Dei transantarktiske fjella

Dei transantarktiske fjella er den lengste fjellkjeda i Antarktis. Dei transantarktiske fjella strekkjer seg over kontinentet frå Cape Adare nord i Victoria Land til Coats Land. Desse fjella skil Aust-Antarktis frå Vest-Antarktis. Dei omfattar fleire separate fjellkjeder, som igjen er delt inn i mindre fjellkjeder. 

 Geografi 

Fjellkjeda strekkjer mellom Rosshavet og Weddellhavet over heile Antarktis, og dermed namnet. Heile lengda er kring 3500 km og ho er ei av dei lengste fjellkjedene på jorda. Ho er 100–300 km brei og dannar grensa mellom Aust-Antarktis og Vest-Antarktis. Den austantarktiske iskappa grensar til Dei transantarktiske fjella langs heile lengda si på den austlege halvkula, medan fjellkjeda på den vestlege halvkula grensar til Rosshavet i Victoria Land frå Cape Adare til McMurdo Sound, Rossisen frå McMurdo Sound til nær Scottbreen og Den vestantarktiske iskappa bakom.

Fjelltoppane og dei tørre dalane i Dei transantarktiske fjella er nokre av dei få stadane i Antarktis som ikkje er dekte av is. Dei høgaste toppane ligg meir enn 4500 moh. McMurdo Dry Valleys ligg nær McMurdo Sound og er eit spesielt fenomen i Antarktis. Landskapet her er snø- og isfritt på grunn av særs lite nedbør og ablasjon av is i dalane. Det høgaste fjellet i Dei transantarktiske fjella er Mount Kirkpatrick i Queen Alexandra Range på 4528 meter over havet. 

 Biologi 
Pingvinar, selar og sjøfugl lever langs kysten av Rosshavet i Victoria Land, medan liv i dei indre området av fjella er avgrensa til lav, algar og sopp.

 Historie 

Dei transantarktiske fjella vart oppdaga av kaptein James Ross i 1841 frå Rosshavet. Fjellkjeda er ein naturleg barrier som må kryssast for å nå Sørpolen frå Rossisen. I 1908 vart Ernest Shackleton og laget hans dei første som kryssa fjella ved å gå opp Beardmorebreen. Robert Scott kom attende til Beardmore i 1911, medan Roald Amundsen kryssa fjellkjeda via Axel Heiberg-breen.

Det meste av fjellkjeda vart ikkje utforska før seint i 1940-åra og i 1950-åra, då ekspedisjonar som Operasjon Highjump og Det internasjonale geofysiske året nytta flyfotografering til å kartlegge store delar av kontinentet. Namnet «Dei transantarktiske fjella» vart tilrådd i 1962 av US-ACAN. 

Leverettbreen i Dronning Maudfjella er den planlagde ruta over Dei transantarktiske fjella for ein forsyningsveg mellom McMurdo-basen ved kysten og Amundsen-Scott-stasjonen på Sørpolen.

 Geologi 
mini|venstre|Flyfoto av Beardmorebreen i 1956.
mini|Mount Herschel (3335 moh) i Admiralty Mountains sett frå Cape Hallett.
mini|250px|Stålis dekkjer Lake Fryxell i Dry Valleys i Dei transantarktiske fjella. Innsjøen er danna av smeltevatn frå Canadabreen og andre mindre isbrear. Ferskvatnet renn over isen og frys og forseglar ein saltlake under isen.
Dei transantarktiske fjella er langt eldre enn dei andre fjellkjedene på kontinentet som hovudsakleg har vulkansk opphav. Fjellkjeda vart heva under opninga av Den vestantarktiske rifta i aust, frå kring 65 million år sidan tidleg i kenozoikum.

Fjella består av sedimentære lag på eit grunnfjell i granitt og gneis. Dei sedimentære laga omfattar Beacon Supergroup av sandstein, siltstein og kolavsettingar frå silur og fram til juratida. Mange stader har gangar og lagergangar av ferrar-doleritt i supergruppa. Mange av fossila funnen i Antarktis er funnen i desse sedimentære formasjonane. 

Is frå Det austantarktiske isdekket strøymer gjennom Dei transantarktiske fjella via ei rekkje brearmar og ut i Rosshavet, Rossisen og Den vestantarktiske iskappa. Desse isbreane strøymer generelt vinkelrett til orienteringa til kjeda og definerer mindre fjellkjeder og grupper av fjelltoppar. Ein trur at mange av desse brearmane følgjer spora til store geologiske forkastingar.

 Sjå òg 
mini|Davidbreen med Drygalski istunge i bakgrunnen.
mini|Byrdbreen frå Landsat.
mini|Thiel Mountains
I geografisk orden frå Rosshavet mot Weddellhavet:
 Victoria Land 
 Lilliebreen
 Concord Mountains
 Cape Adare
 Admiralty Mountains
 Cape Hallett
 Tuckerbreen
 Victory Mountains
 Marinerbreen
 Aviatorbreen
 Terra Nova Bay
 Priestleybreen
 Prince Albert Mountains
 Davidbreen og Drygalski istunge
 Mackaybreen
 McMurdo Dry Valleys
 Ferrarbreen
 McMurdo Sound

 Dei sentrale transantarktiske fjella 

 Mulockbreen
 Byrdbreen
 Nimrodbreen
 Queen Alexandra Range
 Beardmorebreen

 Dronning Maudfjella 

 Shackletonbreen
 Liv-breen
 Amundsenbreen
 Scottbreen
 Bush Mountains
 Commonwealth Range
 Dominion Range
 Herbert Range
 Prins Olavfjella
 Hughes Range
 Supporters Range

 Dei «sørlege» transantarktiske fjella 

 Reedybreen
 Horlick Mountains
 Thiel Mountains
 Pensacolafjella
 Support Forcebreen
 Foundationstraumen
 Shackleton Range
 Theron Mountains
 Bailey Ice Stream

Kjelder
C.Michael Hogan. 2011, Rosshavet. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC

 Bakgrunnsstoff 
 Map av Dei transantarktiske fjella
 Tectonics av Dei transantarktiske fjella
 Dei transantarktiske fjella at Peakbagger.com

Kategori:Fjellkjeder i Antarktis
Kategori:Fjellkjeder i Victoria Land