Asilha lo Comtal

Asilha lo Comtal, ancianament Asilhan lo Comtalfòrmas ancianas o Asilha (Azille en francés) es una comuna lengadociana de Menerbés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

 Geografia 
Comuna del Menerbés situada al pè de la Montanha Negra dins l'AOC Vin del país de las Costièras de Peiriac.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.

Toponimia
Las fòrmas ancianas son In villa Asiliano Superiore territorii Narbonensis en 878; Azilianum en 1120; Asellanum en 1177; Sanctus Andreas de Asilhano en 1228; Asillianum Magnum en 1234; Azilhan lo Comtal en 1355; Azilha lo Comtal en 1381; Asilan lo Contal al sègle XIV; Arilhan en 1406; Azilha en 1408; Asillan en 1528; Azille le Comtal en Minervois en 1582; Auxilianum, Comitatus titulo en 1587; Azilhan le Contal en 1589; Asille en 1591; Azillie en 1595; Azilan en 1595; Azillan le Comtal en 1639; Azille al sègle XVIII; etc. La prononciacion es Azilho (grafia de l'abat Savartés) Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 17, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f109.item.texteImage , doncas [a'ziʎɔ].
Asilha ven d'un nom latin d'òme, Acilius, ambe'l sufixe -anum (Acilianus pres absoludament segon los Féniés, que copian Negre). L'accent a reculat Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 43Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 128 (Asilhan > Asilha), coma sovent dins l'airal e la marca del reculament dins los tèxtes data del sègle XVI (mès benlèu que comencèt abans), çò que se remarca tanben dins plan de cases semblables. Asilha èra una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Acilius. La mencion -lo Comtal sembla pas mai en usatge, mès garda sa valor valorizanta per la comuna.
Sant Andrieu d'Asilha
Es una anciana glèisa parroquiala, ara suprimida. Las fòrmas ancianas son Ecclesia Sancti Andree de Azillano en 1119, Esglise parochielle Sainct André d'Azillan en 1639, Quartier, porte, fontaine de Saint-Andrieu (cadastre), etc Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 367, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f459.item.texteImage .
Sant Andrieu representa probablament l'apòstol, mes i a tanben d'autres sants.
Sant Estève de Terçan
Es un ancian priorat. Las fòrmas ancianas son Rector de Terciano en 1351, Ecclesia Sancti Stephani de Treiciano en 1360, Annexa de Magdalena, alias ecclesia de Sancto Stephano de Tersans en 1404, Sainct Estienne de Tersan en 1184-1639, Saint Étienne de Tressan en 1706, Saint Étienne en 1781, Tertia entre 1326 e lo sègle XVIII, Terssan (cadastre). L'abat Savartés precisa qu'es una localitat despareguda e fornís d'autras atestacions : Trencianum en 1263, Trucan en 1216-1589 Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 383, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f475.item.texteImage Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 443, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f535.item.texteImage .
Un nom latin d'òme es seguit del sufixe -anum. Segon las atestacions, poiriá èsser Tertius (Terciano, Tersan, etc) o Terentius (Trencianum, Tressan, etc). Cossí que siá, Terçan (se lo nom es aqueste, perqué sembla remplaçat per Vaissièra) es un nom de proprietat galloromana. Demòra una glèisa preromanica (sègle X) e romanica (sègle XII).
Joaras (nom supausat)
Ara, i a *Joaras le Vièlh, le lac de Joaras (ancianament estanh), d'installacions toristicas, mai que mai sus la comuna d'Olms.
Joaras es una anciana comunautat e un ancian priorat del vocable de Sant Pèire. Las fòrmas ancianas son Villa de Aihoaras en 1110, Ecclesia S. Petri de Naigras en 1119, De Najoaras en 1119, Castrum Adjouaras en 1135, Villa de Majoarras en 1215, Ecclesia de Joarris en 1351, Joaras al sègle XIV, S. Petrus de Majoras en 1228-1494, Villa de Noaiarcis..., Noaieriis en 1228-1494, Nazoaras en 1228-1494, De Nozoaras de 1282 al sègle XV, De Najoharas en 1521, Joarras en 1536, Chasteau de Jouares en 1584, Esglise parochielle Sainct Pierre de Jouarres en 1639, Jouars en 1503-1680Abbé Sabarthès, Dictionnaire topographique du département de l'Aude, 1912, p. 186, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f278.item.texteImage .
Es un nom diferent de Jouarre, qu'es un diuo-duron, format de diuo (del dieu, donc sacrat) e duron (mercat claus, barrat, donc en general « enclaus », benlèu vilatge fortificat, borg)Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 138 e 48, a alto-duron, pr'amor de la sillaba iniciala de las fòrmas pus ancianas e tanben per la finala en -a. La primièra sillaba es estada eliminada (aferèsi), benlèu per confusion ambe l'apellacion onorifica femenina na o puslèu en dos tempses (n confonduda ambe la fin de en, puèi a confondut ambe la preposicion). Sembla que l'èrra siá simpla, en tot cas al començament (ara ?).

 Istòria 
A Asilha se trapan de rèstas de las civilizacions de la preïstòria fins a uèi; las tombas per incinerar de l'Edat del Fèrre, (musèu d'Olonzac), la fòrt bèla villa romana de la serrada de Bilherin, que l'estatua del satir Marsias es expausada al Musèu Arqueologic de Narbona, la recenta descobèrta d'una necropòli visigòta.

A l'Edat Mejana, Asilha èra una de las vilas pus grandas de l'archidiocèsi de Narbona.

Sant Julian foguèt lo sèti de l'archipreirat de Menerbés. Al sègle XIV venguèt Asilhan lo Comtal fins al sègle XVI. Vila liura, foguèt administrada per los seus cònsols elegits.

Al començament del sègle XIII, Asilha coneguèt lo catarisme amb un ostal dels Perfèits. En 1289, Eustache de Lévis fondèt, o restaurèt, lo convent dels franciscans fòra los barris. En 1331, sa filha fondèt dins los barris l'Abadiá Reiala de Santa Clara.

La creacion dels departaments faguèt abandonar dos camins importants que passava a Asilha (véser la mapa de Cassini), lo que menava a Lonzac en venent de Rius de Menerbés e tanben faguèt pèrdre d'importància al qu'anava a Asilhanet. Asilha pèrdet aital son ròtle de caireforc e l'essencial de la circulacion generala passa per la D 11 Carcassona-Besièrs e per un camin novèl que s'embranca sus ela, La Redòrta-Rius.
Çaquelà, a la fin del sègle XIX, amb l'arribada del tren (linha de Mos a Caunas de Menerbés), lo comèrci e l'industria se desvolopèron per un briu. Empacha pas que, sense tornar a l'Edat Mejana, al sègle XIX, Asilha rivalizava ambe Rius, ara La Redòrta es puslèu pus importanta per la populacion e lo nombre d'emplecs (font : INSEE, comparason). Anciana vila, probablament segonda dins la diocèsi darrèr Narbona, Asilha es venguda un vilatge.

Administracion

 Demografia 

 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

 Economia 
Viticultura: Corbièras

 Lòcs e monuments 

 La glèisa parroquiala de Sant Julian e Santa Basilissa : la glèisa data del sègle XIV (monument istoric). Es d'estil gotic meridional amb nau unica larga.
 Sant Estève de Terçan a Vaissièra :''' Glèisa preromanica
 La font Sant Andrieu: giscla dins un edicul gotic del sègle XIV.
 L'Abadiá Reiala de Santa Clara: que se'n pòt veire las rèstas sus la plaça de la glèisa.
 Lo Convent dels Cordelièrs : destruit
 Los barris de l'Edat Mejana : qualques partidas visiblas.
 La cava de Joaras e lo castèl viticòla d'estil neorenaissença, a Floris.
 Restanca de Joana 

Personalitats ligadas a la comuna
 L'abat Antòni Savartés, nascut a Asilha en 1854, archivista e istorian d'Aude.
 Francois Sangalli, internacional de rugbi de XV.

Véser tanben
 Comunas d'Aude

Ligams extèrnes
 Asilha sul site de l'Insee

Nòtas

Categoria:Comuna de Menerbés
Categoria:Comuna d'Aude
Categoria:Comuna de Lengadòc