Heliconia

Heliconia er ei slekt av dekkfrøplantar og den einaste slekta i familien Heliconiaceae. Dei fleste av dei om lag 194 kjende artane kjem frå tropiske delar av Amerika, men nokre få stammar frå nokre øyar i Vest-Stillehavet og Maluku i Indonesia."World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew". wcsp.science.kew.org Mange artar i Heliconia veks i dei tropiske skogane i desse regionane. Dei fleste artane er anten rekna som sårbare eller utan nok data på den globale raudlista over truga artar. Fleire artar i slekta er utbreidde som prydplantar, og nokre få veks forvilla i Florida, Gambia og Thailand. Nokre engelske namn for slekta er lobster-claws, toucan beak, wild plantain og false bird-of-paradise. Den siste nemninga viser til at dei liknar på blomar frå slekta Strelitzia, som også blir kalla bird-of-paradise flowers.

 Skildring 
venstre|mini|Heliconia mariae med blomestand
høgre|mini|Heliconia psittacorum
mini|Heliconia i Lagos i Nigeria

Dei urteaktige  plantane blir mellom 0,5 og nær 4,5 meter høge, avhengig av art. Dei enkle blada er 15–300 cm lange. Dei er karakteristiske avlange og sit anten spreidd eller motsett kvarandre på bladstilkar som ofte er lengre enn bladet, og ofte dannar store klumpar med alderen. Blomane blir danna på lange, opprette eller hengande forgreina blomestandar, og består av fargerike, voksaktige dekkblad, med små ekte blomar som kikker ut frå dekkblada. Vekstmåten til Heliconia minnar om den til  Canna, Strelitzia og bananar, som dei er i slekt med. Blomane kan ha ulike sjatteringar av raudt, oransje, gult og grønt. Blomeforma gjer at dei ofte berre kan bli pollinerte av særskilde kolibriar frå vekstområdet.

 Blad 
Bladforma minnar om hummarklør. Blad som sit ulike stader på planten har ulikt absorpsjonspotensial av sollys til fotosyntese når dei blir utsette for ulike styrker av lys.

 Blomar 
Blomane dannar mykje nektar som tiltrekk pollinatorar. Dei vanlegaste av desse er kolibriar.

 Frø 
Fruktene er blålilla og blir hovudsakleg spreidde av fuglar. Studiar av frø etter spreiing har vist at storleiken ikkje var viktig for vidare vekst. Den største predasjonen av frø var frå pattedyr.

 Taksonomi 
Heliconia er den einaste slekta i den monotypiske familien Heliconiaceae. Ho blei tidlegare rekna til familien Musaceae, som omfattar bananar (som Musa og Ensete). APG-systemet frå 1998 og etterfølgjaren, APG II-systemet frå 2003, bekreftar Heliconiaceae som ein eigen familie i ordenen Zingiberales, eller ingefærordenen, innan kladen einfrøblada plant.

 Utbreiing og habitat 
Dei fleste av dei 194 kjende artane stammar frå tropisk Amerika, men nokre få kjem frå ulike øyar vest i Stillehavet og Maluku. Ein finn mange Heliconia-artar i tropisk skog i desse områda. Fleire artar blir dyrka som prydplantar, og nokre få veks forvilla i Florida, Gambia og Thailand.

 Økologi 
Heliconia-artar er ei viktig matkjelde for skogkolibriar, særleg eremittar (Phathornithinae). Nokre av desse, som rustbrysteremitt (Glaucis hirsuta), nyttar også plantane til å ha reir i. Flaggermusa Ectophylla alba heldt også til i telt som ho lagar av heliconialauv.

 Flaggermyser 

 Pollinering 
Sjølv om Heliconia-plantar blir pollinerte nesten berre av kolibriar, skjer det og noko pollinering frå flaggermyser. Heliconia solomonensis blir pollinert av flaggermusa Melonycteris woodfordi på Salomonøyane. Heliconia solomonensis har grøne blomsetandar og blomar som opnar seg på natta, noko som er typisk for flaggermuspollinerte plan. Flaggermusa er den einaste kjende nattpollinatoren til Heliconia solomonensis.

 Habitat 
Mange flaggermyser bruker heliconiablad til ly. Ectohylla alba bruker fem ulike Heliconia-artar til å laga teltforma skjul kvar dag. Flaggermysene tek ut sidevenene til bladet frå bladnerva i midten, slik at det foldar seg saman som eit telt. Denne strukturen vernar flaggermusa frå regn, sol og rovdyr. I tillegg er ikkje stilkane til Heliconia-blad sterke nok til å bera typiske flaggermuspredatorar, slik at lauvet rister og åtvarer flaggermusa om dei er nære. Artane Artibeus anderseni og A. phaeotis lagar telt av Heliconia-blad på same måte. Ei anna flaggermus, Thyroptera tricolor, har sugekoppar på handledda slik at ho kan klynga seg fast til dei glatte overflaten til  Heliconia-blada. Denne flaggermusa kviler med hovudet opp i samanrulla blad frå plantane.

 Insekt 
mini|Heliconia rostrata med maur på i Vest-Bengal i India

Heliconia gjev ly til fleire ulike insekt i dei unge samanrulla blada sine og i vassfylte høgblad. Insekt som held til i dei samanrulla blada finn ofte næring på den indre overflata til bladet, til dømes biller i familien Chrysomelidae. I blad som inneheld små mengder vatn er flugelarvar og biller dei viktigaste insekta. I blad med større mengde vatn finn ein typisk mygglarvar. Insekt som held til i høgblada lever ofte på vev frå bladet, nektar frå blomen, blomedelar, andre insekt, mikroorganismar eller detritus i vatnet. Nesten alle artar av Hispini-biller som nytter samanrulla blad er obligatoriske planteetarar av plantar i ingefærordenen, som Heliconia er ein del av. Desse billene lever i og et av det samanrulla bladet, stilkar, blomestandar eller av dei utrulla mogne blada til Heliconia-planten. I tillegg kan desse billene legga egg på bladoverflaten, bladstilkane til unge blad, eller i høgblada til Heliconia.  Nokre vepseartar som Polistes erythrocephalus bygger bol på den verna undersida til store blad.

Kolibriar
mini|Kvitskjeggeremitt (Phaethornis hispidus) med ein heliconiablome i Peru.

Kolibriar er dei viktigaste pollinatorane av heliconiablomer mange stader. Diversifiseringa mellom kolibri-pollinerte takson i ingefærordenen og i kolibrifamilien (Trochilidae: Phaethorninae) byrja for kring 18 millionar år sidan, og støtter ideen om at desse endringane påverka kvarandre gjennom evolusjonær tid. Ved La Selva forskingsstasjon i Costa Rica fann ein at spesifikke artar av Heliconia hadde spesifikke kolibriartar som pollinatorar. Desse kolibriane kan delast inn i to ulike grupper: eremittar og ikkje-eremittar. Eremittar er underfamilien Phaethornithinae, som omfattar slektene Anopetia, Eutoxeres, Glaucis, Phaethornis, Ramphodon og Threnetes. Ikkje-eremittar er eit samleomgrep for andre kolibriar som ofte vitjar heliconiablomar. Eremittar følgjer typisk ei gjenteken rute av blomar som gjev god avkastning i staden for å halda faste territorium. Ikkje-eremittar har territorium kring særskilde Heliconia-klumpar, noko som gjev meir sjølvpollinering. Nokre Heliconia-artar veks spreidd frå kvarandre, og passar godt for eremittar som flyg langt å pollinera. Andre artar har mange blomar tett saman, og passar betre for ikkje-eremittar.

Eremittar har gjerne lange, runde nebb medan ikkje-eremittar pleier å ha korte, rette nebb, ein morfologisk skilnad som truleg bidrog til at gruppene byrja skilja seg frå kvarandre under miocen. 

Ulike Heliconia-artar har ulike blomstringsperiodar. Dette tyder på at artane konkurrerer om pollinatorar. Dersom mange ulike artar blømer samtidig, kan mykje av pollenet deira gå tapt når fuglane vitjar ulike blomar. Dersom berre ein type blømer om gongen har dei større sjanse for pollinering.

 Artar 
Artar godkjende av Kew Botanic Gardens:
BileteVitskappleg namnUtbreiingHeliconia abaloiColombia120x120pkHeliconia acuminataSør-AmerikaHeliconia adflexaSørlege Mexico, Guatemala, Honduras180x180pkHeliconia aemygdianaSør-AmerikaHeliconia albicostaCosta RicaHeliconia angelicaEcuador120x120pkHeliconia angustaSøraust-BrasilHeliconia apparicioiEcuador, Peru, Nordvest-BrasilHeliconia arrectaColombiaHeliconia atratensisColombiaHeliconia atropurpureaColombia, Panama, Costa Rica136x136pkHeliconia aurantiacaSørlege Mexico, Sentral-AmerikaHeliconia auriculataBahiaHeliconia badilloiColombiaHeliconia barryanaChiriquíHeliconia beckneriCosta RicaHeliconia bellaPanamaHeliconia berguidoiE PanamaHeliconia berrizianaColombiaHeliconia berryiNapo, Ecuador173x173pkHeliconia bihaiKaribia150x150pkHeliconia bourgaeanaSørlege Mexico, Sentral-AmerikaHeliconia brachyanthaPanama, Colombia, VenezuelaHeliconia brenneriEcuador120x120pkHeliconia burleanaColombia, Ecuador, PeruHeliconia caltheaphyllaCosta RicaHeliconia caquetensisColombiaHeliconia carajaensisPará160x160pkHeliconia caribaeaDei karibiske øyaneHeliconia carmelaeColombia120x120pkHeliconia chartaceaNordlege Sør-AmerikaHeliconia chrysocraspedaColombia207x207pkHeliconia clinophilaCosta Rica, Panama160x160pkHeliconia colganteaCosta Rica, Panama163x163pkHeliconia collinsianaSørlege Mexico, Sentral- AmerikaHeliconia combinataColombiaHeliconia cordataColombia, EcuadorHeliconia crassaGuatemalaHeliconia cristataPanamaHeliconia cucullataCosta Rica, Panama180x180pkHeliconia curtispathaColombia, Ecuador, Sentral-Amerika153x153pkHeliconia danielsianaCosta Rica, PanamaHeliconia darienensisColombia, PanamaHeliconia dasyanthaSurinam, Fransk Guyana180x180pkHeliconia densifloraTrinidad, nordlege Sør-AmerikaHeliconia dielsianaNW South AmericaHeliconia donstoneaColombia, Ecuador160x160pkHeliconia episcopalisSør-AmerikaHeliconia estheraeColombiaHeliconia estiletioidesColombiaHeliconia excelsaNapo120x120pkHeliconia farinosaSøraust-Brasil, Nordaust-ArgentinaHeliconia faunorumPanamaHeliconia fernandeziiAntioquia, ColombiaHeliconia × flabellataEcuador180x180pkHeliconia foreroiColombiaHeliconia fragilisColombiaHeliconia fredberryanaImbaburaHeliconia fugaxPeruHeliconia gaiborianaLos RíosHeliconia giganteaColombia120x120pkHeliconia gloriosaPeruHeliconia gracilisCosta Rica137x137pkHeliconia griggsianaColombia, EcuadorHeliconia harlingiiEcuador120x120pkHeliconia hirsutaSentral- og Sør-Amerika, TrinidadHeliconia holmquistianaColombiaHeliconia huilensisColombiaHeliconia ignescensCosta Rica, Panama180x180pkHeliconia imbricataCosta Rica, Panama, Colombia180x180pkHeliconia impudicaEcuadorHeliconia indicaPapuasia, MalukuHeliconia intermediaColombia120x120pkHeliconia irrasaCosta Rica, Panama, Nicaragua168x168pkHeliconia julianiiNordlege Sør-AmerikaHeliconia juruanaEcuador, Peru, Nordvest-BrasilHeliconia kautzkianaEspírito SantoHeliconia lanataSalomonøyaneHeliconia lankesteriCosta Rica, PanamaHeliconia lasiorachisColombia, Peru, Nordvest-Brasil132x132pkHeliconia latispathaSørlege Mexico til PeruHeliconia laufaoSamoaHeliconia laxaColombiaHeliconia lentiginosaAntioquiaHeliconia librataSørlege Mexico, Sentral-Amerika180x180pkHeliconia lingulataPeru, BoliviaHeliconia litanaImbabura179x179pkHeliconia longifloraColombia, Ecuador, Sentral-Amerika213x213pkHeliconia longissimaColombiaHeliconia lophocarpaCosta Rica, PanamaHeliconia lourteigiaeSør-Amerika195x195pkHeliconia lozanoiColombiaHeliconia luciaeAmazonas i BrasilHeliconia luteaPanamaHeliconia luteoviridisColombiaHeliconia lutheriEcuadorHeliconia maculataPanamaHeliconia magnificaPanamaHeliconia × mantenensisMinas GeraisHeliconia marginataNordlege Sør-Amerika, sørlege Sentral-Amerika160x160pkHeliconia mariaeNordvestlege Sør-Amerika, Sentral-AmerikaHeliconia markianaEcuadorHeliconia marthiasiaeSørlege Mexico, Sentral-AmerikaHeliconia meridensisColombia, Venezuela120x120pkHeliconia metallicaNordlege Sør-Amerika, Sentral-AmerikaHeliconia monteverdensisCosta RicaHeliconia mooreanaGuerreroHeliconia mucilaginaColombiaHeliconia mucronataVenezuela, Nordvest-Brasil251x251pkHeliconia mutisianaColombiaHeliconia nariniensisColombia, EcuadorHeliconia necrobracteataPanamaHeliconia × nickeriensisSurinam, Fransk GuyanaHeliconia nigripraefixaColombia, Ecuador, PanamaHeliconia nitidaColombiaHeliconia nubigenaCosta Rica, PanamaHeliconia nutansCosta Rica, PanamaHeliconia obscuraEcuador, PeruHeliconia obscuroidesColombia, Ecuador, PeruHeliconia oleosaColombia120x120pkHeliconia orthotrichaColombia, Ecuador, PeruHeliconia osaensisColombia, Sentral-AmerikaHeliconia pakaFijiHeliconia paludigenaEcuadorHeliconia papuanaNy-GuineaHeliconia pardoiEcuadorHeliconia pastazaeEcuadorHeliconia peckenpaughiiNapoHeliconia pendulaGuyana, Fransk Guyana, Nordaust-BrasilHeliconia penduloidesPeruHeliconia peterianaEcuadorHeliconia × plagiotropaEcuador180x180pkHeliconia platystachysNordvestlege Sør-Amerika, sørlege Sentral-Amerika160x160pkHeliconia pogonanthaNordvestlege Sør-Amerika, sørlege Sentral-AmerikaHeliconia pruinosaPeruHeliconia pseudoaemygdianaRio de Janeiro120x120pkHeliconia psittacorumNordlege Sør-Amerika, Panama, TrinidadHeliconia ramonensisCosta Rica, Panama120x120pkHeliconia × raulinianaVenezuelaHeliconia regalisColombia, EcuadorHeliconia reptansColombiaHeliconia reticulataNordvestlege Sør-Amerika, sørlege Sentral-AmerikaHeliconia revolutaColombia, Venezuela, Nordvest-BrasilHeliconia rhodanthaColombiaHeliconia richardianaNordaustlege Sør-AmerikaHeliconia rigidaColombiaHeliconia riopalenquensisEcuadorHeliconia rivularisSão Paulo i BrasilHeliconia robertoiColombiaHeliconia robustaPeru, Bolivia180x180pkHeliconia rodriguensisVenezuelaHeliconia rodrigueziiCosta Rica179x179pkHeliconia rostrataColombia, Ecuador, Peru, BoliviaHeliconia samperianaColombiaHeliconia sanctae-martaeSierra Nevada de Santa MartaHeliconia sanctae-theresaeAntioquiaHeliconia santaremensisPará160x160pkHeliconia sarapiquensisCosta Rica, Panama120x120pkHeliconia scarlatinaColombia, Panama, Peru181x181pkHeliconia schiedeanaMexico180x180pkHeliconia schumannianaColombia, Ecuador, Peru, Nord-BrasilHeliconia sclerotrichaEcuadorHeliconia secundaCosta Rica, NicaraguaHeliconia sessilisPanamaHeliconia signa-hispanicaColombiaHeliconia solomonensisSalomonøyane, BismarckøyaneHeliconia spathocircinataSør-Amerika, Panama, TrinidadHeliconia spiralisColombiaHeliconia spissaSørlege Mexico, Sentral-Amerika160x160pkHeliconia standleyiEcuador, PeruHeliconia stella-marisColombia153x153pkHeliconia stilesiiCosta Rica, Panama120x120pkHeliconia strictaNordlege Sør-Amerika120x120pkHeliconia subulataSør-AmerikaHeliconia tacarcunaePanama181x181pkHeliconia talamancanaCosta Rica, PanamaHeliconia tandayapensisEcuadorHeliconia tenebrosaColombia, Nordaust-Peru, Nordvest-BrasilHeliconia terciopelaColombia120x120pkHeliconia thomasianaPanamaHeliconia timotheiNordaust-Peru, Nordvest-BrasilHeliconia titanumColombia120x120pkHeliconia tortuosaSør-Mexico, Sentral-AmerikaHeliconia trichocarpaCosta Rica, Panama, ColombiaHeliconia tridentataColombiaHeliconia trifloraAmazonasHeliconia umbrophilaCosta RicaHeliconia uxpanapensisVeracruzHeliconia vaginalisCosta Rica, Panama, Colombia, Ecuador160x160pkHeliconia vellerigeraEcuador, Peru180x180pkHeliconia velutinaColombia, Ecuador, Peru, Nordvest-Brasil120x120pkHeliconia venustaColombia, EcuadorHeliconia villosaVenezuelaHeliconia virginalisEcuador180x180pkHeliconia wagnerianaSentral-Amerika, nordlege Sør-Amerika, TrinidadHeliconia willisianaPichinchaHeliconia wilsoniiCosta Rica, Panama160x160pkHeliconia xanthovillosaPanamaHeliconia zebrinaPeru

Galleri

 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Heliconia» frå ,  den 21. august 2022.  

 Bibliografi 




 Bakgrunnsstoff 


Kategori:Planteslekter
Kategori:Ingefærordenen
Kategori:Utvalde artiklar 2024