Rosenskeistork

Rosenskeistork (Platalea ajaja) er ein sosial vadefugl i ibisfamilien Threskiornithidae. Han hekkar fast både i Sør-Amerika, Karibia og USA. Den rosa farga til rosenskeistorken kjem frå kosten, og inneheld karotenoidpigmentet kantaxantin – på same måten som hos flamingoar.

 Taksonomi 

Rosenskeistorken vart formelt skildra i 1758 av den svenske naturforskaren Carl von Linné i den tiande utgåva av Systema Naturae, under det noverande binomiale namnet Platalea ajaja. Linné baserte i stor grad skildringa si på «Aiaia», som vart nedteikna og illustrert over hundre år tidlegare av den tyske naturforskaren Georg Marcgrave i boka Historia Naturalis Brasiliae. Linné oppgav Sør-Amerika som typelokalitet, men dette er no avgrensa til Brasil. Slektsnamnet Platalea kjem frå latin og tyder «brei», med referanse til den karakteristiske forma på nebbet. Artsnamnet ajaja kjem frå det tupi-folk kalla arten, slik det vart rapportert av Marcgrave. Arten er monotypisk – det vil seie at det ikkje finst underartar.

 Skildring 

Rosenskeistorken er 71–86 cm lang, med eit vengespenn på 1,2–1,3 meter og ei kroppsvekt på mellom 1,2 og 1,8 kg. Tarsen (nedre beinparti) er 9,7–12,4 cm lang, nebblengda («nebbrygg») er 15–18 cm. Dermed verkar bein, hals og det skeiforma nebbet lange. Vaksne fuglar har eit nakent, grønskimrande hovud, gyllent gult i hekkesesongen, kvit hals, rygg og bryst med ein dusk av rosa fjører i midten under hekking, og elles djup rosa fjørdrakt. Nebbet er grått. Det er ingen tydelig skilnad mellom kjønna.

Som hos flamingoar kjem den rosa farga frå kosten, særleg pigmentet kantaxantin. Eit anna pigment, astaxantin, kan òg finnast i kropp og vengfjører. Farga varierer frå bleik rosa til sterk magenta, avhengig av alder, hekketid og geografisk plassering. I motsetnad til hegrar flyg skeistorkane med halsen strekt ut. Dei vekslar mellom raske, grunne vengeslag og glideflukt.

 Utbreiing 

Rosenskeistorken finst hovudsakleg i Sør-Amerika aust for Andesfjella, i kystområda i Karibia, Mellom-Amerika, Mexico og ved Mexicogolfen i USA. Han hekkar òg frå den sentrale atlanterhavskysten av Florida og så langt nord som Myrtle Beach i Sør-Carolina. I USA er arten lokalt vanleg på somme lokalitetar i Texas, Florida og sørvestlege Louisiana.

I Florida Bay er rosenskeistorken ein økologisk og vitskapleg indikatorart. Mengda reir varierer med ferskvassmengde og havdjupn, ettersom våtmarker går over til ope hav. Fuglane har byrja å hekke lenger nord og meir inn i landet i Florida, med markante endringar i hekkestadene mellom 2006 og 2020.

 Åtferd 

Arten søkjer etter mat i grunt ferskvatn eller kystområde ved å vade på grunt vatn medan han sveipar det skeiforma nebbet frå side til side – ofte i grupper. Denne nebbeforma gjer det lett å sile gjennom mudderet.

Fuglen et krepsdyr, plantedelar, vassinsekt, muslingar, froskar, salamander og småfisk, som andre store vadefuglar ofte overser. I Brasil fann forskarar at dietten bestod av fisk, insekt, krepsdyr, muslingar og frø – alt henta frå ferskvasshabitat. Denne spesialiseringa i habitat, saman med at egretthegren er meir fleksibel, gjer at dei to artane kan unngå for mykje konkurranse i hekkesesongen. Rosenskeistorken konkurrerer likevel med andre ferskvassfuglar som snøhegre, egretthegre, prakthegre og amerikapelikan. Han vert ofte følgd av hegrar når han søkjer etter føde i eit samspel kalla «skremmar-følgjar»-forhold, der storken rører opp byttedyr som hegren kan dra nytte av.

Reiret vert bygt i buskar eller tre, ofte mangrovar, og fuglen legg eitt til fem, vanlegvis tre-fire kvitaktige egg med brune flekker. Ungfuglar har fjør på hovudet og bleikare rosa fjørdrakt. Nebbet er gulaktig eller rosa. Reirungar kan bli drepne av kalkunkondorar, kvithovudørn, vaskebjørn og innførte eldmaur. 

I 2022 vart eit 18 år gammalt individ med fotring oppdaga – det eldste kjende ville individet av arten.



 Kjelder  

 Artikkelen er basert på ei omsetting av «Roseate spoonbill» frå , den 1. juni 2025

Referansar 

 Bakgrunnsstoff 

kategori:Ibisfamilien
kategori:Fuglar i Sør-Amerika
kategori:Fuglar i Karibia
kategori:Fuglar i Mellom-Amerika
kategori:Fuglar i Mexico
kategori:Fuglar i USA