Lê-dynastiet

Lê-dynastiet (vietnamesisk hán tự: 後朝; Nhà Lê; IPA: [ɲâː le]), også kjent som Det senere Lê-dynastiet (後黎朝; Nhà Hậu Lê – det første, tidlige Lê-dynastiet styrte fra 980 til 1009) var det lengste dynastiet i Vietnams historie, og styrte formelt sett landet fra 1428 til 1788, med et kortvarig avbrudd fra 1527 til 1533, men dynastiet hadde bare symbolsk makt i den siste delen av denne perioden.

Dynastiets offisielle begynnelse var i 1428, da Lê Lợi ble kronet etter han hadde drevet ut Míng-dynastiets hærer fra Viet Nam. I 1527 tilranet Mac-dynastiet seg tronen, og da Lê-familien gjenerobret den i 1533 måtte de fremdeles konkurrere om makten med Mạc-dynastiet i perioden som har blitt kjent som de nordlige og sørlige dynastier. Den gjeninnsatte Lê-keiseren hadde ingen reell makt, og selv om Mạc-dynastiet i 1592 hadde fått begrenset sin makt til kun et lite område før de ble endelig utryddet i 1677, holdt Nguyễn-herrene i sør og Trịnh-herrene i nord den reelle makten. Begge disse husene styrte formelt i Lê-keiserens navn mens de kjempet mot hverandre i Trịnh–Nguyễn-krigen. Lê-dynastiets styre sluttet offisielt i 1788, da et bondeopprør ledet av Tây Sơn-brødrene under Nguyễn Huệ‎ beseiret både Trịnh og Nguyễn, i utgangspunktet i et forsøk på å gjenopprette Lê-dynastiets makt.

Under Lê-dynastiets styre ble Viet Nam utvidet fra å være en liten stat i det som i dag er Nord-Vietnam til en stat med nesten samme størrelse som det moderne Viet Nam. Også det vietnamesiske samfunnet gjennomgikk store forandringer: den tidligere buddhistiske staten ble konfuciansk etter tjue år under Míng, og Lê-keiserne satte i gang mange reformer etter kinesisk mønster, inkludert embetsmannssystemet og lovsystemet. At dynastiet ble såpass langvarig skyldtes de tidlige keisernes popularitet. Lê Lợis frigjøring av landet fra kinesisk okkupasjon og begynnelsen på en gullalder under Lê Thánh Tôngs styre ble lenge husket av det vietnamesiske folket. Til og med da borgerkrigene og de stadige bondeopprørene preget de gjeninnsatte Lê-keiserens styre var det få som våget å åpent utfordre Lê-familiens makt, i alle fall formelt, siden de fryktet at de da ville miste folkets støtte. Da Mạc-dynastiet overtok klarte de ikke å beholde makten lenge, og de ble regnet som urettmessige herskere og ikke inkludert i de senere dynastienes offisielle historieverker.

Keisere
Tidlige

 Tempelnavn  Posthumt navn  Personlig navn Periode  Æranavn  Tempel Thái Tổ  Thống Thiên Khải Vận Thánh Đức ThầnCông Duệ Văn Anh Vũ Khoan Minh DũngTrí Hoàng Nghĩa Chí Minh Đại Hiếu Cao hoàng đế  Lê Lợi  1428–1433  Thuận Thiên  Vĩnh Lăng Thái Tông  Kế Thiên Thể Đạo Hiển Đức Thánh CôngKhâm Minh Văn Tư Anh Duệ Triết ChiêuHiến Kiến Trung Văn hoàng đế  Lê Nguyên Long  1433–1442  Thiệu Bình (1434-1439)Đại Bảo (1440-1442)  Hựu Lăng Nhân Tông  Khâm Văn Nhân Hiếu Tuyên MinhThông Duệ Tuyên hoàng đế  Lê Bang Cơ  1442–1459  Thái Hòa (1443-1453)Diên Ninh (1454-1459)  Nguyên Lăng Không có  Lệ Đức hầu  Lê Nghi Dân  1459–1460  Thiên Hưng (1459-1460)  Không có Thánh Tông  Sùng Thiên Quảng Vận Cao Minh Quang ChínhChí Đức Đại Công Thánh Văn Thần VũĐạt Hiếu Thuần hoàng đế  Lê Tư Thành(Lê Hạo)  1460–1497  Quang Thuận (1460-1469)Hồng Đức (1470-1497)  Chiêu Lăng Hiến Tông  Thể Thiên Ngưng Đạo Mậu Đức ChíChiêu Văn Thiệu Vũ Tuyên Triết KhâmThành Chương Hiếu Duệ hoàng đế  Lê Sanh(Lê Tăng)(Lê Huy)  1497–1504  Cảnh Thống  Dụ Lăng Túc Tông  Chiêu Nghĩa Hiển Nhân Ôn Cung Uyên MặcHiếu Doãn Cung Khâm hoàng đế  Lê Thuần  1504  Thái Trinh  Kinh Lăng Uy Mục  Uy Mục Đế  Lê Tuấn(Lê Huyên)  1505–1509  Thái TrinhĐoan Khánh  An Lăng Tương Dực  Tương Dực Đế  Lê Oanh  1510–1516  Hồng Thuận  Nguyên Lăng Không có  Không có  Lê Quang Trị  1516     Chiêu Tông  Thần hoàng đế  Lê Y(Lê Huệ)  1516–1522  Quang Thiệu  Vĩnh Hưng Cung Hoàng  Cung hoàng đế  Lê Xuân(Lê Lự)  1522–1527  Thống Nguyên  Hoa Dương

Senere

 Tempelnavn  Posthumt navn  Personlig Navn Periode  Æranavn  Tempel Trang Tông  Dụ hoàng đế  Lê Duy Ninh  1533–1548  Nguyên Hoà  Cảnh Lăng Trung Tông  Vũ hoàng đế  Lê Duy Huyên  1548–1556  Thuận Bình  Diên Lăng Anh Tông  Tuấn hoàng đế  Lê Duy Bang  1556–1573  Thiên Hựu (1557)Chính Trị (1558-1571)Hồng Phúc (1572-1573)  Bố Vệ Lăng Thế Tông  Nghị hoàng đế  Lê Duy Đàm  1573–1599  Gia Thái (1573-1577)Quang Hưng (1578-1599)  chưa biết Kính Tông  Huệ hoàng đế(Giản hoàng đế)  Lê Duy Tân  1600–1619  Thuận Đức (1600)Hoằng Định (1601-1619)  Hoa Loan Lăng(Bố Vệ Lăng) Thần Tông (1. gang)  Uyên hoàng đế  Lê Duy Kỳ  1619–1643  Vĩnh Tộ (1620-1628)Đức Long (1629-1634)Dương Hoà (1634-1643)  Quần Ngọc Lăng Chân Tông  Thuận hoàng đế  Lê Duy Hựu  1643–1649  Phúc Thái  Hoa Phố Lăng Thần Tông (2. gang)  Uyên hoàng đế  Lê Duy Kỳ  1649–1662  Khánh Đức (1649-1652)Thịnh Đức (1653-1657)Vĩnh Thọ (1658-1661)Vạn Khánh (1662)  Quần Ngọc Lăng Huyền Tông  Mục hoàng đế  Lê Duy Vũ  1663–1671  Cảnh Trị  Quả Thịnh Lăng Gia Tông  Mỹ hoàng đế   Lê Duy Cối(Lê Duy Khoái)  1672–1675  Dương Đức (1672-1673)Đức Nguyên (1674-1675)  Phúc An Lăng Hy Tông  Chương hoàng đế  Lê Duy Cáp(Lê Duy Hiệp)  1675–1705  Vĩnh Trị (1678-1680)Chính Hoà (1680-1705)  Phú Lăng  Dụ Tông  Hòa hoàng đế   Lê Duy Đường  1706–1729  Vĩnh Thịnh (1706-1719)Bảo Thái (1720-1729)  Cổ Đô Lăng, sau chuyểnsang Kim Thạch Lăng Duy Phường  Bị phế thành Hôn Đức Công  Lê Duy Phường  1729–1732  Vĩnh Khánh  Kim Lũ Thuần Tông  Giản hoàng đế   Lê Duy Tường  1732–1735  Long Đức  Bình Ngô Lăng Ý Tông  Huy hoàng đế   Lê Duy Thận(Lê Duy Chấn)  1735–1740  Vĩnh Hựu  Phù Lê Lăng Hiển Tông  Vĩnh hoàng đế   Lê Duy Diêu  1740–1786  Cảnh Hưng  Bàn Thạch Lăng  Chiêu Thống  Mẫn Đế   Lê Duy Khiêm (Lê Duy Kỳ) 1786–1788  Chiêu Thống  Bàn Thạch Lăng

Kategori:Vietnams historie

Kategori:Fyrstehus
Kategori:Stater og territorier etablert i 1428
Kategori:Stater og territorier etablert i 1533
Kategori:Etableringer i 1428
Kategori:Opphør i 1527
Kategori:Etableringer i 1533
Kategori:Opphør i 1788