Bjorli stasjon

Bjorli stasjon er ein jernbanestasjon på Raumabana, opna i 1921. Stasjonen ligg i sentrum av bygda Bjorli i Lesja kommune, på grensa mellom Gudbrandsdalen og Romsdalen, 55 kilometer nordvest for Dombås. Bjorli var endestasjon på Raumabana i to år, inntil bana vart forlenga til Verma i november 1923. Alle regiontoga på Raumabana stansar på Bjorli. Turisttoga frå Åndalsnes har endestasjon her kvar sumar.

Bjorli stasjon er i sin heilskap administrativt verna.

Passasjertal
I 2011 reiste om lag  passasjerar til og frå Bjorli.

 Trafikale høve 
Bjorli har fire spor. Framfor stasjonsbygninga er eit hovudtogspor med plattform, dessutan eit 313 meter langt kryssingsspor med ei lita plattform i vestre ende. Frå hovudtogsporet går eit 75 meter langt sløyfespor til ei lasterampe og sør på stasjonstomta går eit lengre buttspor til svingskiva og tomta til den tidlegare lokomotivstallen.

Stasjonsmeisteren på Bjorli hadde ansvaret for dei mindre nabostasjonane Lesjaverk og Lesjaskog.

Ein kilometer aust for stasjonen låg sidesporet til Bøvermoen grustak, der det meste av grusen til baneanlegget vart teken ut. Sidesporet vart lagt ned på 1980-talet.

Bjorli utvekslar togmeldingar med Dombås og Åndalsnes, og er den einaste mellomstasjonen på Raumabana som er fast betent med togekspeditør per 2024.

 Betening 
Bjorli var ein stor og viktig stasjon som var betent med stasjonmeistrar inntil tittelen vart erstatta med avdelingsleiar på 1980-talet.
 Tore J. Moen, f. 1897, bestyrar frå 15.11.1921 til 19.11.1923
 Carl Gustav Romsaas, f. 1882, frå 11.12.1924
 Sigurd S. Løken, f. 1885, frå 8.1.1930
 Jon Johansen Østby. f. 1892, frå 8.5.1935
 Johan Eriksen, f. 1892, frå 26.7.1939
 Axel Marius Marsten, f. 1895, frå 19.5.1949
 Leif Arvid Hoel, f. 1903, frå 26.11.1953
 Kristian Andresen, f. 1898, frå 9.10.1958
 Kåre Magnar Næss, f. 1914, frå 19.2.1962
 Ole S. Andersen, f. 1922, frå 2.2.1977
 Oddvar Uhlen, f. 1929, avdelingsleiar frå 1.5.1984    
 Bjørn Alnes, f. 1944, jernbanefullmektig frå 1993 til 2006.

 Unntaksprosedyre på Bjorli 
På Bjorli finst ein spesiell unntaksprosedyre der to tog kan køyre i same retning på ei bane som ikkje er betent. Eit tog i retning Åndalsnes kan etter at det har kome fram til innkøyrssignalet på Bjorli, sette ut ei signalskive som varslar om at eit tog er inne på blokkstrekninga. Når togførar har sett opp signalskiva og ringt og orientert Dombås stasjon, får toget løyve til å fortsette i retning Åndalsnes, medan neste tog får løyve til å køyre fra Dombås. Når det siste toget kjem fram til Bjorli og signalskiva, må togførar ringe Dombås for å høyre kor det fyrste toget er. Viss toget er kome fram til Åndalsnes, kan signalskiva takast ned og toget kan køyre vidare mot Åndalsnes stasjon. På dette viset kan to tog køyre i same retning, men på to ulike blokkstrekningar, utan at nokre stasjonar treng å vere betent.

Stasjonsmeisteren på Bjorli hadde ansvar for dei mindre nabostasjonane Lesjaverk og Lesjaskog.

Ein kilometer aust for stasjonen låg sidesporet til Bøvermoen grustak, der mesteparten av grusen til baneanlegget vart henta. Sidesporet vart lagt ned på 1980-talet.

Bjorli er den einaste mellomstasjonen på Raumabana som er fast betent med togekspeditør. Stasjonen utvekslar togmeldingar med Dombås og Åndalsnes.

 Stasjonsbygninga 
Stasjonsbygninga er teikna av Gudmund Hoel og Gerhard Fischer ved Jernbanens arkitektkontor. Byggetida var frå 1918 til 1921, kravde  arbeidstimar og kosta  kroner. Heile stasjonsanlegget kosta  kroner.

Bygninga er større og har ei noko anna utføring enn dei andre stasjonane langs bana. Bygningskroppen er reist av maskinlafta tømmer kledd med liggjande trepanel og bindingsverk i gavlane. Taket er tekt med skifer. Inngangen til venterommet og gavlvindauga i vestre ende og godshuset er ramma inn med ornament i nyrokokko. Endeveggen i aust har doble sett med vindauge i kvar etasje. Godshuset er i ei einetasjes sidefløy.

Stasjonsbygninga har to etasjar og kjellar. I fyrste etasje var det ekspedisjonsrom, telegrafistrom, godsrom og eit stort venterom med kafé. Ekspedisjonsrommet hadde eit utbygg mot plattforma med plass for innvendig stillverk. I andre etasje var det tenestebustad med inngang frå baksida og frå 1946 overnattingsrom for beteninga. I kjellaren var det rom for lagring av brensel og mat, og eit bryggarhus for klesvask. Kaféen vart bygd om til kvilerom og garderobe for baneavdelinga i 1975.

 Andre bygningar 
Bygningsmassen på Bjorli omfatta ein privétbygning, svingskive, garasje, vedskur, to vaktarbustader med uthus og eit vasstårn med pumpehus. Vasstårnet er kvadratisk med pyramidetak og bygd i betong forblenda med fuga natursteinsmur. Tårnet vart bygd med ekstra høgd for å kunne pumpe vatn opp til andre etasje i stasjonsbygninga. Då bana opna hadde Bjorli ein lokomotivstall i tre som var meint å brukast førebels, men som vart ståande i fleire år.

 Kulturminne 
NSBs bygningsregistrering i 1981 vurderte stasjonsbygninga til å vere i god stand, men av middels verneinteresse. Vasstårnet var i god stand og vart vurdert som prioritert verneklasse.

I Verneplan for jernbanebygninger (1993) vart vasstårnet og, etter innspel frå Norsk Jernbaneklubb, det tilhøyrande pumpehuset administrativt verna.

Utanom vasstårnet og pumpehuset vart ingen bygningar på Bjorli nemnde i Nasjonal verneplan (2004), men stasjonen er seinare administrativt verna. Vernet omfattar heile stasjonsanlegget med indre og ytre sikringsanlegg, bygningar, sporplanar m.v. All infrastruktur som er naudsynt for å køyre tog med damplokomotiv skal vere i operativ stand. Stasjonsbygninga, godshuset, vasstårnet, pumpehuset, svingskiva og dei tre funksjonærbustadane er alle verna.

 Strekningsvern Bjorli - Åndalsnes 
Den 58 kilometer lange strekninga frå Bjorli til Åndalsnes vart foreslege verna i Nasjonal verneplan for kulturminner i jernbanen (2004) på grunn av banas spektakulære plassering og hennar velbevarte, opprinnelege preg. Verneklassa var kategori C; bane med aktiv drift kor moderne togdrift skal ta omsyn til kulturminnet.

 Restaurant 
På Bjorli stasjon vart det mellom 1925 og 1927 bygd ein stor jernbanerestaurant med plass til 700 spisegjestar. Han var hovudsakleg berekna på turistar som kom med turistskip til Åndalsnes, og som vart frakta vidare til Bjorli med tog gjennom den vakre Romsdalen. På restauranten fekk dei servert laks og jordbær, sjokoladekake og fyrstekake. Restauranten brann ned og vart aldri bygd opp att etter å ha vorte råka av ei bombe i april 1940.

 Kjelder 

Bibliografi




















Denne artikkelen bygger på «Bjorli stasjon» frå , den 18. mai 2024.  

 Bakgrunnsstoff 
 Bane Nor: Lokal opplæringsplan av togekspeditører - Bjorli
 Innlandet fylkesarkiv Bilete frå Bjorli
 Bane NOR Network Statement 2024. Informasjon om stasjonen.

Kategori:Jarnbanestasjonar på Raumabanen
Kategori:Jarnbanestasjonar i Innlandet
Kategori:Jarnbanestasjonar i Lesja
Kategori:Samferdsle i Lesja
Kategori:Byggverk i Lesja
Kategori:Jarnbanestasjonar opna i 1921
Kategori:1921 i Noreg
Kategori:Gudmund Hoel
Kategori:Gerhard Fischer