Sotho

Sotho, eller sesotho som det blir kalla av sine eigne talarar, er eit bantuspråk som blir tala av basothoar i Sør-Afrika og Lesotho. Det er offisielt språk i begge landa. I Lesotho er sotho majoritetsspråk og blir tala av rundt åttifem prosent, medan i Sør-Afrika er rundt åtte prosent av innbyggjarane sothotalande. Til saman har språket mellom seks og sju millionar talarar.

 Klassifisering 
Sotho høyrer til sotho-tswana-språkgruppa av bantuspråk. Språket er også kjend som sørleg eller sør-sotho, og utgjer ei grein av språkgruppa. Nord-sothospråka eller sepedi er ei anna grein snakka i Sør-Afrika, medan den siste er setswana som blir tala i Sør-Afrika og Botswana.

 Grammatikk 
Sotho er eit agglutinerande språk som byggjer opp ord ved hjelp av affiks og bøyingar.
Det er eit SVO-språk med subjekt-verbal-objekt som standard setningsoppbygging. Rekkjefølgja kan endrast for å leggja vekt på ulike delar av predikatet.

Substantiv blir delte inn i 18 ulike ordklassar som blir markerte med ulike prefiks. Som andre bantuspråk har sotho samsvarsbøyiing mellom dei ulike ordklassane og verb, pronomen og adjektiv.

 Skriftspråk 
mini|Kvinne i Lesotho på kvinnedagen. Plakaten seier på sotho: «Viss de ikkje høyrer på kvinner, vil me mista tolmodet med dykk.»

Sotho blir skrive med det latinske alfabetet. Skriftspråket blei først utvikla på 1800-talet av misjonærar frå Société des missions évangéliques de Paris til bibelomsetjingar. Skriftspråket blei dermed påverka av fransk ortografi.

Rettskrivinga i Lesotho og Sør-Afrika skil seg noko frå kvarandre i mellom anna val av bokstavar, uttrykking av nasalar i stavingsbyrjingar og i mindre grad i orddeling. I oversynet under er det brukt sørafrikansk ortografi.

 Sotho-alfabetet 

 Teikn  	 IPA Merknad 	 	 Døme a   ho abela å senda ut b   lebese mjølk bj   ho bjarana å knusa  ? d  allofon av /l/ som berre opptrer framfor dei tronge vokalane ( and ) Modimo Gode    ho leka å prøva   ho jwetsa å fortelja   ho sheba å sjå f   ho fumiana å finna fj  finst berre i korte passivformer av verb som sluttar med fa; alternativ sh ho bofjwa å bli bundne h  or  desse lydane er allofonar ho aha å byggja hl   ho hlahloba to examine i   tho bitsa å ropa påj   mo jlefa arving  alternativ til frikativen   ho ja å eta k  	 uaspirert boikarabelo ansvar kh   heilt aspirert, finst for det meste i gamle lånord frå ngunispråk og i ideofonar lekhokho skorpe i grytekg   sekgo spider  	 		 alternativ til den velare frikativeen kgale for lenge sidan  l  opptrer ikkje framfor ( eller ), der han blir  selepe øks m   ho mamaretsa å lima n   lenaneo ng  kan opptre først i ord lengolo brev ny  som i spansk el niño ho nyala å gifta sego   potso spørsmål   pontsho prov    mongolo skrift p  uaspirert pitsa gryte ph  aspirert phuputso undersøking pj  	 	 alternativ tj ho pjatla å koka godt pjh   	 	 aspirert versjon av lyden ove; alternativ tjh mpjhe struts q  	 	 radikal ho qoqa å prata qh   	 	 aspirert leqheku eldre person nq  	 	 nasal, ofte uttalt som radikal klikkelyd ho nqosa å skulda r  	  moriri hår s  	 	  	  Sesotho sh   	    Moshweshwe Moshoeshoe I t  	 	 	 uaspirert botala grønheit th  	  	 tharollo løysing tj   	 	  	  ntja hund tjh   	 	 ho ntjhafatsa å fornya tl  	 	  	 ho tlatsa å fylla tlh   	 	 finst berre som ei nasal form av, eller alternativ til, hl tlhaho natur ts   	   ho tsokotsa å skylla tsh  aspirert ho tshoha å reddast u  tumo berømtheit w  sewa epidemi y   	  	 ho tsamaya å gå

 Litteratur 
Sotho har ein rik munnleg litteratur som omfattar myter, epos, soger, historiske hendingar, dikt, songar og ordtak.
Desse tekstane blei først skrivne ned av europeiske misjonærar frå 1830-talet. Eit døme på ei viktig samling sothosoger er  Litsomo tsa Basotho ('Sogene til basothoane') som blei gjevne ut i to delar av presten E. Jacollett i 1909  og 1911.

Av nyare litteratur kan nemnast romanen Chaka av Thomas Mofolo frå 1925, som er omsett til fleire språk.

 Bakgrunnsstoff 
Sesotho Online

 Kjelder 
Sesotho Publications ved Sesotho Online
Denne artikkelen bygger på «Sotho language» frå ,  den 22. april 2012.  

Denne artikkelen bygger på «Sotho orthography» frå ,  den 22. april 2012.  


Kategori:Bantuspråk
Kategori:Språk i Lesotho
Kategori:Språk i Sør-Afrika
Kategori:Einskildspråk