Chibchanske språk

Chibchanske språk er ein språkfamilie i Mellom-Amerika og nordlege Sør-Amerika. Dei chibchanske språka blir snakka frå austlege Honduras i nord, til nordlege Colombia og nordvestlige Venezuela i sør, noko som òg omfattar område i Nicaragua, Costa Rica og Panama. Det er i dag 16 chibchanske språk som framleis er i bruk. Dei vert tala av til saman av over 250 000 menneske. Det historisk viktigaste chibchanske språket, muisca, òg kjend som chibcha, vart snakka av innbyggjarane i Bogotá då europearane invaderte Amerika, og er i dag utdøydd. Dei største chibchanske språka i dag er guaymí og kuna, som begge hovudsakleg vert tala i Panama.

Dei chibchanske språka har utvikla seg frå urchibchansk og stammar sannsynlegvis opphavleg frå området rundt grensa mellom Panama og Colombia, der ein finn den største variasjonen av chibchanske språk. Dei chibchanske språka har tidlegare vorte assosiert med andre språkfamiliar i den makrochibchanske hypotesen, som i dag er avvist av dei fleste forskarar. Dei siste åra har det likevel vorte funne moglege bevis for at dei chibchanske språka likevel er i slekt med misumalpaspråk og lencaspråk, som tradisjonelt har vorte rekna som uavhengige språkfamiliar, og at dei dermed utgjer ei undergruppe av ein språkfamilie som vert kalla lenmichíspråk.

 Utbreiing 
SpråkAlternative namnLandMengd brukarar(Ethnologue)Chibchanske språk hos EthnologueMengd brukarar(Quesada)Quesada (2007), s. 34–35 PayapechHonduras990 (1993)600 Rama Nicaragua24 (1989)24 MalekuguatusoCosta Rica750 (2000)365 Bribri Costa Rica11 000 (2002)6 000 Cabécar Costa Rica8 840 (2000)2 500 BorucabruncaCosta Rica5 (1986)1 TeribenasoPanama, Costa Rica3 000 (1996)1 500 Guaymíngäbere, movere, movePanama, Costa Rica169 000 (2000)150 000 BocotábuglerePanama2 500 (1985)2 500 Kuna Panama, Costa Rica58 300 (2000)70 000 Ikabíntucua, arhuacoColombia8 000 (2009)8 000 Damanamalayo, arsario, guamaca, sanká, marocaseroColombia1 850 (2007)2 800 Kogikaggabba, cágabaColombia11 000 (2007)7 000 TunebouwcuwaColombia3 550 (2000)1 800 Chimilaette taaraColombia2 000 (2006)2 000 BaríuwcuwaColombia, Venezuela5 390 (2001)2 500

 Klassifisering 
 Paya (pech) – trua
 Votisk (pota)
 Maleku (guatuso) – trua
 Rama – nesten utdøydd
 Istmisk
 Viceitisk
 Cabécar
 Bribri
 Boruca (brunca) nesten utdøydd
 Naso (tiribí, teribe)
 Teribe
 Térraba – utdøydd
 Kuna
 Guaymiansk
 Guaymí (ngäbere, movera, move)
 Bocotá (buglere)
 Doracisk
 Dorasque – utdøydd
 Chánguena – utdøydd
 Magdalensk
 Chimila (etne taara)
 Barí (motilón)
 Cundiarhuacansk
 Cundicocuyisk (boyacansk)
 Cundiboyacaikisk (ekte chibcha)
 Språket muisca|Muisca (chibcha) – utdøydd
 Duit – utdøydd
 Tunebo (uwcuwa)
 Arhuacansk
 Kogi (kaggabba, cágaba)
 Ika (bíntucua, arhuaco)
 Austleg arhuacansk
 Damana (malayo, arsario, guamaca)
 Kankuamo (atanques, kankuí) – utdøydd
Fleire andre utdøydde språk er sannsynlegvis òg chibchanske, utan at det kan slåast fast heilt sikkert. Dette gjeld blant anna voto, som har gjeve namnet til den votiske undergruppa. Det meste utbreidde språket i Costa Rica på 1500-talet, språket huetar, og dessutan corobicí, var sannsynlegvis òg votiske språk.Quilter og Hoopes (2003), s. 56 Gammelcatío, nutabe og tairona, som vart snakka i Colombia, var antakeleg cundicocuyiske språk.Quilter og Hoopes (2003), s. 58

 Slektskap med andre familiar 
mini|Skjema som viser kva tid oppdelingane av språkfamilien lenmichí kan ha funne stad
Joseph Greenberg (1987) bygde på arbeida til lingvistar som tidlegare hadde inkludert mange fleire språk i den chibchanske familien, og la fram ein hypotese om ein makrofamilie som han kalla makrochibchansk, eller chibchansk-paezansk, som omfattar, i tillegg til dei chibchanske språka, språket paes, barbacoanske språk og misumalpaspråk. Denne hypotesen har ikkje vorte tilfredsstillande stadfest, og har vorte kritisert av mange seinare lingvistar.

Adolfo Constenla (2005) hevdar å ha funne ein slektskap mellom dei chibchanske språka, lencaspråk og misumalpaspråk, ved hjelp av den komparative metoden. Han kallar denne språkfamilien for lenmichíspråk. Urspråket til denne familien skal ha vorte snakka omtrent 8000 fvt. ein stad på det mellomamerikanske eidet.

 Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Chibchanske språk» frå ,  den 31. desember 2015. 
Referansar

 Bakgrunnsstoff 
Litteratur
 Constenla Umaña, A. (1981). Comparative Chibchan Phonology. (Doktorgradsavhandling, Department of Linguistics, University of Pennsylvania, Philadelphia).
 Constenla Umaña, Adolfo. (1991). Las lenguas del Área Intermedia: Introducción a su estudio areal. Editorial de la Universidad de Costa Rica, San José.
 Constenla Umaña, Adolfo. (1995). Sobre el estudio diacrónico de las lenguas chibchenses y su contribución al conocimiento del pasado de sus hablantes. Boletín del Museo del Oro 38-39: 13-56.
 Greenberg, Joseph H. (1987). Language in the Americas. Stanford: Stanford University Press.
 Holt, Dennis (1986). The Development of the Paya Sound-System. (Doktorgradsavhandling, Department of Linguistics, University of California, Los Angeles).
Quesada, J. Diego. (2007). The chibchan languages. Editorial Tecnológica de Costa Rica, Cartago.
 Estudios de Lingüística Chibcha, en journal om chibchansk lingvistikk gitt ut av Universidad de Costa Rica.

Nettstader
 Chibchanske språk hos Ethnologue
 Komparativ chibchansk fonologi
 Makrochibchansk
 Gold and Power in Ancient Costa Rica, Panama and Colombia av Jeffrey Quilter og John W. Hoopes


Kategori:Språkfamiliar