Murèth

Murèth (en francés: Muret) qu'ei ua vila gascoa, situada en Comenge,Ça que la, lo geograf Frederic Zégierman restaca Murèth a Tolosan. prèp de Tolosa e dens lo son airau urban. Que's situa dens lo departament de la Hauta Garona e hè part de la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

Lo gentilici qu'ei murethin, murethina. Murèth estèc la capitala deu Comtat de Comenge, e ara qu'es lo sèti de la Comunitat d'Aglomeracion de Murethin Aglomeracion.

La vila qu'ei coneguda pr'amor que s'i passèc la batalha de Murèth en 1213.

Geografia
Murèth qu'a 25 653 abitants (2022). Ara, qu'ei ua banlèga de Tolosa. Qu'ei la sosprefectura de la Hauta Garona. Lo clima de Murèth qu'ei temperat oceanic dambe influéncias mediterranèas.
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.

Perimètre deu territòri

Toponimia
Las fòrmas ancianas son de Murello en 961, Murello en 1302, Muretz en 1468 Ernest Nègre, Toponymie générale de la France, volume III, n° 26 796 a -799, Murellum en 1092, Muret en 1213, Murel Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 3, p. 1932, cercar sus Gallica. 
Murèth que ven deu latin murus, « mur », en generau de fortificacion, dambe'u sufixe diminutiu -ellum, doncas en gascon -èth. Le sens es « muralhas qui emparan ua vila, un castèth » Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 486-487, a Mur Jacques Astor, Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France, ed. du Beffroi, 2002, p. 534, dambe un sens diminutiu de mau precisar.
Sent Martin de Rozinhac (Roginhac ?)
Le nom es atestat S. Martinus de Rodoniag, en 1090 (èra ua glèisa)  Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 4, p. 2404, cercar sus Gallica. 

 Istòria 
Murèth qu'ei un lòc plan important dens l'istòria d'Occitània e Catalonha, que s'i passèc la batalha de Murèth lo 12 de setembre de 1213.

A aquera batalha, que's moriscoc Pèire IId d'Aragon, rei de la Corona d'Aragon e comte de Barcelona, aligat au comte de Tolosa, en tot lutar contra los crotzats francés de Simon de Montfòrt. Aqueth hèit que metoc fin au dinamisme deu comtat de Tolosa en Occitània e a l'expansion per Occitània deus monarcas catalans. E que permetoc lo començament de la dominacion francesa d'aqueths territòris.

Pendent l'Ancian Regim, Murèth qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa principala qu'ei Sent Jacme. I a ara autas quate glèisas: Sent Joan Batista (bastida en 1972), Sent Cassian d'Estantens, Sent Martin d'Ox e Sent Amanç; abans la revolucion, que i avè tanben Sent Germèr, Germericus de Murello, shens data Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 4, p. 2500, cercar sus Gallica, Sent Marçau (o Marcèth), Sent Pèr de Bajourville (près d’Estantens). Tre 1790, Murèth qu'èra caplòc de canton e de districte (e en l'an XII, de canton e d'arrondiment). Lo decret deu 10 de setembre 1926 que suprimiscoc l'arrondiment e que l'incorporèc a l'arrondiment de Tolosa. L'arrondiment qu'estoc restablit per la lei deu 1èr de junh de 1942 Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 33 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html.

Autas glèisas o parròpias d'Ancian Regim (de l'archidiocèsi e de la senescaucia de Tolosa) que son:
 La parròpia d'Estantens o de Sent Cassian (vocable de la glèisa) qu'estèc ua comuna efemèra deu canton de Murèth en 1790-1791 Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 15 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html; lo lòc qu'ei netament au sud de Murèth;
 La parròpia de La Comba: lo vocable de la glèisa, annèxe de Sent Jacme de Murèth, qu'èra Sent Joan Batista Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 22 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html; La Comba qu'ei a l'èst de Murèth, delà Garona;
 La parròpia d'Ox (ancians noms francesis o atestats Dobz, Dobs, Docs, Docz, Doze, Dox; atestacion Martinus de Ox, cap a 1080; Sent Germèr, avesque de Tolosa, i estèc inumat a la fin deu  sègle VI Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 2, p. 1007 e 1014, vol. 3, p. 1992, cercar sus Gallica) qu'estèc ua comuna efemèra deu canton de Murèth en 1790-1791. Lo vocable de la glèisa, annèxe de Sent Germèr de Murèth, qu'èra Sent Martin Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 34 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html; Ox qu'ei au sud-sud-èst de Murèth, en direccion de Sent Alari;
 Sent Amanç (vocable de la glèisa), citat S. Amantio en 1226Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 4, p. 2463, cercar sus Gallica, qu'èra ua parròpia de la comunautat de Murèth venguda comuna (deu canton de Murèth) en 1790 dab lo nom de Sent Amanç e Ribonet. Ribonet qu'ei situat sus la comuna de Bèumont de Lesat Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 39 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html; Sent Amanç qu'ei au sud d'Estantens.
 Sent Pèr (vocable de la glèisa) de Bajourville (Baiolville [fòrma estranha], citat abans 1061 Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 4, p. 2550, cercar sus Gallica) qu'èra tanben parròpia Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 44 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html. Sent Pèr (St-Pierre), qu'ei en riba dreta de Garòna.

 Administracion 

 A la reforma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qui èra caplòc deu canton de Murèth, qu'i demorèc e qu'en vengoc lo burèu centralizaire.

 Demografia 

 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

 Lòcs e monuments 
 La glèisa Sent Jacme de Murèth.

Ensenhament
Murèth qu'a ua calandreta dempuish 1990. L'ensenhament de l'occitan qu'es tanben ancian au public dens le licèu e les collègis de la ciutat.

 Personalitats ligadas dab la comuna 
 Clément Ader
 Pèire II d'Aragon
 Vincent Auriol
 Loïsa Paulin, un collègi de la vila que pòrta lo son nom.

Véser tanben
 Comunas de la Nauta Garona

 Ligams extèrnes 

 Nòtas e referéncias 

Categoria:Comuna de Comenge
Categoria:Comuna de la Nauta Garona
Categoria:Comuna de Gasconha