Harpyørn

Harpyørn (Harpia harpyja) er ei uvanleg stor ørn som jaktar middels store pattedyr i regnskogen i neotropisk område. Ho er den største rovfuglen som finst i regnskogen, og blant dei største nolevande ørneartane i verda. Det naturlege habitatet er trekroner i tropiske låglandsregnskogar. Øydelegging av habitata har fått arten til å forsvinne frå mange delar av det opphavlege utbreiingsområdet, og harpyørna er nesten utrydda i Mellom-Amerika. 

Harpyørna vart først skildra av Linné med namnet Vultur harpyja, etter den mytologiske harpyen. Ho er den einaste medlemmen av slekta Harpia, og er nærast nærskyldt med brynjeørn (Morphnus guianensis) og papuayørn (Harpyopsis novaeguineae), dei tre artane som utgjer underfamilien Harpiinae i den store haukefamilien.

Artsnamnet harpyja og ordet harpy i det norske artsnamnet harpyørn kjem begge frå gammalgresk harpyia (ἅρπυια). Namnet viser til harpyene i den antikke greske mytologien. Dette var vindåndene som førte dei døde til Hades eller Tartarus, og vart sagt å ha ein lekam som ein gribb og andlet til ei kvinne.

 Skildring 
mini|venstre|Ei vaksen harpyørn i São Paulo Zoo, Brasil
Kjønna av harpyørna har likeins fjørdrakt, men stor skilnad i kroppsmasse. Hannfuglar veg 4-4,8 kilogram, hofuglar vanlegvis i området 7,6 til 9 kilogram. Kroppslengda varierer frå ca. 87 til 107 centimeter, hofuglar er  lengst. Vengespennet kan nå opptil 2,2 meter.
Vaksne fuglar har overside dekt med skifersvarte fjører, og undersida er for det meste kvit, med unntak av tarsfjøra, som har mørke vatra striper. Eit breitt svart band over det øvre brystet skil det grå hovudet frå den kvite buken. Hovudet er lysegrått, og er krona med ein dobbel fjørtopp. Overdelen av halen er svart med tre grå band, medan undersida er svart med tre kvite band. Irisen er grå eller brun eller raud, ceres og nebb er svart eller mørk og føtene og tærne er gule. Tarsen er opptil 13 cm lang.    

 Utbreiing og habitat 
Harpyørna er sjeldan i heile utbreiingsområdet, og finst frå sørlege Mexico, der ho er nesten utrydda, gjennom Mellom-Amerika og inn i Sør-Amerika så langt sør som nordlegaste Argentina. I regnskog lever dei høgt i det framveksande laget av trea. Habitatet er vanlegvis i lågland, men harpyørn er registrert i høgder opp til 2000 moh. i Costa Rica. 

 Føde 
Dei viktigaste byttedyra er pattedyr som lever i tre, og ein overvekt av dietten har vist seg å bestå av dovendyr og aper. Men menyen er mangfaldig, er registrert over 100 ulike artar av byttedyr, inkluderer papegøyar som blågulara (Ara ararauna), reptil som leguanar, teguar og slangar.

 I kulturen 
Harpyørn er nasjonalfuglen i Panama og er avbilda på Panama sitt våpenskjold. 

Fuglen var eit motiv på baksida av den venezuelanske 2000-bolívares pengesetelen.

Harpyørn var inspirasjonen bak designen av Fawkes the Phoenix i Harry Potter-filmserien.

Ei levande harpyørn vart brukt til å skildre den no utdøydde moaørna i BBC  sin dokumentarproduksjon Monsters We Met.

 Kjelder  

Denne artikkelen bygger på «Harpy eagle» frå ,  den 3. januar 2021.  

Referansar 

 Bakgrunnsstoff 

kategori:haukefamilien
Kategori:Fuglar i regnskogen i Amazonas
Kategori:Fuglar i Mellom-Amerika
Kategori:Fuglar i Sør-Amerika