Orgeish

Orgeis o Orgeish  (Orgeix en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.

Perimètre del territòri

Toponimia
La prononciacion es [ur'ʒejʃ], [ur'ʒejs]ALPI, Enric Guiter o [ur'ʒes] Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus, ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 39 ; la tresena prononciacion s'explica per una dissimilacion, probablament per l'intermediari de [ur'ʒeʃ] : la succession [-ʒ-] / [-ʃ] es d'articulacion malaisida.
Las fòrmas ancianas son Urdexio en 987, Urdexio o Urdeixo (segon d'autors, en 994), Orgeys en 1272, Urgeys en 1385, Orgieys, Urgeys en 1390, Orgeix (Cronica d'Esquerrier, cap a 1460), etc Patrici Poujade, Dictionnaire toponymique de l'Ariège, ed. IEO d'Arièja, 2021, p. 313-315.
Segon Dauzat e Rostaing, lo nom poiriá venir d'un mot aquitan [comprene : protobasc] urd-, « plana, planòl » Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 510 o per los Féniés d'un nom latin de persona Orgetius Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 128, a la seguida de Negre, citat per Patrici Pojada. Astor, citat per Patrici Pojada, evòca una rasic idronimica preindoeuropèa ar- > ur- ambe d-one. Per Urdès e Urdòs, Grosclaude, citat per P. Pojada, prepausa un radical « basco-aquitan» urd-, « plana, planòl, pompidor, replan » (cf. basc ordoki, de meteis sens). Coromines, citat per P. Pojada, prepausa *Oregés > Orgés, del nom de l'aiga Orièja, que i passa.

Segon Patrici Pojada, i a tres solucions seriosas :
 Orgetios, nom latin d'òme;
 un derivat del nom d'Orièja (aiga);
 le « basco-aquitan » urd-, productiu en toponimia basca.
P. Pojada escarta la primièra. Pel nom d'aiga, i a de similituds foneticas entre Orièja, Orgeish e Orlu, vilatge vesin. Mès sembla malaisit de passar d'Orièja a Orgeish. Demòra l'arrasic urd-, lòc planièr naut, plana, planòl, terrenh instable (segon de cercaires).
Tres sègles mancan entre las fòrmas en Urd- e las en Org-. L'evolucion es normala çaquelà (mediu > mièg, podiu > puèg, medicu > mètge, quitament se i a hordeum > òrdi [es una fòrma mièja-sabenta, la fòrma populara es òrge], conegut dins los parlars septentrionals. Pr'aquò lo cas de Urdexio/Urdeixo es diferent. Pojada se demanda perqué Urdeix biarnés de 1376 es demorat Urdès e Urdeixo es vengut Org- [las costumas dels escribas fan comprene Urdexio coma un *Urdiexo, o, a la fin del sègle X, le resultat de *Urdiexo].
Un darrèr problèma es la finala. La prononciacion segon l'enquista Sacaze de las annadas 1880 es [uɾ'ʒes], allòc que las fòrmas ancianas, a l'excepcion de la de 1318-25 fan supausar un [-ejʃ] final (mes lo passatge entre las doás es benlèu una dissimilacion de la palatala finala al contacte de la consonanta precedenta). Quin es lo sufixe ? Pr'amor de la prononciacion, P. Pojada fa escriure Orgés.

Istòria

Administracion

 Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Ax; es ara del canton de Haute Ariège (en francés), donc de Nauta Arièja.

Demografia

 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

Luòcs e monuments

Personalitats ligadas amb la comuna

Véser tanben
 Comunas d'Arièja
Ligams extèrnes

Nòtas

Categoria:Comuna d'Arièja