Leitora

Leitora (Lectoure en francés) es ua comuna gascoa de Lomanha dens lo comtat d'Armanhac administrada peu departament francés de Gers dens la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

Qu'ei la patria deus escrivans gascons Alcèu Deurriu, Pèir de Garròs e Joan Francés Bladèr, deu marescau d'Empèri Jean Lannes e de generaus de la Revolucion Francesa e de l'Empèri.

Geografia
Las vilas de Leitora e Florença son tradicionalament rivalas. Dens lo contèxte de las comoditats de circulacion modèrna, son tròp près e una remplaça l'auta, dens un procès cumulatiu. L'economia e la demografia de Leitora demingan regularament e Leitora non pòt resistir a la poténcia comerciala e industriala de la vila vesina (2858 abitants en 1806, 4309 en 1851, 6368 en 1990). Los emplecs tirats deu torisme e deu termalisme son limitats. De son passat Leitora garda pr'aquò l'avantatge d'aver un licèu.
La casuda demografica de Leitora estoc accelerada per la barradura de la basa logistica d'Intermercat (200 a 300 emplecs perduts entre 2012 e 2015)https://www.ladepeche.fr/article/2012/06/15/1395356-intermarche-la-base-logistique-de-lectoure-sera-transferee-a-montbartier.html.


 Perimètre deu territòri 

Toponimia
Lo nom de Leitora es atestat al sègle IV, Lactora, Lactura e lo nom de son pòble, Lactorates, es citat en 176 e los dus cap a 400, civitas Lactoratium. Segon Negre, Leitora veng probablament deu gallic lact-, benlèu « lèit » o « blanc », e ó-rate « embarri »; l'atraccion de las finalas en -a a hèit suprimir lo -t finauErnest Nègre, Toponymie générale de la France, 1990-98, vol. I, p. 196, par. 3081. Lo sufixe -ates abondós dens los noms de pòbles mei que mei celtics muisha qu'aquera reconstruccion es erronèa
Segon Dauzat, lo nom poiré benlèu estar en rapòrt damb l'arrasic o mot preceltic leca (la vila es sus un planèr dissecat). Lo sufixe deu nom deus Lactorates, pòble que Leitora n'èra la capitala, seré preceltic Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 394. 
Xavier Delamarre ajusta autas fòrmas ancianas : Lacura (Cosmografia de Ravena), Lactorae (inscripcion), Lactorat(ium) e plaça Lactora dens los noms gallics. Lo tèma *laxtu, *lactu-, *lacto- es celtic. Es pas briga segur que *lacto- signifique « lèit » e l'explicacion « hortalessa de las murralhas blancas com lèit » (!), per un compausat **Lactorate es erronèa, i a un derivat Lactor-atis « abitant de Leitora »Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 170, 173, 352.

 Istòria 

300px|left|thumb|Estatua deu marescau Lanas e catedrau de Leitora
250px|left|thumb|Catedrau de Leitora

 Administracion 

 Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Leitora (caplòc); es adara deu canton de Lectoure-Lomagne, donc de Leitora-Lomanha (burèu centralizator).

Demografia

 En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

 Economia 

 Monuments  
Leitora est labellisée vila d'art et d'histoire.

 Espòrts 
Club de rugbi de XV l'Union Espòrtiva Leitoresa

 Hèstas e festivaus 
 Hèsta deu Melon, en julhet.
 L'Estiu fotografic de Leitora

 Personalitats ligadas dab la comuna 
 Joan V d'Armanhac
 Pèir de Garròs, escrivan
 Joan de Garros, escrivan
 Pierre Charron, religios e filosofa (1541-1603)
 Antoine de Roquelaure (1544-1622), governador de Leitora
 Emmanuel-Louis de Cugnac (1729-1800), darrièr evesque
 Bernard Descamps, parlamentari (1758-1825)
 Jean-Jacques de Laterrade, generau de la Revolucion Francesa
 Joseph Lagrange (1763-1836), generau de la Revolucion Francesa e de l'Empèri
 Pierre Banel, (1766-1796), général de la Revolucion Francesa
 Jean Lannes, (1769-1809), marescau d'Empèri 
 Jacques-Gervais Subervie, generau d'Empèri.
 Jérôme Soulès (1760-1833), generau d'Empèri.
 Jean-Baptiste Dupin (1772-1863), generau d'Empèri.
 Joan Francés Blader (1827-1900), istorian 
 Augustin Dupouy (1808-1868), viceamirau
 Auguste Boué de Lapeyrère (1852-1924), amirau, ministre
 Ulysse Pic, jornalista e pamphlétaire
 Aurélie Soubiran, princesse Ghika, (1820-1904) escrivan 
 Alcée Durrieux, Alcèu deu Riu, (1819-1901), escrivan
 Paul Noël Lasseran (1868-1933), pintra
 Louis Damblanc, cercaire
 Maurice Cazeneuve, realisator
 Georges Courtès, istorian, conselhèr generau, capdau de la Societat Arqueologica de Gers
Joan-Claudi Pertusèr, dessinator
 Jacques Gratton jogaire de rugby à XV

 Embessonatges 
 .

 Véser tanben 
 Comunas de Gers

Ligams extèrnes
 Leitora suu site de l'Insee
 Sit oficiau de la comuna
  Comunautat de Comunas de la Lomanha Gersesa

Nòtas

 Bibliografia 
 Histoire de Lectoure, sous la direction de Maurice Bordes et Georges Courtès, Leitora, 1972.
 Sites et monuments du Lectourois, sous la direction de Maurice Bordes, Leitora, 1974.
 Deux siècles d'Histoire de Leitora (1780-1980), Syndicat d'initiative, Leitora, 1981.

Categoria:Ostal d'Armanhac
Categoria:Ancian caplòc de districte
Categoria:Estacion termala francesa
Categoria:Comuna de Lomanha
Categoria:Comuna de Gers