Litre

Lo litre (simbòls: l o ben L, letra èla en minuscula o en majuscula, a vegadas ℓ) es dempuèi 1964 un nom especial per lo decimètre cubic (simbòl: dm) segon la decision presa per la 12 Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras (CGPM). L'unitat de volum del Sistèma Internacional d'Unitats (SI) es lo mètre cubic (simbòl: m); lo litre equival a un milen de mètre cubic. Lo simbòl L foguèt adoptat en 1979 per la 16 Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras e es recomandat per evitar de confusions amb la chifra 1.

Es pas una unitat del Sistèma Internacional, mas lo SI n'accèpta l'usatge tot en recomandant l'utilizacion de las unitats del SI Los  e las  son d'exemples d'autras unitats que son pas del SI mas acceptadas pel aquel  http://www.bipm.fr/utils/common/pdf/si_brochure_8_en.pdf Burèu Internacional dels Peses e Mesuras, 2006, e es una unitat fòrça utilizada dins la vida quotidiana mas es pas recomandada dins lo camp de la sciéncia.

L'etimologia de l'unitat deriva d'una antica unitat de volum francesa, lo litron, via l'unitat medievala litra (en latin). Aquela darrièra ven al meteis temps d'una unitat grèga de gaireben 16 onças. Lo sistèma metric francés prenguèt lo litre per unitat de basa   The words of mathematics: an etymological dictionary of mathematical terms used in English de Steven Schwartzman, 1994, ed MAA, ISBN 0-88385-511-9

 Istòria 


L'origina del litre se tròba dins lo procèssus d'unificacion de las mesuras de la Revolucion Francesa, decidit per l'Assemblada Constituenta de 1791 per resòlvre lo problèma de la diversitat de las mesuras dins lo reialme. Lo litre apareis pel primièr còp amb la mesura de la capacitat dins la lei del 18 germinal de l'an III Décret relatif aux poids et aux mesures 7 d'abril de 1795 (7 d'abril de 1795) definit en foncion del mètreLo tèxte original èra: "Litre, la mesure de capacité, tant pour les liquides que pour les matières sèches, dont la contenance sera celle du cube de la dixième partie du mètre.", lo litre se definís coma .

En 1879 lo Comitat Internacional dels Peses e Mesuras adoptèt lo litre e son simbòl l minuscula BIPM:Unitats que son pas del SI mas acceptadas per èsser utilizadas. En 1901, la tresena Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras tornèt definir lo litre coma , çò que vòl dire: aiga pura a  e una temperatura un pauc superiora a Definicion del litre a la Resolucion numèro 1 de la 3 reünion de la CGPM en 1901.. Lo litre, segon aquela definicion, equivaliá a 1,000028 (inicialament 1,000027). Pus tard s'especifiquèt pel punt de referéncia que la densitat maximala de l'aiga èra a  atal la massa volumica de l'aiga pura es leugièrament inferiora a 1,0000 kg/l.

Un dels scientifics que provèt los desviaments de la mesura del litre foguèt lo fisician Charles Édouard Guillaume, Enciclopedia Universala Illustrada, ed Espasa-Calpe, S.A, 1920 que en 1904 provarà experimentalament que la densitat de l'aiga a  èra de 1,000028 dm 1904 and all that, de J. L. Heilbron e W. F. Bynum, ed Nature, International weekly journal of science. Finalament, a causa de la complexitat de la definicion del litre, en 1964 se tornèt utilizar la definicion de 1793, de la 12 CGPMResolucion numèro 6 de la 12 reunion de la CGPM de 1964 constatant en 1960 qu'aviá una diferéncia de 28 milionens a respècte del decimètre cubicResolucion numèro 13 de la 11 reünion de la CGPM de 1960, lo litre venguèt pas pus qu'un nom especial pel decimètre cubic.

En 1979, la 16 CGPM decidiguèt l'utilizacion tant de la l minuscula coma la L majuscula per evitar las confusions entre la l e lo nombre 1Resolucion numèro 6 de la 16 reünion de la CGPM de 1979 o amb la letra "i" majuscula, amb l'indicacion que dins lo futur restarà pas pus qu'un dels dos simbòls. A l'ora d'ara, los dos simbòls existisson encara. Abans 1979, lo simbòl ℓ (U+2113), venguèt familiar dins qualques païses; per exemple, èra recomandat per la publicacion M33 de la South African Bureau of Standards. Aquel simbòl se pòt trobar encara dins de païses de lenga anglesa e son usatge encara es acceptat en Japon e dins la Corèa del Sud. De païses (coma Canadà) recomandavan utilitzar la minuscula ℓ totjorn quand es possible o per defaut (totjorn per evitar la confusion possibla amb lo numeral 1). La 16 Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras, rendèt possible l'usatge dels dos simbòls. La L majuscula es aquela que s'utiliza en practica, daissant relegada la ℓ minuscula als puristas. En 1990, lo Burèu dels Peses e Mesuras considerèt prematurada l'eliminacion d'un dels dos simbòls.

 Multiples 

Al litre s'aplican los prefixes del Sistèma Internacional d'Unitats; lo pus utilizat es lo millilitre qu'equival a la milena partida d'un litre. Notar que los pus utilizats son marcats en negreta.

 Multiple Nom Simbòls Volum equivalent Multiple Nom Simbòls Volum equivalent 10 L  litre  l (ℓ) L   dm³ decimètre cubic     10 L  decalitre  dal daL   10 L  decilitre dl  dL   10 L  ectolitre hl  hL   10 L  centilitre cl  cL   10 L  quilolitre kl  kL m³ mètre cubic 10 L  millilitre ml  mL cm³ centimètre cubic 10 L  megalitre  Ml ML dam³ decametre cubic 10 L  microlitre µl  µL mm³ millimetre cubic 10 L  gigalitre  Gl GL hm³ ectomètre cubic 10 L  nanolitre  nl nL 106 µm³ 1 milion de micromètres cubics 10 L  teralitre  Tl TL km³ quilomètre cubic 10 L  picolitre  pl pL 103 µm³ 1 milièr de micromètres cubics 10 L  petalitre  Pl PL 103 km³ 1 milièr de quilomètres cubics 10 L  femtolitre  fl fL µm³ micromètre cubic 10 L  exalitre  El  EL 106 km³ 1 milion de quilomètres cubics 10 L  attolitre  al aL 106 nm³ 1 milion nanomètres cubics 10 L  zettalitre  Zl ZL Mm³ megamètre cubic 10 L  zeptolitre  zl zL 103 nm³ 1 milièr de nanomètres cubics 10 L  iottalitre  Yl YL 103 Mm³ 1 milièr de megamètres cubics 10 L  ioctolitre  yl yL nm³ nanomètre cubic

 Conversions fòra del Sistèma Internacional d'Unitats 

 Sistèma Convencional Estatsunidenc 

Unitat metrica Valor aproximativa Unitat non metrica Sistèma Unitat non metrica Equivalent metric1 L ≈ 0,87987699 quart Imperial 1 quart≡ 1,1365225 L1 L ≈ 1,056688 quart fluid U.S. 1 quart fluid≡ 0,946352946 L1 L ≈ 1,75975326 pinta Imperial 1 pinta≡ 0,56826125 L1 L ≈ 2,11337641pintas fluidas U.S. 1 pinta fluida≡ 0,473176473 L1 L ≈ 0,2641720523galon liquid U.S. 1 galon liquid≡ 3,785411784 L1 L ≈ 0,21997 galon Imperial 1 galon≡ 4,54609 L1 L ≈ 0,0353146667 pè cubic 1 pè cubic≡ 28,316846592 L1 L ≈ 61,0237441 poce cubic 1 poce cubic≡ 0,01638706 L1 L ≈ 33,8140  onça fluida convencionala  U.S. 1 onça fluida convencionala≡ 29,5735295625 mL1 L ≈ 35,1950  onça fluida  Imperial  1 onça fluida≡ 28,4130625 mLVejatz tanben Unitats Imperialas e Sistèma Convencional Estatsunidenc

 Relacion amb lo litron 

Lo litron es una anciana unitat francesa de volum, que serviguèt per mesurar los grans. D'aquela unitat se deriva etimologicament lo nom del litre. Lo volum d'un litron es equivalent a  Granda Enciclopedia Larousse, ed Planeta, Barcelona, 1967 ISBN 84-320-2036-2 Anticas Unitats: Volum, ed pixiland.info http://pixiland.info/pl.page08e.htm

 Equivaléncias aproximativas de mesuras de cosina 


 Un culhièr de cafè: 5 ml
 Un culhièr de dessèrt: 10 ml
 Un culhièr de sopa: 15 ml

 Etiquetatge de volums dels fluids 

Dins la majoritat de las begudas, suls botelhons destinats al consumidor final i a d'etiquetas que balhan la quantitat totala del volum contengut.

 Utilizacion del litre per mesurar de volums non liquids 

Lo pus abitual es d'utilizar lo litre per mesurar los volums dels liquids (aiga, vin, òli, etc.) tanben per indicar la capacitat de:
 Bombonas de gas.
 Motors: Se mesura lo volum en litres ont se desplaçan totes los pistons.
 Frigorifics: Sa capacitat se sòl exprimir en litres.
 Forn microondas: Un forn microondas de 20 litres.
 Sac d'espatlas: De 25 litres, de 40 litres fins a 50. 

 Annèxas 

 Ligams intèrnes 

 Barril (unitat)
 Galon (Gal.)
 Pinta
 Quilograma
 Onça liquida (fl.oz.)

 Bibliografia 

 Nòtas e referéncias 

Categoria:Unitat de volum