Artés (Bearn)

Artés Michel Grosclaude, Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, Escòla Gaston Febus, 1991, p. 56 (Arthez-de-Béarn en francés) qu'ei ua comuna bearnesa qui hè partida deu departament deus Pirenèus Atlantics e de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Geografia
Artés qu'ei situat au nòrd de Bearn près d'Ortès e tòcatocant dab Lac.

vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
 Comunas tanhentas 
 Hagetaubin de capvath 
 Mespleda, Arganhon e Mont a l'oèst 
 Lac de capsús
 Castilhon
 Urdès
 Poms

Toponimia
La prononciacion qu'ei [ar'tes]. Las fòrmas ancianas que son Artes en 1220, Artesium, en latin, en 1305, Arthes en 1345, Arthees en 1385, Ercies, Erciel, Hereciel, Harciel ! (Froissart), Arthes (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) Michel Grosclaude, Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, Escòla Gaston Febus, 1991, p. 56.

Dauzat que pensa Artés ei un tèma escur, probablament aquitanic, dab lo sufixe prelatin es(um) Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 30. 

Segon Miquèu Grosclaude, que i a dens lo nom lo radicau basco-aquitan, « preindoeuropèu d'origina mediterranèa » arte, « euse, Quercus ilex », mès qui cambiè de sens per designar ua vegetacion brostèra, sustot on i a pas d'euse ([arbo mediterranèu]. Lo sufixe qu'ei basco, dab shiulanta (-etz) e qu'a probablament un sens collectiu .

Istòria
Situada suu camin romieu de la Via Podiensis (enter Morlana e Seuvalada) que possedeish un espitau fondat en 1154 per l'Òrdi de Malta : la comanda de Caubin. Artés qu'èra ua plaça hòrta qui he partida deu hialat de hortalessas de Gaston Fèbus. Dens lo denombrament d'aqueth sobeiran, que contava 255 huecs vius ; com dens d'autas vila de Bearn, ua partida d'aquesta populacion qu'èra cagòts qui non podèvan pas utilizar sonque la hont loa : la hont deus cagòts. En 1569, durant las guèrras de religion, las òsts protestantas de Gabriel I de Mongomery qu'aucidón los set hrairs qui i demoravan. Venut a la Revolucion, l'espitau que ho restaurat en 1966 peus Amics de Caubin, ua associacion apitada entàd aqueth prètzhèit.

Artés que ho la tèrra de la Baronia d'Andons qui la darrèra barona e ho Corisanda d'Andonhs, l'aimadora deu Noste Enric.

En francés, que horniscon -de-Béarn au nom oficiau de la comuna en 1950.

Administracion

Demografia

 En  la populacion qu'èra de  abitants.

Lòcs e monuments
 Comandaria de Caubin

Personalitats ligadas dab la comuna
Véder tanben
 Comunas deus Pirenèus Atlantics

Heraudica
100px|thumb|left|Escut d'Artés100px|thumb|left|Dusau escut d'Artés
Lo purmèr escut d'Artés que's blasona atau :deu camp d'aur cargat d'un leon rampant de sinoples lampassat de gules qui ei d'Andonhs, deu cap d'aur cargat de tres paus de gules qui son de Fois. Lo dusau que's blasona atau : deu camp d'aur cargat d'ua barra de sable.

Ligams extèrnes

Nòtas

Categoria:Comuna de Bearn
Categoria:Comuna deus Pirenèus Atlantics