Vegårsheimålet

Vegårsheimålet er talemålet i Vegårshei kommune. Det kan likne både på målet som snakkast i Øvre Gjerstad og i Åmli, men au den som snakkast på Holt og på Søndeled. 

 Kjenneteikn ved Vegårsheimålet 
I talemålssamanheng kan ein dele Vegårshei i tre delar. Heilt aust i bygda, har dei berre tjukk l, men ikkje skarre-r, sånn som i i Øvrebygda i Gjerstad kommune. Midt i bygda til dømes på Myra, skarrar dei og har tjukk l, som den einaste plassen i Noreg, og i Vestbygda berre skarrar dei utan tjukk l, sånn som i Holt og i Åmli. Vegårsheiingane seier ikkje kort y, men i staden noko som liknar meir på ein ø. Det blir sødd i staden for sydd og bøgd i staden for bygd.

 Om det gamle Vegårsheimålet 
Det gamle målet kan minne ein som ikkje er frå Vegårshei eller Gjerstad om dialektane som snakkast i Vest-Telemark og Setesdal. Det er ikkje med uttalen, men med orda. Før i gamal tid snakka folk på Vegårshei meir likt som i Telemark, men har i dei seinare år vore meir likt Agder. 
 Personlege ord 
 Dei seier e, me, dikkon, han, ho/hinner, dei. 
 Dei seier du, dikkon, hanses, hoses/hinners, deises,

 Vegårsheiordlista 
Hus og heim
 Innhus - bustad. Innhusa heime
 Stølpehus - same som stabbur, men at huset står på stolpar
 Stølpe - stolpe
 Bestestaua - stua som berre brukast til best 
 Midvælset - stue som ofte ligg mellom bestestaua og eit kammers
 Loft - soverom oppe. Kjøkkenloft, staueloft, kammersloft
 Øverloft - øvste lofte i innhuset
 Nedstaua og Oppstaua - to gardar som er delt og ligg opp etter kvarandre
 Dønna - Døra
 Vønnøye eller Vinnøye - vindauge
 Svåla - gangen 
 Plassen - husmannsplass
 Tone (eit eldre ord), tona (eit yngre ord) - Tunet
 Timre - lafta hus
 Høybu - bua som stod på heiane under heislåtten
 Bilhus - hus kor bilane stod, garasje
 Vaskehus - hus ved eit vatn, der kor dei vaska klede eller tørka korn

Arbeid og handarbeid
 Støllejente - fjøsjente
 Sté se - feste seg i teneste
 Gånj - garn
 Bonning - strikketøy
 Binne - strikke
 Speter - strikkepinnar
 Spetegong - 5 speter i eit
 Å lête - å farge
 På lêt - korleis farge
 Heislåtten - slåtten på heiane
 Heimeslåtten - slåtten heime
 Mole kønn - male korn

Små ord, uttrykk og setningar
 Glegg - Nøye
 Porv - vrang, vrien
 Annvint - travelt
 Radi - lettvint
 Ravint - rask
 Ogoskli - forsterka uttrykk (positivt)
 Ense - røre, ta på.
 Ein hente gong - ein sjeldan gong.
 Såmt - ukart, dimt.

Dyr og insekt
 Avåt - innpåslitne inseekt, som mygg, hestebrems og fluar.
 Bøyk - Hestebrems/hesteklegg.
 Bøyketida - tida på sumaren då det er mest klegg og fluar.

 Bakgrunnsstoff 
 Det e ogsokli - Blad frå Vegårshei mållag.
 Magnhild Selås.

Kategori:Vegårshei kommune
Kategori:Sørlandske målføre
Kategori:Norske målføre