Finsk lydhistorie

Finsk lydhistorie er framstillinga av lydendringane frå uraustersjøfinsk fram til dei moderne finske dialektane. Ei framstilling av utviklinga frå uraustersjøfinsk til dei ulike moderne språka er austersjøfinsk lydhistorie, denne artikkelen konsentrerer seg om utviklinga fram til moderne finsk.

 Vokalane 
Finsk har ulike vokalsystem itrykksterk (første) og trykklett staving, så vi ser på dei kvar for seg. 

 Vokalane i første staving 

Det er mogleg å rekonstruere dette vokalsystemet for ur-finsk-samisk (her og i resten av framstillinga av perioden før skriftfinsk blir dei rekonstruerte formene presentert med symbola frå finsk rettskriving):

      Korte vokalar   Lange vokalar Høg  i       y       u       i:       u: Mid  e               o       e:      o: Låg  ä               a              

Grunnlaget for rekonstrueringa er at det er mogleg å rekonstruere ordformer med desse vokalane attende til ur-finsk-samisk. Ei drøfting av dette vokalsystemet er vist i austersjøfinsk lydhistorie.

Moderne finsk har også andre vokalsekvensar (jf. nedanfor, sjå også finsk fonologi, dei nye lydsekvensane har 
yngre opphav.

Vokalsystemet i finsk har endra seg relativt lite, samanlikna med utgangspunktet i uraustersjøfinsk. Den viktigaste skilnaden er at alle vokalar kan vere korte eller lange. Den andre er at finsk har ein ny vokal, kort og lang ö. Deretter har midtre lange vokalar vorte diftongert, altså ee, öö, oo til ie, yö, uo.

      Korte vokalar   Lange vokalar   Diftongerte lange vok. Høg  i       y       u       i:       y:       u:       ie       yö  uo Mid  e       ö       o       e:       ö:       o:       Låg  ä               a       ä:               a:      

 Vokalane i andre staving 

For ur-finsk-samisk kan vi rekonstruere vokalsystemet for andre stavinga i ordet:Korhonen 1988:271

      Vokalar  Mid  e       o  Låg  ä       a 

 Konsonantane 

Konsonantane i det finsk-samiske urspråket
For det finsk-samiske urspråket kan vi rekonstruere dette konsonantsystemet, notert med det finskugriske fonetiske alfabetet.

 Lab  Alv  Pal  Retr  Vel  p  t  	 	  k	       ć	 č 		    s  ś	 š 		    δ  δ´ 	 		 v           j	 m  n  ń	 	  ŋ	    l  l´ 	 		    r        		

I finsk har s og ś vorte s, men č og š har vorte til h.  Her er slektspråka meir konservativ: s, ś, š er bevart i både dei mordvinske og permiske språka.

Av dei fire nasalane *m, *n, *ń, *ŋ er dei to første bevart. Palatal *ń har falle saman med *n, mens *ŋ har falle bort i alle andre posisjonar enn foran k, slik at lyden [ŋ] i dag må tolkast som ein allofon av /n/.

Moderne finsk
Som eit resultat av desse endringane har moderne finsk følgjande konsonantsystem.

 Lab  Alv  Pal  Retr  Vel  Far  p  t/d  	 	  k	    s   	   	   h	 v           j	 m  n   	 	  ŋ	    l    	 		    r        		

Fotnotar

 Litteratur 
 Häkkinen, Kaisa 1985: Suomen kielen äänne- ja muotorakenteen historiallista taustaa. Åbo: Åbo Akademi.
 Korhonen, Mikko 1988: The history of the Lapp language. Sinor, Denis: The Uralic languages. Description, history and foreign influences]. Leiden: E.J. Brill. s. 264-278.

Kategori:Finsk språkhistorie
Kategori:Språkhistorie