Vavtrudnesmål

mini|Odin og Vavtrudne. Teikning av Lorenz Frølich frå 1895.
Vavtrudnesmål (norrønt Vafþrúðnismál) er eit av dikta i den norrøne diktsamlinga Den eldre Edda og  handlar om Odin si reise til jotunen Vavtrudne for å få greie på kven av dei to som er den klokaste. Diktet er teke med blant dei 32 Edda-dikta i manuskriptet Codex Regius. Det blir rekna til kunnskapsdikta i Edda, som står i motsetnad til heltedikta.Harald Beyer (1963): Norsk litteraturhistorie, Oslo, s 24

 Handling 
Diktet kan delast i tre delar. Det blir innleidd med ein samtale mellom Odin og kona hans Frigg om at Odin må oppsøkja jotunen Vavtrudne for å finna ut om han er like klok og kunnskapsrik som Odin sjølv. Frigg rår han frå å dra, men Odin må dra fordi han ikkje toler tanken på at nokon er jambyrdig med han i kløkt.

Etter dei fem innleiande versa dreg Odin til hallen til jotunen og presenterer seg for Vavtrudne som «vandraren» (Gagnráðr), og dei går i gang med å spørja kvarandre ut om namn på ulike mytologiske figurar og andre mytologiske forhold. Ingen klarer å setja den andre fast, og i den siste delen av diktet er det Odin som stiller spørsmåla. Til slutt må vandraren stilla spørsmål om kva Odin kviskra i øyret til sonen sin Balder då han blei boren til likbålet. Her måtte Vavtrudne gje opp, for det visste ingen. Samtidig forstod no Vavtrudne kven han samtalte med – ingen andre enn den som sjølv kviskra det kunne vita svaret. «Ingen det veit,/kva i upphavs tid/du sjølv sa son din i øyra». Finnur Jónsson hevdar at Vavtrudne måtte døy for dette, jamfør sluttordet til jotunen i siste vers: «men feig munn eg kvad/um forne runer/og um ragnarok;/med Odin er det/eg antrast heve,/visast vert du av alle.»

 Opphavet til diktet 
Diktet er truleg skrive ned rundt 1270,Encyclopædia Britannica, Codex Regius men blei sannsynlegvis dikta tidlegare og overlevert munnleg. Den islandske filologen Fínnur Jónsson tidfesta diktet til 900/talet ut frå det fullstendig heidenske innhaldet.Finnur Jónsson (1907): Den islandske litteraturs historie, København, s. 47 Jónsson tidfesta det nærare til å vera relativt gammalt og frå fyrstedelen av hundreåret ut frå at det nemner at stamfaren til jotnane hadde seks hovud. I yngre Edda-dikt, som Hymeskvadet, hadde jotnane opptil 900 hovud.Finnur Jónsson (1907): Litteraturhistorie, bd. 1

 Versemål 
Diktet har 55 vers og er rekna for å vera fullstendig bevart.Finnur Jónsson (1907), s 46 Diktet er skrive i versemålet ljodahått (norrønt ljóðaháttr), med seks linjers vers i to seksjonar der det er to kortlinjer følgde av ein langlinje. Det har stavrim. Jónsson reknar diktet som «i teknisk henseende fortræffeligt», med god evne til å karakterisera personane med få ord og halda fast ved personkarakteristikkane. Diktet er omsett både til riksmål (av Gustav Antonio Gjessing) og til nynorsk (av Ivar Mortensson-Egnund).

 Ráð þú mér nú, Frigg,
 alls mik fara tíðir
 at vitja Vafþrúðnis;
 forvitni mikla
 veð ek mér á fornum stöfum
 við þann inn alsvinna jötun.Vavtrudnesmål, 1. vers etter Guðni Jónsson. («Raad mig nu, Frigg! fare at gjeste, jeg Vavthrudne vil; gammel visdom, gad jeg vel friste, med alkloge jotun.»)

 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Vavtrudnesmål» frå ,  den 28. juli 2025.  

Kategori:Eddadikt