La Torre d'Òrb

La Torre (d'Òrb)https://www.oocities.org/toponimiaoccitana/34d.htmlhttps://books.google.com/books?id=YL0iAQAAIAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Torrenc (en francés La Tour-sur-Orb) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Lo gentilici es torrenc -enca.

Geografia
La comuna es situada al nord d'Erau, dins los cantons nauts d'Erau. Lo masatge es bastit prep del riu Òrb sus las "rufas".

Dempuèi 2013, la comuna es integrada dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.


 Perimètre del territòri 

Toponimia
La Torre
Al sègle XVIII, segon la mapa de Cassini, i aviá un luòc que se disiá Broussonhttps://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini sus una partida de l'emplaçament del vilatge actual. Frank R. Hamlin admet Brousson coma ancian nom del vilatge. L'origina del nom seriá un ancian castèl, lo de la tour de Patau al sègle XVIII, puslèu que lo castèl de Brousson. Torre, Tor ven del latin turremFrank R. Hamlin, Dictionnaire Topographique et Étymologique, Éditions du Beffroi e Études Héraultaises, 2000, p. 401. 

Per Brousson, las fòrmas ancianas son S. Petri de Bruculo en 1135 (error de lectura ?), pontem de Broszol en 1199, parrochia Beati Petri de Broszol en 1271, Brausson en 1866. Lo nom es escur e la tombada de -l es anormalaFrank R. Hamlin, Dictionnaire Topographique et Étymologique, Éditions du Beffroi e Études Héraultaises, 2000, p. 60. 

Òrb
Las fòrmas ancianas son : ὂ Ορβις (correccion de Οβρις) al primièr sègle après J-C (Estrabon), Orbis, al 1èr sègle ap. J-C (Pomponius Mela), Ορόβιος ποταμον , Orobus, al sègle IV-VI (Avienus, Ora maritima), flumen qui vocatur Orbus, Orbus en 788, ad Fontem Orbi en 837, fluvio Orbis en 969, fluvium Orbi en 1062, aqua que vocatur Orbis cap a 1095, in fluvio Orbo en 1132, fluvium de Orbo en 1137, mansi de Fontorb Alzaramenc en 1163, flumen Orbi en 1199, la ribiey[ra] d'Orp en 1376, Orbe en 1570, Orb en 1571, 1613, Orp en 1643, Orb R. en 1708, 1770-72 (mapa de Cassini), Orb en 1740-60, Orbe en 1740-60, 1771. Segon Frank R. Hamlin, a son epòca, pensava que Òrb veb d'un tèma idronimic preindoeuropèu *or(o)b-, de sens desconegutFrank R. Hamlin, Toponymie de l'Hérault, Dictionnaire Topographique et Étymologique, Éditions du Beffroi e Études Héraultaises, 2000, p. 275. 
Segon Delamarre, los gallics interpretavan l'afluent coma  « l'eretièr », orbios, d'un flume pus grand (mas justament, Òrb es afluent de cap de flume, çò que pausa problèma : benlèu que concebián Òrb coma afluent de Jaur, cors d'aiga abondós ?) Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 211 e 360Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2008, p. 242.

Boçagas
Veire a l'article

Clairac
Las fòrmas ancianas son : ecclesia de Clairaco, cap a 1156, ecclesia S. Saturnini de Clairaco en 1159-1161, ecclesia de Clairaco en 1182, minariis de Clairac en 1199, apud Claracum en 1278, de Clayraco en 1323, de Clairaco, al sègle XVI e en 1636, l'eglise de Clairac en 1740-60, Clairac en 1740-60 e en 1759, Clairac Succ. en 1770-1772 (mapa de Cassini)Frank R. Hamlin, Toponymie de l'Hérault, Dictionnaire Topographique et Étymologique, Éditions du Beffroi e Études Héraultaises, 2000, p. 119. 

Se l'origina es la meteissa que pels autres Clairac, lo nom ven d'un nom latin d'òme, Clarius, amb lo sufixe -acum Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 193Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 121, latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Clairac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Clarius.

Frank R. Hamlin presenta las causas autrament : Clairac ven del cognomen latin Clarus, amb lo sufixe -i-acum.

Frangolha
La prononciacion es [fraŋ'gujo] segon l'ALLOr https://www.etudesheraultaises.fr/wp-content/uploads/ael-art-2006-30-11-nouvelles-observations-toponymie-herault-frank-hamlin.pdf, [frã'gujo] segon Hamlin. Las fòrmas ancianas son : ecclesiam S. Mariae de Frangolia en 1135, parroquia de S. Maria de Frangoliano en 1143, S. Marie de Frangolano en 1153, 1216 e 1178, Fongoulle en 1622, l'eglise de Frangouille en 1740-1760, Frangouille en 1770-1772 (mapa de Cassini). Frangolha comprend doás partidas, Mas Dissol e Mas de l'Eglise (en francés). Segon Frank R. Hamlin, Frangolha ven del nom germanic d'òme Francolinus (citat per M.Th. Morlet), puèi lo sufixe germanic -inus foguèt remplaçat per lo sufixe latin -ianu(m) e l'accent reculèt aprèsFrank R. Hamlin, Toponymie de l'Hérault, Dictionnaire Topographique et Étymologique, Éditions du Beffroi e Études Héraultaises, 2000, p. 170. Puèi que parlar d'un sufixe latin -ian(um) es problematic, aquí esquematicament cossí se passèt l'evolucion : Francolinus > *Frangolino > *Frangoliano > *Frangolhano > *Frangolhan > *Frangolhà (cf. atestacion de 1135) > *Frangolhá > Frangolha (a l'entorn dels sègles XV-XVI).

Bovals
Las fòrmas ancianas son : in terminiis de Bobalibus et de Bobals en 1260, riparia de Bobalibus en 1279, vitalem de Bobalis en 1291, [le village] de Boubals en 1740-1760, Boubals en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon Hamlin, Bovals s'explica per l'occitan boal [seriá donc una varianta] « estable de buòus », del latin *bovalem, varianta de bovile(m)Frank R. Hamlin, Toponymie de l'Hérault, Dictionnaire Topographique et Étymologique, Éditions du Beffroi e Études Héraultaises, 2000, p. 50. 

Sant Ciç
La prononciacion es [san 'sis], non pas [san 'sist] (André Soutou). Las fòrmas ancianas son : S. Cirici de Bezeth [varianta : S. Urici de Bezet] en 1135, de S. Cyriaco en 1323, rector de S. Cirico en 1351, de S. Ciricio en 1361, de S. Sirico, a la fin del sègle XIV, S. Ciricii en 1396, prieur de Sainct Cist en 1571, 1590, S. Xis en 1622, St Sixt en 1636, St Cist Eglize en 1643, paroisse de S. Cist en 1664, [leglise] de St Xist en 1740-1760, S. Sixt en 1771, St Xist en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon Hamlin, lo càmbiament aparent de vocable (Ciric[o] > Cist, Sixt) vendriá per la casuda de la vocala iniciala e de l'r presenta dins lo nom de l'Edat MejanaFrank R. Hamlin, Toponymie de l'Hérault, Dictionnaire Topographique et Étymologique, Éditions du Beffroi e Études Héraultaises, 2000, p. 350. 

Verelhas
Las fòrmas ancianas son : Vallelias cap a 972, Rector de Valheliis en 1323, le village de Vereille en 1740-1760, Vereille en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon Hamlin, Verelhas ven del latin vallilia, >  *valelha, « val pichona », amb dissimilacion -l-lh > -r-lh [e una assimilacion vocalica *Var- > Ver-] en maiFrank R. Hamlin, Toponymie de l'Hérault, Dictionnaire Topographique et Étymologique, Éditions du Beffroi e Études Héraultaises, 2000, p. 413. Puslèu que vallilia, lo tipe vallicula(s), atestat, sembla preferable. Lo sens es de « pichonas espandidas de tèrras alluvialas, situadas dins de fons »Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, p. 240, per Valelhas. Verelhas, anciana parròquia, es dins la ribièira d'Òrb, a 150 m del flume.

Senegrà
La prononciacion es [sene'grα].
Las fòrmas ancianas son : Guillelmi de Senegra en 1199, mazage de Senegra en 1664, Senegra en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon Hamlin, l'etimologia es escuraFrank R. Hamlin, Toponymie de l'Hérault, Dictionnaire Topographique et Étymologique, Éditions du Beffroi e Études Héraultaises, 2000, p. 380.

 Masatges 
 Bobals
 Lo Bosquet de la balma
 Boçaga(s)
 Clairac
 Frangolha, amb per gentilici frangolhard -ardahttps://books.google.com/books?id=YL0iAQAAIAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Frangolha
 Lo mas blanc
 La plana
 Las rufas
 Sant Ciç
 Senegrà, amb per gentilici sanegròl -òlahttps://books.google.com/books?id=YL0iAQAAIAAJ&focus=searchwithinvolume&q=S%C3%A9n%C3%A9gra
 Vèrèlhas

 Istòria 
 En l'an II, se creèt una comuna de Camplong (Camplong, dins l'Ancian Regime, fasiá partida de la comunautat de Boçagas), destacada de Boçagas; Sant Estève de Murçan, Estrechors, Sant Martin de Clemençan (auèi dins Lo Bosquet d'Òrb) e Graisseçac foguèron estacadas a Camplong. Dins la seguida, en 1844, Sant Martin de Clemençan faguèt partida de la comuna novèla del Sant Martin d'Òrb, que venguèt Lo Bosquet d'Òrb en 1881; puèi en 1859, Graisseçac venguèt comuna, atal coma Sant Estève d'Estrechós en 1900.
 Pauc a pauc, al sègle XIX, la partida de la comuna situada dins la val d'Òrb prenguèt mai d'importància, mai que mai lo masatge de La Tor, e Boçagas pas tant. Amb las dificultats de comunicacion, aquela partida de la comuna demandèt a se separar de Boçagas. En 1884, lo capluòc de la comuna foguèt desplaçat a la Tor e lo nom de la comuna foguèt tanben cambiat, per venir oficialament en francés La Tour-sur-Orb (B.L. 1884, XXVIII-182). Lo mescòrdi entre las doás partidas de la comuna s'aprigondiguèt, a tal punt que Boçagas e Clairac demandèron a venir una comuna separada, çò que lo Conselh General d'Erau acordèt en 1904, sense realizacion efectiva pr'aquò.

 Administracion 

 Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Bedarius; es ara del canton de Clarmont d'Erau.

 Demografia 
Es l'evolucion demografica de Boçagas, puèi de La Torre d'Òrb' après 1884. Al sègle XIX, i a de mancas.

 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

Luòcs e monuments
 Lo pont medieval de Miranda sus Òrb.
 Lo masatge de Boçagas es estat bastit entre los sègles XII e XVII. Se pòdon encara veire los dos castèls medievals, las doas glèisas, los barris, e qualques ostals vièlhs. 
 lo clastre de Sant Ciç.
 lo pont de camin de fer.
 lo caucinièr vièlh, qu'es encartat als monuments istorials.
 Lo castèl dels abats de Jaucèls.
 La capèla  Sant Pèire de Brosson.
 La glèisa de Santa Maria de Frangolha
 La glèisa de Sant Saturnin de Clairac
 La glèisa de la Trinitat

Galariá

 Personalitats ligadas amb la comuna 

 Véser tanben 
 Comunas d'Erau

 Ligams extèrnes 

 Nòtas e referéncias 

Categoria:Comuna d'Erau
Categoria:Comuna de Lengadòc