Dynemarihand

Dynemarihand (Dactylorhiza incarnata ssp. coccinea) er ei plante i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. I Norsk raudliste for artar er underarten vurdert som sårbar (VU).

 Systematikk 
Dynemarihand høyrer til den vanskelege slekta Dactylorhiza, på norsk marihandslekta. Den er ein underart av engmarihand, ofte med noko lysare blomar enn den mykje vanlegare nominatunderarten grasmarihand (ssp. incarnata).

Tidlegare blei dynemarihand rekna til ein eigen underart ssp. lobelii i Noreg, Danmark og Nederland, men denne blir no rekna av Artsdatabanken for å vere identisk med underarten ssp. coccinea, som er utbreidd i Storbritannia, sjølv om nyare funn av ssp. lobelii i Storbritannia kunne tyde på at dei skulle reknast som ulike underartar.

I Nederland er D. incarnata ssp. coccinea (nederlandsk namn steenrode orchis) og D. incarnata ssp. lobelii (nederlandsk namn vleeskleurige duinorchis) rekna som separate underartar. I Belgia er D. incarnata var. lobelii rekna som ein varietet.

I Field Guide to the Orchids of Europe and the Mediterranean (2019) har ein gått heilt bort frå å definere underartar for engmarihand. Der er ssp. coccinea og ssp. lobelii slått saman og gitt status som varieteten D. incarnata var. dunensis. I Plants of the World Online held ein fast ved dynemarihand, voksmarihand, blodmarihand, ssp. pulchella og ssp. gemmana som underartar.

Utbreiing
Dynemarihand er knytt til dynetrau i sanddynelandskap i landa rundt Nordsjøen. 

I Noreg er utbreiinga avgrensa til nokre små og sårbare funnstader på kysten frå Farsund til Stavanger. Frå 2021 er planta teke med på Norsk raudliste for artar i kategorien sårbar (VU), med sjanse for å kunne bli oppgradert til sterkt truga (EN).

Dynemarihand (dansk namn klit-gøgeurt) er i Danmark rekna som sårbar (VU). Her held ein framleis fast ved det vitskaplege namnet ssp. lobelii. I både den britiske og den irske raudlista har underarten ssp. coccinea status som livskraftig (LC). Lokalt er han rekna som nær truga (NT) i England og livskraftig (LC) i Wales, og han er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.  I Storbritannia er ssp. lobelii så langt rekna som eigen underart etter nyare funn, men er førebels sett på venteliste (WL) for raudlistevurdering.

I Benelux er båe dei to underartane ssp. coccinea og ssp. lobelii å finne i dynelandskapet ved kysten i Nederland, og var. lobelii finst ved kysten i Flandern i Belgia, men ikkje i Vallonia. Ingen av underartane er raudlistevurderte.

 Hybridar 
Hybridar mellom dynemarihand og purpurmarihand (Dactylorhiza incarnata ssp. coccinea × majalis ssp. purpurella) er registrert i Danmark.

 Referansar 

 Bakgrunnsstoff 


Kategori:Orkidear i Noreg
Kategori:Orkidear i Danmark
Kategori:Orkidear i Storbritannia
Kategori:Orkidear i Nederland
Kategori:Orkidear i Belgia
Kategori:Marihandslekta