Gammalsyrisk

Gammalsyrisk (ܣܘܪܝܝܐ, suryāyā) er ein dialekt av austlege mellomarameisk som ein gong vart snakka over store delar av det området i Levanten som vert kalla den fruktbare halvmånen. Etter å ha oppstått ein gong kring 100-talet evt.«Ancient Scripts: Syriac» vart klassisk gammelsyrisk eit viktig litterært språk over heile Midtausten frå 300- til 700-talet,Beyer, Klaus; John F. Healey (overs.) (1986): The Aramaic Language: its distribution and subdivisions. Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht. ISBN 3-525-53573-2. ss. 44. det klassiske språket i Edessa, bevart i mykje assyrisk litteratur. Gammalsyrisk er som mellomarameisk eit språk i den nordvestlege greina av den semittiske språkfamilien.

Gammalsyrisk vart bindemiddelet for syrisk ortodoks kristendom og den tilhøyrande kulturen, og spreidde seg gjennom Asia så langt som til den indiske Malabarkysten og til austlege Kina, og var uttrykksmiddelet for kommunikasjon og kulturell utbreiing for arabarar og til ein mindre grad for persarar. Som hovudsakleg eit kristent uttrykksmedium hadde gammalsyrisk ein fundamental kulturell og litterær innverknad på utviklinga av arabisk som kom til å erstatte gammalsyrisk som ein del av den islamske dominansen mot slutten av 700-talet. Gammalsyrisk har vorte verande det liturgiske språket til syrisk kristendom.

Gammalsyrisk er skrive med syrisk skrift, ei utleiing av arameisk skrift.

mini|300px|Spreiinga av gammalsyrisk språk i Midtausten og Asia: sjølv om gammalsyrisk var ein gong eit viktig språk i den fruktbare halvmånen, er det i dag avgrensa til mindre område som Ninevesletta, Tur Abdin, Qamishli og rundt den syriske byen Ma'loula.

 Skriftsystem 
Gammalsyrisk vert skrive med tre nærskylde alfabet: Estrangela, serto og nestoriansk. Her er ei oversikt over estrangela. Bokstavane tar forskjellige former etter posisjonen dei har i eit ord. Dei kan stå isolert, først, midt i eller sist i et ord. Nokre bokstavar vert ikkje knytt vidare i ordet, og formene midt i og sist i ord blir dermed like. Gammalsyrisk vert lese frå høgre mot venstre. 

LydverdiIsolertSist, midt i, førstʔܐܐ   ـܐ   ـܐb, ḇܒܒـ   ـܒـ   ـܒg, ḡܓܓـ   ـܓـ   ـܓd, ḏܕܕ   ـܕ   ـܕhܗܗ   ـܗ   ـܗwܘܘ   ـܘ   ـܘzܙܙ   ـܙ   ـܙḥܚܚـ   ـܚـ   ـܚṭܛܛـ   ـܛـ   ـܛyܝܝـ   ـܝـ   ـܝk, ḵܟܟـ   ـܟـ   ـܟlܠܠـ   ـܠـ   ـܠmܡܡـ   ـܡـ   ـܡnܢܢـ   ـܢـ   ـܢsܣܣـ   ـܣـ   ـܣʕܥܥـ   ـܥـ   ـܥp, p̄ܦܦـ   ـܦـ   ـܦṣܨܨ   ـܨ   ـܨqܩܩـ   ـܩـ   ـܩrܪܪ   ـܪ   ـܪšܫܫـ   ـܫـ   ـܫt, ṯܬܬ   ـܬ   ـܬ

 Grammatikk 
 Verb 
Verb er bygd opp av røter på tre eller fire konsonantar og mønster. Dei seks vanlegaste mønstera i gammalsyrisk er Peal (grunnform), Ethpeel (refleksiv-passiv), Pael (intensiv), Ethpaal (intensiv, refleksiv-passiv), Aphel (kausativ) og Ettaphal (kausativ, refleksiv-passiv).
 Konjugasjonar 
Gammalsyriske verb vert bøygd i tre personar (1., 2., 3.), to tal (eintal/sg, fleirtal/pl), og to kjønn (maskulin, feminin).
√qrs “to become dried up” a-oPealEthpeelSuffikskonjugasjonPrefikskonjugasjonSuffikskonjugasjonPrefikskonjugasjonSg3mܩܪܣqrasܢܩܪܘܣneqrosܐܬܩܩܣeṯqresܢܬܩܩܣneṯqresfܩܪܣܬqersaṯܬܩܪܘܣteqrosܐܬܩܩܣܬeṯqarsaṯܬܬܩܩܣteṯqres2mܩܪܣܬqrastܬܩܪܘܣteqrosܐܬܩܩܣܬeṯqrestܬܬܩܩܣteṯqresfܩܪܣܬܝqrastܬܩܪܣܝܢteqrsinܐܬܩܩܣܬܝeṯqrestܬܬܩܩܣܝܢteṯqarsin1cܩܪܣܬqerseṯܬܩܪܘܣᵓeqrosܐܬܩܩܣܬeṯqarseṯܐܬܩܩܣᵓeṯqresPs3mܩܪܣܘqrasܢܩܪܣܘܢneqrsunܐܬܩܩܣܘeṯqresܢܬܩܩܣܘܢneṯqarsunfܩܪܣqrasܢܩܪܣܢneqrsānܐܬܩܩܣeṯqresܢܬܩܩܣܢneṯqarsān2mܩܪܣܬܘܢqrastonܬܩܪܣܘܢteqrsunܐܬܩܩܣܬܘܢeṯqrestonܬܬܩܩܣܘܢteṯqarsunfܩܪܣܬܝܢqrastēnܬܩܪܣܢteqrsānܐܬܩܩܣܬܝܢeṯqrestēnܬܬܩܩܣܢteṯqarsān1cܩܪܣܢqrasnܢܩܪܘܣneqrosܐܬܩܩܣܢeṯqresnܢܬܩܩܣܢneṯqres

 Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Gammelsyrisk» frå ,  den 27. august 2012. 
  oppgav desse kjeldene:
 «The Syriac Language and Literature», i: Journal of Sacred Literature, New Series [Series 4] vol. 2 (1863) ss. 75–87
 Beyer, Klaus (1986): The Aramaic language: its distribution and subdivisions. Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht. ISBN 3-525-53573-2.
 Brock, Sebastian (2006): An Introduction to Syriac Studies. Piscataway, NJ: Gorgias Press. ISBN 1-59333-349-8.

 Bakgrunnsstoff 

Kategori:Arameisk språk
Kategori:Klassiske språk
Kategori:Den fruktbare halvmånen
Kategori:Språk i Irak
Kategori:Språk i Libanon
Kategori:Språk i Syria
Kategori:Liturgiske språk
Kategori:Einskildspråk