Briude

Briude (Brioude en francés) z-es 'na vila d'Auvèrnhe administrada (amb lo títol de sosprefectura) pelh departament delh Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

 Geografia 
200px|thumb|left|Pont sobre Alèir
Briude z-es 'na sosprefectura delh Naut Léger. Z-es situada a rasa delh riu d'Alèir e son nom ancian de Brivate ven justament delh celtic que vòl dire "la proprietat delh pònt". Lo pònt èra a Velha Briude.

 Comunas vesinas 
    400px|left|Distanças e posicion relativa


Perimètre delh territòri

Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Brivas en 468, Basilicam S. Juliani Arverni martyris... expetivit..., ad Brivatensem vicum alh secle VI, Brivatim (idem), BRIVATE VICO alh secle VII (moneda merovingiana), BRIVICES, BITIRITES (denièrs de Guilhèm lo Piós, comte d'Auvernhe), Bridda, S. Juliani castrum (secle X), Privata en 1155, Bride alh secle XII, Briude en 1220, Brida en 1254, Brivata S. Juliani en 1260, Priude en 1320, La gleyza de Breude, Breyde, Breyude en 1341, Brioudes en Alvergne en 1365, Briode en 1366, etc Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire topographique... de la Haute-Loire, 1907, p. 44 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f93.item. 
La fòrma orala chamja segon lo luòc, per exemple ['bɾydə] a Mercuèr, ['bɾiddə] a Graneir e Magon Enquèsta delh contributor en 2024.
Segon Dauzat, Briude ven del gallic briva, « pònt » ambelh sufixe gallic « e pregallic » -ate (lo pònt èra a Velha Briude) Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 117, a Brive. 
Segon Xavier Delamarre, l'etime es Brīuate, -tis e lo sens es « proprietat delh pònt » Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 90 e 333.

Istòria
De fondacion romana, Briude fuguèt un lòc de pelerinatge en onor de Sant Julian. 'Quò-es donc un lòc amb d'importants vestigis arqueologics. 
En 1789, Briude fasiá partida de la província d'Auvernhe e dependiá  delh presidiau de Riam. Èra chapluòc de l'eleccion e subdelegacion de son nom. Sa gleisa collegiala, chapluòc d'un archipreirat de la diocèsi de Sant Flor, èra delh vocable de Sant Julian. En mai d'aquela gleisa, Briude comptava sèt gleisas parochalas : Sant Laurenç, Sant Pèire, Nòstra Dòna, Sant Jacme, Sant Joan de l'Òrde de Jerusalèm, Sant Genèst e Sant Preget .

 Eraldica 
100px|left|thumb|Escut de Briude
Blasonament : D'aur amb doas claus de sable adossadas e acompanhadas d'una floralis delh mèsme.

Administracion

Demografia

 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

 Monuments e lòcs toristics 
 Basilica de Sant Julian : 'quò-es la pus granda glèisa romanica d'Auvèrnhe (74 m de longor). Fuguèt bastida entre los sègles XI e XIV.

 Estau de la Detela (colleccion sobre aqueste tèma).

 Estau delh saumon e de la rivièra : 'quò-es un musèu-aquarium sobre los salmons de l'Atlantics, espècia menaçada e protegida dins la region.

Embessonnatges
  :  Suzzara (Lombardia, dempuèi 1995).
  : Laufen (Bavièra, dempuèi 1982).
  : Cardigan (País de Galas) dempuèi 1972.

Veire tanben

Ligams extèrnes
 Briude sobelh site de l'Insee
 Sit sus Briude

Nòtas

Categoria:Comuna del Naut Léger
Categoria:Comuna de Brivadés