Tokelauisk

Tokelauaisk er eit polynesisk språk i den malayopolynesiske greina av den austronesiske språkfamilien. Tokelauisk blir snakka av dei rundt 1 700 innbyggjarane på Tokelau, og dessutan av kring 2 900 personar på New Zealand. Eit av dei næraste slektsspråka er samoansk.

 Fonologi og ortografi 

 Vokalar 
Tokelauisk har eit typisk polynesisk vokalsystem, med fem vokalar som kan vere korte eller lange.

FremreBakreLukkaiuHalvopeneoOpenɑ

Kjelde: omniglot.com

mini|Ei side frå grunnlova til Tokelau, på tokelauisk.

I den tokelauiske ortografien er dei lange vokalane skrive med makron, slik: ā, ē, ī, ō, ū´. Det er ein viss tendens til å merke vokallengd berre når det eksisterer minimale par (som t.d. afi ‘eld’ vs. afī ‘ei pakke beståande av mat’ eller taua ‘krig’ vs. tāua ‘eg og du’), men normert tokelauisk, som t.d. grunnlova (til høgre) eller Det nye testamentet,Referanse kjem i fotnote markerer lange vokalar uavhengig av om dei er del av eit minimalt par eller ikkje.

 Konsonantar 
Tokelauisk har, som alle polynesiske språk, eit svært lite konsonantsystem, for tokelauisk sin del beståande av 10 konsonantar. Der det i same rute i tabellen står to teikn står den ustemde til venstre.

BilabialLabiodentalAlveolarVelarGlottalNasalmnPlosivptk   ŋ Frikativf   v hApproximantl
Kjelde: omniglot.com
Fonema blir skrivne med same symbol som i tabellen, med tre unntak: Lyden /ŋ/ blir skrive med <g>, slik: <agāga> [aŋa:ŋa] "sjel, ande". Lyden referert til som /f/ og skrive som <f> er ein labio-glottal bilabial ustemt frikativ [ɸ̰], dvs. som ein w- og ein h-lyd samstundes. /h/-lyden er ein glottal frikativ, som i norsk h, men framfor bakre vokalar /a, o, u/ er han palatalisert til [hʸ], dvs. til ein lyd som kan minne om ein norsk kj-lyd.

 Ortografi 
Tokelauisk blir skrive med det latinske alfabetet. Lange vokalar blir markert med makron (t.d. ā for [aː]). 

Skriftsystemet for tokelauiske ord inneheld følgjande bokstavar: A, E, I, O, U, F, G, K, L, M, N, P, H, T, V.. Legg merke til at det tokelauiske alfabetet blir sortert på same måte, slik at t.d. autu, ‘grøft’, blir alfabetisert før alofilia, ‘handflate’. Dei lange vokalane Ā, Ē, Ī, Ō, Ū blir sortert på same nivå som dei tilsvarande korte, men likevel etter dei.

 Grammatikk 

 Nominalfraser 

Nominalfraser i tokelauisk har følgjande struktur, der fakultative element står i parantes, og obligatoriske i feite typar (Hooper s. 19):

 (preposisjon)
 determinativ
 (possessivpronomen)
 (premodifikator)
 kjerne
 (postmodifikator)
 (demonstrativ)

Nominalfrasar utan preposisjon er subjekt i setninga, dvs. berre ein nominalfrase i setninga er utan preposisjon.

 Tokelauisk i samfunnet 

Den første Bibelen på tokelauisk vart publisert i 2021. Sjølve omsetjingprosessen tok 23 år og vart overvaka av Ioane Teao. I kyrkjene har ein tradisjonelt nytta samoisk, dette kjem å bli endra når heile Bibelomsetjing blir fullført. Den nye Bibelen er basert på engelske og samoanske bibelomsetjingar.

Ein årleg fest er det tokelauiske språkets veke (tokelauisk Te vāiaho o te gagana Tokelau, engelsk ) som blir feira for å utvida medvitet om språket og den tokelauanske kulturen. Under veka lærer den eldre generasjonen ut tradisjonar til yngre generasjonar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Tokelauanska» frå ,  den 18. oktober 2024.  

Kategori:Malayopolynesiske språk
Kategori:Språk på New Zealand
Kategori:Einskildspråk