Nattfiol

Nattfiol (Platanthera bifolia) er ei plante i nattfiolslekta Platanthera i orkidéfamilien (marihandfamilien).

 Utsjånad 
Nattfiol kan bli kring 40 centimeter høg, og har kvite blomar med lang spore i eit glisent aks. Han er oftast litt mindre og spinklare enn grov nattfiol. Hos nattfiol ligg dei to støvbærarane tett ved sidan av kvarandre inne i blomen, medan dei hos grov nattfiol spriker som ein oppned «V». Blomane duftar søtleg, mest om natta, noko som heng sama med at dei blir bestøva av nattaktive tussmørkesvermarar (Sphingidae).

 Systematikk 
I Noreg har nattfiol desse to underartane:

heinattfiol (nominatunderarten P. bifolia ssp. bifolia)
skognattfiol (P. bifolia ssp. latiflora)

I Plants of the World Online er skognattfiol ikkje rekna som ein eigen underart, men som eit synonym for heinattfiol.

 Utbreiing 
Nattfiol veks gjerne i ulike typar slåtte- og beitemark, vegkantar, lyngheier og (beita) skog. Arten lever i det meste av landet, med to tyngdepunkt sør på Austlandet og i Midt-Noreg. I Norsk raudliste for artar (2021) er arten vurdert som livskraftig (LC).

Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn nattviol), i Danmark (NT, dansk namn bakke-gøgelilje) og i Finland (LC, finsk namn valkolehdokki).

Nattfiol (engelsk namn lesser butterfly orchid) veks spreidde stader på Dei britiske øyane, og er verna gjennom den britiske Handlingsplan for biodiversitet. I den britiske raudlista har arten status som sårbar (VU). Lokalt er han sterkt truga (EN) i England og sårbar (VU) i Skottland, men livskraftig (LC) i Wales. I Irland har han status som livskraftig (LC).

I Estland (estisk namn kahelehine käokeel) er nattfiol vanleg over heile landet og er rekna som livskraftig (LC). I Latvia (latvisk namn smaržīgā naktsvijole) er arten temmeleg vanleg over heile landet og står ikkje som truga på den latviske raudlista. I Litauen (litauisk namn dvilapė blandis) veks arten over heile landet og er rekna som livskraftig.

I Benelux veks arten (nederlandsk namn welriekende nachtorchis, fransk namn platanthère à deux feuilles) spreidd i Nederland, men er i sterk tilbakegang, særleg i sør. I Belgia er han svært sjeldan og i tilbakegang i Flandern, litt vanlegare i Vallonia. I den nederlandske raudlista er arten rekna som sterkt truga (EN, bedreigd). I Belgia er han rekna som sterkt truga både i Flandern (EN, bedreigd) og i Vallonia (EN, en danger). I Luxembourg er han rekna som sårbar (VU).

 Hybridar 
Det er gjort funn av hybridar mellom nattfiol og grov nattfiol (Platanthera bifolia × chlorantha eller Platanthera ×hybrida) i Vestfold, utan at det er klarlagd kva for ein underart av nattfiol som er involvert. Hybriden er truleg oversett. Hybriden med heinattfiol (Platanthera bifolia ssp. bifolia × chlorantha) er registrert fleire stader i det sørlege Sverige, medan hybriden med skognattfiol (Platanthera bifolia ssp. latiflora × chlorantha) er registrert nokre få stader. I Finland er berre skognattfiol representert, så der er det denne hybriden som finst på Åland og heilt i sørvest på fastlandet. I Danmark er båe underartane representerte i hybridane. På Dei britiske øyane er hybriden kjend frå spreidde lokalitetar, men det er ikkje skild mellom underartane. Hybriden er òg registrert i Estland, i Litauen og i Nederland utan at det er skild mellom underartane.

I Sverige er nattfiol (som i dette tilfellet då helst er skognattfiol) rapportert å kunne danne ein intergenerisk hybrid (hybrid mellom ulike slekter) med brudespore (Gymnadenia conopsea × Platanthera bifolia), men funnet er ikkje verifisert.

 Referansar 

 Bakgrunnsstoff 


Kategori:Orkidear i Noreg
Kategori:Orkidear i Sverige
Kategori:Orkidear i Danmark
Kategori:Orkidear i Finland
Kategori:Orkidear i Storbritannia
Kategori:Orkidear i Irland
Kategori:Orkidear i Estland
Kategori:Orkidear i Latvia
Kategori:Orkidear i Litauen
Kategori:Orkidear i Nederland
Kategori:Orkidear i Belgia
Kategori:Orkidear i Luxembourg
Kategori:Nattfiolslekta