Tornafuèlha

Tornafuèlha (Tournefeuille en francés) qu'ei ua comuna lengadociana istoricament, mès lingüisticament gascona, au ras de Tolosa, hens lo departament de la Hauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

Lo nom Tornafuèlha n'a pas de provenença segura.

Los sons estatjants que s'apèran los tornafuelhés.

 Geografia 
Comuna situada hens la banlèga Sud-Oèst de Tolosa, qu'ei traucada per Toish, arriu qui's junta dab Garona. Accès par l'Autocaminau (? !) A624, sortida 01.
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Perimètre del territòri

Toponimia
Las fòrmas ancianas son Tournefelha, shens data Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 4, p. 2794, cercar sus Gallica, loc de Tornafuelha en 1390 Ernest Nègre, Toponymie générale de la France, volume II, n° 21 033. 
Segon Dauzat e Rostaing, Tornafuèlha es probablament format de l'imperatiu torna e d'un complement, fuèlha Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 681. 
Segon Negre, Tornafuèlha ven benlèu de l'advèrbi occitan tornar, « encara, un còp de mai », e l'imperatiu de l'occitan folhar, fuelhar, donc « produsís encara fuèlhas, reverdís », après una peirada o una secada . 
J. Astor postula un ancian occitan torn, « muralha fortificada », mot non atestat, que se pòt dedusir de nombrosas formacions, coma lo Tornèl, le Chastèl de Tornoèl (fòrma mausegura), le Puig del Torn, Tornissan (Tornissarnum en 1119), etc. Astor l'explica per un alargament en -n deu latin turris, benlèu per crosament dambe'u tèma prelatin turno, elevacion de terren, derivat de la rasic preindoeuropèa *tor-Jacques Astor, Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France, ed. du Beffroi, 2002, p. 769.
Non cal oblidar, çaquelà, per ua encinta, le vèrbe tornar e, d'autra part, le celtic (non preindoeuropèu !) turnā, « las auturas, las hautors » Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 256. En venent de Tolosa, le camin es planèr, mès au nòrd de Tornafuèlha se vesen las prumèras tuquetas (25-30 m de desnivelacion). Mès aquò explica pas las fuèlhas.

Istòria
Las purmèras tralhas de poblacion que datan de la preïstòria, com ac muishèn cavaments hèitas lo long de Toish. Mès lo vilatge ne's forma pas sonque pendent l'Edat Mejana. Tornafuèlha qu'ei ua senhoria e l’annèxa de la parròquia de Sant Nicolau de Tolosa tanlèu 1503. La senhoria que vad un marquisat au temps de Loís lo XIV-au.

Pendent l'Ancian Regime, Tornafuèlha èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa de Sent Micolau de Tolosa, es Sent Pèir. En 1790, Tornafuèlha èra deu canton de Tolosa, en l'an IX, de Tolosa-oèst, en 1973, de Tolosa-12, en 1997, de Tornafuèlha (caplòc) Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 49 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html.

Administracion

Demografia

 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

Tornafuèlha que demòra un vilatjòt dinc a las annadas 1960, en arribar tot escàs au millierat de poblants. De 1960 a 1990, la vila que creish d'un biais exponenciau : gràcias au dinamisme de Tolosa, que prava de 2200 a 17000 poblants. En 1999, que comptava uns 22000 estatjants (dadas INSEE) e benlèu de 30 000 poblants en 2025.

Lòcs e monuments
 La glèisa Sent Pèire estoc bastida en en 1770 dab un campanau-mur caracteristic
 Le castèth, uei ostau de comuna, data de Loís le XIIIau.

Personalitats ligadas a la comuna
 Lo president de la Republica Francesa, Gaston Doumergue, que prengoc la soa retirada a Tornafuèlha en 1931. Arron deus eveniments sanhós deu 6 de heurèr de 1934 e de la crida a Tornafuèlha deu president Daladier, que vad president deu Conselh entà 10 mes, abans de se'n tornar retirar hens lo son ostau deu davantau tipic qui ei tostemps apitat. 
 Yannick Souvré : jogaira de basket-ball 
 Gaël Clichy : jogaire de football a Arsenal.
 Amandine Bourgeois : cantaira, vencedora deu concors nacionau "Nouvelle Star" 2008.

 Cultura 
Cinèmas
Tornafuèlha qu'ei dotat d'un cinèma Utopia, un cinèma independent, honset deu Castèth, darrèr de la Comuna.

Estructura culturau d'aglomeracion
La Botiga d'Escritura deu Grand Tolosa, situada a Tornafuèlha, qu'ei un centre d'arressorsas deus talhèrs d'escritura, qui perpausan talhèrs de creacion a las 25 comunas deu *Grand Tolosa.

Véser tanben
 Comunas de la Nauta Garona

Ligams extèrnes
 Sit oficiau de la comuna de Tornafuèlha
 Un wiki a prepaus de la comuna

Nòtas

Categoria:Comuna de la Nauta Garona
Categoria:Comuna de Gasconha
Categoria:Grand Tolosa