Calendièr republican

Lo calendièr republican, o calendièr revolucionari francés, foguèt creat pendent la Revolucion Francesa e s'utilizèt de 1793 a 1805.

L’invencion d'aqueste calendièr se faguèt progressivament. Tre l'endeman de la presa de la Bastilha (14 de julhet 1789), l'usatge èra aparegut d'apelar 1789 « l’an I de (l’Èra de) la Libertat » ; los meses e jorns èran demorats los meteisses, totun. En l’an IV de l’Èra de la Libertat, lo 22 de setembre de 1792, la Convencion Nacionala decretèt que « Totes los actes publics son d'ara enlà datats a partir de l'an I de la Republica ». Es lo 20 de setembre de 1793 que Charles-Gilbert Romme, raportaire del grop de trabalh nomenat pel Comitat d'Instruccion Publica, presenta davant la Convencion (lo Comitat el meteis aguèt drech a una presentacion sièis jorns de per abans) çò que vendrà lèu lo calendièr republican. Aprèp qualques ajustaments, entrèt en vigor a partir de l'endeman del decret de la Convencion Nacionala del 14 vendémiaire an II (5 d'octobre de 1793)Calendriers Saga. 

La nomenclatura dels meses e dels jorns contunharà d’evoluar dins los meses que seguiràn. Lo decret foguèt refondut lo 4 frimaire an II (24 de novembre de 1793), que balhèt sa forma definitiva al calendièr. Aqueste darrièr decret aboliguèt l'« èra vulgara » pels usages civils e definiguèt lo 22 de setembre de 1792 coma lo primièr jorn de l'« Èra dels Franceses ». Per las annadas seguentas, lo primièr jorn de l'annada seriá lo de l'equinòcci verai a París (entre lo 22 e lo 24 de setembre segon lo calendièr gregorian). La primièra annada comença amb l'an I, doncas, i a pas d'an zèro.

Lo 22 fructidor an XIII (9 de setembre de 1805), Napoleon signèt lo senatus-consult qu'abroguèt lo calendièr republican e instaurèt lo retorn al calendièr gregorian a partir del  de 1806. 

Lo calendièr republican foguèt çaquelà utilizat tornarmai pendent 15 jorns e unicament dins lo Jornal Oficial al moment de la Comuna de París en 1871 (An LXXIX), puèi per Mussolini en 1922. D'autra part, lo filosòf grèc Theóphilos Kaíris se n'inspirèt per son calendièr teosebista dins los ans 1830.

La Revolucion avent fach de França un estat laïc, aqueste calendièr aviá per tòca d'escafar de la memòria dels franceses lo calendièr gregorian estrechament ligat al cristianisme.

Mes actual

 Las chifras de las annadas son clicablas e balhan una annada completa.

Estructura

L'organizacion del calendièr novèl foguèt creada per una comission formada de Gilbert Romme e de Claude Joseph Ferry, que demandèron que Charles-François Dupuis lor foguèsse adjunt. Associèron Louis-Bernard Guyton-Morveau, Joseph-Louis Lagrange, Joseph Jérôme Lefrançois de Lalande, Gaspard Monge, e Alexandre Guy Pingré a lors òbras. Gilbert Romme foguèt lo raportaire de la comission, e es amb aqueste títol que la creacion del calendièr republican li es generalament atribuida<ref>James Guillaume, Procèsses verbals del Comitat d'instruccion publica de la Convencion Nacionala, t. I, pp. 227-228 e t. II, pp. 440-448 ; Michel Froechlé, « Lo calendièr republican correspondiá a una necessitat scientifica ? », Congrès Nacional de las Societats Sabentas : scientifics e societats, Paris, 1989, pp. 453-465.</ref>. 

L'annada del calendièr republican èra decopada en dotze meses de trenta jorns cadun (= 360 jorns), mai cinc a sièis jorns (segon las annadas) apondut en fin d'annada per que demòre alinhada amb l'annada tropica (~365¼ jorns). Cada mes èra decopat en tres decadas de dètz jorns. La jornada deviá èsser decopada segon lo sistèma decimal : « de mièjanuèch e mièjanuèch » : comportava dètz oras decopadas en dètz partidas, elas meteissas decompausablas en dètz partidas, atal de seguida « fins a la pus pichona porcion commensurabla de la durada ». Aquesta division decimala de la jornada foguèt pas jamai aplicada e abolida en 1795 (environ l'an III).

Los noms dels meses e dels jorns foguèron concebuts pel poèta Fabre d'Églantine amb l'ajuda d'André Thouin, jardinièr del Jardin de las Plantas del Museum Nacional d'Istòria Naturala. Cada nom de mes rementa un aspècte del clima francés (de decembre, nivôse, la nèu) o dels moments importants de la vida païsana (de setembre, vendémiaire, las vendèmias). D'aqueste fach, aquel calendièr que sos conceptors volián « universal », èra fòrtament ligat a son país d'origina e al pes economic que representavan las activitats agricòlas a l'epòca.

 Las annadas sextilas 
Lo calendièr a produch d'annadas sextilas (que contenon sièis jorns complementaris) las annadas 3, 7, e 11 per apondon d’un jorn a la fin de l’annada, doncas un seisen jorn complementari. Aquel jorn se disiá lo "jorn de la Revolucion", que marcava la fin d’una franciada e que se festejava coma una fèsta nacionala.

S'aboliguèt lo calendièr en l’an XV. Mas los vejaires diferisson sus l'evolucion venenta de las annadas sextilas se lo calendièr èra demorat en vigor. I a tres ipotèsis :
 Segon d'unes, las annadas sextilas aurián contunhat cada quatre ans (doncas las annadas 15, 19, 23, 27...).
 Segon d'autres, l’annada sextila auriá sautat de l’an 15 a l’an 20, data qu'a partir d'ela totas las annadas sextilas serián tombadas una annada devesibla per quatre (doncas en 20, 24, 28...)FAQ dels calendièrs. Aquel saut auriá simplificat las conversions entre calendièrs republican e gregorian perque i auriá agut concordança : per exemple l'apondon d’un jorn lo  se compensa qualques meses pus tard per l’apondon del jorn de la Revolucion an 20. Lo desequilibri persistís doncas pas que qualques meses al luòc de durar mai d'un an.
 Segon una tresena opinion, las annadas sextilas contunharián de variar pr'amor d’assegurar que lo 1 vendémiaire tombe cada annada sus l’equinòcci automnal, coma èra lo cas de l’an I a l’an XIV.La correspondéncia de las datas çaijós es balhada a títol indicatiu. En efièch, vàrian leugièrament d'una annada a l'autra. Una correspondéncia detalhada es balhada als articles an I a an XIV.Los meses
 Meses de davalada (terminason en aire)
 Vendémiaire (22 de setembre ~ 21 d'octobre)
 Brumaire (22 d'octobre ~ 20 de novembre)
 Frimaire (21 de novembre ~ 20 de decembre)

 Meses d'ivèrn (terminason en "ose", abusivament ortografiada ôse)
 Nivôse (21 de decembre ~ 19 de genièr)
 Pluviôse (20 de genièr ~ 18 de febrièr)
 Ventôse (19 de febrièr ~ 20 de març)

 Meses de la prima (terminason en al)
 Germinal (21 de març ~ 19 d'abril)
 Floréal (20 d'abril ~ 19 de mai)
 Prairial (20 de mai ~ 18 de junh)

 Meses d'estiu (terminason en idor)
 Messidor (19 de junh ~ 18 de julhet)
 Thermidor (19 de julhet ~ 17 d'agost)
 Fructidor (18 d'agost ~ 16 de setembre)

Los jorns de l'annada
Cada jorn de l'annada a un nom pròpri.

 Meses de davalada 
Vendémiaire(22 de setembre ~ 21 d'octobre)
 Raisin 22 de setembre
 Safran 23 de setembre
 Châtaigne 24 de setembre
 Colchique 25 de setembre
 Cheval 26 de setembre
 Balsamine 27 de setembre
 Carotte 28 de setembre
 Amaranthe 29 de setembre
 Panais 30 de setembre
 Cuve 1 d'octobre
 Pomme de terre 2 d'octobre
 Immortelle 3 d'octobre
 Potiron 4 d'octobre
 Réséda 5 d'octobre
 Âne 6 d'octobre
 Belle de nuit 7 d'octobre
 Citrouille 8 d'octobre
 Sarrasin 9 d'octobre
 Tournesol 10 d'octobre
 Pressoir 11 d'octobre
 Chanvre 12 d'octobre
 Pêche 13 d'octobre
 Navet 14 d'octobre
 Amaryllis 15 d'octobre 
 Bœuf 16 d'octobre
 Aubergine 17 d'octobre
 Piment 18 d'octobre
 Tomate 19 d'octobre
 Orge 20 d'octobre
 Tonneau 21 d'octobre 
Brumaire(22 d'octobre ~ 20 de novembre)
 Pomme 22 d'octobre
 Céleri 23 d'octobre
 Poire 24 d'octobre
 Betterave 25 d'octobre
 Oie 26 d'octobre
 Héliotrope 27 d'octobre
 Figue 28 d'octobre
 Scorsonère 29 d'octobre
 Alisier 30 d'octobre
 Charrue 31 d'octobre
 Salsifis1 de novembre
 Macre 2 de novembre
 Topinambour 3 de novembre
 Endive 4 de novembre
 Dindon 5 de novembre
 Chervis 6 de novembre
 Cresson 7 de novembre
 Dentelaire 8 de novembre
 Grenade 9 de novembre
 Herse 10 de novembre
 Bacchante 11 de novembre
 Azerole 12 de novembre
 Garance 13 de novembre
 Orange 14 de novembre
 Faisan 15 de novembre
 Pistache 16 de novembre
 Macjonc 17 de novembre
 Coing 18 de novembre
 Cormier 19 de novembre
 Rouleau 20 de novembreFrimaire(21 de novembre ~ 20 de decembre)
 Raiponce 21 de novembre
 Turneps 22 de novembre
 Chicorée 23 de novembre
 Nèfle 24 de novembre
 Cochon 25 de novembre
 Mâche 26 de novembre
 Chou-fleur 27 de novembre
 Miel 28 de novembre
 Genièvre 29 de novembre
 Pioche 30 de novembre
 Cire 1 de decembre
 Raifort 2 de decembre
 Cèdre 3 de decembre
 Sapin 4 de decembre
 Chevreuil 5 de decembre
 Ajonc 6 de decembre
 Cyprès 7 de decembre
 Lierre 8 de decembre
 Sabine 9 de decembre
 Hoyau 10 de decembre
 Érable sucré 11 de decembre
 Bruyère 12 de decembre
 Roseau 13 de decembre
 Oseille 14 de decembre
 Grillon 15 de decembre
 Pignon 16 de decembre
 Liège 17 de decembre
 Truffe 18 de decembre
 Olive 19 de decembre
 Pelle 20 de decembre

Meses d'ivèrn
Nivôse(21 de decembre ~ 19 de genièr)
 Tourbe 21 de decembre
 Houille 22 de decembre
 Bitume 23 de decembre
 Soufre 24 de decembre
 Chien 25 de decembre
 Lave 26 de decembre
 Terre végétale 27 de decembre
 Fumier 28 de decembre
 Salpêtre 29 de decembre
 Fléau 30 de decembre
 Granit 31 de decembre
 Argile 1 de genièr
 Ardoise 2 de genièr
 Grès 3 de genièr
 Lapin 4 de genièr
 Silex 5 de genièr
 Marne 6 de genièr
 Pierre a chaux 7 de genièr
 Marbre 8 de genièr
 Van 9 de genièr
 Pierre a plâtre 10 de genièr
 Sel 11 de genièr
 Fer 12 de genièr
 Cuivre 13 de genièr
 Chat 14 de genièr
 Étain 15 de genièr
 Plomb 16 de genièr
 Zinc 17 de genièr
 Mercure 18 de genièr
 Crible 19 de genièrPluviôse(20 de genièr ~ 18 de febrièr)
 Lauréole 20 de genièr
 Mousse 21 de genièr
 Fragon 22 de genièr
 Perce-neige 23 de genièr
 Taureau 24 de genièr
 Laurier tin 25 de genièr
 Amadouvier 26 de genièr
 Mézéréon 27 de genièr
 Peuplier 28 de genièr
 Coignée 29 de genièr
 Ellébore 30 de genièr
 Brocoli 31 de genièr
 Laurier 1 de febrièr
 Avelinier 2 de febrièr
 Vache 3 de febrièr
 Buis 4  de febrièr
 Lichen 5 de febrièr
 If 6 de febrièr
 Pulmonaire 7 de febrièr
 Serpette 8 de febrièr
 Thlaspi 9 de febrièr
 Thimele 10 de febrièr
 Chiendent 11 de febrièr
 Trainasse 12 de febrièr
 Lièvre 13 de febrièr
 Guède 14 de febrièr
 Noisetier 15 de febrièr
 Cyclamen 16 de febrièr
 Chélidoine 17 de febrièr
 Traîneau 18 de febrièrVentôse(19 de febrièr ~ 20 de març)
 Tussilage 19 de febrièr
 Cornouiller 20 de febrièr
 Violier 21 de febrièr
 Troène 22 de febrièr
 Bouc 23 de febrièr
 Asaret 24 de febrièr
 Alaterne 25 de febrièr
 Violette 26 de febrièr
 Marceau 27 de febrièr
 Bêche 28 de febrièr
 Narcisse 1 de març
 Orme 2 de març
 Fumeterre 3 de març
 Vélar 4 de març
 Chèvre 5 de març
 Épinard 6 de març
 Doronic 7 de març
 Mouron 8 de març
 Cerfeuil 9 de març
 Cordeau 10 de març
 Mandragore 11 de març
 Persil 12 de març
 Cochléaria 13 de març
 Pâquerette 14 de març
 Thon 15 de març
 Pissenlit 16 de març
 Sylvie 17 de març
 Capillaire 18 de març
 Frêne 19 de març
 Plantoir 20 de març

 Meses de la prima
Germinal(21 de març ~ 19 d'abril)
 Primevère 21 de març
 Platane 22 de març
 Asperge 23 de març
 Tulipe 24 de març
 Poule 25 de març
 Bette 26 de març
 Bouleau 27 de març
 Jonquille 28 de març
 Aulne 29 de març
 Couvoir 30 de març
 Pervenche 31 de març
 Charme 1 d'abril
 Morille 2 d'abril
 Hêtre 3 d'abril
 Abeille 4 d'abril
 Laitue 5 d'abril
 Mélèze 6 d'abril
 Ciguë 7 d'abril
 Radis 8 d'abril
 Ruche 9 d'abril
 Gainier 10 d'abril
 Romaine 11 d'abril
 Marronnier 12 d'abril
 Roquette 13 d'abril
 Pigeon 14 d'abril
 Lilas (commun) 15 d'abril
 Anémone 16 d'abril
 Pensée 17 d'abril
 Myrtille 18 d'abril
 Greffoir 19 d'abrilFloréal(20 d'abril ~ 19 de mai)
 Rose 20 d'abril
 Chêne 21 d'abril
 Fougère 22 d'abril
 Aubépine 23 d'abril
 Rossignol 24 d'abril
 Ancolie 25 d'abril
 Muguet 26 d'abril
 Champignon 27 d'abril
 Hyacinthe 28 d'abril
 Râteau 29 d'abril
 Rhubarbe 30 d'abril
 Sainfoin 1 de mai
 Bâton-d'or 2 de mai
 Chamerops 3 de mai
 Ver a soie 4 de mai
 Consoude 5 de mai
 Pimprenelle 6 de mai
 Corbeille d'or 7 de mai
 Arroche 8 de mai
 Sarcloir 9 de mai
 Statice 10 de mai
 Fritillaire 11 de mai
 Bourrache 12 de mai
 Valériane 13 de mai
 Carpe 14 de mai
 Fusain 15 de mai
 Civette 16 de mai
 Buglosse 17 de mai
 Sénevé 18 de mai
 Houlette 19 de maiPrairial(20 de mai ~ 18 de junh)
 Luzerne 20 de mai
 Hémérocalle 21 de mai
 Trèfle 22 de mai
 Angélique 23 de mai
 Canard 24 de mai
 Mélisse 25 de mai
 Fromental 26 de mai
 Martagon 27 de mai
 Serpolet 28 de mai
 Faux 29 de mai
 Fraise 30 de mai
 Bétoine 31 de mai
 Pois 1 de junh
 Acacia 2 de junh
 Caille 3 de junh
 Œillet 4 de junh
 Sureau 5 de junh
 Pavot 6 de junh
 Tilleul 7 de junh
 Fourche 8 de junh
 Barbeau 9 de junh
 Camomille 10 de junh
 Chèvrefeuille 11 de junh
 Caille-lait 12 de junh
 Tanche 13 de junh
 Jasmin 14 de junh
 Verveine 15 de junh
 Thym 16 de junh
 Pivoine 17 de junh
 Chariot 18 de junh

Meses d'estiu
Messidor(19 de junh ~ 18 de julhet)
 Seigle 19 de junh
 Avoine 20 de junh
 Oignon 21 de junh
 Véronique 22 de junh
 Mulet 23 de junh
 Romarin 24 de junh
 Concombre 25 de junh
 Échalote 26 de junh
 Absinthe 27 de junh 
 Faucille 28 de junh
 Coriandre 29 de junh
 Artichaut 30 de junh
 Girofle 1  de julhet
 Lavande 2 de julhet
 Chamois 3 de julhet
 Tabac 4 de julhet
 Groseille 5 de julhet
 Gesse 6 de julhet
 Cerise 7 de julhet
 Parc 8 de julhet
 Menthe 9 de julhet
 Cumin 10 de julhet
 Haricot 11 de julhet
 Orcanète 12 de julhet
 Pintade 13 de julhet
 Sauge 14 de julhet
 Ail 15 de julhet
 Vesce 16 de julhet
 Blé 17 de julhet
 Chalémie 18 de julhetThermidor(19 de julhet ~ 17 d'agost)
 Épeautre 19 de julhet
 Bouillon blanc 20 de julhet
 Melon 21 de julhet
 Ivraie 22 de julhet
 Bélier 23 de julhet
 Prêle 24 de julhet
 Armoise 25 de julhet
 Carthame 26   de julhet
 Mûre 27 de julhet
 Arrosoir 28 de julhet
 Panis 29 de julhet
 Salicorne 30 de julhet
 Abricot 31 de julhet
 Basilic 1 d'agost
 Brebis 2 d'agost
 Guimauve 3 d'agost
 Lin 4 d'agost
 Amande 5 d'agost
 Gentiane 6 d'agost
 Écluse 7 d'agost
 Carline 8 d'agost
 Câprier 9 d'agost
 Lentille 10 d'agost
 Aunée 11 d'agost
 Loutre 12 d'agost
 Myrte 13 d'agost
 Colza 14 d'agost
 Lupin 15 d'agost
 Coton 16 d'agost
 Moulin 17 d'agost 
Fructidor(18 d'agost ~ 16 de setembre)
 Prune 18 d'agost
 Millet 19 d'agost
 Lycoperdon 20 d'agost
 Escourgeon 21 d'agost
 Saumon 22 d'agost
 Tubéreuse 23 d'agost
 Sucrion 24 d'agost
 Apocyn 25 d'agost
 Réglisse 26 d'agost
 Échelle 27 d'agost
 Pastèque 28 d'agost
 Fenouil 29 d'agost
 Épine vinette 30 d'agost
 Noix 31 d'agost
 Truite 1 de setembre
 Citron 2 de setembre
 Cardère 3 de setembre
 Nerprun 4 de setembre
 Tagette 5 de setembre
 Hotte 6 de setembre
 Églantier 7 de setembre
 Noisette 8 de setembre
 Houblon 9 de setembre
 Sorgho 10 de setembre
 Écrevisse 11 de setembre
 Bigarade 12 de setembre
 Verge d'or 13 de setembre
 Maïs 14 de setembre
 Marron 15 de setembre
 Panier 16 de setembre

Los jorns de la decadaPrimidiDuodiTridiQuartidiQuintidiSextidiSeptidiOctidiNonidiDécadiLos 6 jorns de fin d'annada : los sans-culottides
Los 6 jorns suplementaris de fin d'annada, de còps apelats sans-culottides o sanculotides :jorn de la vertut (17 de setembre)jorn del gèni (18 de setembre)jorn del trabalh (19 de setembre)jorn de l'opinion (20 de setembre)jorn de las recompensas (21 de setembre)jorn de la Revolucion (solament las annadas sextilas'')

Vejatz tanben
 Concordança de las datas dels calendièrs republican e gregorian
 Descristianizacion (Revolucion Francesa)
 Calendièr
 Calendièr gregorian
 Franciada
 Èra republicana
 Glossari de la Revolucion Francesa, particularament pels eveniments coneguts per lor data dins lo calendièr republican
 Revolucion Francesa
 Temps decimal en França
 1èr vendemiaire

 Referéncias 

Ligams extèrnes
 Calendièr amb plantas illustradas, qualques diferéncias amb la Wiki anglofòna
 Lo calendièr republican e son istòria sul sit Calendièrs Saga
 Descargar un logicial de conversion
 Utilitari de conversion de calendièrs per Excel
 Sit oficial de l'IMCCE

*