Haab'

Haabʼ (mayauttale [haːɓ]) er ein del av mayakalendersystemet. Det var ein kalender på 365 dagar nytta av mange av dei prekolombianske kulturane i Mesoamerika.

Skildring

Haabʼ omfattar atten månader på tjue dagar kvar, i tillegg til ein period på fem dagar («namnlause dagar») ved slutten av året kjend som wayeb''' (eller uayeb i tekstar frå 1500-talet).

Victoria Bricker har estimert at haabʼ-kalenderen fyrst blei brukt kring 500 f.Kr., med eit startpunkt ved vintersolkverv.

Månadane i haabʼ blir vanlegvis omtalte med namn frå yukatansk maya slik det blei tala i kolonitida. Sekvensen av desse (med revidert rettskriving) er oppgjevne i tabellen under.

Kvar dato i haabʼ-kalenderen blei identifisert med eit nummer innan månaden, følgd av namnet på månaden. Nummera byrja med ein glyff omsett som  «setjinga av» månaden, noko som vanlegvis blir sett på som den 0. dagen av denne månaden, sjølv om nokre reknar han som 20. dagen av den føregåande månaden. I denne ordninga er setjinga av pop dag 5 av wayebʼ (dei namnlause dagane). For dei fleste var den fyrste dagen av året setjinga av pop. Denne blei følgd av 1. pop, 2. pop ... 19. pop, setjinga av wo, 1. wo og så vidare.

Innskrifter ved Krosstempelet i Palenque viser tydeleg at mayaene kjende til den verkelege lengda på året, sjølv om dei vanlegvis ikkje nytta skotdagar i kalendersystema sine. J. Eric Thompson har skrive at mayaene kjende til forskyvinga mellom haabʼ og solåret og at dei utførte utrekningar som viste raten av forskyving, men berre som merknadar, ikkje forslag til å endra kalenderen.

5 uheldige dagar
Dei fem namnlause dagar i slutten av kalenderen, wayebʼ, blei sett på som eit farleg tidsrom. Foster skriv at i denne tida blei skiljet mellom menneskeverda og underverda utviska, slik at vondskapsfulle gudar lettare kunne skapa ulukke. For å verna seg mot desse vonde åndene følgde mayaene ulike skikkar og ritual i denne tida. Dei ville til dømes ikkje forlata husa sine eller vaska håret i dei namnlause dagane.

Månader
+Haabʼ-månader. Namn med mayaglyfarKettunen og Helmke (2005), s. 47–48 i sekvensNr.Namn på månadGlyff-dømeTyding av glyffenNr.Namn på månadGlyff-dømeTyding av glyffen 1Pop 50px mat 10Yax 50px grøn storm 2Woʼ 50px svart konjunksjon 11Sakʼ 50pxkvit storm 3Sip 50pxraud konjunksjon 12Keh 50px raud storm 4Sotzʼ 50pxflaggermus 13Mak 50px innelukka 5Sek 50pxdøden 14Kʼankʼin 50pxgul sol 6Xul 50pxhund 15Muwan 50pxugle 7Yaxkʼin 50pxny sol 16Pax 50pxplantetid 8Mol 50pxvatn 17Kʼayabʼ 50pxskjelpadde 9Chʼen 50px svart storm 18Kumkʼu 50pxkornlager   19fem uheldige dagar

KjelderDenne artikkelen bygger på «Haabʼ» frå ,  den 25. desember 2024.''  

Kategori:Mayakalendrar