Tornon d'Agenés

Tornon d'Agenés (Tournon-d’Agenais en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Geografia

vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Perimètre del territòri

Toponimia
La prononciacion es [tur'nu ,datse'nes]. Las fòrmas ancianas fornidas per Bénédicte Boyrie-Fénié son : Turnun (Galfridus de ~), en 1242-1255, Turnum (castrum de ~), en latin, en 1281, Turnon en occitan, en 1283, Turnone (de ~), en latin, en 1284, Tornon, en occitan, en 1294, Turnon, en occitan, en 1296, Turno, Turnouer, en latin, en 1307-1317, Turnoun, en 1307-1317 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 285.

Per Dauzat e Rostaing, lo nom de Tornon pòt venir del nom gallic d'òme Turnus [latinizat], o del prelatin turno- [gallic Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 256], « puèg, nautor », ambe'l sufixe -onem o ambe'l mot gallés magos, « mercat » Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 672, a 2. Ternay. Ernèst Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, òpta pel nom de persona romanic Turnus e lo sufixe -onem; Negre constata qu'es pas un magos, puèi que -n finala es pas prononciada (el sabiá la prononciacion, a la diferéncia de Dauzat). B. Boyrie-Fénié ten compte de la situacion sus un puèg escarpat e adòpta l'ipotèsi oronimica de Dauzat, ambe'l sufixe -one(m) .

Xavier Delamarre interprèta la finala de qualques Tornon en -magos, quand la finala es sonòra, e se sèrv del nom (gallic ?) d'òme Turnos e de turnā, « los puègs » o « proprietat de Turnos ».

Istòria
300px|thumb|left|Tornon sus sa tuca.

Tornon es una bastida que fondèt Anfós de Peitieus en 1270.

Tornon annexèt abans 1806, La Mòta (nom supausat), Puèg-ricard, Ante, Borlens,  Casin de Ròca,  Corbiac, Masquièras, Montairal, Sent Vit de Dòrn, Tesac. Es a comparar ambe l'informacion del meteis siti : en 1793, la municipalitat èra « Tournon, Anthe, Bourlens, Cazideroque, Courbiac, Lamothe, Masquieres, Montairal, Pericart, Saint Georges, Saint Vite et Thezac », donc Tornon, Ante, Borlens, Casin de Ròca, Corbiac, La Mòta (nom supausat), Masquièras, Montairal, Puèg-ricard, Sent Jòrdi, Sent Vit de Dòrn e Tesac cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=37892. Donc, tot lo canton èra en una sola comuna, Tornon. 

Tornon perdèt, en 1837, Montairal e Sent Vit de Dòrn, e en 1876, Ante, Borlens, Casin de Ròca, Corbiac, Masquièras, Tesac, que venguèron de comunas (Sent Jòrdi, que dependiá de Sent Vit, ne venguèt independent en 1846).

Administracion



 Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Tornon èra canton; es ara del canton de Le Fumélois (en francés).
 L'intercomunalitat foguèt la Comunautat de comunas del Tornonés (residéncia a Tornon), d'aquí a 2011, e après Fumèl Comunautat, venguda en 2017, per fusion ambe la de Pena, la CC de Fumèl Val d'Òut.

Demografia

 en 1837, pèrda de Montairal e Sent Vit de Dòrn (Sent Jòrdi èra dins Sent Vit); en 1876, pèrda d'Ante, Borlens, Cazideroque, Corbiac, Masquièras e Tesac
 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

Luècs e monuments
 Tor de Vila bastida en 1637 a l'angle dels cobèrts de la plaça de la Comuna, per lo maçon Imbert Delfau ;
 Glèisa Saint-André-de-Carabaisse, a La Mòta Raoul Marboutin, L'église de Saint-André-de-Carabaisse près de Tournon et ses peintures, , Revue de l'Agenais, 1932, tome 59 classada monument istoric en 1994
 Glèisa Sent Bertomiu, neogotica, que son cloquièr fa tanben castèl d'aiga
 Ostal dich de l'Avescat del sègle XIII, classat monument istoric en 1912

Personalitats ligadas ambe la comuna
 Joseph Rumeau, nascut a Tornon (1849-1940), avesque d'Angieus (1898-1940)
 Pierre Mutz, nascut a Tornon lo 15 de novembre 1942, ancian prefet de polícia de París e ancian prefet de la region Illa de França, prefet de París

Veire tanben
 Comunas d'Òut e Garona
Ligams extèrnes

Nòtas

Categoria:Comuna d'Agenés
Categoria:Comuna de Guiana
Categoria:Comuna d'Òlt e Garona