Acós

Acós  (Accous en francés) qu'ei ua comuna bearnesa dera Vath d'Aspa administrada peth departament deths Pirenèus Atlantics dera region de Navèra Aquitània ancianament d'Aquitània. 

Qu'ei traucada peth gave d'Aspa. Qu'ei ligada ath sovier deth escrivan bearnés deth sègle XVIII Ciprian Desporrins.

Geografia 
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.

Toponimia
Acós
Era prononciacion qu'ei [a'kus]. Eras fòrmas ancianas que son Aspa Luca (sègle III, Itinerari d'Antonin), Achoss, Achost, en 1154, Acos en 1247, Acquos en 1385, Cos en 1583, Acous en 1608, Acous (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIIIau) Michel Grosclaude, Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, Escòla Gaston Febus, 1991, p. 36.

Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica Acós per un nom de hemna Acca e Acco  atestat en Espanha e en Lusitania (cf. Accate en Piemont), dab eth sufixe « aquitanic » -ossum .

Dauzat qu'explica Acós per un nom latin de hemna Acca e Acco dab eth sufixe « aquitanic » -ossum o per un nom latin d'òmi *Contius; eth nom qu'ei a arreligar dab Acons Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 2. N.B. que i a un nom celtic Contios, atestat Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 122-123 e 293.

Miquèu Grosclaude non cred pas aqueras ipotèsis, mès non dona cap explicacion .

Joèrs
Era prononciacion qu'ei [ju'ɛrs]. Eras fòrmas ancianas que son Joertz, en 1345, Joers en 1385 e au sègle XVIIau, Jouers en 1712, Jouers (mapa de Cassini, ara fin deth sègla XVIIIau), Joers o Jouers (diccionari topografic de Pau Raimond Michel Grosclaude, Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, Escòla Gaston Febus, 1991, p. 42.

Segon lo doctor Lemoine, citat per Grosclaude, eth nom que vien de Jovis ara, « autar de Jupitèr .

Segon Miquèu Grosclaude, l'ipotèsi deth doctor Lemoine ei pas realista; que's poderé pensar ath basco oihartz, varianta de oihan, « ahorèst » dab eth sufixe -etz; mès que caleré ua permutacion de o e de i  [vienut atau consonantic (iòd)].

Lhèrs
Lhèrs qu'ei un vilatge separat deu rèste de la comuna, dens ua vath penjada. Que disen la plana de Lhèrs .

Era prononciacion qu'ei [ʎɛrs]. Eras fòrmas ancianas que son Lhers en 1705, Lhers (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIIIau) Michel Grosclaude, Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, Escòla Gaston Febus, 1991, p. 44.

Dauzat et alii disen pas arren de Lhèrs dens eth diccionari deus noms de lòcs, mès dens lo diccionari deths noms d'aigas e de montanhas, que i a LERS (vath d'Aussau), explicat atau « benlhèu deth provençau èrm (desèrt) » 

Segon Miquèu Grosclaude, Lhèrs e LERS son aparentats : LERS qu'ei escriut Lhers dens eth diccionari topografic de Pau Raimond, eths sites de vaths penjadas son semblables. Mès l'origina en èrm qu'ei impossibla e eth nom que demòra escur .

Istòria
Paul Raymond que nòta era municipalitat comptava ua abadia laïca, vassau de la vescomtes de Bearn.
En 1385, s'i comptava 74 fòcs. Acós qu'èra eth caplòc dera vath d'Aspa.

 Comunas tanhentas 

Bedós, Aidius, Leas e Atàs, Cèta e Eigun, Bòrça e Laruns.

Administracion

Demografia

 Economia 
Acós qu'ei ua vila agricòla e pastorala on òm produseish hromatges deths Pirenèus. Ua usia Toyal qu'i ei establida e qu'i ei ua hont de revienguts dab eth pagament dera taxa professionau ; era soa mudança en Bearn mes mei capvath que ho era encausa d'ua grèva de hami deth deputat Joan Lassala ath cap de la quaua era enterpresa japonesa e s'engatgè a non pas partir.

Lòcs e monuments

Personalitats ligadas dab era comuna
Véder tanben
 Comunas deus Pirenèus Atlantics

Ligams extèrnes

Nòtas

Categoria:Comuna deus Pirenèus Atlantics
Categoria:Comuna dera Vath d'Aspa
Categoria:Comuna de Bearn
Categoria:Via Tolosana