Rósa Guðmundsdóttir

Rósa Guðmundsdóttir (), kjend under kunstnarnamnet Vatnsenda-Rósa, var ein islandsk lyrikar, forfattar av mange kjende dikt og songar. Fleire av songane hennar er i seinare år blitt tilsette musikk av islandske artistar, deriblant Björk.

 Biografi 
Rósa Guðmundsdóttir var dotter av bonde Guðmundar Rögnvaldssonar. Tolv år gammal mista ho si mor. Guðmundsdóttir fekk ingen formell skulegang, men foreldra hadde eit stort tal med bøker heime, og ho viste tidleg interesse for poesi og litteratur.

Kjærleikslivet til Guðmundsdóttir er blitt skildra som dramatisk, og har gitt grobotn til ei rekkje mytar om ho. I tenåra skal ho ha vore i eit forhold med ein islandsk embetsmann, men detaljane rundt dette er omstridte. Ho gifta seg i 1818 med Olaf Ásmundason og paret fekk fem barn saman, men ekteskapet var etter sigande ulykkeleg og Rósa inngikk eit forhold med ein mann ved namn Natan Ketilsson. Ketilsson blei myrda i 1828; dei to drapspersonane blei tekne og dømde til døden, og skal ha vore dei siste personane som blei avretta på Island. Ketilsson sin død gjekk kraftig inn på Guðmundsdóttir. Ho eigna seg dei neste åra som jordmor.

Etter at skilsmissa med Olaf Ásmundason blei fullbyrda i 1837, gifta Guðmundsdóttir seg med den tjue år yngre matrosen Gísli Gíslason. Men forholdet til Gislason gjekk dårleg, delvis på grunn av alkoholmisbruket til Gislason, etter det som vert sagt. Sommaren 1855 blei Guðmundsdóttir plutseleg sjuk, og døydde 28. september same år under ei ferd til den islandske småbyen Efri-Núpur.

 Forfattarskap 
Så vidt ein veit blei ingen av verka til Rósa Guðmundsdóttir gjevne ut før etter hennar død i 1855. Det skal også råde viss tvil om ho skreiv alle dikta som i seinare år er blitt tilskrivne ho. Men det blir rekna at ho mest sannsynleg skreiv diktet som ho antakeleg er mest kjend for, „Augað mitt og augað þitt“ ("Auge mitt og auge ditt"), og som er omsett til nynorsk i boka Islandske dikt: Frå Sólarljód til opplysningstid (Fonna forlag, 1977).

I 1978 blei eit teaterstykke basert på livet til Rósa Guðmundsdóttir, Skáld-Rósa, sett opp i Reykjavík, skrive av dramatikaren Birgir Sigurðsson (1937–2019).

 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Rósa Guðmundsdóttir» frå , den 12. mars 2025.

Kategori:Islandske forfattarar