Njaruanda

Njaruanda er eit bantuspråk i nigerkongo-familien som primært blir snakka i Rwanda, der det er eit offisielt språk, og dessutan i sørlege Uganda og tilgrensande område av Den demokratiske republikken Kongo. Njaruanda er innbyrdes forståeleg med rundi, som blir snakka i Burundi.

I likskap med dei fleste andre språk i Afrika sør for Sahara er njaruanda eit tonespråk. I likskap med andre bantuspråk er det eit agglutinerande språk og har eit nominalklassesystem.

 Morfologi 

 Substantiv 

Njaruanda har, som alle bantuspråk, eit system med substantivklassar, der kvart substantiv høyrer til to klassar, ein for eintalsforma og ein for fleirtalsforma. Klassetilordninga for dei ulike substantiva er avhengig av tydinga til ordet, og går fram av prefikset, der kvart ord i same klasse har same prefiks. Prefiksa varierer også med grammatisk funksjon, som vist i tabellen. Njaruanda har 16 ulike substantivklassar.

 Klasse  Prefiks  Skildring  Tal  Døme  Omsetjing  Adjektiv  Subjekt  Objekt  Possessor  Demonstrativ 1  umu-, umw-  menneske  sg  umuntu, umwarimu   mu-  n-, u-, a-     -n-, -ku-, -mu-  wa  uyu 2  aba-, ab-                           pl  abantu, abarimu    ba-  tu-, mu-, ba-  -tu-, -ba-, -ba-  ba  aba 3  umu-, umw-  tre, buskar og lange ting  sg  umusozi, umwotsi   mu-  u-  -wu-  wa  uyu 4  imi-, imy-  pl  imisozi, imyotsi   mi-  i-  -yi-  ya  iyi 5  i-, iri-  mengdeord, kroppsdelar, væske  sg  ifaranga, iryinyo   ri-  ri-  -ri-  rya  iri 6  ama-, am-  pl  amafaranga, amenyo   ma-  a-  -ya-  ya  aya 7  iki-, icy-, igi-  generelle nemningar, store ting  sg  ikintu, icyaha, igitabo   ki-  ki-  -ki-  cya  iki 8  ibi-, ibi-  pl  ibintu, ibyaha, ibitabo   bi-  bi-  -bi-  bya  ibi 9  i-, in-, inz-  visse plantar, dyr, og husgeråd  sg  ifi, inka, inzoga   n-  i-  -yi-  ya  iyi 10  pl  n-  zi-  -zi-  za  izi 11  uru-, urw-  blandingskategori  sg  urugi, urwego   ru-  ru-  -ru-  rwa  uru 12  aka-, ak-, aga-  diminutivformer av andre substantiv  sg  akantu, akitso, agacupa   ka-  ka-  -ka-  ka  aka 13  utu-, utw-, udu-  pl  utuntu, utwitso, uducupa   tu-  tu-  -tu-  twa  utu 14  ubu-, ubw-  abstrakte substantiv, kvalitet, tilstand  n/a  ubuntu, ubwana   bu-  bu-  -bu-  bwa  ubu 15  uku-, ukw-, ugu-  handlingssubst., verbalnomen, gerundium  n/a  ukuntu, ukwezwa, ugukiranuka   ku-  ku-  -ku-  kwa  uku 16  aha-, ah-  stader  n/a  ahantu, ahirengeye   ha-  ha-  -ha-  ha  aha

 Kjelder 

Bakgrunnsstoff
Kinyarwanda.net Njaruanda–engelsk ordbok og grammatikk 
Kinyarwanda phonology case study frå University of Texas
PanAfrican si lokaliseringsside for njaruanda og rundi
Kinyarwanda–English Dictionary by Betty Ellen Cox 

Kategori:Bantuspråk
Kategori:Språk i Kongo
Kategori:Språk i Rwanda
Kategori:Språk i Uganda
Kategori:Tonespråk
Kategori:Einskildspråk

Kategori:Opphavleg omsett med Apertium