Ditumammogo

Ka go medumopolelo ya polelo, tumammogo ke modumo wa polelo wo o hlalošwago ka go hlaloswa ka botlalo goba letlakala la lentsu, ka ntle le [h], yeo e kwagatšwago ntle le go gatela le ge e le gofe ka pampišana ya lentsu. Mehlala ke [p] le [b], e bitšwa ka melomo ; [t] le [d], e kwagatšwa ka pele ga leleme ; [k] le [g], e kwagatšwago ka morago ga lelengwana; [h], e bitšwa pampišaneng ka moka ya lentsu; [f], [v], [s], le [z] e bitšwa ka go gapeletša moya ka mokero o mosesane ( fricatives ); le [m] le [n], tšeo di nago le moya wo o elelago ka nko ( dinko ). Bontši bja ditumammogo ke tša mafahla, di diriša kgateletšo ya moya go tšwa maswafong go tšweletša modumo. Ke maleme a sego kae kudu a tlhago ao e sego a mafahla, a diriša di- ejective, di- implosive le di- click . Go fapanya ga ditumammogo ke ditumanoši .

Ka ge palo ya medumo ya polelo polelong tsa lefase e le e kgolo kudu go feta palo ya ditlhaka  le ge e le dife tše tee, ditsebi tša maleme di hlamile di taelo tše bjalo ka International Phonetic Alphabet (IPA) godimo ga go aroganya leswao la moswananoši le leo le sa belaetšego tumammogo e nngwe le e nngwe yeo e hlatsetšwego. Dithlaka tša Seisemane di na le ditlhaka tše mmalwa tša ditumammogo go feta tša Seisemane e nago le medumo ya ditumammogo, ka fao  methaladi ya go swana le ⟨ ch ⟩, ⟨ sh ⟩, ⟨ th ⟩, le ⟨ ng ⟩ di šomišwa go aroganya ditlhaka, le ge e le gore ditlhaka tše dingwe le dikerafo di emela ditumammogo tše di fetago e tee. Mohlala, modumo wo o peletilwego ⟨ th ⟩ go "se" ke tumammogo ye e fapanego le modumo wa ⟨ th ⟩ ka go "thin". (Ka go IPA, tše ke [ð] le [θ], ka go latelelana.)

 Thuto ya ethimolotsi 
Lentšu tumammogo le tšwa go Selatine oblique stem , go tšwa  ‘go kwagala-gotee’, e lego calque ya Segerika   (bontši ,  ).  

Dionysius Thrax, e lego setsebi sa popopolelo sa Segerika sa Kgale, yo a bego a bitša ditumammogo  (  'go kwagala ka') ka gobane ka Segerika, di ka bitšwa fela ka tumanoši. [ a ] O di arola ka magoro a mabedi a manyenyane:  (  ‘se kwagalago seripa-gare’),  tšeo e lego ditšwelopele, [ b ] le  (  ‘e sa kwagalego’),  tšeo di sepedišanago le di- plosive . [ c ] .

 Ditšhupetšo