COVID-19

Coronavirus disease 2019 ( COVID-19 ) ke bolwetši bjo bo fetetšago bjo bo hlolwago ke coronavirus SARS-CoV-2 . Go thoma ka Pherekgong 2020, bolwetši bjo bo phatlaletše lefaseng ka bophara, bja feleletša ka leuba la COVID-19 . Ka Hlakola 2020, Mokgatlo wa Lefase wa Maphelo o tsebagaditše COVID-19 e le boemo bja tšhoganetšo bja maphelo bja lefase ka bophara ; ba ile ba tsebatša mafelelo a boemo bja tšhoganetšo ka Mopitlo 2023. 

Dika tša COVID‐19 di ka fapana eupša gantši di akaretša go fiša, go lapa, go gohlola, Mathata a go hema, go lahlegelwa ke monkgo le go lahlegelwa ke tatso. Dika di ka thoma ka letšatši le tee go ya go le 14 ka morago ga go ponagatšo ya twatši. Go kaone motho wa boraro yeo a fetetšeng ke twatši ga a bontšhe dika tša twatši. Ba bangwe ba batho bao ba na le go le dika tše di lemogegago ba hlaolwa bjalo ka balwetši, bontšhi (81%) ba ba le dika tše bonolo go ya go tše di lekanetšego (go fihla go pneumonia ye bonolo), mola 14% ba e ba le dika tše šoro (dyspnea, hypoxia, goba go feta 50% ya kakaretšo maswafo go diswantšho), gomme 5% ba ba le dika tše kotsi (go palela ke go hema, letšhogo, goba Go se šome gabotse ga ditho tše dintši). Batho ba bagolo ba kotsing ye kgolo ya go ba le dika tše šoro le go hlokofala. Batho ba bangwe ba itemogela dika tšeo di phegeletšego (COVID e telele), dikgwedi goba mengwaga ka morago ga go fetelwa, go akaretša go lapa, mathata a monagano le go felelwa ke moya. Tshenyo ya ditho e lemogilwe ka karolwana.

Phetetšo ya COVID‐19 e direga ge dikarolwana tša twatši di hemelwa goba di kopana le mahlo, nko, goba molomo. Kotsi ye kgolo kudu ke ge batho ba batamelane, eupša dikarolwana tše nnyane tše di sepelago moyeng tšeo di nago le twatši di ka dula di fegilwe moyeng gomme tša sepela bokgole bjo botelele, kudukudu ka gare ga ntlo. Phetetšo e ka direga gape ge batho ba kgoma mahlo, nko goba molomo ka morago ga go kgoma bokagodimo goba dilo tšeo di šilafaditšwego ke twatši. Batho ba dula ba fetela go fihla matšatši a 20 gomme ba ka phatlalatša twatši ye le ge ba sa tšwelele dika. 

Go na le diteko tše pedi tše di tlwaelegilego tša go utolla COVID . Diteko tša antigen (tšeo gape di bitšwago diteko tša go elela ka lebelo ka mahlakoreng ) di ka dirišwa ka gae. Teko ye botse e bontšha tshwaetšo ye e šomago. Le ge go le bjalo, diteko tša go hloka bolwetši ga se tša nepagala, kudukudu mathomong goba ka morago ga tshwaetšo. Baabi ba diterelo tša tlhokomelo ya maphelo ba ka dira teko ya PCR ye e nepagetšego kudu, yeo gantšhi e sekasekwang  laboratoring.