Arangòssa

ArangòssaTop'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana. o ArengòssaToponimia Occitana (Institut d'Estudis Occitans) : IEO_BdTopoc : http://bdtopoc.org (; Arengosse en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

 Geografia 
Comuna situada dens la forêt de las Lanas suus Bez.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.

Toponimia
Arengòssa
La prononciacion qu'ei [aɾəŋ'gɔsə]. Las fòrmas ancianas que son : Sancta Maria de Arangossa, en latin, au sègle XI-XII, Arengosse en 1437, 1638, 1647, 1714 e 1733Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour, ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 37.
Segon Dauzat, Arengòssa que vien deu nom aquitan d'òmi Aris, dab un sufixe, probablament -encum (véder Ardengòst) e lo sufixe aquitanic -ossum Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 26. Negre e Astor disen pas arren.
Bénédicte Boyrie-Fénié que tròba lo montatge de Dauzat un chic complicat. Arengòssa qu'ei probablament un toponime preindoeuropèu, aquitanic. Que pòden supausar l'idronime Aran e goitz, derivat toponimic de goi « haut ». Arengòssa que seré atau « ensús de la coma », com benlhèu Arranguisse (comuna de Senta Maria de Gòssa) e Aranco (de *aran-goien, dab un sens près d'Arengòssa) .
J-B Orpustan que cita un ostau nòble medievau de Garrüze (Garris) deu nom d'Arangoitz (arangoys en 1365) e qu'explica goiz que significa « matin » tanben en basco; qu'explica goiz ei present dens Irigoiz e dens lo nom d'ostaus d'Ossés plaçadas seu costat orientau de la vath; que deduseish la possibilitat d'un sens « vila, vath virada cap a l'èst » o « vila hauta » . Arengòssa qu'ei sus un planèr qui ei ensús d'ua coma situada au nòrd e qui devara doçament cap a l'oèst : lo prumèr sens hornit per Orpustan qu'ei improbable. 
Qu'ei un toponime hòrt ancian e lo sens qu'ei benlhèu mausegur. La fòrma actuau despuish le sègle XV que s'explica probablament per l'aflaquiment de la pretonica, çò qui hè B. Boyrie-Fénié e s'autoriza a restablir contra la fòrma orau, la fonologia e las fòrmas ancianas lo a de l'etime probable aran .

Besaudun
Xavièr Ravier que cita fòrmas ancianas devudas a Jòrge Millardet : Iohanne d'Armentiu, parrochiano de Besauduno en 1363, lo barat qui ba per le coste de le grant plasse de Besaudun en 1444. Besaudun qu'èra benlhèu ligat a cèltas bois (boii en latin). Lo nom qu'ei probablament identic a BesalúXavier Ravier, Toponymes en dunu(m) dans le domaine aquitano-gascon et configurations géo-dialectales modernes, Via Domitia 20-21, 1978, Toulouse, p. 123 e 131. Delamarre cita pas Besalú, mes explica los noms de tipe Besaudun per bettialo-dūnon (dūnon = hortalessa), la hortalessa de *Bettialos (inatestat)Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 77, 287 e 329.

 Istòria 
Que i a au sud de la comuna, a 2,3 km deu borg, près de l'ostau Morèu (Mourèou en francés), un lòc deu nom de Bézaudun, enqüèra escrit sus las mapas de las annadas 50. Lo nom qu'ei clarament celtic e qu'an trobat materiau antic e de la Hauta Edat Mejana a l'entorn. Qu'èra ua senhoria e ua parròpia, Sancta Maria de Besauduno, atestada tanlèu lo sègle XI. La mapa de Cassini l'escriu dab los caractèrs utilizats per ua parròpia https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini cercar enter Arengosse e Villenave A la Revolucion, Besaudun que vadó un simple quartièr d'Arengòssa e que desmontèn la glèisa D. Vignaud, ''Arengosse : l'occupation antique de Bézaudun PDF.

 Administracion 

 Demografia 

Lòcs e monuments
 Castèth de Castillon d'estila Loís XIII, l'un des plus célèbres de las Lanas par sa noblesse, entouré d'un immense parc e de son jardin à la francesa.

Personalitats ligadas dab la comuna
 Pierre Ismert

Véder tanben
 Comunas de las Lanas

Ligams extèrnes
 Arangòssa sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
 Arangòssa sus lo sit de l'Insee

Nòtas

Categoria:Comuna de las Lanas
Categoria:Lanas
Categoria:Comuna de Gasconha