buge, buja » Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 700 (= bosija, boija, bosiga). 
Segon Joan Arçac, lo mot occitan varena (benleu d'una racina *var-, « montanha arida o tèrra inculta, buja ») designa una tèrra sablonosa, sablosa, granitica. L'expression coneissuda tèrra de varena a pas de resultats toponimics. Lo sens z-es pus general : espandida arida. Garena z-es practicament sinonime : tèrra mala, buja. Garena z-es benleu liat ambelh lengadocian garra « luòc peirós » Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 284-285. Sus la mapa, lo luòc sembla relativament cultivat.
Lo Montelh
Lo Montelh z-es alh nòrd de Mercuer.
Montelh z-es un diminutiu de mont, ambelh resultat delh sufixe -ilium. Lo luòc z-es atestat en 1378, Locus de Montilio Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 284-285.
Céaux
Céaux z-es situat alh nòrd de Varenas, entre Mercuer e Varenas.
Las fòrmas ancianas son : Seus en 1255, Ceus en 1271, Ceaux en 1426, Seaulx en 1470, Ceux en 1482, Seaux en 1595 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 49 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f98.image .  
Segon Joan Arçac, Céaux (quenha prononciacion ?) ven delh latin celsus, « naut ». Designa d'eminéncias e lo nom a passat alh vialatge près Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 176. Lo vialatge z-es pusleu alh començament d'un versant, a mai de 1000 m. Tresplombat per de cimas de mai de 1100 m, tresplomba de tèrras a l'entorn de 960 m e deu permetre de gentas vistas.
Lo Vialar ?
Vialatge situat alh nòrd-èst de Sent Privat. 
Lo sens de villare èra una subdivision de la villa, provesida de bastiments, pueis una proprietat rurala, coma villa, pueis un vialatge. Lo luòc es atestat en 1331, Lo Vilar, pueis Lo Vialar en 1347 Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 193 e 217.

Istòria
En 1789, Sent Privat d'Alèir, qu'èra un priorat unit a la mensa conventuala de l'abadiá de la Chaa Dieu, èra de de la província d'Auvèrnhe, de l'eleccion de Briude, de la subdelegacion de Lanjac e delh ressòrt delh presidial de Riam. Sa gleisa parochala, diocèsi delh Puèi de Velai e archipreirat de Solanhac, èra delh vocable de Sant Privat; l'abat de La Chaa Dieu presentava a la cura . 

Administracion

 Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Lodes; es avòra del canton de Sant Pàulhan.

Demografia

 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

Luòcs e monuments

Personalitats ligadas amb la comuna

Veire tanben

Ligams extèrnes
 Sent Privat sobelh site de l'Insee
Nòtas

Categoria:Comuna de Velai
Categoria:Comuna de Lengadòc
Categoria:Comuna del Naut Léger