Vièla e Sent Gironç

Vièla e Sent Gironç o locaument Viela e Sent Gironç (Vielle-Saint-Girons en francés) qu'es ua comuna gascona de Marensin o Maransin situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

 Geografia 
Viela-Sent Gironç qu’es situat en Maransin, enviroat de Lit e Micse, Linça, Sent Miquèu-Escalús ; l’estanh de Lon e lo corrent d’Uishet que hèn lo limit dab Lon e Moliets e Mar. A sococ, a 5 km deus borgs de Viela e de Sent Gironç, la comuna que bordeja la Mar grana sus mei de 13 km.
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.

Perimètre deu territòri

 Gentilici 
Lo monde de Viela que son aperats « los Vielas », e los de Sent Gironç que son « los Sent Gironç ».

 Etimologia 
La comuna de Viela-Sent Gironç qu’es formada dab las tres ancianas parròpias de Sent Joan de Viela, Sent Gironç de Lèst, e Sent Gironç deu Camp. Au sègle XIIau, que son mentavudas Sanctus Johannes de Biele, Sanctus Gerontius de Lest, Sanctus Gerontius deu CampCartulaire de la Cathédrale de Dax, Liber rubeus ; CEHAG ; Dax ; 2004 ; p. 436..
 Viela : deu latin villa = maine rurau ; vila ; vilatge. La prononciacion locau que n’es [’bjœlə] e non pas [’bjεlə].
 Lèst : deu basco lats > last > lèst = arriuL’onomastique basque dans le Cartulaire de la cathédrale de Dax ; J.B. Orpustan ; in L’Église et la Société dans le diocèse de Dax aux XIe-XIIe siècles ; CEHAG ; 2004 ; p.181. Au jorn de uei n’i a pas mei nat arriu suu territòri de Sent Gironç, mes que se n’i ved un, sus cartas deu miei deu sègle XIX, qui traucava dempuish lo nòrd de la comuna dinc a l’estanh (desapareishut) de Talhan, puish, dinc a l’estanh de Lon (au mijorn), en tot seguir lo limit èst de l’avançada de las dunas modèrnasVéder per exemple la carta de 1871, tirada de l’atlas d’Adolf Stieler. En fèit d’arriu, que poderé n’estar pas sonque ua lèta particularament longa on s’i damorava l’aiga..
 Camp : deu latin campus = plana ; terrenh cotivat.
 Sent Gironç : latin Gerontius : evangelizator martirizat a Haget au sègle IVauSent Gironç suu site de l’avescat d’Aire e d’Acs..

 Istòria 
De cap a 1100, ua sauvetat qu’es establida sus la parròpia de Sent Gironç, suu trajècte de la via litorau que pelegrins e gahan tad anar dinc a Sent Jacme de Compostèla. Quate hitas (duas que son enqüèra vedederas), dab senglas crotz au bèc, que delimitavan las 7 o 8 ectaras d’aquera sauvetatBulletin de l’associacion Memoire en Marensin n°6, 1995 ; Michel Mazarico e J.J. Taillentou ; La sauveté de St-Girons ; pp.36-42. qui hasè aubergada taus romius, mes qui avè tanbei per mira d’encoratjar la cotivada dens un parçan on ne n’i avè pas guaire. Qu’es solide pr’amor de 'quò que la navèra parròpia desvelopada alentorn de la sauvetat e pren lo nòm de « Sent Gironç deu Camp ».
La parròpia mair, era, qu’es aperada « Sent Gironç de Lèst ». Que’s trobava, segon la tradicion, au quartier de « Pinhuda », au nòrd-oèst de Sent Gironç deu Camp. Expausada a l’avançada de las dunas, l’eglisa que serà engolida peu sable« Présentement (1741) ladite paroisse de Saint-Girons Delest qui était la matrice est totalement couverte par les sables, lesquels couvrent leur église matrice » : citat per J. Beaurredon, Le droit de sanctou et les dunes au 18e siècle, in Bulletin de la Société de Borda 1906, p.63., e en 1734 n’i damora pas mei qu’ua capèra « qui n’a pas nada utilitat », pr’amor de tròp chic de parropians. L’avesque d’Acs que comanda que sii desbastida, e que la parròpia sii juntada a Sent Gironç deu CampBulletin de l’associacion Memoire en Marensin, hòra seria 1995 ; Joseph Légé ; Registre paroissial de l’église de Linxe ; p.158.. Que’n pòdem véder enqüèra las plomasons e lo carrelatge, au bèc deu « Tuc de la Capèra », a 2 km a l’oèst deu borg actuau de Sent Gironç (deu Camp).
L’eglisa de Viela, qu’èra d’auts còps deu costat de la lèta de « Pètra de vin », a l’oèst de l’estanh de Lon, mei estenut qu’adara. Miaçada per la pujada de las aigas, e l’avançada de las dunas de sable, que prenen la decision de la mudar en un endret mei a la cela. En 1635, qu’es arrebastida a la soa plaça actuau.
Ua campana, carrejada sus un vaishèth capvath l’estanh, que seré estada perduda au hons de l’aiga. Ce disen, la campana, quèn s’enten a sonar, qu’anonça solide un malurAquera legenda qu’es evocada peu Cesari Daugèr, in Sonets de Mar ; A l’estanh de Lon ; imp. Pindat ; Lo Mont de Marsan ; 1920 ; LXXXIII ; p.175..

La comuna qu’estó creada en 1790 per l’aplegada de Viela dab Sent Gironç.

Administracion

Demografia

 Economia 
L’economia actuau que s’empara sus la silvicultura, dab los 87% de la comuna caperats de pinsDossièr d’enquèsta publica P.L.U. Viela-St Gironç, 2007 ; suu torisme, qui s’es desvelopat mercès a la proximitat de la mar e de l’estanh de Lon ; e sus l’industia quimica, dab la fabricacion de produits derivats de l’òli de gema.

 Lòcs e monuments 
 Maison Boulart : bungalow de tipe coloniau, bastit en 1859 peu Charles Boulart. Inscripcion Monument Istoric deu 16 d'abriu de 2002.

Personalitats ligadas amb la comuna
 Jean-Roger Sourgen (Viela-Sent Gironç 1883 – Òssagòr 1978) : pintre deus paisatges deu Maransin (dunas, pins, estanhs,...).

Véder tanben

Ligams extèrnes

Nòtas

Categoria:Comuna de las Lanas
Categoria:Comuna de Marensin