Obelisk i typografi

Obelisk ( † ), òg kjend som ein kross eller frå engelsk dagger, er eit teikn som blir brukt i typografi og nokre andre samanhengar. Det finst òg ein dobbel obelisk ( ‡ ).

 Utsjånader 
Obelisk og dobbelt obelisk i stiliserede og ikke-stiliserede fonte.

 Bruk i fotnotar 
Obelisken blir brukt i typografi til å setja inn fotnotar, slik som ein asterisk nokre gangar blir brukt. Obelisken blir vanlegvis brukt som ein sekundær fotnote der asterisken er den primære. Til dømes i ein tabell:
Fiktiv tabellLandsdelBefolkningSjælland1.500.000Fyn*500.000Jylland*3.500.000Bornholm200.000Andre øyar†100.000
Her kan dei to typar fotnotane seinare bli forklart som:

 *Seinast funne i 2004
 †Seinast funne i 2003

Etterfølgjande fotnotar kunne så visast med andre teikn. Valet av desse varierer mykje frå tekst til tekst, og mange av dei er svært spesielle og finst ikkje i mange teiknsett i dag. Derfor bruker ein oftare romartal eller arabiske tal som små, heva tal ved linjene i staden for desse spesielle teikna, til dømes ².

 I biografiar 
Sidan teiknet kan førestilla den kristne krossen, ser ein det ofte brukt i biografiar (og på gravstene og i nekrologar) før dødsåret til ein person (og asterisk brukt før fødselsåret):

 H.C. Andersen (*2. april 1805 — †4. august 1875) var en dansk forfatter...

 I reiseplanar 
I mange europeiske ruteplanar blir obelisken nytta for avgangar eller ankomster for å visa at denne berre gjeld for sundagar og helgedagar.

 I informatikk 
Verken obelisk eller dobbelt obelisk finst i ASCII-teiknsetet, men dei finst i Unicode.
†DaggerU+2020&#8224;&#x2020;&dagger;‡Double daggerU+2021&#8225;&#x2021;&Dagger;

 I fiksjon 
I teikneserien Asterix har dei to hovudpersonane, Asterix og Obelix, namn som ein satirisk stavemåte av dei to teikna asterisk og obelisk.

 I matematikk 
I matematikk, særleg (matematisk) fysikk, blir teiknet av og til brukt i staden for asterisk for å angje hermitisk konjugering (adjungering) av matriser eller operatorar.

 I sjakk 
Obelisk og dobbelt obelisk  blir ofte nytta i notering av utfall av sjakkspel. Obelisk betyr at motparten er sett i sjakk. Dobbeltobelisk blir skrive når ein spelar har sett han annan part sjakkmattt, og dermed vunne partiet.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Obelisk (typografi)» frå ,  den 9. september 2025.  

Kategori:Typografi