Gitter

Gitter er eit arrangement av parallell- eller kross-stilte stenger med like lange avstandar imellom seg. Dei kan nyttast som sperre mot menneske, dyr eller framandlekamar. Gitter er gjerne laga av metall, men ein kan òg bruka tre, stein eller plastikk.

 Historie 

 Framstilling 
mini|Jugendstil-espalier dekorert med smidd lauvverk framfor Wuppermannpark i Leverkusen-Schlebusch.
Gitter er ofte laga av smijern eller støypejern, i mellomalderen blei det òg nytta messing. Metallstengene, -strimlane eller -banda i gittera var laga av metall og blei haldne saman i skjeringspunkta med samanføyingar eller naglar. Samanføyinga av stengene fekk snart stor variasjon og kunstnerisk utforming. Dei glatte stengene og banda blei seinare dekorerte med smidde eller støypte blad, blomar, arabeskar, menneske- og dyrefigurar, og til og med groteskar, slik at gittera til slutt blei betydelege kunstverk og luksuriøst utsmykka med teknikkar som forgylling.

I dag kan ein bruka konstruksjonsstål, mjukt jern eller reint jern. Smibronse blir også bruka nokre stader.

 Bruk 
mini|Gitter i den romersk-katolske Kyrkja av Den heilage krossen i Augsburg
Gitter er blitt mykje nytta i kyrkjer og kapell, for å avslutta koret i eit skip, for å inneslutta gravminne inne i kyrkjene, for å ramma inn døypefontar og elles rundt brunnar og offentlege monument. Under renessansen blei gitter også vanlege i privat arkitektur,Camillo Sitte: Über Technik und Ausbildung der Rundeisengitter der Renaissance, 1884, opptrykk i:  og er blitt verande det til moderne tid, med varierande bruk til portar, dører, vindauge, opningar og gjerde. For å endra den typiske svarte jernfargen kan ein nytta forgylling, forkopring, fornikling og liknande. 

 Døme 
Karakteristiske døme på gitter er det gotiske gitteverket ved Quintin-Massys-brunnen i Antwerpen, gitteret i Freising domkyrkje, gitteret ved gravmælet til Karl IV i Praha domkyrkje og gitteret ved Augustusbrunnen í Augsburg.

 Sikringsmiddel 
Gitter kan både brukast som dekorasjon og som vern eller stengsel. Dører og vindauge med gitter kan nyttast i fengsel og liknande for å halda innsette fanga og trygge. I andre bygningar, som private hus, kan gitter nyttast for å hindra innbrot. Gittergjerde blir også installert ved bygningar som krev sikring.

 Galleri 

 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Gitter» frå , den 5. oktober 2025.  

Kategori:Stengsel