Soire

Soire (Issoire en francés) z-es una comuna auvernhata dau Puèi de Doma e de la region d'Auvèrnha Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnha. z-Es v-una de las quatre sosprefecturas dau Puèi de Doma (embei Tièrn, Riòm e Embèrt). 

 Geografia 
Soire z-es situada au sud de Clarmont-Ferrand a rasa de l'autorota A75. z-Es traversada per le riu Alèir.

 Charrèiras, quartèirs e luòcs-dits 

 Autariba [ˈawtæ.ˈʁibæ] (fr. Hauterive).
 La Berbisiau [læ.baʁbəˈʒaw] (fr. Rue Berbizialle).
 Los Capucins [lø.kæpyˈʃã] (fr. Rue des Capucins).
 Las Jaudonas [la.dzøˈduna] (fr. Les Jodonnes).
 Charrèira Nòstra Dama de las Filhas [tsæˈʁɛjʁæ.ˈnɔstʁæ.ˈdamæ.də.la.ˈfəʎa] (fr. Rue Notre Dame des Filles).

 Toponimia 
Las atestacions ancianas son Ysiodurum, Yciodorensis (VIe, 959), Ysoire (1213), Yssiodorensis (1267-1311), Ysiodorum (1260, 1286), Issiodoro (1281) e Yssoire (1510, 1789). Trobèm tanben las fòrmas arcaïcas Ussoire e Issoire.

Le toponim ven dau nom gallés Icciodurum. En occitan -òd'rum baila -oire, la fòrma francesa siguèt calcada sobre la fòrma occitana puèi -oi- siguèt legit e prononciat a la francesaAlbert Dauzat, La toponymie gauloise de l'Auvergne et du Velay, Revue des Études Anciennes, 1931, p. 374..

La comuna se ditz [(e)ˈsɥɛjʁə] o [ˈsɥəjʁə] dins la viala mèmaAlbert "Françounet" Delanef, cronicas Sur le Pont Vieux dins Le Moniteur d'Issoire, 1904-1906. Dins le parlar de la comuna. 'Ssuœyre, de còps Essueyre., [ˈsɥɛjʁə] vès Picharanda e La Tor o enquèra [(i)ˈswiʁə] vès Sent Quentin e SausselenjasCollectatges IEO 63..

 Istòria 
200px|left|thumb|Glèisa de Sant Austremòni en 1825
Una abadiá seriá estada fondada sobre le site de Soire au sègle IV per Sent Austremòni mas seriá estada destruita per los Visigòts pauc de temps après.

Una autra abadiá fuguèt bastida per los benedictins e consacrada en 937 per Bernat, avesque de Clarmont.

Au sègle XVI, Soire viuguèt las Guèrras de Religion e fuguèt victima de los dos camps (los protestants dau capitani Merle e l'armada reiala catolica). Fuguèt tan tocada per le conflict de la Liga.

La vinha fuguèt durament tocada per la filloxèra au cors dau sègle XIX e l'arribada dau tren en 1855 provoquèt la falhita de los batelèirs que transportavan le bòsc. Un regiment s'installèt dins la viala ce qu'ajudèt un pauc a sobreviure economicament.

Au sègle XX, Soire s'industrializèt embei d'usinas metallurgicas e le regiment fuguèt remplaçat per l'Escòla Nacionala de los Sosofiçèirs d'Activa.

Trobèm dos dictons en occitan sobre Soire, le segond sembla se mocar dau promèir : 

 "Per mòure ni per cueure, ne chau pas sortir d'èrs Soire, ni per de bon vin beure, e de gentas filhas veire"Albert Longy, Monographies des villes et villages de France : Issoire, histoire de la ville, Paris, Le Livre d'histoire, 2010, 506 p., p. 443, 444.

Grafia originala : Pue mœaure ni pue cœure, ne tzaut pas sourty d'Eyssoeyre, ni par de beun vi bieure et de dzenta filla veyre.Ambroise Tardieu, Grand Dictionnaire Historique du Département du Puy-de-Dôme, Moulins, 1877, p. 184.. 
 "Chau pas venir vèrs Soire, ni per de bon vin beure e de gentas filhas veire"Albert Dauzat, Contribution à la littérature orale de la Basse-Auvergne, l'Auvergne littéraire, Clermont-Ferrand, 1938, p. 78..

Le monde que demoravan a l'entorn de vès Soire se mocavan desjà en 1870 de l'accent daus abitants de la viala (qu'avora s'ausís pas mai) que chamjavan los -a- en -è- e imitavan le monde d'Issouère, en parlar dau squère près de la guère.

 Eraldica 
100px|left|thumb|Blason de Soire
Blasonament : d'azur embei la letra d'aur, la coa inversada a gaucha e enrotlada per la poenta, surmontada d'una corona de marqués dau mèma.

Las armas de Soire pòrtan una "Y" per ce que le nom de la viala s'escriviá en francés Yssoire, embei aquesta letra, davant la Revolucion Francesa.

 Monuments 

Administracion

 Demografia 
|Font=INSEEhttp://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=17651
 2013 : 14286 abitants (726 ab/km²)

Luòcs e monuments

Personalitats liadas a la comuna
 Embessonatge 

 Neumarkt , despuèi 1971.

Veire tanben

Liams extèrnes

Nòtas e referéncias
Nòtas

Referéncias

Categoria:Comuna dau Puèi de Doma
Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)