Kahikatea

Kahikatea (Dacrycarpus dacrydioides) er eit bartre som er endemisk på New Zealand. Treet dominerer låglandsskog og våtmarksområde på Nordøya og Sørøya på New Zealand. 

Treet blei tidlegare ofte kalla white pine eller 'kvit furu' av europearar, sjølv om det ikkje er ei furu. I dag er det vanlegare å bruka maorinamnet kahikatea. Andre maorinamn er kaikatea, kahika, katea, kōaka og koroī.

Skildring
mini|venstre|Konglar og nåler på Dacrycarpus dacrydioides.

Treet blir typisk rundt 55 meter høgt. Før intensiv felling kjende ein til tre på opptil 80 meter. Eit kahikatea-tre i Pirongia Forest Park i Waikato-regionen er det høgaste innfødde treet på New Zealand, med ei høgd på 66,5 meter."Features of Pirongia Forest Park", Department of Conservation 
Stammen kan ha ein diameter på over 1 meter.

Nålene på unge tre er dei 3 to 8 mm lange og veks i spiralar. Dei ligg vridd ved festet i eit plan langs skota. På utvaksne tre er dei skjel-aktige og mindre, 1-3 mm lange, og veks på alle sider av skota. Konglane utviklar ei raud, kjøtfull frøkappe når dei er mogne. Dei inneheld eit enkelt frø med ein diameter på 3-5 mm diameter. Frøa blir spreidde av fuglar som et konglane.

mini|venstre|Arohaki-lagunen med Dacrycarpus dacrydioides i bakgrunnen.

Bruk

Maoriar har tradisjonelt brukt konglane eller koroi som mat. Dei var ein viktig mattype som blei servert ved festmåltid. Veden frå treet blei mykje brukt til å laga fuglespyd. Ein brukte sot frå kjerneveden som pigment til tradisjonell tatoveringskunst (tā moko).

Europeiske innflyttarar var opphavleg ikkje så interesserte i treverket, ettersom det var mindre attraktivt, sterkt eller motstandsdyktig mot råte enn det til andre bartre som totara. Ettersom det lette og reine trevirket ikkje gjev frå seg lukt blei det likevel brukt til å laga boksar til å eksportera smør i då kjøletransport mellom Australia og New Zealand i 1880-åra. Etterkvart som eksporten voks blei kahikatea stadig mindre vanleg. Det meste av den fullvaksne reine kaihikatea-skogen som tidlegare prega våtmarksområde på New Zealand er for det meste forsvunne, bortsett frå i små område på vestkysten.

Den første brua av Waikato-elva i Hamilton blei hovudsakleg laga med kahikatea rundt 1880, men brua blei nokså raskt ubrukeleg på grunn av råte.

Kahikatea er blitt brukt til båtbygging ettersom trea er rake og lange. Når trevirket er 12 %  tørt er det litt lettare enn kauri, og har ein kvit farge. Trevirket blei brukt til vanleg båtbygging fram til 1970-talet og så seint som på 1980-talet til utskjering av tradisjonelle waka-kanoar.

I dag kan ein bere fella kahikatea med løyve og om ein følgjer berekraftige retningsliner.

Utbreiing
Ein reknar med at over 98 % av det opphavlege kahikatea-skogdekket er forsvunne sidan europearar kom til New Zealand.
Det finst nokre få lundar av utvaksne tre i Waikato (til dømes ved Mangapu og Mokau).
Dei fleste kahikatea-områda i området er likevel relativt unge skogfragment på rundt 80–100 år. Desse har vokse opp rundt nokre få eldre tre som blei latne vera etter at den opphavlege skogen blei rydda for jordbruk. Nokre stader står dei opphavlege gamle trea framleis. Dei kan vera  400–500 år gamle, og ha stammar med diameter på opptil 2 meter.

Det finst rundt 370 kahikatea-fragment i Waikato-regionen. Dei er typisk små, mellom 0,5 og 50 hektar, og halvparten av dei under 5 hektar. Dei fleste veks på elvesletten i Waikato-dalen, Hauraki-slettene og  Mokau-elva. Ettersom menneske no kontrollerer flaumar og sår gras att på overfløymt beitelandskap, er det lite sannsynleg at ny kahikateaskog skal utvikla seg i området

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Dacrycarpus dacrydioides» frå ,  den 9. desember 2017. 
 oppgav desse kjeldene: 

 Gymnosperm Database - Dacrycarpus dacrydioides
 New Zealand plant conservation network - Dacrycarpus dacrydioides
 Environment Waikato - Kahikatea

 The Kahikatea Forests of South Westland  (New Zealand Journal of Ecology)

Bakgrunnsstoff

Kategori:Bartre
Kategori:Planteliv på New Zealand
Kategori:Podocarpaceae
Kategori:Ord frå maori