Siri Derkert

Siri Karin Derkert, også skrive Karin Siri Derkert (), var ein svensk biletkunstnar. Ho arbeidde i hovudsak med skulptur. Ho var også ein sterk talsmann for fred, feminisme og miljøspørsmål. Ho blei ofte omtalt og intervjua i fjernsyn, aviser og tidsskrift, og då ho døydde i 1973 var ho ein velkjend kulturpersonlegdom i Sverige.

Bakgrunn
Siri Derkert blei fødd i Stockholm i 1888. Ho hadde seks søsken. Faren, Carl Edvard Johansson Derkert, arbeidde fyrst som bokhaldar, men avanserte til å bli forretningsmann innan tekstilindustrien i Norrköping. Mora, Emma Charlotta Valborg, var sydame før ho gifta seg.

 Utdanning 
Derkert fekk den fyrste kunstnariske utdanninga si ved den private kunstskulen Althins målarskola i Stockholm, der ho starta i 1904. I perioden 1911–1913 studerte ho ved Kungliga Konsthögskolan.

Etter tida ved konsthögskolan flytta Derkert til Paris, der ho studerte ved Académie Colarossi og Académie de la Grande Chaumière fram til utbrotet av de fyrste verdskrigen i 1914. Blant medstudentane hennar var dei svenske skulptørane Ninnan Santesson og Lisa Bergstrand. I februar 1914 var dei tre vennene fem veker i Alger, der Derkert møtte ein meir levande og dristig fargebruk enn ho var van med. Tida i Alger og møtet med kulturen der gjorde sterkt inntrykk på henne, og i måleria sine tolka og framstilte ho landskapet og møta sine med menneska der.

I september 1943 blei ho student ved Kvinnliga medborgarskolan vid Fogelstad. Ho laga fleire skisser av kvinner i leiinga ved skulen medan ho studerte der. Under og etter krigen var ho ei tid i Italia, men flytta tilbake til Sverige tidleg i 1920-åra.

 Kunstnarisk karriere 
mini|Derkert arbeider på utsmykkinga av Östermalmstorg tunnelbanestasjon.
mini|Frå utsmykkinga på Östermalmstorg tunnelbanestasjon.  Foto: Jonas Bergsten  
mini|Frå Derkert si utstilling i den nordiske paviljongen i Venezia i 1962.  Foto: Paolo Monti  
Derkert er kjend som ein kunstnar med ein sterkt personleg og ekspresjonistisk stil. Frå 1910 og det næraste tiåret arbeidde ho i hovudsak som moteillustratør, og oppdaga tidleg dei kreative og ekspresjonistiske potensiala til klesmote. Dansekostyma ho teikna for Intima teatern (1917), dei avantgardistiske moteteikningane ho laga for Birgittaskolan (1917–21) og moteillustrasjonane for Bonniers Veckotidning (1923–24) er nokre av dei tidlegaste døma på modernisme innan svensk kunst.

I dei tidlege verka hennar, spesielt frå tida i Paris, kan ein sjå element av både kubisme og fauvisme. Ho laga ein del bilete i gråtonar, for det meste ved hjelp av pastellstiftar, men måla òg interiør og portrett, særleg av barn.

Det var ikkje før i 1940-åra at ho hadde gjennombrotet sitt som kunstnar, omtrent samtidig med at ho byrja å engasjera seg politisk, spesielt i saker som gjaldt kvinnerettar og freds- og miljøspørsmål. Engasjementet var også reflektert i dei offentlege kunstverka og utsmykkingane hennar, som  Kvinnopelaren på T- centralen (1958) og den monumentale utsmykkinga Ristningar i naturbetong (1965) på Östermalmstorg tunnelbanestasjon i Stockholm. Utover 1950-talet fekk ho stadig større anerkjenning som kunstnar. Moderna Museet viste ei stor retrospektiv utstilling av kunsten hennar i 1960, og ho deltok ved Biennalen i Venezia i 1962, som fyrste svenske utstillar i den nyopna Nordiske paviljongen (teikna av den norske arkitekten Sverre Fehn).

Derkert blei kjend for eit større publikum gjennom utsmykkinga av Östermalmstorg tunnelbanestasjon. Ettersom stasjonen var utforma for å fungera som eit tilfluktsrom i tilfelle ein kjernefysisk krig, fylte ho veggene med bodskap om fred, feminisme og notat frå revolusjonære songar. Då utstillinga hennar Rörelser i alla riktningar opna i april 1960, var ho den fyrste kvinna som hadde ei separatutstilling på Moderna Museet i Stockholm.

Derkert er representert på Nationalmuseum, Moderna Museet, Skissernas museum og Göteborgs konstmuseum.

 Prisar og utmerkingar 
I 1960 fekk ho 1000 US-dollar som ein av kunstnarane som blei tildelte «National and Extra-National Award» under Guggenheim International Award.

Posten Sverige gav i 1982 ut eit frimerke med eit av bileta hennar, i samband med 100-årsjubileet for Elin Wägner.

 Politisk engasjement 
Deckert var ein ivrig talsperson for fred, feminisme og miljøspørsmål. Dette engasjementet tok til i byrjinga av 1940-åra og auka i løpet av framveksten av den svenske fredsrørsla i 1950-åra. Ho var ei tid leiar av stockholmsavdelinga av Svenska Kvinnors Vänsterförbund. Säkerhetspolisen (Säpo) overvakte alle medlemmene i forbundet, som nyleg var blitt knytt til den internasjonale foreininga Kvinnenes Demokratiske Verdensforbund. Aktivitetane til foreininga blei omhyggjeleg skrivne ned i Säpo-arkivet, men det finst inga eiga mappe over Siri Deckert i arkivet.

Då Apollo 11 landa på månen i 1969, inviterte Sveriges Radio tre framståande svenskar til å kommentera hendinga i løpet av sendinga. Derkert deltok saman med den tidlegare leiaren av det Kommunistiske Partiet i Sverige, C.-H. Hermansson, og erkebiskop Ruben Josefson. Den korte kommentaren hennar om kvifor månelandinga interesserte det svenske folket, var: «Jag tror att det intresserar svenska folket, eftersom man inte vill intressera sig för mer närliggande problem, ur kvinnlig synpunkt avgörande frågor. Månlandningen har jag har svårt att gripas av».

 Familie 

Derkert hadde tre barn; ein son (1915) med den finske kunstnaren Valle Rosenberg, og to døtrer (1917; 1920) med den svenske illustratøren Bertil Lybeck, som ho var gift med i åra 1921–1925.

Siri Derkert døydde i 1973 på Lidingö. Ho er gravlagd på Lidingö kyrkjegard.

 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Siri Derkert» frå ,  den 12. juni 2025.  

 Litteratur 




Kategori:Folk frå Stockholm
Kategori:Svenske kvinnesaksfolk
Kategori:Pasifistar
Kategori:Svenske biletkunstnarar
Kategori:Sider utan gjennomgåtte omsetjingar