Entre Duas Mars

L'Entre Duas Mars (var. non localas Entre Doas Mars, Entre Doi Mars) es un parçan d'OccitàniaSegon la classificacion de Frederic Zégierman. situat en Gasconha (culturalament) e Guiana (istoricament).

La soa vila principala es La Reula.

Geografia
L'Entre Duas Mars es la partida de Gironda situada entre Garona e Dordonha, s'acabant preu Bèc d'Ambés.

Administrativament
L'Entre Duas Mars sensu lato comprend 6 cantons de l'arrondissament de Bordèu, 7 per Lengon e 3 per Liborna.

L'Entre Duas Mars bordalés
Comença a la Bastida, passat lo Pont de Pèira a Bordèu e englòba tota la CUB riba dreita, damb lo bèc d'Ambés. I ajotan la region de Crion, de Sent Lobés. Hòra CUB, Crion pòt n'èster considerada coma la vila principala, en rason de sa situacion geograficament centrala sus la rota de Sauvatèrra. Egau, dus axes fòrt importants travèssan lo virat mèi au nòrd : la N 89 en direccion de Liborna e Peireguers e la D 936 en direccion de Castilhon e Brageirac. Quò's una zòna fòrtament urbanisada e industrialisada, meilant viticultura e endreits mèi sauvatges.
Monuments
 Abadia de la Sauva
 Bastida de Crion
 Lo Vielh Larmont
 Castèth de Lyde a Baurech
 Castèth de Langoiran
 Glèisas romanas
Gastronomia
 Claret de Quinsac
 Colac de Garona
 Legumes e fruits ancians de Sadirac
 Vieille Cure

La Benauja
L'ancian comtat de Benauja s'estendèva entre Cadilhac, Targon, Sent Macari e Sauvatèrra ; lo caplòc de la senhoria èra au castèth de Benauja a d'Arbís, e a Lopiac per lo religiós. Es una region chic puplada hòra de la valèia de Garona, entèirament virada decap a la viticultura, au mens au mitan de las tèrras. La vila principala n'en es Cadilhac.
Monuments
 Bastida de Cadilhac
 Ciutats medievalas de Rions, Sent Macari
 Basilica N.D. de Verdelais
 Ustras fossilas a Senta Crotz dau Mont
 Molin-musèu dau Haut Benauja a Gornac
 Comandarias de Montaroish, de Salabrunèu
 Castèth de Benauja a d'Arbís
 Glèisas romanas
Gastronomia
 Vins de Senta Crotz dau Mont, Lopiac, Cadilhac
 Còc macarian
 Bròc, Grata-quiu, Benaujana (aperitius)
 Tricandilhas, hestejadas a Sent Macari
 Jus de rasim e auglanas caramelisadas, en Targonés
 Cerisas, guindolhs, fruits

La valèia de Dordonha
Monuments
 Bastida de Senta Fe
 Castèths de Genissac, de Biscueitan...
 Castèth de Vaira
 Cripta de Sent Quentin de Baron
 Ciutats de Gensac, Pujaus
 Castèth de Rausan e Gròta celestina
 Glèisas romanas
Gastronomia
 Lamprèia de Dordonha

Lo Haut Entre Duas Mars
Partida vasadesa de l'Entre Duas Mars, sa vila principala es La Rèula ; inclui tanben las regions de Sauvatèrra (èst), La Rèula, Montsegur, Pelagruia. I tròban una mendra proporcion de vinhas per rapòrt aus prats e a l'eslevatge, aus bòis, a la quita policultura ; la region se rapròisha redde mèi deu Vasadés sensu stricto e d'Òlt e Garona.
Monuments
 Castèl Mauron d'Albret : mèi petita comuna de l'Estat francés
 Ciutat millenària de La Rèula
 Castèth de Malromec a Sant Andrieu deu Bòi
 Castèths de Guilheragas, de Luganhac, dau Puish de Gensac...
 Bastidas de Sauvatèrra, Pelagruia, Montsegur, Blasimon
 Abadia de Sent Fèrmer
 Molins fortificats de la valèia dau Dròt

Gastronomia
 La Hèsta de l'Anhèth se desrotla dens mantun vilatge au mes de mai.

Lo parlar occitan en Entre Duas Mars

Zònas lingüisticas
L'Entre Duas Mars bordalés a lo mèsme parlar que Bordèu, hòra lo fèit que, benlèu, lo H- remplaça mèi sovent lo F-. Es caracterizat per lo -D- intervocalic (hèder, audèth...) quòra lo levant de l'Entre Duas Mars utiliza lo -S- intervocalic ; aquò es una division que se retròba dens quasi tota la Gasconha. Autorn de Sent Macari, dincas a Gabarnac e au Pian, lo paròlis es mèi pròishe deu Vasadés, damb la prononciacion [w] deu -V- intervocalic ; a Veguèir, Caudròt, Morens, la prononciacion -B- es atestada, coma alhurs en Entre Duas Mars.

Entre Sauvatèrra, Pelagrua e La Rèula, mèi dens quauquas comunas d'Òlt e Garona, se tròba una enclava dont l'origina es medievala, s'agís de la Petita Gabaisheria. Los abitants vinguren de França e portèren lur parlar d'oïl dens aquera region, hòra Montsegur intra-muros. Las termièras de la Petita Gabaisheria son hòrt controversadas sivant los autors Boyrie-Fénié, Dubourg, Lartiga, ...

Enfin, lo canton de Senta Fe la Granda es de dialècte lengadocian, mès lo limit n'es pas net e, autorn de Pelagrua e Pujòls, lo gascon es fòrtament lengadocianizat en un paròlis dont la quita prononciacion es originala, leugeirament tintada de lemosin tanben.

Las isoglòssas

Collectatges en Entre Duas Mars
LAtlas Linguistique... de la Gascogne e collectaires reculhiren un grand nombre de mots dens las comunas de la Sauva, Baishac e Calhau, Blasimon, Gresilhac, las Essentas, Sent Antòni dau Cairet e las Lèvias e Tomairagas. Lo regretat Jacques Boisgontier collectèt quauques contes, per exemple a Gresilhac, Sent Antòni dau Cairet, Senta Crotz dau Mont. Enfin, las enquèstas Bourciez permeten de conéisher la parabòla deu mainatge prodig dens tots los parlars d'Entre Duas Mars.

Literatura populara en lenga d'òc
 Charles GARRAUD (1781-1846) : regent a Senta Fe la Granda, produsit escriuts de qualitat en dialècte de tipe lengadocian ; escrivut Lous Tastouneméns d'un Avugle.
 Fernand MASSON dit Florimond (1872-1948) (véser l'article complet). Son hilh, Jean MASSON dit Jehan d'Oc
 Elie BOIRAC (1810-1884).
 Jean MAURICE, bolangèir a Linhan de Bordèu. Publiquèt dens la revista Reclams de Biarn e Gascougne, editata per l'Escòla Gaston-Febús dont estut membre de 1899 a 1902 : Lo Trin e L'Ostau daus pins (1899), Au Doctur Roux (1900), A Mèste Verdièr e Lo Marraulaire a l'acordeon (1901), Balada de l'aubar (1902). Escrivut tanben lo sonet La Vielha Mamé. Sa lenga es recercada, meilant lo paròlis locau (parlar de la part de Bordèu) de l'autor damb viraduras pus literàrias o mots venent d'autas contradas.
 Lo pair J. GIRAUDET, curat de Senta Crotz dau Mont.
 Lo pair GIRARDEAU (1700-1771), autor de las Macarienas (1763), un panflet contra los Jesuistas.
 Urbain SAVIGNAC a Sent Quentin de Baron.
 Chéri GAUSSEM.
 Lo pair Jean-Baptiste MANCEAU, de La Rèula, que publiquèt tretze nadaus en 1874.

Actualament, damòran en Entre Duas Mars un escrivan occitan, Eric Astié, e un contaire gascon, Max Bajolle.

Au mitan dau XX° siègle, l'Entre Duas Mars aculhit tanben frem de Felibrèias : Verdelais en 1926, La Rèula en 1929, Sent Macari en 1930, Targon en 1932 e Senta Crotz dau Mont en 1933. L'abat Giraudet (e tanben l'abat Escudey, de Lengon) prononcièt sarmons qu'auguren un grand succès, coma aqueth de Verdelais, lo 20 de junh 1926. I apareish una concepcion passeïsta e tradicionalista d'un Felibritge que combat per la lenga d'òc sonque perce que contribuís a promudar las vertuts catolicas e patrioticas francesasAlan Viaut, "L'Entre Deux Mers et son identité linguistique", Actes du Second Colloque, etc., SALC/CLEM, 1989..

Una cançon tradicionala en gascon es encara coneishuda en Reulés, es lo famós  Jan de la Rèula'  : Jan de la Rèula mon amic, a quala òra son las marèias ? Aquesta nuit, a mijanuit, a tota òra de la nuit ! - Jan de la Rèula mon amic, ah que ta fama es mau coihada ! Mena-me-la, te la coih'rèi, a l'ombreta dau perseguèir ! Aquesta cançon satirica, mencionada dens l' Histoire de la Réole d'Octave Gauban (1873), haré allusion a las amors d'Enric IV ; es vinguda quasiment un imne de La Rèula.

Nòtas

Categoria:Parçan occitan
Categoria:Parçan de Gasconha
Categoria:Parçan de Guiana
Categoria:Entre Duas Mars