Danaider

Danaider (frå gresk danaidai, 'etterkomarar av Danaos') viser til ei gruppe på femti najader, eller vassnymfer i gresk mytologi. Dei var alle døtrer av kong Danaos av Libya, og ulike mødrer. Dei fleste av dei drap ektemennene sine på bryllaupsnatta etter at dei hadde ekta fetrane sine i eit massebryllaup. I seinare tid er danaidene særleg blitt kjende gjennom straffa dei fekk for dette i dødsriket: Å bera vatn til eit kar som aldri blei fullt.

Soge
Danaos og tvillingbroren hans, Aigyptos, hadde krangla om farsarva si. Aigyptos føreslo at dei femti sønene hans skulle gifta seg med dei femti danaidene. Danaos ønskte ikkje dette – i nokre versjonar av soga frykta han at dei ville drepa døtrene på bryllaupsnatta, eller at ein av Aigyptos-sønene ville drepa han om han blei svigerfar deira – og flykta med dei i det første havgåande skip, med femti årer.

mini|Hypermnestra i ein mellomalderillustrasjon.
Etter ei mellomlanding ved Lindos på Rhodos, der dei bygde eit tempel til Atene som hadde føreslått flukta, kom dei 
til Argos, der Danaos blei teken til konge. Men Aigyptos-sønene kom snart etter, og kravde konene dei var blitt lova. Danaos  lét som han gjekk med på dette, men gav i staden døtrene ein kniv kvar med bod om å drepa ektefellen etter at han var sovna på bryllaupsnatta.

Aigyptos og sønene hans følgde dei til Argos, og for å hindra blodbad gjekk Danaos med på ekteskapa. Det blei trekt lodd om kven av danaidene dei skulle gifta seg med. Samstundes gav han alle døtrene ein dolk i gåve og baud dei drepa ektemannen på bryllaupsnatta. Alle døtrene følgde ordren, bortsett frå Hypermnestra, som lét vera fordi ektemaken, Lynkevs, heidra ønsket hennar om å vera jomfru. For å ha gått imot far sin fekk Danaos henne fengsla, men ho blei seinare frigjeven, i følgje sogene med hjelp frå Afrodite. Det overlevande paret byrja eit kongedynasti  på Argos gjennom sonen Abas. I nokre versjonar av soga drap Lynkevs svigerfaren sin som hemn for drapa på brørne.

I nokre soger er Amomyne ('utan skuld') nemnd som ei anna danaide som ikkje drap ektemannen sin. Ho kan ha vore den same som Hypermnestra, eller forklaringa kan vera at ho var blitt gravid med Poseidon og dermed ikkje kunne gifta seg. Ho hadde møtt havguden medan ho var ute for å leita etter vatn til Argos, og etter at dei hadde elska opna treforken til Poseidon ei ny kjelde som fekk namnet Amymone. Sonen til Amomyne og Poseidon fekk namnet Nauplios.

Dei andre danaidene gravla hovuda til ektefellane sine ved Lerna, og skal så ha blitt reinska for syndene sine av Atene og Hermes. Dei blei så gifte om att med vinnarar av eit løp, eit trekk som også er kjend frå soga om Atalante.

mini|Danaidekar i moderne vitseteikning.
I seinare versjonar av soga blei danaidene som hadde drepe ektemennene sine sett til å bera vatn for å fylla eit kar med hòl i i underverda. Dette «danaidekaret» er seinare brukt som bilete på ei håplaus oppgåve.

mini|upright|venstre|Danaidefontene ved Peterhof i St. Petersburg. 

Danaider i kulturen

I gresk olditdslitteratur er omgrepet «danaer» brukt om folk frå Argos eller om grekarar generelt. Dette er blitt tolka som at dei er etterkomarar av Danaos og danaidene.

Eit tapt epos, Danais (gr. Δαναΐς) av ein gresk oldtidsdiktar tok for seg soga om danaidene, og Aiskhylos brukte truleg dette som bakgrunn for sitt verk Hiketidene ('Dei bedande') frå 400-talet f.Kr.

Danaidene har inspirert vestleg kunst sidan renessansen. Dei er ofte brukte som motiv i fontenekunst, som kvinner som heller vatn frå krukker, eller i sorgfylte statuar og måleri. Auguste Rodin utforma mellom anna ein statue som finst i fleire utgåver av ei fortvilt danaide.'Danaid', by Auguste Rodin ved www.liverpoolmuseums.org.uk

Operaen Les Danaïdes (1784) av Antonio Salieri, basert på ein tekst av Ranieri de' Calzabigi, skildrar også myten om danaidene.
I romanen The Daughters of Danaus (1894) tok den tidlege  feministen Mona Caird opp problema ei kvinne hadde med å sameina karriere med ekteskap.

Den norske tekstilkunstnaren Frida Hansen nytta motivet i det monumentale billedteppet Danaidenes kar, som ho gjorde ferdig i 1914. Verket er i privat eige, men vart vist på den store utstillinga Frida Hansen. Art Nouveau i full blomst på Stavanger kunstmuseum sumaren 2015. 

Danaos og danaidene har gjeve namn til sommarfuglslekta Danaus og fleire artar.

mini|Danaider på ein fontene av Ferenc Sidló i Budapest.
mini|Danaidene av John William Waterhouse, 1903.
mini|Die Wasserschöpferin (Danaide) (1909) av Hans Ernst Brühlmann.

Greske kjelder og namnelister
Danaidene er mellom anna omtalte av Pausanias, Apollodorus, Hyginus, Herodot og Evripides.
Dei er lista opp med ulike namn og ektemaker i ulike kjelder.

Etter Apollodorus:Pseudo-Apollodorus, Bibliotheke, 2.1.5

Døtrer av Elephantis blei gifte med sønene til Argyphia:
Hypermnestra blei gift med Lynkevs
Gorgophone med Protevs
Døtrer av Europa blei gifte med dei andre sønene til Argyphia:
 Automate med Bosiris
 Amymone med Enkelados
 Agave med Lykos
 Skaea med Daiphron
Døtrer av hamadryadene Atlanteia eller Phoebe blei gifte med søner av ei arabisk kvinne:
 Hippodamia med Istros
 Rhodia med Khalkodon
 Kleopatra med  Agenor
 Asteria med Khaetus
 Hippodamia (ei anna) med Diokorystes
 Glauke med Alkes
 Hippomedusa med Alkmenor
 Gorge med Hippothous
 Iphimedusa med Eukhenor
 Rhode med Hippolytos
Døtrer av ei etiopisk kvinne blei gifte med søner av ei fønikisk kvinne:
 Pirene med Agaptolemos
 Dorion med Kerketes
 Phartis med Eurydamas
 Mnestra med Aegios
 Evippe med Argios
 Anaxibia med  Arkhelaos
 Nelo med Menemakhos
Døtrer av Memphis blei gifte med søner av Tyria (utan loddtrekking, men ettersom namna likna på kvarandre)
 Klite med  klitos
 Sthenele med Sthenelos
 Khrysippe med Khrysippus
Døtrer av Polyxo blei gifte med søner av Kaliadne (begge mødrene var najader)
 Autonoe med Eurylokhos
 Theano med  Phantes
 Elektra med  Peristhenes
 Kleopatra (ei anna) med Hermos
 Evrydike med Dryas
 Glaukippe med Potamon
 Anthelia med  Kissevs
 Kleodore med  Lixus
 Evippe (ei anna) med Imbrus
 Erato med Bromius
 Stygne med  Polyctor
 Bryke med  Khthonios
Døtrer av Pieria med søner av Gorgo
 Aktaea med Periphas
 Podarke med Oeneos
 Dioxippe med Aigyptos
 Adite med Menalkes
 Okypete med  Lampos
 Pylarge med Idmon
Døtrer av Herse med søner av Hephaestine
 Hippodike med Idas
 Adiante med Daiphron (ein annan)
Døtrer av Krino med resten av sønene til Hephaestine
 Kallidike med Pandion
 Oeme med Arbelus
 Kelaeno med  Hyperbius
 Hyperippe med  Hippokorystes

Etter Hyginus (lista er ikkje fullstendig overlevert og nokre av namna kan ikkje lesast):Hyginus, Fabulae 170 

 Midea drap Antimachus
 Philomela, Panthius
 Scylla, Proteus
 Amphicomone, Plexippus
 Evippe, Agenor
 Demoditas, Chrysippus
 Hyale, Perius
 Trite, Enceladus
 Damone, Amyntor
 Hippothoe, Obrimus
 Myrmidone, Mineus
 Eurydice, Canthus
 Cleo, Asterius
 Arcadia, Xanthus
 Cleopatra, Metalces
 Phila, Philinus
 Hipparete, Protheon
 Chrysothemis, Asterides
 Pyrante, Athamas
 ?, Armoasbus
 Glaucippe, Niauius
 Demophile, Pamphilus
 Autodice, Clytus
 Polyxena, Aegyptus
 Hecabe, Dryas
 Acamantis, Ecnomius
 Arsalte, Ephialtes
 Monuste, Eurysthenes
 Amymone, Midanus
 Helice, Evidea
 Oeme, Polydector
 Polybe, Itonomus
 Helicta, Cassus
 Electra, Hyperantus
 Eubule, Demarchus
 Daplidice, Pugno
 Hero, Andromachus
 Europome, Athletes
 Pyrantis, Plexippus
 Critomedia, Antipaphus
 Pirene, Dolichus
 Eupheme, Hyperbius
 Themistagora, Podasimus
 Celaeno, Aristonoos
 Itea, Antiochus
 Erato, Eudaemon
 Danaïs, Pelops
 Cleopatra, Hermus
 Hympermnestra sparte Lynkevs.

Kjelder
danaider i Den Store Danske
Denne artikkelen inneheld stoff frå  «Daughters of Danaus» frå ,  den 13. mars 2011.  

Denne artikkelen inneheld stoff frå  «Danaus» frå ,  den 13. mars 2011.  


Bakgrunnsstoff

Kategori:Nymfer