Fabresan

Fabresan (Fabrezan en francés) es una comuna lengadociana de las Corbièras, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. 

Geografia
Commune de las Corbièras al jonhent d'Orbiu e de Nièla al pè de la Montanha d'Alaric.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.

 Perimètre del territòri 

Toponimia
Las fòrmas ancianas son : In villa Fabriciano en 947-1494, In Fabriciano, alias Faborisiano en 951, Faborizianum en 951, Fabersa, en 988, Faberzanum en 1007, Fabersanum en 1118, Fabreza, en 1161, Castrum de Faberzano en 1222, Castrum de Fabersano en 1302, Faberganum en 1319, Ecclesia de Fabrezano en 1351, Faberzan en 1402, Farbesanum en 1228-1494, Fabresans en 1521, Fabressa, Fabreza, Fabretsa en 1537, Fabreza en 1538, Fabresan, en 1595. La prononciacion occitana es Fabrezà Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 131, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f223.item.texteImage , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [fabre'ʒa].
Fabresan vendriá d'un nom latin d'òme Fabricius, ambe'l sufixe -anum Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 280 (per los Féniés, que probable sègon Negre, de Fabericius Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 123).
Vilaroja la Cremada
Es una anciana parròquia del cossolat de Fabresan, del vocable de Sant Sarnin. Las fòrmas ancianas son : Villa Rubia cum ecclesia Sancti Saturnini en 859, Castrum Villaerubene..., ecclesia Sancti Saturnini de Villarubea en 1119, Villa Rubra en 1172, Castrum de Villa Rubea en 1272, Villa Rubea Lapanosa en 1298, Villa Rubea Sapanosa = Lapanosa en 1302, Villa Rubea Sapanosa en 1349, Villarubea Panoza en 1351, Villarubea Pannoza en 1377, Villa Rubra la Panoza en 1426, Vialaroga la Panora,...Vilaroga la Pannoza al sègle XIV, Vylha Roja la Cremada,... Villa Rogia la Pannosse en 1537, Villaroja..., Villaroja la Cremada en 1538, Villerouge la Panouse en 1666-69, Villerouge-Basse, Villerouge-Haute, église et cimetière (cadastre) Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 479-480, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f571.item.texteImage . 
Lo nom es semblable a Vilaroja de Termenés, villa Rubea en 1107 Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 722. Mès caldriá conéisser los eveniments istorics qu'explican lo determinant Cremada. L'autre determinant La Panosa (o Sa Panosa, ambe l'article « salat », vengut del demonstratiu latin ipsa, que l'abat Savartés coneis pas) es interpretat per Dauzat e Rostaing coma lo latin panus, pana, « cabelh de panicula, panís, panissa », ambe'l sufixe -osa Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 517, a Panouse (La) e non pas productritz de pan, de blat.
Parasòls
Parasòls (l'abat Savartés escriu Sant Laurenç de la Cabrerissa, mes la sola mencion actuala sus la mapa es dins Fabresan) es un ancian priorat del vocable de Sant Martin, unit a l'abadiá de La Grassa. Las fòrmas ancianas son : Sanctus Martinus de Palazol..., alos de Palasolel en 1119, Honor de Palazolet..., ecclesia Sancti Martini de Palazolet en 1125, Villa de Paladol en 1175, De Parasolio en 1426, Parazols entre 1228 e 1494, Parazols les Fabrezan en 1503, Al molly de Parazols en 1538, Fief de Parasols al sègle XVII, Parazols en 1781 Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 290, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f382.item.texteImage . 
Parasòls es le resultat de palatiolum (palatium ambe'l sufixe diminutiu latin -olum, per un sens de « pichon palais »). Véser Palatz, sense diminutiu, aquí tanben per designar un priorat. Le passatge de Palasòl a Parasòl es una dissimilacion. Le plural es de mal explicar. I a d'autres Parasòls dins l'Aude.

Istòria
Sus la comuna de Fabresan i a un masatge del nom de Vilaroja la Cremada (abans Vilaroja la Panosa , encara abans Villa Rubea). Fasiá partida de l'astrada província Narbonesa.
I a una glèisa del sègle IX amb de frescas.

Sus aquel masatge i a un palais de l'Edat Mejana, que uèi sonque ne demòra qu'una mièja paret e una arquièra.

E mai, dins los archius de la vila, existisson lo comte de Fabresan e lo senhor de Vilaroia, al sègle XVII.

Administracion

 Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Lesinhan de las Corbièras; es ara del canton de las Corbièras (canton de Fabresan abans lo 1èr de genièr de 2016) e Fabresan n'es lo burèu centralizator.

Demografia

 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

Economia
Viticultura: Corbièras e Corbièras Botenac

Lòcs e monuments
 Estatua en bronze de Charles Cros.
 Castèl de Vilaroja la Cremada

Personalitats ligadas a la comuna
 Charles Cros.

Véser tanben
 Comunas d'Aude

Ligams extèrnes
 Fabresan sul site de l'Insee

Referéncias

Corbièras
Categoria:Comuna d'Aude
Categoria:Comuna de Lengadòc