Operette

Operette (frå italiensk operetta, 'liten opera' eller 'lite verk') er eit musikalsk lystspel med song, tale og ofte også dans. 
På forma minnar operettar om opera, men dei er musikalsk og tematisk lettare og meir tilgjengelege for publikum. Hovudmotivet i ein operette er ikkje sjeldan ei sentimental kjærleikssoge, gjerne med  komisk og parodisk tilsnitt. 

Operette som eigen musikkteater-sjanger oppstod i Paris på 1850-talet. Få år seinare blei det oppført tyskspråklege operetter i Wien. Operettane blei ein populær sjanger, der særleg wieneroperetten med ei rekke kjende songar slo an. Operettesjangeren kan reknast som ein forløpar til moderne musikalar og musikkspel.

mini|venstre|Publikum ved Théâtre des Bouffes-Parisiens, årestaden til Jacques Offenbach sine operettar (1860)

mini|Plakat til Gilbert and Sullivan-operetten H. M. S. Pinafore.
mini|Teaterplakat for Johann Strauss den yngre-operetten Der Zigeunerbaron frå  1885 som blei sett opp som La tzigane, «ein komisk opera i tre akter», i Paris i 1895.
mini|Frå ei framføring av Giuditta av Franz Lehár under den tradisjonsrike austerrikske operettefestivalen Seefestspielen Mörbisch i 2006.
mini|Operettenhaus i Hamburg i Tyskland er i dag eit moderne musikalteater. Plakaten reklamerer for ABBA-musikalen Mamma mia! i 2005.

 Kjende operettar og komponistar 
Av operettesuksessar kan nemnast Flaggermusen (Die Fledermaus) av Johann Strauss d.y. frå 1874 med tekst av Carl Haffner og Richard Genée, Den glade enke (Die lustige Witwe) av Franz Lehár frå 1905 til tekst av Victor Léon og Leo Stein, og Candide av Leonard Bernstein frå 1956 med songtekstar av John Latouche, Dorothy Parker og Richard Wilbur (over ein libretto av Lillian Hellman). 

Lista under viser kjende komponister og nokre av operettane deira. Personane er ordna kronologisk etter fødselsår.

 Jacques Offenbach (1819–1880), Frankrike:
 1858: Orfevs i underverdenen
 1864: Den skjønne Helene
 1866: Pariserliv
 1866: Ridder Blåskjegg
 1867: Storhertuginnen av Gérolstein
 1869: Frihetsbrødrene
 1880: Operaen Hoffmanns eventyr

 Franz von Suppé (1819–1895), Austerrike:
 1865: Die schöne Galathee
 1866: Leichte Kavallerie
 1876: Fatinitza
 1879: Boccaccio

 Johann Strauss d.y. (1825–1899), Austerrike:
 1874: Flaggermusen (Die Fledermaus)
 1883: Eine Nacht in Venedig
 1885: Sigøynerbaronen (Der Zigeunerbaron)

 Hervé (1825–1892), Frankrike:
 1869. Le petit Faust
 1883: Mam'zelle Nitouche

 Karl Millöcker (1842–1899), Austerrike:
 1881: Die Jungfrau von Belleville
 1882: Tiggerstudenten (Der Bettelstudent)
 1884: Gasparone

 Gilbert & Sullivan (Arthur Sullivan (1842–1900), Storbritannia, med librettisten W. S. Gilbert (1836–1911):
 1875: Trial by Jury
 1878: H. M. S. Pinafore
 1879: The Pirates of Penzance
 1882: Iolanthe
 1882: The Mikado
 1889: The Gondoliers

 Carl Zeller (1842–1898), Austerrike:
 1876: Joconde
 1878 Die Fornarina
 1880 Capitän Nicoll, oder Die Carbonari
 1886 Der Vagabund
 1891 Der Vogelhändler
 1894 Der Obersteiger

 Paul Lincke (1866–1946), Tyskland:
 1899: Frau Luna
 1911: Grigri
 1940: Ein Liebestraum

 Franz Lehár (1870–1948), Austerrike:
 1905: Den glade enke (Die lustige Witwe)
 1909: Greven av Luxemburg (Der Graf von Luxemburg)
 1910: Sigøynerblod (Zigeunerliebe)
 1925: Paganini
 1927: Der Zarewitsch
 1928: Friederike
 1929: Smilets land (Das Land des Lächelns)

 Oscar Straus (1870–1954), Austerrike:
 1907: Ein Walzertraum
 1908. Der tapfere Soldat
 1920: Der letzte Walzer

 Leo Fall (1873–1925), Austerrike:
 1907: Dollarprinsessen (Die Dollarprinzessin)
 1915: Keiserinnen (Die Kaiserin)
 1916: Die Rose von Stambul
 1923: Madame Pompadour

 Rudolf Friml (1879–1972) tsjekkisk-amerikansk:
 1912: The Firefly
 1924: Rose Marie

 Emmerich Kálmán (1882–1953), Ungarn:
 1908: Høstmanøver (Tatárjáras)
 1915: Czardasfyrstinnen (Die Csárdásfürstin)'
 1921: Bajaderen (Die Bajadere)
 1924: Grevinne Maritza (Gräfin Maritza)
 1926: Sirkusprinsessen (Die Zirkusprinzessin)
 1930: Fiolen fra Montmartre (Das Veilchen von Montmartre)

 Ralph Benatzky (1884–1957), Austerrike:
 1930: Sommer i Tyrol (Im weissen Rössl)
 1930: Min søster og jeg (Meine Schwester und ich)
 1936: Axel i den syvende himmel (Axel an der Himmelstür)

 Jerome Kern (1885–1945), USA:
 1928: Teaterbåten (Show Boat), regnes av mange som den første moderne musikal

 Sigmund Romberg (1887–1951), ungarsk-amerikansk:
 1924: Studentprinsen
 1926: Ørkensangen
 1928: Nymånen

 Paul Abraham (1892–1960), Ungarn:
 1930: Viktoria und ihr Husar
 1931: Die Blume von Hawai
 1932: Ball im Savoy

 Nico Dostal (1895–1981), Austerrike:
 1933: Clivia
 1939: Die ungarische Hochzeit

 Fred Raymond (1900–1954), Austerrike:
 1937: Maske in Blau
 1938: Saison in Salzburg
 1941: Die Perle von Tokay

 Ludwig Schmidseder (1904–1971), Tyskland:
 1938: Melodie der Nacht
 1940: Frauen im Metropol
 1949: Abschiedswalzer

 Igo Hofstetter (1926–2002), Austerrike:
 1964: Roulette der Herzen
 1968: Alles spricht von Charpillon
 1976: Schach dem Boss

 Sjå òg 
 Kabaret
 Lystspel
 Musikal
 Musikkteater
 Opera
 Revy
 Syngespel
 Vaudeville

 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Operette» frå ,  den 7. juni 2018. 
 oppgav desse kjeldene:
 Christian Glanz: «Operette» i Oesterreichisches Musiklexikon. Onlineutgaven, Wien 2002 ff., ISBN 3-7001-3077-5. Lest 4. januar 2017.


Kategori:Musikksjangrar
Kategori:Musikkteater