Kaska

Kaska er eit språk i athabaskafamilien.  Det blir snakka i Canada, i dei sørvestre delane av Nordvestterritoria, dei søraustre delane av Yukon og den nordre delen av Britisk Columbia.Farnell, G. (2014). The Kaska Dene: A study of Colonialism, Trauma and Healing in Dene Kēyeh. The University of British Columbia.   Kaska blir snakka i Fort Ware i Nordvestterritoria; Ross River og Watson Lake in Yukon og Dease Lake, Good Hope Lake, Lower Post, Fireside, og Muncho Lake i Britisk Columbia.  Watson Lake vart grunnlagt under andre verdskrigen då Alaska Highway vart opna i 1942.  Det er inga overdriving å seie at det var først då kaskasamfunnet verkeleg kom i kontakt med vesteuropeiske innvandrarar. Som eit resultat av dette var tok språkskifteprosessen frå kaska til engelsk til. Ein annan viktig faktor i språkskifteprosessen var internatskolane som vart etablert.

 Fonologi 

 Konsonantar 
LabialAlveolarPost-al./PalatalVelarGlottalsentrallateralNasalvanlegmnglottalisertLukkelydtenuis/aspirertppʰttʰkkʰʔ ejektivtʼkʼAffrikatustemt/stemttstsʰtɬtɬʰtʃtʃʰejektivtsʼtɬʼtʃʼFrikativustemt/stemtf szɬ ʃʒʁh glottalisertApproksimantvanlegljglottalisertR-lydvanlegrglottalisert

 Vokalar 
Kaska har eit vanleg femvokalsystem, med vokalane /a/, /e/, /i/, /o/, and /u/. Vokalane kan vere lang, kort og nasalisert, og dei kan ha ulik tonekontur (høg, fallande og stigande). Resultatet blir rundt 60 ulike vokallydar.

 Morfologi 
Kaska er eit polysyntetisk språk. Det er eit SOV-språk. Verbet blir bøygd med prefiks, verbet har opptil ni prefiksposisjonar. Kaska har ikkje grammatisk genus.

 Setningar med berre eitt verb 
Eittordssetningar består av eit verb er vanlege i kaska. Prefiksa i kaska blir delt opp i tre felt: disjunkte prefiks, konjunkte prefiks og verbtema. Jf.  O'Donnell sitt diagram over verbet i kaska.
Disjunkte prefiksKonjunkte prefiksverbtemaOblique ObjectPostpositionDistributive PluralSubject Agreement IIDirect ObjectMood/AspectSubject Agreement IThematic PrefixClassifierVerb Stem

 Verbtema 
Verbtemaet inneheld, verbstammen, som kjem rett etter ein av tre klassifikatorar (-h-, -l-, -d-), eller klassifikatoren kan mangle.

Verbet stor utan klassifikator viss det er eit intransitivt og/eller stativt verb.

Klassifikatoren -h-, kjend som  ł -klassifikator i athabaskalitteraturen, markerer transitivitet og/eller kausativitet. Viss verbet står i 1. person eintal (markert med prefiks s-) manglar -h-.

 etsén segan 'kjøtet er tørka'
 etsén sehgan 'han/ho tørka kjøt'

-d-klassifikatoren har ein litt meir kompleks funksjon: Han markerer benefaktive verb som viser til talaren, refleksive, resiproke og iterative (merka med prefikset ne-) verb, og passivar.

-l- klassifikatoren kombinerer funksjonane til -d- og -h- (ł) klassifikatorane.

 Konjunkt 
Konjunktfeltet, som er mellom disjunktprefiksa og verbtemaprefiksa, inneheld prefiks som fortel om subjekt, direkte objekt og modus og aspekt. Ved subjektmarkering skil kaska syntaktisk mellom "subjekt I" og "subjekt II" prefiks (subjekt II-prefiksa står i dei grå boksane til venstre i tabellen under.
+Subjektmarkørar i kaskaSingularisPluralisFørstepersons-dze-Andrepersonn-ah-TredjepersonØ-ge-
+Direkte objekt-markørar i kaskaSingularisPluralisFørstepersonse-gu-Andrepersonne-neh-TredjepersonØ-/ye-ge-
Subjekt I-markørane står til slutt i konjunktfeltet, der subjekt II-markørane står først i konjunktfeltet.

Markeringa av direkte objektet står til høgre i tabellen. markeringa av tredje person singularis er avhengig av subjektet i setninga: Viss subjektet er første eller andre person, er ikkje objektet markert, men viss subjektet er trendje person blir tredjeposisjonsobjektet markert med ye-.

 Disjunkt 
Disjunktfeltet inneheld adberbiale og derivasjonelle prefiks, og det negative prefikse dū- og det distributive fleirtalsprefikset  né-, som sett subjekt som elles er dual (og i visse tilfelle eintalsobjekt) i fleirtal. Dette distributive prefikset markerer numerus på argumenta i setninga, viss dei ikkje er markert av subjekt- eller objektprefiksa, eller frå konteksten. Prerikset ɬe- markerer duale subjekt i i alle fall ei verbfrase: "å sitje." Postposisjonar, som ts'i'- ("til") og yé- ("om"), står også i disjunktfeltet, i lag med markørane for oblike objekt i tabellen under. 
+Markørar for oblike objekt i kaskaSingularisPluralisFørstepersones-gu-Andrepersonne-neh-Tredjepersonme-ge-

 Rom, tid og aspekt Moore, Patrick James. "Point of view in Kaska historical narratives". Indiana University, ProQuest, UMI Dissertations Publishing, 2003. PDF file. 
Kaska uttrykker tidsreferanse gjennom aspektmarkering, som i litteraturen blir kalla modus (modes) i litteraturen om athabaskaspråk. Desse prefiksa uttrykker imperfektive, perfektive og optative aspekt.

Det umarkerte imperfektiv uttrykker uavslutta handling.

Perfektiv modus (prefiks n-) fungerer stort sett i opposisjon til imperfektiv, og uttrykker avslutta handling.

Modus optativ  (prefiks u- i lag med suffiks -í) uttrykker urealisert og ønskt aktivitet.

 Syntaks 
Viss setninga inneheld to uavhengige nomen er rekkjefølgja SOV.

 eskie ayudeni ganehtan
 eskie ayudeni ga-Ø-ne-h-tan
 gut jente på-3sg.subj.-mod/asp-klass-sjå
 "Guten såg på jenta"

Der berre eitt argument er synleg blir subjektet og objektet halde frå kvarandre med verbprefiks:

 eskie ganehtan ("Ho såg på guten")

 eskie meganehtan
 gut 3sg.Obj...
 "Guten såg på henne"

Leddsetningar er markert med eit suffiks -i eller -í som står foran den uavhengige setninga:

"Mens han åt såg han på oss."

 etsedzi gugā́nehtān
 etsedz-i gugā́nehtān
 3sg.eat-[leddsetn] 3.sg.såg.på.oss

 Sosiolingvistisk situasjon 
Med 300 talarar i 2011, reknar Ethnologue kaska som Status 7 (shifting).  Dei fleste talarane er over 55 trass i fire språksamfunn (Good Hope Lake, Lower Post, Watson Lake og Ross River) der språket er undervisningsfag i skolen.Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). 2014. Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition. Dallas, Texas: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com.  Kaska-ungane blir likevel ikkje kaskatalarar, fordi foreldrane deira ikkje bruker kaska heime.  Kaskafolket ser likevel på språket som viktig, og arbeider med ulike aktivitetar for revitalisering.
 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Kaska language» frå ,  den 21. april 2019.  

 Bakgrunnsstoff 

 Yukon Native Language Center 
 Kaska Language Website, University of British Columbia
 Kaska Dena Council
 Kaska Welcome Page - First Voices
 Yukon Native Language Centre (arkivert nettstad)

 Litteratur 
 Kaska Tribal Council. Guzāgi k'ū́gé': our language book : nouns : Kaska, Mountain Slavey and Sekani. [Watson Lake, Yukon]: Kaska Tribal Council, 1997. 

Kategori:Athabaskiske språk
Kategori:Språk i Canada