Ans 1990

Istòria 


1991 : en abriu, un ciclòn tropicau poderós, dich ciclòn Gorky, arribèt en Bangladèsh. Entraïnèt de destruccions importantas dins la region de Chittagong que foguèron a l'origina de la mòrt de  abitants.

1991 : ai Filipinas, erupcion fòrça violenta dau Mont Pinatubo qu'emetèt 10 km3 de materiaus piroclastics dins l'atmosfèra. Aquò alentiguèt lo rescaufament climatic globau durant 3 ans. Pasmens, maugrat sa violéncia, l'erupcion causèt pauc de victimas (300 mòrts) gràcias ai progrès realizats dempuei la catastròfa dau Nevado del Ruiz dins la prevencion e l'evacuacion dei populacions (→ 1985).

 Cultura 

1993 : sortida dau film Jurassic Park de Steven Spielberg. Inspirat per un roman de Michael Crichton, cònta l'istòria d'un pargue onte una companhiá utiliza de biotecnologias per crear de dinosaures a partir d'ADN fossilizats. Pasmens, un acte de sabotatge entraïna rapidament una catastròfa. Aqueu film marquèt una rompedura majora dins lo cinèma en causa dau realisme de seis efiechs especiaus numerics.

 Sciéncias e tecnicas 

1994 : entre lo 16 e lo 22 de julhet, impacte dei fragments de la cometa Shoemaker-Levy 9 sus Jupitèr. Aquel eveniment es la premiera collision observada entre dos objèctes dau Sistèma Solar. Permetèt d'estudiar lei jaç prefonds de la planeta joviana.

1994 : premiera sintèsi dau roentgeni, l'element 111 de la classificacion peridioca(en) S. Hofmann, V. Ninov, F. P. Heßberger, P. Armbruster, H. Folger, G. Münzenberg, H. J. Schött, A. G. Popeko, A. V. Yeremin, A. N. Andreyev, S. Saro, R. Janik e M. Leino, « The new element 111 », Zeitschrift für Physik A., vol. 350, n° 4, 1995, pp. 281-282.. Coma leis autreis elements pesants situats dins aquela partida de la classificacion, es un transactinid fòrça radioactiu amb una durada de vida limitada.

1995 : descubèrta d'una planeta a l'entorn de l'estela 51 Pegasi per Michel Mayor e Didier Queloz. Premiera exoplaneta oficialament identificada, es situada a 51 ans lutz de la Tèrra. Es una planeta giganta de 0,45 massa joviana qu'orbita a una distància d'aperaquí 0,05 unitat astronomica de son estela. Sa temperatura atmosferica es donc fòrça auta (entre  a  K) e la planeta venguèt lo prototipe dei Jupitèr cauds.

 Decès 

 Carl David Anderson, fisician estatsunidenc.
 Marian Anderson, cantairitz estatsunidenc.
 Boris Christoff, cantaire d'opèra bulgar.
 Robert S. Dietz, geològ estatsunidenc.
 Margot Fonteyn, dançairitz britanica.
 Katia Krafft, volcanologa francesa.
 Maurice Krafft, volcanològ francés.
 Cyrus Lundell, botanista estatsunidenc.
 Edwin McMillan, fisician estatsunidenc.
 Tadeusz Reichstein, mètge polonés.
 Waldo Semon, quimista estatsunidenc.
 Tupac Shakur, rapaire estatsunidenc.
 George Stibitz, matematician estatsunidenc.
 Frank Whittle, engenhaire anglés.
 John Tuzo Wilson, geològ canadenc.

 Liames intèrnes 

 Bibliografia 

 Nòtas e referéncias