Tuissan

Tuissanhttps://www.oocities.org/toponimiaoccitana/11.htmlhttps://web.archive.org/web/20161001194534/http://ostal.sirventes.pagesperso-orange.fr/t.htm (pron. locala: , Tuchan en grafia mistralencahttps://tdf.locongres.org/files/assets/basic-html/page2275.html e Tuchà en grafia de Savartés; Tuchan en francés) es una comuna lengadociana, dins lo país de las Corbièras, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. 

Tuissan es una zona de produccion dels vins de las Nautas Corbièras, Fitor, corbièras e muscat de Ribesaltes.

 Geografia 
Tuissan es una vila de las Corbièras situada al pè del Mont Tueis ?, sul Pichon Verdoble, prèp del jonhent amb Tarrasac. Tuissan es situada a 18 km de Durban de las Corbièras, a 19 km d'Estagell, a 27 km de Ribesaltes, a 31 km de l'aeropòrt de Perpinhan - Ribesaltes e a 37 km de La Grassa.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.

 Perimètre del territòri 

Toponimia
Las atestacions ancianas son Villa Tuxsani…, ecclesia Sancti Johannis de Tusciano en 1119; Turanum en 1215; Villa de Tuxano en 1215; De Tuysano en 1295; Tuixan en 1341; Tuissanum en 1360; Ecclesia Sancti Johannis de Tussiano en  1228-1494; Tuysan al sègle XIV; Tuyssa en 1538; Tucha en 1538; Tuissan en 1590; Tuchan en 1781; Tuchà en 1912 (Savartés). Tuishan vendriá d'un nom latin d'òme Tuscius, ambe ū long, acompanhat del sufixe -anum Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 688. 
Le consonantisme poiriá far pensar que i a un ligam entre lo nom del Mont Tauch (en francés) e Tuissan (= Tuishan), çò qu'es improbable; de mai, caldriá precisar le vocalisme occitan del primièr.
Domnòva ?
Lòc que sembla redusit a un ostal, situat al nòrd del castèl d'Aguilar.
Èra encara un masatge, de la glèisa arroïnada, del temps d'Antòni Savartés. Èra una anciana comunautat de la diocèsi de Narbona, parròquia annèxa de Tuissan, del vocable de Sant Bertomiu. Èra tanben un ancian fèu de l'abadiá de Fontfreda. Las fòrmas ancianas son : Villa quae vocatur Domonova, in territorio Petrapertusense en 876, Alos de Domonova en 1005, Castrum de Dompnova en 1262, Rector de Dompnova en 1351, Ecclesia de Dompnosana en 1360, Ecclesia Sancti Bartholomœi de Dompnova en 1404, Donnova al sègle XIV, Don Nova..., al loc de Doc Nova en 1538, Domnove en 1503-1587, Donnove en 1671, Domnove en 1763, Domneuve (mapa de Cassini, segonda mitat del sègle XVIII Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 118, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f210.item.texteImage . I a un nom equivalent dins la comuna de Montlaur. Latin domus nova, « ostal novèl » ?
Novèlas ?
Lòc situat al nòrd-èst de Tuissan. I a un castèl e un ostal. Èra una anciana comunautat e parròquia d'aquí a 1790, de la senescalciá de Limós. I aviá un priorat del vocable de Sant Martin, unit a l'abadiá de La Grassa. Las fòrmas ancianas son : Ecclesia Sancti Martini..., castrum de Novellis en 1119, De Novellas en 1123, Villa de Novelle en 1215, Castellum de Novellis en 1280, Novelas al sègle XIV, Novelhas en 1528 Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 283, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f375.item.texteImage . Fondacion novèla, nocion aplicada al priorat (dobtós) ? explicariá pas lo plural.
Segura
I a un castèl e un ostal. Èra una anciana comunautat e parròquia de la diocèsi de Narbona; la glèisa èra dedicada a la Santa Verge. Las fòrmas ancianas son : Castrum de Segura en 1171, Villa de Fausta, quae alio nomine dicitur Segura en 1215, Villa et boayriae de Secuyra en 1262, Segura in Termenesio en  1260, Seguianum = Seguranum en 1377 Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 431, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f523.item.texteImage . Sus la mapa de Cassini (segonda mitat del sègle XVIII), la glèisa N.D de Faste es al sud de Segure. Nom de castèl fòrt, fortificacion « segura », de mal prene. Véser Fasta.
Fasta
Faste, anciana « rectoriá » o parròquia de la diocèsi de Narbona, del vocable de Nòstra Dòna (o Nòstra Dama), es de mal trobar dins le diccionari de l'abat Savartés, cal cercar a Fauste o Faste, çò que ne dona a l'encòp l'etimologia e l'ancianetat, « la villa de Faustus » (nom latin d'òme). Las fòrmas ancianas son : Villa Faustae..., ecclesia S. Mariae de Fausta en 1119, Fortia de Fausta en 1208, Villa de Fausta, quae alio nomine dicitur Segura en 1215, Seguiaade Fausta, comprene Segura sive Fausta, en 1366, Notre Dame de Faste en 1781 Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 135, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f227.item.texteImage . Fausta es de mal prononciar en occitan, deriva necessàriament cap a Fasta o eventualament *Fòsta (cf. Sent Haust (Gers), francés Saint-Ost). Per la glèisa, véser tanben le site Monumentum https://monumentum.fr/monument-historique/pa11000032/tuchan-eglise-notre-dame-de-faste.

Istòria

Administracion

 Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Tuissan (caplòc); es ara del canton de las Corbièras (canton de Fabresan abans lo 1èr de genièr de 2016).

Demografia

 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

Lòcs e monuments
 Castèl d'Aguilar dels sègles XII e XV sègles arroïnat.
 Ostal de las Pòstas per Vidal, 1905-1906.

 Personalitats ligadas amb la comuna 
 Olivièr de Tèrme (1200-1274) : senhor de Tèrme e de Tuissan ;
 Leon Malaviala (1860-1924) : politician nascut a Tuissan.

Véser tanben
 Comunas d'Aude

Ligams extèrnes
 Tuissan sul site de l'Insee

Nòtas

Categoria:Comuna de las Corbièras
Categoria:Comuna d'Aude