Chalalher

Chalaier [tʃara'je] o [ʃara'je]enquèsta Sivadon abrial 2018 o ChalalherSeccion locala de l'IEO (Chaliers en francés), z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament delh Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

Geografia
Lo borg es a l'interior d'una vòlta de Trueire, que tresplomba de 80 m. De vièlhs chamins èst-oèst que travèrsan Truèire (en auvernhàs Trueire, foneticament [trœjrə]) per una plancha testimònian de sa foncion anciana de passatge.

Comunas vesinas

 400px|left||Distanças e posicion relativa 


Perimètre del territòri

Toponimia
Las fòrmas ancianas son Vicaria Calariensis, en 924, Villa... in aice Calerinsi, vèrs 939, Chalerium, en 1338, Challier, en 1380, Chalers, en 1381, Chailher, en 1391, Chaleyrum, Chaleyrum, Chalier, al sègle XIV, Chaleyres, en 1494, Chaliès, Challiers, en 1624, Chaliers, alh sègle XVII, Chaliès en Alvergne, en 1671 http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a01135149685501Iwnc http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496855t7qemv , per l'atestacion de vèrs 939. Dauzat explica l'origina delh nom per un pre-indoeuropèu, *Kal-, « pèira, ròc », amb lo sufixe latin -arius (> auvernhàs -èir), qu'auriá poscut remplaçar un sufixe mai ancian -aris (cf. Calàs (Var).Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 132 . Mas los Féniés explican lo nom per un gallés calio « pèira »,Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 102 absent del diccionari de Delamarre, que coneis pasmens caleto-, « dur »Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2008, p. 97 e que cita dins un autre obratge callā > calā, « casselalha (peiregàs, clapàs, clapareda) », en afortissent, contra Dauzat, la celticitat de *cal-, « dur » Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 95. La contradiccion entre las fòrmas ancianas e la prononciacion modèrna pausa problèma : i a una sillaba en mai e la finala es pas la que dona normalament lo sufixe -ariu en auvernhàs, que seriá -èir (veire las latinizacions Chaleyrum). Lo sufixe vengut de -ariu dona l'impression d'èsser -ièr; en realitat, sembla una metatèsi (Chalèir > Chalier > Chalhèr). Chal téner compte de l'alteracion de -l- intervocalica en -r- dins lo país, e non pas en -g- coma al nòrd e a l'oèst. Sembla ben qu'aquela alteracion puescha afectar tanben -lh : Chaulhac se pronóncia regularament [tsu'ja] (/au-/ pretonic auvernhàs > [u-], e -lh- se iodiza) mas son diminutiu Chaulhaguet fai [tsuria'gi]. *Chalhièr poiriá faire sobelh meime modèl *Charièr, puèi lo grope r + iòd, pesant, se poiriá aleugerir en se desvolopant en *-raj- : *Charièr > *Charaièr > Charaier. Dins -lh-, l'element -l- e sa palatalizacion se son separats, en laissant la consonanta e lo iòd dins doas sillabas diferentas. 'Quò fai qu'una grafia Chalaier seriá pus rigorosa que Chalalher, e sustot pas *Chalièr o *ChaleirIEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf.
 Corbèira (vialatge e chastèl dispareissuts, en faça delh borg, delai le Ruisseau de la Ribeyre). Las fòrmas ancianas son Corberia, latinizacion de 996, Corberiœ, latinizacion del sègle XIV, Corbieyra, en 1445, Corbières, en 1624. La gleisa de Corbèira, dedicada a Sant Bartomieu, èra una annèxa de la de Chalaier en 1451http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496855CiJ4QT.  La prononciacion es [kur'bɛjrə], pusleu que [kur'bejrə], coma seriá pus al nòrd . Lo sens es en general lo d'un luòc abitat per de gralhs (latin *corbaria, de corvaria) Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 210, a Corbère. Lo nom del gralh se pronóncia [grar].
 Saint-Sol, en francés (vialatge al nòrd-èst de la comuna) : [sen'sɔr] ; Sant Sòl (nom supausat) es un sant delh sègle VIII https://nominis.cef.fr/contenus/saint/9480/Saint-Sol.html. La grafia es benleu Sent Sòl. Mas las fòrmas ancianas fan dobtar que siá un agionime : Cemsolz, en 1508, Cem-Solz, en 1630, Sensoulz, en 1662, Saint-Sol, a la fin del sègle XVII, Sensors, en 1745, Censol (mapa de Cassini) http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496862wWVM2V.
 Le Meynial, en francés (vialatge al nòrd-èst de la comuna) : [lu menjɔr] . Las fòrmas ancianas son : Lou Maynial, en 1508, Le Meynial, en 1624, Le Menial, en 1745 (archives départementales, série G, liasse 43) ; Le Meynial, 1624 (terrier de Ligonnès) ;http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496860tF6u6L.
 Chauliaguet, en francés (vialatge al nòrd de la comuna) : [tsurjagi] ; sembla un diminutiu de Chaulhac, amb una autra evolucion de -lh- (perqué aquò's dins una sillaba pretonica ?). Las fòrmas ancianas son Chauliaguet, en 1624, Chaulhaguet, en 1671 http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496855mguL6m. Grafia Chaulhaguet.
 Chantegrel (près de Corbèiras) : [tʃanta'grir] . Las fòrmas ancianas son Chantegrel, en 1624, Charnegreil (sic), en 1669 http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496855HBSHW1. La grafia es Chantagrelh.

Istòria
 En 1878, la comuna de Lobaressa se creèt delh territòri de Chalaier,http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=7701 que perdèt aital mai de la meitat de sa populacion.

Administracion

 Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra delh canton de Ruenas de Marjarida es ara delh canton de Nòvaglèisa

Demografia

Luòcs e monuments

Personalitats ligadas amb la comuna

Veire tanben

Ligams extèrnes

Nòtas e referéncias
Nòtas

Referéncias

Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)
Categoria:Comuna de Cantal