Garona

Garona o Garòna (prononciacion dels ribeirencs levat en Aran) es un grand flume occitan (oficialament francés e espanhòl) que raja sus 647 km. Garona nais dins los Pirenèus espanhòls de la Val d'Aran.
 Geografia 

Sa font es situada en Val d'Aran, al luòc dich l'Uelh deth Garona, al Plan de Beret. Lo flume se dirigís d'en primièr cap al nòrd, dintra dins l'estat francés al Pont del Rei, a Hòs, recep la Pica davalada dels massís de Luishon. Daissa los Pirenèus après aver asagat lo site antic de Sent Bertran de Comenge, puèi recep Nesta, càmbia de direccion cap al nòrd èst dins una val larga, asaga Sent Gaudenç, passa los pichons Pirenèus entre Sent Martòri e Martras Tolosana, recep Salat davalat de Sent Guironç. Lo flume travèrsa Murèth, recep Arièja a Portèth per aténher Tolosa ont càmbia de direccion cap al nòrd-oèst per se getar dins l'Ocean Atlantic a sa boca comuna amb Dordonha ont forman l'estuari de Gironda.

Entre Tolosa e Bordèu lo flume travèrsa Agen e recep sos principals afluents en riba drecha, Tarn e Òlt eissits del sistèma idrologic del Massís Central.

Lo flume es navegable de l'ocean fins a Lengon. Un canal lateral foguèt bastit al sègle XIX per jónher Lengon e Tolosa (ligason amb lo Canal de las Doas Mars de Tolosa a Seta).

Entre los Pirenèus e Tolosa lo flume es adobat per l'industria idroelectrica. Mai recentament doas centralas nuclearas foguèron bastidas sus las ribas, a Brau e Sent Loís en Blaiés e a Golfuèg.

A Bordèu lo flume es fòrça larg e jos l'influéncia de las marèas. A marèa nauta se forma un mascaret que puja lo flume. 

 Principalas vilas traversadas 
 Vielha
 Sent Biat, Montrejau, Sent Gaudenç, Murèth, Tolosa, Blanhac
 Los Sarrasins - Autvilar - La Magistèra
 Agen, Marmanda, Lo Pòrt
 la Rèula, Lengon, Bordèu

 Principals afluents 
[toponims de tornar veire]

En seguir lo cors del flume, s'encontran los afluents seguents :

 Pica
 Orsa
 Nesta
 Ger
 Noua
 Salat
 Volp Arisa
 Loja
 Arièja
 Toish
 Aussonèla
 Sava
 Gimona Èrs Mòrt
 Sèra
 Tarn
 Arrats
 Bargalona
 Auroa
 Seuna Gers
 Baïsa
 Òlt
 Avanca
 Dròt (Caudròt)
 Brion, Grusson, Bassana, Buve, Lisòs en sud Gironda.
 Ciron (Barsac/Prenhac)
 Ga MòrtNe diu pas s'escriure *Gat Mòrt, l'origina estent ga, sinonim bordalés de gua. Aiga Blanca (Leunhan)
 Aiga Borda (Gradinhan)
 Devesa e Peugue (Bordèu)
 Jala de Blancafòrt

Toponimia
Las fòrmas ancianas son : - en grèc, Garounas (Estrabon, cap a 10 ap. J.-C.), Garouna, Garuna, Garunas, Garina (Ptolemèu, cap a 150 ap. J.-C.), Garunna, Garounna (Marcian d'Heraclea cap a 470); - en latin, Garumna (Juli Cesar Cesar, Bellum Gallicum, libre I, 1. - 52 ab. J.-C.), Garunna (Plini lo Vièlh  cap a 100 ap. J.-C.), Garumna, Garunna, Garonna, Garona (Pomponi Mela cap a 43 ap. J.-C.), Garunda (Sidòni Apollinari cap a 460), Garumna en 1003, 1015, Garona en 980, 1081, 1105, Garonna en 1067, 1090, 1098, 1164, Garonne en 1105 Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 2, p. 1250, cercar sus Gallica, Gyrunda, Gyriunda en 1242, Garunna en 1480, Gironda en 1557.

Notas e referéncias

Categoria:aiga d'Occitània
Categoria:aiga de Gironda
Categoria:aiga de Nauta Garona
Categoria:aiga de Tarn e Garona
Categoria:aiga navegabla
Categoria:Pirenèus