Mjåland i Mykland

Mjåland (tradisjonelt Mjaaland; gnr. 75) er ein gard i bygda, distriktet og den tidelagare kommunen Mykland, i dagens Froland kommune i Agder.
Mjåland ligg vakkert til ved Mjålandsvatn, langs Fv42 mellom Mykland (Froland kommune) og Vegusdal (Birkenes kommune). Garden vart truleg rydda ein gong mellom år 300 og 500 e.Kr. (Eldre jarnalder/folkevandringstid) og er ein av dei opphavlege landnåmgardane i Mykland.

Mjåland består i dag av 2 bruk, bruka Der Vest og Der Aust. Opphavleg, i gamal tid, var Mjåland eitt einaste stort bruk på over 20 000 dekar, men har gjennom tidene vorte delt til fleire bruk, husmannsplassar og hytter.

I løpet av 1600-talet gjekk sjølve Mjåland frå å vera delt inn i to bruk til fire bruk. Frå år 1700 til 1875 bestod Mjåland av 3 bruk; bruka Der Vest, Der Ne’e og Der Aust. Frå 1885 til i dag er igjen Mjåland inndelt i 2 bruk, då gardeigaren Der Vest kjøpte opp bruket Der Ne’e og seinare slo eigedomane saman. Alle husa Der Ne’e vart raskt rive og sjølve laftekassa til innhuset vart etter kvart sett opp til nye hus i Vangen ved Nedre Lauvrak i Mykland.

Mellom 1683 og 1698 var rundt halvparten av bruket Der Vest eigd av lagmann og borgarmeister i Kristiansand, Christen Nielsen Wendelboe.

Syvert Mjaaland (Der Aust) var ordførar i Mykland kommune i to periodar frå 1914 til 1919, medan Gregorius Mjaaland (Der Vest) sat i éin periode frå 1920 til 1922 (Venstre/Bondepartiet).

 Tømmerfløyting og sagdrift 
På Mjåland hadde dei både sag, tømmerrenne, vassrenne, mølle/kvern og vaieropplegg for drift av treskeverk på garden i Jordesbekken, kor ein óg fløyta tømmer ut i Mjålandsvatn. Då straumen kom i 1920/1921 vart det bygd elektrisk sagbruk ved Mjålandsvatn, og i 1947 hadde begge bruka på Mjåland sagbruk med elektrisk drift.

På saga under bruket Der Vest vart det skore tømmer og tønnestav. Saga vart i 1937–1938 leigd av Otterdals Interessentskab i Kristiansand. Ordinær sagdrift i 1921–1939 og produksjon av tønnestav i 1930-1950.

Lumber Co i Kristiansand kjøpte i 1937 tomt og bygde sagbruk drive av vedfyrt dampmaskin ved Vågsdalsfjorden. Ordinær sagdrift fram til rundt 1950, og skjæring av tønnestav noko lenger. Tomta vart seinare ført attende til bruket Der Vest.

På saga under Der Aust vart det skore tønnestav og materiale til byggmeistrar, trevarefabrikkar og båtbyggjeri. Tømmeret og materiala bruka til å byggje Vegusdal Kapell i 1970-1974 vart skore her. I aktiv drift 1947-1980-talet.

På 1800-talet og fram mot 1948 prega tømmerfløytinga livet på Mjåland, slik som i resten av regionen. Mjåland ligg strategisk plassert mellom Vågsdalsfjorden og Mjålandsvatn, som er tilknytt Uldalsvassdraget, Tovdalsvassdraget, Myklandsvassdraget og Skjeggedalsåna. Herfrå kunne tømmeret bli fløyta sørover via Herefoss og ned til Flaksvatn i Birkenes. Der kunne tømmeret bli lasta om og frakta med Lillesand-Flaksvandbanen ned til Lillesand for utskiping og eksport. Lillesand-Flaksvandbanen var i drift mellom 1896 og 1953. Før jarnbanen var det naturleg at tømmeret fylgja Tovdalselva heilt til Kristiansand for vidare foredling og eksport
alt=Mjåland, 2016. Foto: Karl-Erik Mjaaland Steinsland|mini|Mjåland, 2016. Foto: Karl-Erik Mjaaland Steinsland

 Andre verdskrigen 
Under andre verdskrigen var det stor aktivitet i motstandsrørsla mot okkupasjonsmakta i Mykland og i Risdal i Mykland, mellom anna med radiomeldingar og flyslepp frå England. I november 1944 kom nasistane til både Mjåland og Risdal for innspeksjonar, avhøyr og arrestasjonar. Ein motstandsmann vart arrestert ved hytta på austsida av Mjålandsvatn og ein annan vart torturert av Ole Wehus og Hans A. Petersen på låven Der Aust på Mjåland. Andre vart tekne med til Arkrivet i Kristiansand for skjerpa forhør. Ole Wehus, som jobba for Statspolitiet, Sikkerhetspolitiet og Gestapo var til stades på Mjåland og i Risdal i desse aksjonane i november 1944. SS-Hauptsturmführer Franz Simon Gromann leidde ein aksjon mot motstandsrørsla i Risdal seinare same året. Dokumentarfilmen Bak fiendens rygg, Milorg i Agder 1943-1945, som hadde premiære i 2025, omhandlar mykje om motstandskampen i Mykland og Risdal.

 Namn og opphav 
Namnet «Mjåland» blir tolka som ‘garden ved det smale vatnet’. Fyrsteleddet Mjá- kjem av mjór («smal»). Dette refererer nesten alltid til eit tilstøytande vatn eller ein dal som er påfallande smale. Andreleddet -land viser til ein gard, dyrka jord eller eit landsstykke.

I dette tilfellet er det Mjålandsvatn som er opphavet til gardsnamnet. Vatnet er prega av å vera langt og smalt, noko som passar perfekt med namnebeskrivinga.

 Tilknytte bruk og husmannsplassar 

 Tveit 
Garden Tveit i Mykland ligg i Mjålandsmark og vart truleg fyrst rydda i vikingtida. Tveit vart lagd aude under Svartedauden, men vart igjen rydda som husmannsplass under bruket Der Vest på Mjåland på 1500-talet, og skilt ut som eigen gard i 1650. Frå 1895 til 1917 låg Tveit igjen under eigaren av Der Vest på Mjåland, og garden vart verande i Mjålandsslekta Der Vest sitt eige fram til 1935.

 Ytre Liane 
Garden Ytre Liane i Mykland vart rydda i Mjålandsmark på 1600-talet som husmannsplass under det bruket som seinare vart til dei to austre bruka på Mjåland, Der Ne’e og Der Aust, den gong dei var eitt samla bruk. Ytre Liane vart i 1723 skilt ut som eigen gard, og vart i 1863 oppdelt til to bruk, Øvre Ytre Liane (det opphavlege bruket) og Nedre Ytre Liane. Begge bruka i Ytre Liane vart igjen slått saman på slutten av 1800-talet, og tidleg på 1900-talet vart alle husa i Øvre Ytre Liane rive. Dei siste fastbuande i Ytre Liane flytta for godt i 1949 då dei flytta til Mjåland.

 Lille Mjaaland 
Husmannsplassen Mjålandsplassen, under bruket Der Vest, også kalla «Lille Mjaaland» eller «Svinevika», låg ved Mjålandsvatn, mellom vatnet og dagens hovudveg. Husmannsplassen vart i 1822 omtalt som ein gamal plass og vart fråflytta og riven i år 1900.

 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Mjåland i Mykland» frå ,  den 31. januar 2026.  

Kategori:Gardar i Agder
Kategori:Gardar i Aust-Agder
Kategori:Sider utan gjennomgåtte omsetjingar