Occitan

Loccitan (), o la lenga dòc (), es una lenga romanica parlada en Occitània e pels occitans emigrats de pel mond. Es una lenga fòrça similara al catalan que dunes an pogut considerar aquel coma un dialècteÉtude sur la limite géographique de la langue d'oc et de la langue d'oïl, Charles de Tourtoulon et Octavien Bringuier, page 6 :  « ... en Espagne, sur les confins de la Catalogne et de l'Aragon, le catalan, qui peut-être considéré comme un dialecte de la langue d'oc, faisait place brusquement à l'aragonais, dialecte de la langue espagnole. », Paris, 1876.

Loccitan coneguèt son epòca daurada entre los sègles XI e XIII gràcias a sa literatura e subretot las composicions dels trobadors que coneguèron de succès per tota Euròpa.

Sens estat per encoratjar la transmission e ne far la valorizacion, patís la politica lingüicida de lEstat francés, mas tanben la passivitat de Mónegue e de lEstat italian. Sonque lo Principat de Catalonha, dins lEstat espanhòl, reconeis l’occitan coma lenga oficiala, e pròpria de la Val dAran, que lensenhament public l'i generaliza.

Amb aquò, la lenga es grèvament menaçada. Se pensa uòi que mens de 700 000 adultes en França l'an plan apresa al près de lors parents e mens de 200 000 la parlan de longa e aital la transmeton a la generacion que seguísHéran, François; Filhon, Alexandra; Deprez, Christine (2002) "La dynamique des langues en France au fil du XXe siècle" in Population & sociétés. Bulletin mensuel d'information de l'Institut National d’Études Démographiques, n°376 (febrièr de 2002).

 Nom 
Los sols sinonims que s’emplegan correntament, uèi, son occitan (lo pus frequent) e lenga d’òc (un pauc mens frequent). Aquestes dos noms, apareguts a la fin del sègle XIII, venon de l’advèrbi afirmatiu òc: a l’Edat Mejana serviguèt per distinguir la lenga d’òc o occitan, la lenga de sì o italian e la lenga d’oïl o francés (en essent oïl la forma anciana per oui en francés modèrne).

Lo mot provençal (var. provençau)Ancianament se podiá escriure proensal, proensales, que cal legir proençal, proençalés. a pogut designar l« occitan » dins sa totalitat, sustot al sègle XIII e tanben als sègles XIX e XX (mai que mai en filologia e dins qualques cases es encara servat aital uèi). Aquel sens es vengut rar dempuèi los ans 1960. Lo tèrme provençal designa ara, subretot, lo dialècte occitan que se parla en Provença. 

D’autres sinonims d’« occitan », ara desapareguts de l’usatge, foguèron lemosinAncianament se podiá escriure lemosi, lemozi, que cal legir lemosin. Lo mot lemosin a pogut designar tanben lo catalan als sègles XVIII e XIX, en rason de sa filiacion amb loccitan medieval. al sègle XIII, gascon als sègles XVI, XVII e  XVIIIBOYER Henri, & GARDY Philippe (2001) (dir.) Dix siècles d’usages et d’images de l’occitan: des troubadours à l’Internet, coll. Sociolinguistique, París: L’Harmattan, lengadocian als sègles XVIII e XIX. Uèi lemosin designa sonque lo dialècte occitan del nòrd-oèst; gascon designa sonque lo dialècte del sud-oèst; lengadocian designa sonque lo dialècte del centre-sud.

Localizacion
1 La Bastida de Clarença
2 La Gàrdia
3 Sent Eutròpi (Montmaureu)
4 Los Passatges
5 Sant Sixt dels Valdeses (San Vicenzo la Costa)
6 Großvillars (Oberderdingen)
7 Schönenberg (Ötisheim)
8 Serres (Wiernsheim)
9 Neuhengstett (Althengstett)
L’occitan es o èra parlat dins cinc estats europèus:
 dins l’estat francés, dins tot o part de 39 departaments
 dins l’estat italian, dins las valadas del Piemont occidental, mas tanben en Calàbria
 dins l’estat espanhòl, dins la val d’Aran e tanben al Passatge (fins a la mitat del s. XX)
 dins l’estat moneguièr
 dins l’estat alemand (se parlava encara dins 4 colonias valdesas a la mitat del s. XX)
Es tanben parlat otramar:
 dins la ciutat de Colonia Valdense, en Uruguai
 dins la ciutat de Valdese, als Estats Units

 Situacion sociala 

 Substitucion e renaissentisme 


Ara sestima que sus una populacion de 16 o 17 milions doccitans, son entre  e  los que son capables de parlar loccitan correntament, mas las ocasions de lo parlar dins la societat son raras. Aquela reculada, sensibla dempuèi lo començament del sègle XX, es causada per una diglossia al profièch del francés, de litalian e de lespanhòl; e mai per una politica clara de repression lingüistica dins lestat francés (vejatz la partida istorica, çai sota).

Los esfòrces de loccitanisme pòdon pas encara inversar la substitucion lingüistica, pasmens i a agut davançadas importantas que contribuisson a melhorar limatge de la lenga:

 La creacion literària e musicala en occitan modèrne fa flòri e se renòva sens relambi dempuèi lo sègle XIX.
 Loccitan es reconegut coma lenga oficiala en Aran dempuèi 1999 e coma lenga protegida dins las Valadas Occitanas e a La Gàrdia dempuèi 1999. I a pas de reconeissença oficiala en França e a Mónegue, pasmens existís un ensenhament opcional en França (public o associatiu).
 Los mèdias e las edicions en occitan an un impacte modèst mas son divèrses e dinamics, amb un mercat vertadièr.
 Existís una capacitat de mobilizacion sociala en favor de loccitan: o an demostrat las grandas manifestacions nacionalas de Carcassona en 2005 amb  personas, de Besièrs en 2007 amb  personas, Carcassona 2009 amb , Tolosa en 2012 amb  e Montpelhièr en 2015 amb .

 Estatuts 


Loccitan conois destatuts diferents segon los estats.

 En Espanha, es reconegut coma lenga oficiala dins tota la region de Catalonha gràcias a de leis de la region autonòma de Catalonha e gràcias a lestatut dautonomia locala dAran dempuèi 1990 e 2006. Aital loccitan benefícia dun ensenhament sistematic e obligatòri a lescòla e dun usatge regular dins ladministracion. Ça que la, loccitan es cooficial amb lo catalan (lenga oficiala de la region) e amb lespanhòl (lenga oficiala de lestat). Malgrat aquela oficialitat, loccitan subís encara a Aran una diglossia al profièch de lespanhòl que rèsta la lenga mai poderosa.
 En Itàlia, loccitan es reconegut coma lenga protegida, pas verament coma "lenga oficiala", gràcias a la lei 482 de 1999. Aquela permet lus de loccitan dins lensenhament e la vida publica, mas solament dins las comunas que o desiran, sens caractèr obligatòri ni sistematic. La diglossia al profièch de litalian rèsta fòrta.
 En França e a Mónegue, loccitan a pas lo mendre estatut oficial. La possibilitat densenhar loccitan dins lescòla publica francesa existís, coma opcion, e i a doas tres emissions pichonetas en occitan a la television publica (France 3) mas aquò equival pas a un estatut oficial. La diglossia al profièch del francés es constanta.
 Dins la Comunautat d'aglomeracion deu Bascoat, loccitan es cooficial amb lo francés e lo basco dempuèi lo 23 de junh de 2018."L’Agglo Pays basque reconnaît officiellement les langues basque et gasconne", Sud Ouest, 23.06.2018.
 L’occitan es tanben lenga oficiala de la Comunautat de Trabalh dels Pirenèus e de l’Euroregion Pirenèus-Mediterranèa.

 Istòria de loccitan 


Loccitan, son nom li ven de ladvèrbi afirmatiu òc (del latin hoc) que li es pròpri.

Lo latin venguèt sul territòri actual occitan amb las armadas romanas dins lo periòde entre 118 e 52 abC. Se sap pas quora la latinizacion foguèt acabada mas sembla que i aguèt de diferéncias regionalas plan grandas: cèrtas regions occitanas perifericas (dins los Pirenèus) aurián poscut èsser latinizadas, o mai romanizadas, als sègle VIII e IX apC., mentre que Provença e lo Bas Lengadòc o foguèron al sègle I apC. 

Certans lingüistas, dins una concepcion teleologica dels territòris politics actuals (mite de lapertenéncia exclusiva al galloromanic, vejatz çai subre), se son particularament interessats a la biparticion lingüistica de las Gàllias entre occitan e francés. Per explicar lo fach quexistisson doas lengas plan diferentas, ses avançat mantun argument:

 La celtizacion mendre dels territòris occitans e lo pes dels pòbles preceltics (teoria del substrat).
 La germanizacion mendre dels territòris occitans (teoria de ladstrat).
 Una difusion de varietats diferentas del latin tardiu al sud e al nòrd de las Gàllias.

Loccitan es nascut a partir del latin vèrs lo sègle VIII apC e foguèt la lenga majoritària de la populacion fins al començament del sègle XX. Loccitan laissèt de traças importantas dins los documents en latin tre lo sègle IX e los primièrs documents escriches tot en occitan apareguèron a la fin del sègle X. Entre los sègles X e XV, loccitan foguèt la lenga dominanta dins la cultura, ladministracion e las sciéncias e sol lo latin li faguèt un pauc concurréncia. Lo periòde dels trobadors, als sègles XII e XIII, enaucèt fòrça lo prestigi de loccitan dins Euròpa tota.

A partir de la fin del sègle XV (e tre lo sègle XIII dins lo Creissent), lo francés penetrèt en Occitània coma lenga del poder politic e del prestigi cultural al detriment de loccitan. Ansin comencèt la diglossia o subordinacion lingüistica. Aquò saccentuèt al sègle XVI amb limposicion del francés e de litalian coma solas lengas oficialas dins los territòris occitans someses al reialme de França o al ducat italianizat de Savòia.


Pasmens loccitan demorèt la sola lenga de las classas popularas, se parlava parcialament dins las classas nautas (malgrat la dominacion del francés e de litalian) e contunhèt de beneficiar duna literatura productiva. En Bearn loccitan foguèt oficialament emplegat dins los actes juridics e parlamentaris fins a la Revolucion.

En literatura, malgrat la dominacion del francés sescriguèt e sestampèt fòrça en occitan durant tot lo periòde literari designat jos lo nom de barròc occitan amb dautors com Pèir de Garròs, Pèire Godolin, Bellaud de la Bellaudiera, Francés de Corteta, Joan Enric de Fondevila e Joan Baptista Fabre. 

La literatura occitana del sègle XIX foguèt marcada per una renaissença de las letras dòc preparada entre dautres per lescrivan agenés Jansemin e puèi per Frederic Mistral e los autres escrivans del Felibritge.

Aital loccitan beneficièt duna renaissença culturala e dun movement de revendicacion quòm pòt sonar occitanisme al sens larg. Pasmens, loccitan a reculat dins lusatge a partir dels ans 1920-1950: dempuèi a cessat dèsser la lenga majoritària. Coneis un perilh grèu de substitucion lingüistica e cedís lo terren davant lo francés en Occitània Granda e a Mónegue, davant litalian dins las Valadas Occitanas e davant lespanhòl en Aran. 

Al costat daquò, lo movement occitanista contunha de revendicar una plaça digna per loccitan e assaja de ne far tornarmai una lenga de comunicacion, amb qualques avançadas parcialas (vejatz çai subre "Situacion sociala").

 Classificacion 


La sola classificacion incontestada es aquela: loccitan fa partida de las lengas romanicas (eissidas del latin), que son una branca de las lengas italicas (latin e divèrsas lengas anticas dItàlia), que son a lor torn una branca de las lengas indoeuropèas. 

Segon lo lingüista Joseph Greenberg, es possible dintegrar lindoeuropèu dins una superfamilha encara pus larga e pus anciana, la de las lengas eurasiaticas, mas aquela concepcion es pas acceptada per totes los lingüistas.

Dintre las lengas romanicas, las classificacions an pogut variar segon los autors. Mas dempuèi lo lingüista Pèire BècPèire Bèc (1970-71) = BEC Pierre (collab. Octave NANDRIS, Žarko MULJAČIĆ), Manuel pratique de philologie romane, París: Picard, 2 vol., los especialistas son consents per dire que loccitan amb lo catalan, sa lenga bessona, constituisson un grop pròpri, loccitanoromanic, que fa una transicion entre dos autres grops pus periferics: lo galloromanic e liberoromanic. Es tanben prepausat que l'aragonés, fòrça mai similar al catalan e al gascon a l'Edat Mejana qu'auèi, es tanben una lenga occitanoromanica.

Se pòt pensar quen mai dels arguments scientifics, de presupausats ideologics son a la basa de la causida de certanas classificacions ancianas. Una vièlha classificacion, ara perimida, metiá loccitan exclusivament dins lo galloromanic e lo catalan exclusivament dins liberoromanic. Aquela vision vièlha a pas pus la mendre justificacion scientifica car nega la coesion tras que fòrta quunís loccitan e lo catalan dins un diasistèma comun: occitan e catalan son pus pròches entre eles que o son de tota autra lenga.

 Caracteristicas estructuralas 

Per mai de detalhs, se pòt consultar las presentacions de Juli RonjatRONJAT Juli = RONJAT Jules (1930-1941), Grammaire istorique [sic] des parlers provençaux modernes, 4 vol. [reed. 1980, Marselha: Laffitte Reprints, 2 vol.] e Pèire BècBÈC Pèire (1973) = BEC Pierre, Manuel pratique d’occitan moderne, coll. Connaissance des langues, París: Picard. Las afinitats de loccitan existisson bèl primièr amb lo catalan en general.

 Fonologia 


Laccent tonic a una mobilitat limitada: pòt tombar sonque 

 sus la darrièra sillaba (mots oxitòns o aguts) 
 lavantdarrièra sillaba (mots paroxitòns o plans). 
 Pasmens, en niçard, e pus rarament en cisaupenc (Valadas Occitanas), laccent tonic pòt tombar tanben sus lantepenultima (mots proparoxitòns o esdrúchols). 

 VOCALASEN GENERAL anterioras centralas posterioras  nonarredondidas arredondidas nonarredondidas arredondidas barradas    semibarradas   semidobèrtas   dobèrtas 

Regionalament, existisson tanben los fonèmas  e .

Cal senhalar lo fenomèn de lalternància vocalica. En posicion atòna, certanas vocalas son impossiblas e se transforman en vocalas pus barradas:

 La vocala tonica  se transforma en la vocala atòna . 
 La vocala tonica  se transforma en la vocala atòna . 

 CONSONANTAS EN GENERAL labialas dentalas ealveolaras palatalas velaras  sordas sonòras sordas sonòras sordas sonòras sordas sonòras oclusivas            fricativas        africadas               nasalas        lateralas         vibrantas     batudas       glides     

Regionalament, existisson tanben los fonèmas ,  e .

La distincion entre  e  es generala en provençal, vivaroalpenc, auvernhat e lemosin. Per contra, en lengadocian e gascon, los fonèmas  e  se son neutralizats en  (donc  a desparegut).

 Evolucion fonetica 


 U passa al son [y] (regionalament [œ]). Es un ponch comun amb lo dialècte catalan capcinés ([œ]), lo francés ([y]), lo francoprovençal ([y]), lo nòrd-italian  ([y]) e una partida del retoromanic ([y]). Es una diferéncia amb la majoritat de las lengas romanicas ont u se pronóncia [u].
 Las vocalas completament nasalizadas son inexistentas o pauc desvolopadas dins la majoritat dels parlars. Es un ponch comun amb la majoritat de las lengas romanicas e una diferéncia amb lo francés, lo francoprovençal e lo portugués.
 Las vocalas romanicas è, ò (tonicas e dobèrtas) an evolucionat vèrs de diftongs davant un iòd [j] o davant un oau [w]: è es vengut iè (ie) e ò es vengut uò (uè, ue) : vèlh > vièlh, nòch (nòit) > nuèch (nuèit/nuòch).
 La vocala romanica [o] barrada a evolucionat vèrs lo son [u]: flor [ˈflur]. Es un ponch comun amb certans dialèctes vesins nòrd-italians e catalans mas es una diferéncia amb la majoritat de las lengas romanicas.
 La vocala [a] tonica se manten fòrça ben: latin pratu > occitan prat. Certans parlars occitans pauc estenduts pòdon conéisser una palatalizacion leugièra de [a] vèrs [æ] o [ɛ], mas aquò es un fenomèn superficial que borrola pas lequilibri general de la fonologia. Aquel conservatisme de [a] en occitan es comun amb la majoritat de las lengas romanicas. Es una diferéncia amb las evolucions radicalas del francés e del francoprovençal que palatizan e diftongan [a] de manièra sistematica vèrs [ɛ, jɛ] dins certans entorns fonetics.
 Las vocalas pòstonicas son solidas e variadas: -a (prononciada [ɔ, a, ə] segon las regions); -e; -i; -o (prononciada [u]); e tanben en niçard -u (prononciada [y]). Es un ponch comun amb un grand nombre de lengas romanicas mas es una diferéncia amb lo francés quelimina totas las vocalas pòstonicas (o ben que las neutraliza en [ə]) e que tend a pèrdre laccent tonic. Per ex. occitan pòrta [ˈpɔrtɔ], astre [ˈastre], òli [ˈɔli], cigarro [siˈɣarru] (e en niçard aquelu [aˈkely]), de comparar amb lo francés porte [pɔʁt], astre [astʁ], huile [ɥil], cigare [sigaʁ].
 Las vocalas pretonicas son solidas en general e se sèrvan ben, coma dins la majoritat de las lengas romanicas e a la diferéncia del francés: occitan petita [peˈtitɔ], francés petite [ptit].
 Los proparoxitòns (mots accentuats sus lavant-avantdarrièra sillaba) an desparegut dins la granda majoritat dels dialèctes occitans, exceptat en niçard e en cisalpenc: arma, pagina (niçard e cisalpenc: ànima, pàgina). La desparicion dels proparoxitòns es un ponch comun amb lo catalan rosselhonés, laragonés, lo francoprovençal e lo francés; e es una diferéncia amb la majoritat del catalan e amb las autras lengas romanicas.
 La vocala o atòna es vengua [u], coma dins una part del catalan, del nòrd-italian e del portugués (e dins certans mots del francés): portar [purˈta], cigarro [siˈɣarru].

 Morfologia 

 Las terminasons verbalas rèstan pro diferenciadas, gràcias a leiretatge del latin, e fan que los pronoms personals subjèctes son pas necessaris (levat dins una franja estrecha tot al nòrd del domeni occitan). Es un ponch comun amb la majoritat de las lengas romanicas, mas una diferéncia amb lo francés, lo francoprovençal, lo nòrd-italian e lo retoromanic. Ex. occitan parli, francés je parle.
 Lo preterit de lindicatiu e limperfach del subjontiu sutilizan sistematicament, coma dins la majoritat de las lengas romanicas, mas a la diferéncia del francés (lo nòrd-italian, litalian e lo romanés tendon a abandonar lo preterit dins de mesuras variadas).
 Sutiliza lo subjontiu dins las interdiccions (imperatiu negatiu), mentre que ses perdut en francés, en francoprovençal e en italian: parles pas.
 Las particulas pronominalas ne (en, n) (del latin inde) e i (del latin ibi) sutilizan fòrça en occitan, coma dins la majoritat de las lengas romanicas (catalan, aragonés, nòrd-italian, italian, francoprovençal, francés, etc.), mentre quan desparegut en castelhan e en galègoportugués.

 Lexic 

Lo lexic occitan presenta dafinitats amb totas las lengas romanicas vesinas: catalan subretot, mas tanben aragonés, nòrd-italian, francoprovençal e francés. Tanben ten certanas racinas comunas amb lo basco ques pas una lenga romanica.

 Sintaxi 

Se reportar a la tresena partida de la Gramatica occitana segon los parlars lengadocians de Loís Alibèrt.

 Codificacion 

 Estandardizacion 

Loccitan larg, nommat tanben occitan estandard o occitan referencial (var. -au) es una varietat estandard de la lenga occitana. Se desvolopa dins lencastre de la nòrma classica dempuèi los ans 1970 e sa fixacion es pro avançada uèi. Se basa sus la convergéncia de totes los dialèctes de loccitan, reconeis la plaça centrala del dialècte lengadocian mas prevei tanben dadaptacions regionalas (segon los grands dialèctes) que rèstan convergentas entre elas : aqueles "estandards regionals" son en via de fixacion mai o mens avançada segon las regions.

 Grafia 

A lEdat Mejana loccitan sescriviá dun biais pro unificat e autoctòn que se sona grafia classica. 

Amb la pèrda progressiva de prestigi de la lenga e de tot estatut oficial, aquela tradicion grafica autoctòna se perdèt dins un periòde entre 1460 e 1530 segon las regions (mas tre la segonda mitat del sègle XIII dins lo Creissent; en Bearn per contra la tradicion de la grafia classica sesperlonguèt fins en 1789). Loccitan, ça que la, contunhèt de sescriure de longa durant los sègles XVI a XVIII mas segon un fais de principis diferents dautor a autor: èran de grafias afrancesadas (o italianizadas al País Niçard).

En 1803, Fabre dOlivet foguèt lo primièr a prepausar de restaurar la grafia classica, çò es: un sistèma grafic inspirat del de ledat mejana. Dautres autors tanben prepausèron la restauracion mai o mens completa de la grafia classica, coma lo provençal Simon Juda Onorat en 1846. 

Mas los primièrs felibres a lentorn de Frederic Mistral, Josèp Romanilha e Teodòr Aubanèu ne causiguèron un autre, amb la fondacion del Felibritge en 1854: lor sistèma es apelat grafia mistralenca e pus precisament nòrma mistralenca perque Mistral ne foguèt lo promotor mai celèbre (mas Romanilha laviá concebut tre 1853). Aquel sistèma, basat sus la correspondéncia son/grafia del francés amb dadaptacions e de manlèus al sistèma grafic de ledat mejana, aguèt un grand resson. Es la grafia utilizada dins dòbras de Mistral coma Mirèlha <Mirèio> e dins Lo Tresaur dau Felibritge <Lou Tresor dóu Felibrige>. Concebut per la fonologia del parlar rodanenc emplegat pels primièrs felibres, lo sistèma grafic mistralenc èra plan mens adaptat pels autres dialèctes. Amb la difusion del Felibritge fòra de Provença, lo sistèma foguèt donc adaptat o abandonat per dautres. Un exemple dadaptacion nes la grafia febusiana de lescòla Gaston Febus, pel gascon.

Las idèas de tornar a la grafia classica contunhèron de trabalhar ça que la de longa lo movement renaissentista. En Lemosin, lo felibre Josep Ros i trabalhèt en 1876, seguit pels felibres lengadocians Antonin Perbòsc e Prospèr Estieu dins los ans 1890. Lo lengadocian Loís Alibèrt, amb sa Gramatica occitana segon los parlars lengadocians (1935-1937), fixèt mai o mens definitivament los principis duna grafia englobanta basada sul sistèma grafic autoctòn, dicha desenant grafia classica o alibertina. Aquel trabalh precís de codificacion dAlibèrt, a lescrich coma a loral, fonda pus precisament la nòrma classica. Se faguèt una adaptacion de la nòrma classica a lensems dels dialèctes occitans durant los ans 1950-1970, mai que mai gràcias a las òbras del provençal Robèrt Lafont, del gascon Pèire Bèc e de lInstitut d'Estudis Occitans. Dempuèi 1996 lo Conselh de la Lenga Occitana (en collaboracion amb lo Gidilòc) preseguís la gestion de la nòrma classica.

A lora dara, lo sistèma grafic pus utilizat es lo dAlibèrt. Ça que la la grafia mistralenca demòra fòrça utilizada en Provença a costat de la grafia classica.

Tanben cal senhalar doas autras grafias dimpacte mendre: la grafia bonaudiana, fondada per Piare Bonaud en 1973, que fa concurréncia a la grafia classica en auvernhat, e la grafia de lEscòla dau Pò, version simplificada de la grafia mistralenca, que fa concurréncia a la grafia classica dins las Valadas Occitanas dempuèi 1971.

La grafia es estada, de la fondacion del Felibritge en 1854 e fins a lora dara, un grand subjècte de polemicas particularament dins las annadas seissanta e setanta del sègle XX.

 Comparason de las doas grafias màgers  Grafia classica Grafia mistralencaMirèlha, Cant I (F. Mistral)(transcripcion)

Cante una chata de Provença.
Dins leis amors de sa jovença,
A travèrs de la Crau, vèrs la mar, dins lei blats,
Umble [Umil] escolan dau grand Omèra [Omèr],
Ieu la vòle seguir. Coma èra
Ren quuna chata de la tèrra,
En fòra de la Crau se nes gaire parlat.Mirèio, Cant I (F. Mistral)(tèxt dorigina)

Cante uno chato de Prouvènço.
Dins lis amour de sa jouvènço,
A travès de la Crau, vers la mar, dins li blad,
Umble escoulan dóu grand Oumèro,
Iéu la vole segui. Coume èro
Rèn quuno chato de la terro,
En foro de la Crau se nes gaire parla.

 Ligams intèrnes 

 nòrma lingüistica
 nòrma classica
 alfabet occitan
 pronóncia de loccitan
 occitan larg
 Loís Alibèrt
 Conselh de la Lenga Occitana
 Gidilòc
 IEO
 nòrma mistralenca
 nòrma bonaudiana
 nòrma de lEscòla dau Pò

 Dialectologia 
 Generalitats 
vinheta|

Tradicionalament òm considèra que loccitan ten sièis grands dialèctes : lo gascon a loèst, lo lengadocian e lo provençal (provençau) al sud, lo lemosin, lauvernhat e lo vivaroalpenc al nòrd. Los dialèctes son nommats mai que mai segon de divisions provincialas ancianas mas i a pas de correspondéncia exacta entre los dialèctes e las províncias: en Provença se parla provençal mas atanben vivaroalpenc, en Auvèrnha auvernhat e lengadocian, en Lengadòc lengadocian, auvernhat, provençal, gascon e vivaroalpenc, etc.

Fòra del cas particular del gascon (e encara), la transicion entre los dialèctes es plan rarament brutala e un parlar considerat coma de lengadocian o de provençal pòt tenir un fais de caracteristicas dun autre dialècte o de caracteristicas pròprias: podèm citar lo niçard, lo cevenòl, lo gavaldanés o lo brageiragués.

Entre los parlars de transicion cap a las lengas vesinas, podèm citar lo roiasc e los parlars del Creissent.

Cèrts autors coma Pèire Bèc an prepausat un segond tipe destructuracion de lespaci lingüistic occitan. Pèire Bec definís tres grands complèxes supradialectals: larvèrnomediterranèu, loccitan central e laquitanopirenenc (vejatz çai sota).

 Classificacion dialectala 

Segon lo lingüista Pèire BècBÈC Pèire (1973) = BEC Pierre, Manuel pratique d’occitan moderne, coll. Connaissance des langues, París: Picard.

 grop gascon, constituit dun sol dialècte
 gascon (inclusent laranés)
 grop nòrd-occitan lemosin
 auvernhat
 vivaroalpenc
 grop sud-occitan provençal, dich localament provençau (inclusent lo niçard)
 lengadocian
 (catalan, lenga per elaboracion ques venguda independenta de loccitan)

 Classificacion supradialectala 


Segon lo lingüista Pèire BècBÈC Pèire (1973) = BEC Pierre, Manuel pratique d’occitan moderne, coll. Connaissance des langues, París: Picard. Aquesta classificacion supradialectala es compatibla amb la precedenta, mas se fa segon de critèris diferents.

 Grop arvèrnomediterranèu lemosin
 auvernhat
 vivaroalpenc
 provençal (inclusent lo niçard)
 Grop occitan central lengadocian (exceptat lo sosdialècte lengadocian meridional)
 Grop aquitanopirenenc lengadocian meridional
 gascon
 (catalan, lenga per elaboracion ques venguda independenta de loccitan)


La classificacion supradialectala es estada reformulada ansin, pus recentamentSUMIEN Domergue (2006) La standardisation pluricentrique de loccitan: nouvel enjeu sociolinguistique, développement du lexique et de la morphologie, coll. Publications de lAssociation Internationale dÉtudes Occitanes, Turnhout: Brepols.

 Grop arvèrnomediterranèu Sosgrop transoccitan
 lemosin
 auvernhat
 vivarodaufinenc (vivaroalpenc de loèst)
 provençal general (provençal maritim e rodanenc, sens lo niçard)
 Sosgrop niçardoalpenc
 provençal niçard
 alpenc (vivaroalpenc de lèst)
 Grop preïberic''' Sosgrop occitan central lengadocian (exceptat lo sosdialècte lengadocian meridional)
 Sosgrop aquitanopirenenc lengadocian meridional
 gascon
 (catalan, lenga per elaboracion ques venguda independenta de loccitan)


 Dialèctes ancians 
occitan aguiainés †, dialècte del grop nòrd-occitan o transoccitan, parlat en lo nòrd-oèst d'Aquitània (la majoritat del domèni del peitavin-sentongés) fòrça similar au lemosin.
occitan transpirenenc †, dialècte del grop gascon o aquitanopirenenc parlat al sud dels Pirenèus.
shuadit †, dialècte del grop sud-occitan o transoccitan, parlar dels jusieus en Provença.
judeogascon †, dialècte gascon parlat per de jusieus iberians en Gasconha.
caló occitan †, dialècte entre lo romaní e l'occitan.
lenga shiulada pirenenca † (shiulat d'Aas), basada sul gascon.

 Ligams 
 L'Institut d'Estudis Occitans - IEO: Associacion istorica dau Renaissentisme occitan.
Academia Occitana Lo diccionari de lAcademia de la Lenga Occitana
 Lo Congrès  Lo diccionari de Lo Congrès''
Dictionnaire français-occitanien de Louis Piat que explica detalhadament las caracteristicas dels dialèctes occitans
 Lo Tresaur dau Felibritge Lo diccionari mai gròs de loccitan, de Frederic Mistral (vejatz tanben lo ligam intèrne)
 Lexilogos Una colleccion interessanta de ligams, mas la concepcion de loccitan i es pas totjorn fisabla.
 Occitanet
 Lingüistica Occitana Revista electronica de lingüistica occitana
 Conselh de la Lenga Occitana Preconizacions dins la nòrma classica de loccitan
 Marraire (loccitan en Velai e al nòrd de Vivarés)
 Associacion Internacionala dEstudis Occitans
 Institut Occitan (Pau)
 Bibliografia electronica dels trobadors
 Parlar Occitan Grop de discussion EN occitan
 La Lenga Occitana Grop de discussion SUS loccitan
 Lista Òc Grop de discussion (non moderat) 
 Exercicis en lenga occitana
 https://web.archive.org/web/20061130210616/http://www.crdp-toulouse.fr/themadoc/occitan/plan.htm
 https://web.archive.org/web/20070930005428/http://www.up.univ-mrs.fr/tresoc/somoc.htm Banca de tèxtes numerizats
 Diccionari de loccitan medieval
 Lexic de loccitan medieval
 Thesaurus Occitan Basa de donadas dialectologicas multimèdia
 Òc per loccitan Annuari de las entrepresas e organismes amb lo certificat "òc per loccitan"
 Ostal dOccitània de Tolosa lOstal de las associacions occitanas de Tolosa

 Nòtas 


 Referéncias 

Categoria:Inventari de lengas
*