Ligüers (Gironda)

Ligüers (nom a verificar) o Liguer (grafia fonologica e prudenta au còp) (Ligueux en francés) es una comuna occitana d'Agenés https://web.archive.org/web/20161115015531/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b77101733/f1.item.zoom, dens la region istorica de Guiana, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.

 Perimètre deu territòri 

Toponimia
La prononciacion observada es [li'ge] (dins lo parlar [-e] en finala pòt representar un -è etimologic tanplan coma un -e); la prononciacion (probablament pas observada sus plaça) qu'es citada per Bénédicte Boyrie-Fénié es [li'gø]]. Mes un locutor naturau de Margairon (comuna confrontanta), nascut en 1931 pronóncia [li'gɛw] (metatèsi a partir d'un [ligy'ɛ] supausat o fòrma influenciada per la grafia)  enquèsta J.P. Sivadon
Las fòrmas ancianas son Luguriensis abbatissa, en 1126-1183, en latin, Lugurii (universus ~ conventus), en 1126-1183, en latin, Ligurd, en 1190-1191, en occitan. Totas las atestacions venen deu cartulari de La Seuva Majora Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 195-196. Lo canonge Durengues cita le pouillé (l'inventari deus bens eclesiastics de la diocèsi) de Valeri en 1520 : In archipresbyteratu Vesalmensi : Prior de Lignerio, rector ejusdem, de Cluzello et Sancti Pardulphi, çò que demanda d'explicacions : Lo Clusèu correspond a La Roquilha, Liguers èra un priorat de l'abadiá perigòrda deu meteis nom https://archive.org/stream/pouillhistoriq00dure#page/536/mode/2up e i a pas de Sent Pardó a l'entorn, mès i a benlèu una identitat entre Sent Pardó e Sent Marçau; enfin Lignerio deuriá se lugir Liguerio. La meteissa error se tròba sus la mapa de Cassini, qu'escriu Ligneaux https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini !

Dauzat e Rostaing interprètan lo nom, emb un certan dobte, coma format d'un nom gallés d'òme, Luco, o Luggo-, e deu gallés ialo, que traduisen per « camp » Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 403, a Ligueil (seriá puslèu « clarièra » puèi « vilatge »). Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, usa tanben de -ó-ialo . Pus recentament, Xavier Delamarre, que se supausa, coneis pas las fòrmas ancianas, prepausa tanben un lugu-ialon. Mes las fòrmas ancianas s'i opausan, e tanben l'exemple de la finala de Pinuelh, autentic -ó-ialo situat a quauques km.
Lo nom es a comparar emb un autre Ligueux, que probable li donèt son nom, lo deu Perigòrd (de Ligurio en 1115), que segon B. Boyrie-Fénié seriá prononciat [li'gø]. Mes, contràriament a aquelas afirmacions, vengudas de B. Boyrie-Fénié e de Joan Ros, citat per la precedenta, lo siti departamental Le nom occitan des communes du Périgord dona [liː’gʏ] coma prononciacion deu Ligueux de Perigòrd https://web.archive.org/web/20171219231307/http://communes-oc.cg24.fr/cantons/savignac-les-eglises/LIGUEUX.htm. Fau precisar que B. Boyrie-Fénié, qu'evòca una « zòna lengadociana fòrt francizada », coneis pas la fòrma orala deu Ligueux girondin e supausa qu'es la meteissa que la de son omonime. Justament, una fòrma tonica modèrna en [-ø-] supausariá un ancian ò dubèrt tonic e non pas -u- [y] (de las fòrmas ancianas deus dos toponimes) nimai un -o- barrat (vengut adara [u], evolucion normala d'un Ligurius ipotetic, que se diftonga pas en -uè- > [-ø-] )Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 195-196. E lo problèma es pauc diferent emb la prononciacion [li'ge]. L'origina deus dos toponimes demòra a descobrir.

L'escritura Ligüers, causida per B. Boyrie-Fénié, pausa deus problèmas de descodatge sense grafia fonetica aponduda e l'-s finala apareis enluec dins las atestacions, ni dins la fòrma orala. La prononciacion [li'gé], compte tengut de las atestacions ancianas que compòrtan una -r, se pòt pas escriure Ligué. I a quatre possibilitats : Liguer, Liguèr (pas de diferéncia de prononciacion), Liguuer e Liguuèr. Coma cada toponime a coneissut son istòria pròpia pendent de sègles, la fòrma orala e la fòrma grafica deu vilatge agenés e las deu vilatge perigòrd son pas necessàriament semblablas.

Autres luecs dins la comuna
 Saint-Martial (en francés). Responsa espontanèa d'un informator : Sint Marsial, responsa corregida sus suggestion e mantenguda : Sint Marçau [mar'saw]. En Agenés, sent es sovent articulat coma sint, çò que la grafia consèrva pas; la fòrma escrita es donc Sent Marçau. Lo canonge Durengues escriu : L'église de Saint-Pardon, ou de Saint-Marson, comme écrit Nicolas de Villars [avesque d'Agen entre 1588 e 1608], a été rasée par les huguenots https://archive.org/stream/pouillhistoriq00dure#page/536/mode/2up. Coma lo prelat deviá saber que i a pas de Sent Marçon, son expression deviá èstre una badinada, qu'a un sol sens possible : la glèisa dispareguda deviá èstre consacrada aus dos sents lemosins au còp. 
 Les Eymeries (en francés) : [ləzɛjmə'ri], grafiat Los Aimerics (o Les Aimerics, estant que lo parlar confond los e las en les, prononciat [ləs], [ləz] e [lɛj]/[lej] segon lo contèxte)

 Istòria 
Liguer èra un priorat de l'abadiá perigòrda de Ligüers (nom a verificar), que probable li donèt son nom. Quasi tots los abitants èran protestants au sègle XVI https://archive.org/stream/pouillhistoriq00dure#page/536/mode/2up

 Administracion 

 Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Senta Fe la Granda; es adara deu canton deu Reulés e las Bastidas. L'intercomunalitat es la Communauté de communes du pays Foyen.

 Demografia 

 En 1793, la municipalitat es Sainte Foy, Appelles, Ligueux, Pineuilh, La Roquille, Saint André, Saint Avit, Saint Nazaire, Saint Philippe et Thoumeyragues (en francés)http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=19542, donc en occitan Senta Fe la Granda, Apèla, Ligüers, Pinuelh, La Roquilha, Sent Andreu, Sent Avit, Sent Nazari, Sent Filipe deu Senhal e Tomeiragas. 

 Luecs e monuments 

 Personalitats ligadas emb la comuna 

Veire tanben
 Comunas de Gironda
 Ligams extèrnes 

Nòtas

Categoria:Comuna de Gironda
Categoria:Comuna de Guiana