Grallaria

Grallaria er ei biologisk slekt av sporvefuglar som høyrer til maurpittafamilien, Grallariidae. Slekta samlar ei rekke artar heimehøyrande i tropisk Amerika, neotropane, der dei hovudsakleg er utbreidde i Sør-Amerika, mange av dei langs Andesfjella, frå nord på kontinentet, inkludert Trinidad, til nord for Argentina. Ein art, kjedemaurpitta, Grallaria guatimalensis, lever også i Mexico og Mellom-Amerika.

Slekta var tidlegare inkludert i maurfuglfamilien, Formicariidae. Taksonomien til slekta er i stadig utvikling med tidgjengde skildringar av nye artar og omgjering av underartar til artstakson. Døme på det er utvikling av Grallaria rufula-komplekset og andre som gav totalt 13 ekstra Grallaria-artar i åra 2020-2021.

Det feminine generiske namnet Grallaria stammar frå det moderne latinske grallarius: dei som går på styltar; mygg.

 Skildring 
mini|høgre|Kjempemaurpitta, Grallaria gigantea, foto frå Mindo, Ecuador
Fuglane i denne slekta er ei gruppe store maurpittaer med tydelege mønstre i fjørdrakta, dei framstår som runde i kroppsforma, med ekstremt korte halar og veldig lange bein. Kjønna er like.  Dei varierer i storleik frå 14,5 cm, dei minste muiscamaurpitta, G. rufula og nøttemaurpitta, G. blakei, til 24 cm der dei største er stormaurpitta, G. excelsa, og kjempemaurpitta, G. gigantea. 
Dei følgjer eit mønster av nyansar av brunt, raudbrunt og grått, og viser ofte ein eller annan type tverrvatring, skjelmønstre eller striper. 

Grallaria-artane lever hovudsakleg i fuktige skogar og fjell, og når det største mangfaldet sitt i Andes. Dei er primært terrestriske, sjølv om hannar av nokre artar sit på låge greiner medan dei syng, og kan røre seg  overraskande smidig og snøgt. Dei fleste er notorisk skjerre og lite iaugefallande, sjølv om nokre få artar, spesielt stripehovudmaurpitta,  G. andicolus og okermaurpitta, G. quitensis, streifar meir i det halvopne. Alle maurpittaer i denne slekta er mest kjende for sine enkle, men attraktive songar, vanlegvis den første indikasjonen på nærværet deira.

 Taksonomi 

Etter at slekta Pittasoma vart flytta frå maurriksefamilien til myggetarfamilien (Conopophagidae), vart Grallaria saman med Grallaricula, Myrmothera og Hylopezus rekna som eit veldefinert monofyletisk klade, tidlegare inkludert i underfamilien Grallarinae i maurriksefamilien. Denne kladen kan delast i to hovudlinjer: den store og komplekse Grallaria og dei mindre artane i dei tre andre slektene.

Tidlegare underartar som G. quitensis alticola (frå austlege Andes i Colombia) og G. quitensis atuensis (frå nordlege Andes i Peru) har no fått status som sjølvstendige artar, noko som er stødd av alle store klassifiseringsautoritetar basert på morfologiske-, fjørdraktskilnader og skilnader i song.

 Nye artar skildra eller opphøgde til artsnivå 

Studien til Isler et al. (2020) analyserte ulike populasjonar i Grallaria rufula-komplekset, som lever i fuktige fjellskogar frå nord i Colombia og Venezuela til midtre Bolivia. Desse fuglane har generelt einsfarga, kanel- eller kastanjefarga fjørdrakt, med subtile nyansevariasjonar over utbreiingsområdet. Men analysen fann «monalege skilnader i vokaliseringar» mellom isolerte populasjonar.

Ved hjelp av fylogenetiske metodar og diagnostiske skilnader i song (og fjørdraktskilnader der relevant) vart seksten ulike artar identifiserte:  
Tre allereie anerkjente artar: muiscamaurpitta (G. rufula), nøttemaurpitta, G. blakei, og jernmaurpitta, G. rufocinerea.
Sju tidlegare underartar, inkludert den attoppreiste ekvatorialmaurpitta G. saturata.
Seks heilt nye artar.

 Artsoversyn 
Her følger Grallaria-maurpittaer  i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V15.1, 2025, med norske artsnamn etter Norske navn på verdens fugler. IUCN kategori er etter HBW and BirdLife Taxonomic Checklist V9:

Slekt Grallaria
 Skjelmaurpitta, G. squamigera, Undulated antpitta, Prévost & des Murs, 1842, (LC)
 Kjempemaurpitta, G. gigantea, Giant antpitta, Lawrence, 1866, (VU)
 Stormaurpitta, G. excelsa, Great antpitta, Berlepsch, 1893, (NT)
 Blånakkemaurpitta, G. varia, Variegated antpitta, (Boddaert, 1783), (LC)
 Skjeggmaurpitta, G. alleni, Moustached antpitta, Chapman, 1912, (VU)
 Kjedemaurpitta, G. guatimalensis, Scaled antpitta, Prévost & des Murs, 1842, (LC)
 Tachiramaurpitta, G. chthonia, Tachira antpitta, Wetmore & Phelps, WH Jr, 1956, (CR)
 Sepiamaurpitta, G. haplonota, Plain-backed antpitta, Sclater, PL, 1877, (LC)
 Oransjebrystmaurpitta, G. dignissima, Ochre-striped antpitta, Sclater, PL & Salvin, 1880, (LC)
 Stripemaurpitta, G. eludens, Elusive antpitta, Lowery & O'Neill, 1969, (LC)
 Brunhovudmaurpitta, G. ruficapilla, Chestnut-crowned antpitta, Lafresnaye, 1842, (LC)
 Kanelhettemaurpitta, G. watkinsi, Watkins's antpitta, Chapman, 1919, (NT)
 Santamartamaurpitta, G. bangsi, Santa Marta antpitta, Allen, JA, 1900, (VU)
 Cundinamarcamaurpitta, G. kaestneri, Cundinamarca antpitta, Stiles, 1992, (EN)
 Stripehovudmaurpitta, G. andicolus, Stripe-headed antpitta, (Cabanis, 1873), (LC)
 Grånakkemaurpitta, G. griseonucha, Grey-naped antpitta, Sclater, PL & Salvin, 1871, (LC)
 Jocotocomaurpitta, G. ridgelyi, Jocotoco antpitta, Krabbe, Agro, Rice, Jacome, Navarrete & Sornoza-Molina, 1999, (EN)
 Rustnakkemaurpitta, G. nuchalis, Chestnut-naped antpitta, Sclater, PL, 1860, (LC)
 Bleiknebbmaurpitta, G. carrikeri, Pale-billed antpitta, Schulenberg & Williams, MD, 1982, (LC)
 Kvitstrupemaurpitta, G. albigula, White-throated antpitta, Chapman, 1923, (LC)
 Gulbrystmaurpitta, G. flavotincta, Yellow-breasted antpitta, Sclater, PL, 1877, (LC)
 Kalkbrystmaurpitta, G. hypoleuca, White-bellied antpitta, Sclater, PL, 1855, (LC)
 Ruststenkmaurpitta, G. przewalskii, Rusty-tinged antpitta, Taczanowski, 1882, (LC)
 Brunmaurpitta, G. capitalis, Bay antpitta, Chapman, 1926, (LC)
 Raudmaurpitta, G. erythroleuca, Red-and-white antpitta, Sclater, PL, 1874, (LC)
 Sierranevadamaurpitta, G. spatiator, Sierra Nevada antpitta, Bangs, 1898
 Perijamaurpitta, G. saltuensis, Perija antpitta, Wetmore, 1946, (NT)
 Muiscamaurpitta, G. rufula, Muisca antpitta, Lafresnaye, 1843, (LC)
 Jernmaurpitta, G. rufocinerea, Bicolored antpitta, Sclater, PL & Salvin, 1879, (LC)
 Chamimaurpitta, G. alvarezi, Chami antpitta, Cuervo, Cadena, Isler, ML & Chesser, 2020
 Ekvatorialmaurpitta, G. saturata, Equatorial antpitta, Domaniewski & Stolzmann, 1918
 Chachapoyamaurpitta, G. cajamarcae, Cajamarca antpitta, (Chapman, 1927)
 Nøttemaurpitta, G. blakei, Chestnut antpitta, Graves, GR, 1987, (LC)
 Chachapoyamaurpitta, G. gravesi, Chachapoyas antpitta, Isler, ML, Chesser, Robbins & Hosner, 2020
 Panaomaurpitta, G. oneilli, Panao antpitta, Chesser & Isler, ML, 2020
 Juninmaurpitta, G. obscura, Junin antpitta, Berlepsch & Stolzmann, 1896
 Oxapampamaurpitta, G. centralis, Oxapampa antpitta, Hosner, Robbins, Isler, ML & Chesser, 2020
 Ayacuchomaurpitta, G. ayacuchensis, Ayacucho antpitta, Hosner, Robbins, Isler, ML & Chesser, 2020
 Urubambamaurpitta, G. occabambae, Urubamba antpitta, (Chapman, 1923)
 Punomaurpitta, G. sinaensis, Puno antpitta, Robbins, Isler, ML, Chesser & Tobias, 2020
 Boliviamaurpitta, G. cochabambae, Bolivian antpitta, Bond, J & Meyer de Schauensee, 1940
 Okermaurpitta, G. quitensis, Tawny antpitta, Lesson, RP, 1844, (LC)
 Kvithakemaurpitta, G. alticola, Boyaca antpitta, Todd, 1919, (LC)
 Atuenmaurpitta, G. atuensis, Atuen antpitta, Carriker, 1933, (LC)
 Umbramaurpitta, G. milleri, Brown-banded antpitta, Chapman, 1912, (VU)
 Urraomaurpitta, G. urraoensis, Urrao antpitta, Carantón-Ayala & Certuche-Cubillos, 2010, (CR)
 Oransjekinnmaurpitta, G. erythrotis, Rufous-faced antpitta, Sclater, PL & Salvin, 1876, (LC)

 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Grallaria» frå ,  den 23. november 2021 og 30. mars 2025.  
Winkler, D. W., S. M. Billerman, og I.J. Lovette (2020). Antpittas (Grallariidae), version 1.0. I Birds of the World (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, og T. S. Schulenberg, red.) Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.gralla2.01

Referansar 

 Bakgrunnsstoff 

Kategori:Maurpittafamilien
Kategori:Fuglar i den neotropiske regionen