Verners lov

Verners lov, formulert av Karl Verner i 1875, skildrar ei historisk lydforskyving i urgermansk: Når dei ustemde konsonantane f, þ, s og χ kom rett etter ei trykksvak staving i same ord, vart dei til dei tilsvarande stemde konsonantane b, d, z og g.

 Sjølve lova
Då Grimms lov (om overgang frå lukkelydar til frikativar i germansk) vart formulert, vart det observert ei merkeleg uregelmessigheit. Dei indoeuropeiske ustemde lukkelydane p, t og k skulle etter Grimms lov ha vorte til urgermansk f, þ (dental frikativ) og χ (velar frikativ). Det viste seg likevel at det var ei lang rekkje ord, der latin, gresk, sanskrit, baltisk og slavisk garanterte indoeuropeisk p, t eller k, men dei germanske språka likevel hadde ein stemd frikativ (b, đ eller g).

Karl Verner observerte at dei tilsynelatande uventa stemde frikativane berre fanst der dei ikkje stod i byrjinga av ordet, og der vokalen føre dei var trykklett i indoeuropeisk. Dette er altså Verners lov: Indoeuropeisk p, t, k, s, som regelmessig skulle utvikla seg til ustemd f, þ, k, s, vert i staden til stemd b, d, g, z viss den føregåande vokalen ikkje var trykksterk i indoeuropeisk.

 Døme 

 Leksikalske døme 

 p > b: t.d. gresk hypér (ὑπέρ), sanskrit upári  = tysk über, gresk heptá (ἑπτά), sanskrit saptá = gotisk sibun, tysk sieben.
 t > d: t.d. gresk patér (πατήρ), sanskrit pitár- = gotisk fadar, tysk Vater (med regelmessig d > t) mot gresk phrátor (φράτωρ), vedisk bhrā́tek- = gotisk brōþar, ty. Bruder (med regelmessig þ > d).
 k > g: t.d. gresk makrós (μακρός) ‘lang’ = tysk, norsk mager mot gresk dákry (δάκρυ) ‘tåre’ = norsk tåre, tysk Zähre, eng. tear.
 s > z: t.d. sanskrit áyas ‘metall’ (jf. latin aes ‘kopar’) = gotisk aiz,  norsk eir, tysk ehern ‘bronse-’, engelsk ore ‘malm’

 Døme frå verbbøyinga i germansk 

Verners lov forklarer skilnaden i dei ulike verbformene ved at stavinga før frikativen er trykklett i fleirtal og i partisippforma.

 + Former av verbet «å kjosa»
   Gotisk
 Norrønt
 Gamalengelsk
 Gml. høgtysk
 Gml. saksisk
  Infinitiv
 kiusan
 kjósa
 cēosan
 kiosan
 kiosan
  Preteritum sg.
 kaus
 kaus
 cēas
 kōs
 kōs
  Preteritum pl.
 kusum
 kørum
 curon
 kurum
 kurun
  Partisipp II
 kusans
 kørinn
 coren
 gikoran
 gikoran


Oversyn over lydsambanda mellom urindoeuropeisk og germansk 

Tabellen under må lesast slik: Dei urindoeuropeiske lukkelydane gjekk etter Grimms lov over i ustemde frikativar. Eventuelle stemde frikativar var etter denne forklaringa unntak. Verners lov opna for to realiseringar av kvar lukkelyd, ein stemd (framfor trykksterk staving) og ein ustemd (i andre posisjonar), som vist i tabellen. Unntaka var dermed gjort greie for.

 Urindouropeisk      Etter overgang til germansk ifølgje Grimms lov     Etter overgang til germansk ifølgje Verners lov          

 Sjå òg 
 Grimms lov

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Verners lov» frå ,  den 15. september 2019.  

Litteratur



Kategori:Fonologi
Kategori:Germanske språk
Kategori:Sider utan gjennomgåtte omsetjingar
Kategori:Språkhistorie