Gardiòl

Lo gardiòl es lo parlar occitan vivaroaupenc de La Gàrdia (Guardia Piemontese en italian), en Calàbria (Itàlia).Gerard Ligozat. A nòstre biais. Apprendre le vivaro-alpin. Yoran. 2020. ISBN 978-2-36747-071-9.
La populacion de La Gàrdia es arribada de las Valadas Occitanas dau Piemont au sègle XIV, quand fugissiá las persecucions contra los Valdés.

En 2007, pel lingüista Fiorenzo Toso, i aviá 340 locutors de gardiòl sus los 1 860 demorants, los autres parlavan italian estandard, o calabrésFiorenzo Toso, Le Minoranze Linguistiche in Italia, ed. Il Mulino, 2008 paja 141.

 Exemple de texte 
Tèxte tirat del metòde de G. Ligozat.

A La Gàrdia l’antica pòrta granda (pòrta dal sang) ilh recòrda fait brut, fòrse, en part, inventat. Un fait dei mai brut al vai sochèd ‘o 11 de junh 1561 a Montalto Uffungo aont otanta-uèch Valdés ilh van èsser massat a chavon dal schalier de la guieisa de Sant Fransisc de Paola.

Un testimone al vai scriu dins una letra ‘o fait brut:  ‘o bòia, stachaa una faissa sus lhi uèlh dal condamnat, ab ‘o cotèll al lhi talha ‘o gargaròt, al lhi cacha la faissa, e ainan un autre.

‘O deman ilh van talha lhi cadàver, ilh lhi van tapa sus lhi carre e ilh lhi van empinge sus lhi arbre, per mai  ò mens trenta-shèis milhe long la straa per Castrovillari. ‘O 28 de junh, sus la plaça de Cosenza, lhi autre Valdés ilh van èsser cuvèrt de piche e iars coma tòrche. Gabriele Pepe, dins Il Ponte – setembre/otróeve 1950, al a pas dóbie: « La vai èsser una crochata vèra, ab tot lhi mal de le crochate: destruccion de país entíer, fúec, massacre colectiu, impicajon, confiscacion, vinhe destrote. » En tot 2000 Valdés de La Gàrdia, Montalto Uffugo e San Sisto ilh van èsser massat; 1600 ilh van èsser empresonat ò mandat sus le galère.

 Le gardiol comparat au nòrd-occitan e aus autras lengas romanas 
 latin  portugués  espanhòl  francés  catalan  nòrd-occitan  gardiòl  sarde  italian  friolan  ladin (Nones)  romanésclavemchavellave/claveclef/cléclauclau/clhauquiaucrae/craichiaveclâf claucheie noctem noitenochenuitnitnueit/nuechnuèitnotte/nottinottegnotnotnoaptecantarecantarcantarchantercantarchantarchantarcantare/cantaicantarecjantâciantarcântacapramcabracabrachèvrecabrachabra chabracabra/crabacapracjavreciauracaprălinguam língualengualanguellengualengallengalimba/lingualingualenghelengalimbăplateampraçaplazaplaceplaçaplaça/plhaçapiaçapratha/pratzapiazzaplaceplazapiaţăpontempontepuente   pontpontpònt/pont pòntponte/pontipontepuintpòntpunteecclesiam (basilicam)igrejaiglesiaégliseesglésiagleia/gleisaguieisacreja/cresiachiesaglesieglesiabisericăcaseus  lat.vulg. formaticumqueijoquesofromage formatge formatge/fromatgecasecasuformaggio/cacioformadiformaibrânză/caş

Caracteristicas
Prononciacion

a : [a]

a finau : [ə] o mut

e davant una consona nasala deven : [ə] o s'accentua : [ʏ]

é : pòt far [ɛ], Valdés : [val'dɛ]

i : s'accentua o non per e se cambiar en [ə], vichinat : [vəʧənɛ]

ò : [ɔ] mas pòt maitot far [œ], ròsa : ['rœzə]

u : [ʏ] e non [y] coma dins los autres dialectes occitans, una : [ʏna]

uè : [œ], uèlh : [jœʎ]

ll, especific au gardiòl, fai [ɖ], coma los l iniciau, davant una vocala tonica, castell : [caʃtɛɖ:], lenga : [ɖ:ʏŋgə]

sh : [ʃ] coma en gascon

 los pluraus

Lo s ne marca pas los pluriaus (ni la conjugason).

Plurau masculin : non escrit : 'o jíec (lo juòc), lhi jíec

Plurau fiminin en e : la montanha, le montanhe

Conjugason

Verbo chantar (verbe cantar) al present

Me chanto

Tu tu chanta

Èll al chanta / Ilh ilh chanta

Nos chantèm

Vos chantètz

Lor ilh chantan

 Réferenças 

 Ligam extèrne 
A auvir : http://www.youtube.com/watch?v=QSRY9GIMTzI

Categoria:Lenga occitana