Lo Laussó

Lo LaussóBénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 153-154https://web.archive.org/web/20170602164253/http://www.locongres.org/oc/aplicacions/top-oc/topoc-recerca/ (Laussou en francés) es una comuna occitana d'Agenés, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Geografia
L'altitud de la comuna es globalament bassa e la ribièra de Laussó, riu afluent de Leda que dona son nom a la comuna e que li sèrv de devisa a l'èst, es especialament larga per un riu tan pichon. La RD 272 Montflanquin-Montpasièr l'aprofita e travèrsa la comuna del sud-oèst al nòrd-èst.

Envals e Lo Laussó comprenon una glèisa e dos o tres ostals. Per çò qu'es de las abitacions ancianas, Lo Laurés, bastit sus una tuqueta, èra un brin pus grand; son desvolopament recent (ostal de la comuna, qu'èra abans a Envals, especiariá-tabat, lotejament comunal) se fai aval dins la ribièra de Laussó.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.

Perimètre del territòri

Toponimia
Quand la comuna se creèt pendent la Revolucion, son nom èra Boynet (en francés), lo nom d'un castèl. Pr'amor d'un decret de la Convencion que demandava de cambiar los noms de las municipalitats que remembravan l'Ancian Regime, se cambièt en Laussou (en francés), nom d'una de las parròquias e del riu principal de la comuna. Lo nom usual de la comuna es Lo Laussó [lulaw'su].
Lo Laussó
Las fòrmas ancianas son divergentas : Insol (parr. de ~), en occitan, en 1271 (Saisimentum), Orsol, en occitan en 1271, Lorso, en latin, en 1304, Dorsol (prior ~), en occitan, en 1326, Orsol (capella de ~), en occitan, en 1326, Lorso  (Galhardus... prior de ~) en latin, en 1335, Lorsolhio (eccl. Sti Petri de ~) ad priorem de Lorsolhio, en latin, en 1502, e Lorsolh (prior de ~), en 1520. Bénédicte Boyrie-Fénié constata que se la fòrma actuala mena al sufixe -one(m) (> -on), las fòrmas ancianas son en favor del sufixe -olu(m); aquí çò que justifica una finala en -ó. Per Dauzat e Rostaing, lo nom es escur : un derivat de lapsus, « tombada (d'aiga) » o de lapsanu, « caulet salvatge » convenon pas. Per d'autres toponimes d'aparéncias semblablas (Aussou, riu d'Aude, Alzon, Alsou, e autres idronimes, l'explicacion de Negre, citada per B. Boyrie-Fénié, es la raiç idronomica preceltica al-, ambe los sufixes -(i)s-one. Dauzat e Rostaing utilisan tanben l'idronime preceltic aliso- per Aussonce, Auson... Bénédicte Boyrie-Fénié s'orienta cap a l'idronime (nom de riu) *orsa, que pòt donar *ossa per assimilacion (-rs- > -ss-), es qu'es plan espandit en gascon. Un sufixe -olu(m) s'i ajusta e l'article s'aglutina Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 390. L'article se podiá donc utilizar emb los noms de rius d'iniciala vocalica tanlèu lo sègle XIV. La question del diftongue -au- demòra a explicar. Se se tractava de l'*Orsa, nom d'aparéncia femenina, òm poiriá imaginar *La Orsa > *Laossa > *Laussa, mas pas ambe *L'Orsòl. Mas, s'agís plan de *L'Orsòl, de *Dorsòl, etc ? Coma la vocalizacion de -l es anormala en Vilanovés, la pèrda de la finala l supausa que l'accent tonic siá sus la primièra sillaba (*L'Órsol, *Dórsol o *L'Òrsol, *Dòrsol, etc); las fòrmas en -lh finala son benlèu a comprene coma de reaccions (foneticas o graficas) a aquel procès d'amudiment de la finala -l. De mai, emb las novèlas abituds articulatòrias de la fin de l'Edat Mejana e dels sègles seguents, un quite -o après l'accent tonic (*Lorso) ven tròp pesuc e la primièra sillaba demanda un esfòrç anormal. Es pas estonable, donc, que se siá renfortida en Laur- (çò qu'es tanben, tecnicament, una dissimilacion). *Laurso passèt rapidament a *Lausso per assimilacion se se vòl, mas sustot per dificultat de prononciar al còp diftongue e grop -rs-. Un avançament de l'accent tonic (*Lausso > Laussó) s'enseguèt, perqué son nombrós los noms acabats per [-u] tonic e rares los que s'acaban per [-u] pòsttonic, donc per analogia. Notem que Xavier Delamarre, que part d'un etime labusāuon, « proprietat de Labusos », Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 169 e 352 coneissiá probablament pas las fòrmas ancianas.
Lo Laurés
Lo Laurés (Laures en 1259 e 1326) representa l'abitant d'un lòc nommat Laur, vengut del latin o del gallés Laurus, mas Laur es tanben lo laurièr .
Envals
Envals (en latin in, « en, dins » e vallis, « val », mas l'origina es benlèu medievala) poiriá far pensar a una localizacion dins una ribièra. En realitat, lo vilatge es sus la penda d'un planòl entre dos rius https://www.geoportail.gouv.fr/plan/47141/laussou. Lo nom es al plural e lo sens seriá donc puslèu « entre vals », coma per tots los Envals, Envaus, etc.

Istòria
Dins la comuna actuala, Durengues plaça tres parròquias :
 Nòstra Dòna d'Envals, ont i agèt tanben un priorat : In archipresbyteratu Fumellensis, Prior de Vallibus, rector ejusdem. En 1789, i aviá pas mai sovenença d'aquel priorat. Los comuniants èran 180, la populacion passava donc los 200 abitants catolics https://archive.org/stream/pouillhistoriq00dure#page/432/mode/2up;
 Sent Pèire de Laussó, qu'èra priorat e rectoria (i aviá un prior e un curat); Nòstra Dòna de Bonanovèla (comuna de Paulhac), qu'èra a l'origina una capèla, bastida aquí ont trobèron miraculosament una estatua de la Verge dins un casse, jamai foguèt pas parròquia, mas èra l'annèxa de Laussó. Pr'aquò, i aviá 170 comuniants a l'annèxa e 50 solament a la matritz (donc una populacion de mai de 60 catolics per Lo Laussó solament) https://archive.org/stream/pouillhistoriq00dure#page/440/mode/2up;
 Sent Miquèl del Laurés, una parròquia de 270 comuniants (mai de 300 abitants catolics) https://archive.org/stream/pouillhistoriq00dure#page/428/mode/2up.

Bénédicte Boyrie-Fénié explica que la parròquia originala èra Envals e qu'aviá per annèxas Lo Laussó e Lo Laurés , solament ditz pas a quina epòca.

Administracion

 Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Montflanquin; es adara del canton del Naut Agenés Perigòrd.

Demografia

 En 1793, la municipalitat es nommada Boynet et Piis, mas Piis es adara dins la comuna de Sent Estròpi de Bòrn. Las populacions fan pensar que lo territòri deviá èsser pus pichon en 1800
 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

Luècs e monuments

Personalitats ligadas emb la comuna

Veire tanben
 Comunas d'Òut e Garona
Ligams extèrnes

Nòtas

Categoria:Comuna d'Agenés
Categoria:Comuna de Guiana
Categoria:Comuna d'Òlt e Garona