Fyrstbiskop

Ein fyrstbiskop (tysk Fürstbischof) var i Det tysk-romerske riket ein biskop som samstundes var ein kurfyrste med personleg stemme (virilstemme) i riksdagen. Fyrstbiskopen var geistleg herskar over eit fyrstbispedøme (Fürstbistum) og samstundes verdsleg herskar over eit riksumiddelbart territorium som vart kalla høgstift (Hochstift). Høgstiftet var ofte av mykje mindre utstrekking enn fyrstbispedømet, men kunne ha monalege storleikar (t.d. over 10 000 km² i Salzburgs tilfelle). Dei respektive nemningane for erkebiskopar var fyrsterkebiskop, fyrsterkebispedøme og erkestift (Fürsterzbischof, Fürsterzbistum, Erzstift). Òg ein del abbedar, abbedisser og prostar var riksumiddelbare; desse vart kalla riksprelatar.

Fyrstbiskopane var ein av dei viktigaste grunnsøylene i Det tysk-romerske riket. Såleis var fyrsterkebiskopane av Mainz, Triar og Köln dei fremste kurfyrstane i riket. Fyrstbiskopane vart ofte òg rekna for å vere keisaren sine viktigaste støttespelarar. Biskopane sin fyrstestatus gjekk tilbake til dei tysk-romerske herskarane sin politikk i tidleg mellomalder: I motsetnad til dei mektige verdslege fyrstefamiliane hadde ikkje biskopar dynastiske interesser. Ofte vart biskopane til og med utnemnde av keisarane.

I byrjinga av Det tysk-romerske riket fanst det rundt 92 fyrst(erke)biskopar, dvs alle biskopar innan riket var riksfyrstar. Talet vart gradvis redusert, delvis fordi bispedømma hamna utanfor riket (t.d. Aquileia i Italia, Bisanz i Frankrike, Chur i Sveits), delvis fordi fyrstbiskopane mista riksumiddelbarheia (t.d. Chiemsee, Gurk, Seckau), delvis fordi bispedøma vart protestantiske og stemmane deira vart overteke av verdslege herskarar (t.d. Magdeburg av Brandenburg, Meißein av Sachsen, Schwerin av Mecklenburg). Den einaste protestantiske biskopen som vart verande riksfyrste, var fyrstbiskopen av Lübeck.

Før napoleonskrigane (dvs. rundt 1792) fanst det enno fem fyrsterkebispedømer og 24 fyrstbispedømer (sjå lista). Fire av desse vart annektert av franske soldatar mellom 1794 og 1799 (Bisanz, Chur, Lüttich, Seten). Resten vart, med unntak av Regensburg, sekularisert gjennom Reichsdeputationshauptschluss i 1803.

 Fyrstbispedøme per 1792 
 Kurfystedømet og fyrsterkebispedømet Mainz
 Kurfystedømet og fyrsterkebispedømet Trier
 Kurfystedømet og fyrsterkebispedømet Köln
 Fyrsterkebispedømet Bisanz
 Fyrsterkebispedømet Salzburg
 Fyrstbispedømet Augsburg
 Fyrstbispedømet Bamberg
 Fyrstbispedømet Basel
 Fyrstbispedømet Brixen
 Fyrstbispedømet Chur
 Fyrstbispedømet Corvey
 Fyrstbispedømet Eichstätt
 Fyrstbispedømet Freising
 Fyrstbispedømet Fulda
 Fyrstbispedømet Hildesheim
 Fyrstbispedømet Konstanz
 Fyrstbispedømet Lübeck
 Fyrstbispedømet Lüttich
 Fyrstbispedømet Münster
 Fyrstbispedømet Osnabrück
 Fyrstbispedømet Paderborn
 Fyrstbispedømet Passau
 Fyrstbispedømet Regensburg
 Fyrstbispedømet Sitten
 Fyrstbispedømet Speyer
 Fyrstbispedømet Straßburg
 Fyrstbispedømet Trient
 Fyrstbispedømet Worms
 Fyrstbispedømet Würzburg

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Fyrstbiskop» frå ,  den 21. januar 2012.