Senta Gabèla

Senta Gabèla o Senta Gavèla (Cintegabelle en francés) es una comuna lengadociana de Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.


Geografia
Lo flume d'Arièja passa al mièg de la comuna. Les Baccarets e Picarrou an l'estatut de comuna associada.
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Perimètre del territòri

Toponimia
La prononciacion es ['sentɔ ga'βɛlɔ]. Las fòrmas ancianas son : loci S. Gabellae en 948, alodes de Santa Gabella, a l'entorn de 960, Sainte Cavelle en 1344, Cintegabelle en 1659 Ernest Nègre, Toponymie générale de la France, volume III, n° 28 643, li donec en dot MC sols Malg e mes lo castel de Santa Gavela, cap a 1450 (Cronicas dels comtes de Foish redigidas per Arnaud Esquerrier) Felip Carbona, Senta Gavèla, Lo Gai Saber n° 479, tardor de 2000, (Sta) Gavella en 1002, Gabella en 1231, Guavella en 1273 ((Santa) Gavella en 1002, 1244, 1267, dins les tèxtes dels sègles XII e XIII (J. de Lahondès, vol. II del Bulletin périodique de la société ariégeoise des sciences, lettres et arts, 1886-1888, reeditat en 1984), Sta Gavella en 1002, Sta Guavella en 1272 Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 1, p. 788, cercar sus Gallica, vol. 4 p. 2578 (tèxte confús de mal interpretar).
Segon Dauzat, le nom representa Senta Gabèla Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 193. 
Segon Negre, Senta Gabèla es pas dins l'Acta Sanctorum. Le nom representa benlèu Sta Camèla, onorada a Santa Camèla (Aude) . Negre es seguit dels Féniés Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 294.  
Segon Felip Carbona, totas las fòrmas en latin son en -b- e le -b- intervocalic latin mena a -v- en occitan, sent e non pas sant es la fòrma locala, doncas la grafia condreita es Senta Gavèla. Camèla, etimologia conjecturala, va en contra aquela règla grafica, quitament en supausar d'alternàncias coma ca / ga (cat, gat; cabinet, gabinet) e m / v o b (damantal, davantal; mesenga, besenga; reviscolar, remiscolar) .
Ampolhac
Lòc ara plan pichon, situat dins la ribièra d'Arièja. Las fòrmas ancianas son Ampuliacum en 968, Ampulhiaco en 1236, Ampolacho en 1263 Émile Connac Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 1, cercar sus Gallica.
Le nom sembla venir del nomen Ampullius, atestat, ambe'l sufixe -acum.
Tramesaigas
Las fòrmas ancianas son Sta Maria en Tramasaguas en 1034, Inter Ambarus Aquis en 1256 Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 4, p. 2804, cercar sus Gallica, Entrambisaquis en 1263 Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 2, p. 1066, cercar sus Gallica. 
Situat entre Erç Viu e Arièja, près del jonhent. Coma Tramedaigas, ven del latin inter ambas aquas, « entre doás aigas ensemble ».
Marens
Lòc citat en 1254, Marens. Un castèl i pòrta encara aquel nom Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 3, p. 1757, cercar sus Gallica.

Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Senta Gabèla èra de la diocèsi civila de Mirapeis, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la senescauciá de Lauragués. Senta Gabèla, Tramesaygues,  Saint-Pierre-d’Esgars, Les Bacarets èran de la diocèsi de Mirapeis, Saint-Étienne d’Arbouville èra de la diocèsi de Rius, Aignes [comuna d'Anhas desempuèi], Notre Dame de Lapeyre [comuna d'Anhas desempuèi], Saint-Exupère-de-Bazert èran de l'archidiocèsi de Tolosa. Tanlèu 1790, Senta Gabèla èra caplòc de canton. Le nom en 1790 èra Cintegabelle et ses dépendances. Anhas se destaquèt de la comuna per decret del 18 de julhet 1882. La glèisa de Senta Gabèla es jol patronatge de Nòstra Dòna Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 12 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html.

Autras parròquias d'Ancian Regime de la comunautat de Senta Gabèla e encara dins la comuna :
 Arbouville  èra de la diocèsi de Rius e de la senescauciá de Lauragués; le vocable de la glèisa es o puslèu èra Sent Estève (o Estèfe); correspond a la seccion M de la comuna de Senta Gabèla  Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 2 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html; èra en fàcia de la vila, Arièja delà;
 Les Baccarets èra de la diocèsi de Mirapeis e de la senescauciá de Lauragués; la parròquia èra Nòstra Dòna de la Salvetat, annèxa de Senta Gabèla Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 4 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html; glèisa e cementèri a l'oèst de la vila, Arièja delà;
 Saint-Exupère-du-Bazert (Sent Supèri, vocable de la glèisa) èra de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 41 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html; es al nòrd de Senta Gabèla (lòc escrit St-Exupère, desabitat);
 Saint-Pierre-d’Esgars, ara Saint-Pierre èra de la diocèsi de Mirapeis e de la senescauciá de Lauragués; le vocable de la glèisa, annèxa de Tramesaygues, èra de segur Sent Pèire Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 44 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html; le lòc, a l'èst-nòrd-èst de Senta Gabèla, entre Guire Faure e Roudière, es absent de totas las mapas recentas;
 Tramesaygues seriá ara Picarrou (mès la mapa mòstra dos lòcs diferents, lo primièr quasi desabitat al nòrd de l'important vilatge de Picarrou; la mapa de Cassini mòstra dos lòcs del nom de Tramesaygues, lo que correspond a Picarrou a una glèisa, l'autra la roïna d'una glèisa anciana); Tramesaygues, le novèl e probablament l'ancian, èra de la diocèsi de Mirapeis e de la senescauciá de Lauragués; la glèisa, encara presenta a Picarrou, èra jol patronatge de Nòstra Dòna Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 49 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html.

Administracion

 Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Senta Gabèla (caplòc); es ara del canton d'Autariba.

Demografia

 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

Lòcs e monuments

Personalitats ligadas damb la comuna
 Lionel Jospin

Véser tanben
 Comunas de la Nauta Garona

Ligams extèrnes

Nòtas

Categoria:Comuna de la Nauta Garona
Categoria:Comuna de Lauragués