Guilhèm IX de Peitieus

Guilhèm IX d'Aquitània, o Guilhèm VII de Peitieus, nasquèt lo 22 d'octobre de 1071, moriguèt lo 10 de febrièr de 1126 . Foguèt comte de Peitieus e duc d'Aquitània e de Gasconha del 25 de setèmbre de 1086 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Guilhèm VIII a l'edat de 15 ans, çò que li valguèt l'escais de Guilhèm lo Jove al començament de son renhe.

Es tanben lo primièr poèta conegut en lenga vernaculara occitana (d'aquí son autre escais de Guilhèm lo trobador).

 Familha 

Es lo filh de Guilhèm VIII de Peitieus e d'Ildegarda de Borgonha. La validitat del maridatge de sos parents es inicialament contestada, per causa d'un gra de parentat defendut per la Glèisa, e la legitimitat d'aquel primièr filh es remesa en question. Lo duc d'Aquitània deu anar a Roma, al près del papa Gregòri VII, a la prima 1076, per plaidejar sa causa. Fin finala per causa d'un risc seriós de guèrra civila, lo jove Guilhèm es legitimat pel papa, e se lo maridatge es oficialament anullat, se perseguís pasmens jos una forma morganaticaMichel Dillange, Guillaume IX d'Aquitaine, le duc troubadour, La Crèche, Geste éditions histoire, 2002, 189 p. (ISBN 2-84561-059-9), p. 116-117..

Es brèvament maridat a Ermengarda d'Anjau (filha de Folc IV lo Rechin, comte d'Anjau), abans d'esposar Felipa de Tolosa (filha de Guilhèm IV, comte de Tolosa) o Felipia en 1094, amb qui a sèt enfants :
Guilhèm X d'Aquitània, son eretièr,
Agnès de Peitieus (1103-1159), esposa futura d’Aimery V, vicomte de Thouars, puèi del rei Ramire II d'Aragon,
Raimon de Peitieus (1115-1149), que renhèt sul principat d'Antiòquia.
Quatre filhas del nom desconegut.
A tanben d'enfants illegitims:

 Enric, abat de Clunhic
 Adelaida, maridada ambe Raül de Faye
 Sibilla, abessa de Saintes

Foguèt lo pairegrand d'Alienòr d'Aquitània e rèire-pairegrand de Ricard Còr de Leon.

 L'apogèu del principat d'Aquitània 

Contunha de desvolopar l'embrion d'organizacion administrativa de sos predecessors, amb l'ajust d'un prebòst a Surgèras en 1087 e la creacion d'agents forestièrs. Pren e destrutz lo castèl de Blaia al comte Guilhèm V d'Engoleime, per refrenar las entrepresas d'aqueste en Santonge.

Avent aquerit de dreches sul Comtat de Tolosa per sa femna Felipia, los fa valer per las armas en prenent Tolosa en 1098. Guilhèm lo Trobador rejonh la Primièra Crosada, menada per Godofred de Bouillon, aprèp la casuda de Jerusalèm en març de 1101. Demòra un an e mièg en Orient, a combatre lo pus sovent en Anatolia, ont es grèvament batut dos còps. 

S'empara de bens de la Glèisa en 1113 per finançar sa campanha contra Tolosa, e abandona sa femna Felipia per l'esposa de son vassal lo vescomte de Châtellerault. Aquestes actes li valon l'escumenge. Marida çaquelà son filh Guilhèm a la filha de son amanta en 1121.

A la fin de sa vida, participa a un episòdi de la Reconquista: es aliat al rei de Castelha e Leon, Anfós lo Batalhaire, qu'a esposat sa sòrre Beatritz. De 1120 a 1123, guerrejan per la conquista del reialme de Valéncia, ganhant en particular la batalha de Cutanda, prèp de Calamocha.

 Un prince cultivat 

Mas Guilhèm IX de Peitieus marca subretot l'istòria coma un òme de letras, que sap entreténer una de las corts mai rafinadas d'Occident.

 Amic dels artistas e trobador el-meteis 

Aculhís atal a sa cort lo bard Galés Bledri ap Davidor, que reïntrodutz sul continent l'istòria de Tristan e Iseut.

Es el-meteis un poèta, utilizant la lenga occitana per sas òbras, poèmas sovent meses en musica.
Es lo primièr poèta medieval, dempuèi sant Fortunat a  (que demòra longtemps a l'abadiá de Santa Crotz de Peitieus), que d'òbras, ni sacradas ni a la glòria d'eròis guerrièrs, sián conservadas. Sos vèrs tractan lo pus sovent de las femnas, d'amor e de sas proesas sexualas. Sa poesia es de còps fòrça cruda (per exemple dins la cançon convenabla, quand demanda a sos companhs quin caval deu montar, d'Agnès o d'Arsens), rebat d'una epòca que la Glèisa a pas qu'una empresa limitada sus la societat. Considerat coma un dels precursors del fin amor, es un del modèls influents de l'art dels trobadors, que poesia va devenir pus galanta.
A son retorn de crosada, repudia sa femna, e pren per mestressa una femna maridada, qu'invòca coma musa dins sos poèmas jol nom de Dangierosa (la Maubergeonne). Evòca tanben la fondacion d'un convent que sas monjas serián causidas demest las pus bèlas femnas del comtat. A la batalha de Cutanda, auriá combatut amb lo còs de sa mestressa pench sus son escut.
Evòca tanben la guèrra e las consequéncias qu'aguèt per el : segon Orderic Vital, conta sa captivitat en Orient de manièra plasenta.

Fa de bèlas donacions a la Glèisa (d'unas per la fondacion de monastèris). Reconstrutz lo palais dels comtes de Peitieus.

 Exemple de cançon 

Vaquí una de las òbras compausadas pel comte duc, en occitan:

Adorarai pas qu'ela !  (Cançon)

Farai chansoneta nueva,
Ans que vent ni gel ni plueva:
Ma dona m'assaya e-m prueva,
Quossi de qual guiza l'am;
E ja per plag que m'en mueva
No-m solvera de son liam. Qu'ans mi rent a lieys e-m liure,
Qu'en sa carta-m pot escriure.
E no m'en tenguatz per yure,
S'ieu ma bona dompna am!
Quar senes lieys non puesc viure,
Tant ai pres de s'amor gran fam. Per aquesta fri e tremble,
Quar de tam bon'amor l'am,
Qu'anc no cug qu'en nasques semble
En semblan del gran linh n'Adam.Que plus es blanca qu'evori,
Per qu'ieu autra non azori:
Si-m breu non ai aiutori,
Cum ma bona dompna m'am,
Morrai, pel cap sanh Gregori,
Si no-m bayza en cambr'o sotz ram.Qual pro-y auretz, dompna conja,
Si vostr'amors mi deslonja
Par que-us vulhatz metre monja!
E sapchatz, quar tan vos am,
Tem que la dolors me ponja,
Si no-m faitz dreg dels tortz q'ie-us clam. Qual pro i auretz s'ieu m'enclostre
E no-m retenetz per vostre
Totz lo joys del mon es nostre,
Dompna, s'amduy nos amam.
Lay al mieu amic Daurostre,
Dic e man que chan e bram. 

 Cronologia succinta 

 22 d'octobre de 1071 : naissença  ;
 25 de setembre de 1086 : mòrt de son paire Gui-Geofroi-Guilhèm e començament de son renhe ;
 1094 : maridatge amb Felipia de Tolosa ;
 1097 : entrada a Tolosa ;
 1099 : naissença de Guilhèm lo Tolosenc  ;
 15 de julhet : presa de Jerusalèm ;
 6 de decembre : Guilhèm IX pren la crotz ;
 5 de setembre de 1101 : l'armada peitavina es batuda al Taurus ;
 1102 : retorn en Occident ;
 1108 : accession al tròn de Loís VI lo Gròs ;
 1110 : Guilhèm IX es ferit a Taillebourg ;
 1115 : excomunicacion e rescontre amb la Maubergeon;
 18 de mai de 1120 : participacion a la victòria de Cutanda alprèp d'Anfós Ièr d'Aragon ;
 1121 : pèrda del Tolosan ;
 1122 : naissença d'Alienòr d'Aquitània ;
 10 de febrièr de 1126 : mòrt de Guilhèm lo Trobador.

 Vejatz tanben 

Ostal de Peitau ~ Lista dels comtes de Peitieus ~ Peitau

 Ligam extèrne 
Sas òbras


Categoria:Escrivan francés del sègle XII
Categoria:Poèta francés
Categoria:Poèta occitan
Categoria:Duc de Gasconha
Categoria:òme crosat
Categoria:Trobador
Categoria:Escrivan occitan
Categoria:Duc d'Aquitània
Categoria:Duc de l'Edat Mejana
Categoria:Comte de Peitieus
Categoria:Comte francés
Categoria:Comte occitan
Categoria:Comte de l'Edat Mejana
Categoria:Naissença en 1071 
Categoria:Decès en 1126
Categoria:Compositor medievau