Tam Lin

mini|Illustrasjon til eventyret «Tamlane» av John D. Batten frå More English Fairy Tales.

Tam Lin er ein sogefigur frå grenselanda mellom Skottland og England. Soga er særleg kjend gjennom folkeviser. Ho handlar om Tam Lin som vert redda frå huldrefolket av ei fryktlaus ung kvinne. Sjølv om denne balladen er frå Skottland, finn ein liknande motiv der ein held ein person gjennom ulike omformingar i segner frå heile Europa.Francis James Child, The English and Scottish Popular Ballads, v 1, s. 336-7, Dover Publications, New York 1965

Soga er blitt omdanna til ulike forteljingar, songar og filmar. Ho har også gjeve namn til ein reel som også er kjend som Glasgow-reelen. Namnet på helten varierer, han blir mellom anna kalla Tamlane, Tamlin, Tomlin, Tam Lien, Tam-a-Line, Tamas Lin og Tam Lane. Det same gjer namnet til heltinna, som til dømes blir kalla Janet, Margaret og May Margery.

Samandrag
mini|Carterhaugh, nær området der Yarrow Water og Ettrick Water renn saman
Dei fleste variantane av songen byrjar med ei åtvaring til ungjenter mot å dra til staden der Tam Lin er, fordi han kjem til å ta noko frå dei - gjerne jomfrudommen. Staden det er snakk om blir vanlegvis namngjeven som Carterhaugh.

Ei ung jente, vanlegvis kalla Janet eller Margaret, dreg til Carterhaugh trass åtvaringane og plukker ei dobbel rose. Då dukkar Tam opp og spør ho kvifor ho er i Carterhaugh utan at han har gjeve ho løyve og teke det som er hans. Ho seier at ho eig Carterhaugh, fordi faren hennar har gjeve det til ho.

I dei fleste variantane fer ho så heim og oppdagar at ho er gravid. Somme variantar starta soga frå dette tidspunktet. Når ein gammal riddar seier at han er far til barnet, seier ho at dette ikkje er sant, at faren er ein alv og at ho elskar han. Ho reiser attende til Carterhaugh. I somme variantar har broren fortalt ho at det veks ei urt der som ho skal ete for å ta abort. I alle variantar plukkar ho opp noko, anten det er urta eller dei same rosene som første gongen dei møttest. Tam dukkar opp att, rasande og nektar ho å ta abort.

Ho spør han om han nokon gong var menneske, anten etter at han dukkar opp att, eller i somme variantar like etter det første møtet deira. Han seier at han ein gong var ein dødeleg mann, som etter å ha falle frå hesten sin, vart redda og fanga av alvedronninga. Kvart sjuande år betaler hulderfolket ein tiande til helvete, av ein av deira folk, og Tam fryktar at han skal verte ofra den neste kvelden (halloween). Han skal ride som del av eit riddarkompani, og Janet kan kjenna han att på den kvite hesten han kjem ridande på. Han åtvarar ho om at når ho fangar han, så vil alvane gjere han om til all slags udyr for at ho skal forlate han, men han vil ikkje skade ho, og når han til slutt er gjort om til brennande kol, så skal ho kaste han i brunnen. Då vil han dukke opp att som ein naken mann som ho så skal gøyme. Janet gjer som ho får beskjed om, og vinn Tam Lin. Alvedronninga er ikkje nøgd, men godtar kravet hennar.

I forskjellige versjonar er Tam Lin visstnok barnebarnet til Laird of Roxburgh, Laird of Foulis, jarlen av Forbes eller jarlen av Murray. Namnet hans varierer òg i forskjellige versjonar (Tam Lin er den vanlegaste) som Tom Line, Tomlin, Young Tambling, og Tam-a-line.

Versjonar
Det er fleire tolkingar av Tam Lin-soga. 
Den første dokumenterte versjonen av songen finst i boka The Complaynt of Scotland frå 1549. 
Francis James Child samla inn fjorten variantar i The English and Scottish Popular Ballads,Francis James Child, English and Scottish Popular Ballads, «Tam Lin»
I moderne tid er soga blitt attfortald i ei rekkje prosaverk, kanskje på grunn av den sterk kvinnelege hovudperosnen.
Songen er også blitt spelt inn ei rekkje gonger.

Prosa
Tam Lin av Coyote Run
Blood and Iron av Elizabeth Bear
"My Kingdom" av Hannah Wolf Bowen, Abyss & Apex, 2004
Tam Lin av Susan Cooper
The Armourer's House av Rosemary Sutcliff inneheld Tam Lin-soga
The Nightwood av Robin Muller
The Hawthorn Tree av Patrick Little (kjønnsrollevariasjon)
An Earthly Knight av Janet McNaughton
The Dogs of Babel av Carolyn Parkhurst
The Perilous Gard av Elizabeth Marie Pope
Summer's Lease av Eluki bes Shahar (Rosemary Edghill)
«Cotillion» av Delia Sherman, i Firebirds, redigert av Sharyn November
«Tam Lin» i den grafiske romanserien Ballads and Sagas redigert av Charles Vess
Tam Lin: An Old Ballad av Jane Yolen, illustrert av Charles Mikolaycak
Burd Janet av Jane Yolen, i Not One Damsel in Distress
Winter Rose av Patricia McKillip
Gnat Stokes and the Foggy Bottom Swamp Queen av Sally Keehn
«He Said, Sidhe Said» av Tanya Huff, i Finding Magic
Nattens demon av Margit Sandemo
The Queen of Spells av Dahlov Ipcar
«Shapes» av K. Elizabeth Cornwell, i Fickle Muses

Barnebøker
Tam Lin av Pamela Dean
Red Shift av Alan Garner
Fire and Hemlock av Diana Wynne Jones
Wild Robin skriven og illustrert av Susan Jeffers

Teater
Tam Lin av N. G. McClernan
The Thyme of the Season av Duncan Pflaster (inneheld delar av soga)

Musikk

Tamlin (Тамлин) - folkrockband frå Ukraina

Songar
Følgjande artistar har spelt inn versjonar, alle kalla «Tam Lin» med mindre anna står nemnt

Frankie Armstrong på I Heard a Woman Synging, og ein lengre versjon på samlealbumet Ballads (Fellside Records).
«Young Tambling» av Anne Briggs på The Time Has Come LP
Broadside Elektrisk på Amplificata
Current 93 på singelen Tamlin og samleplata SixSixSix: SickSickSick. 
Arcturus av Enter the Haggis på Aerials (2001)
Fairport Convention på Liege & Lief, Sense of Occasion og Across the Decades (live)
 «Tamlin» av harpespelaren og songaren Gillian Grassie på Serpentine (2007)
 «Tam Lyn Retold» av The Imagined Village (Benjamin Zephaniah, Eliza Carthy, et al.), 2007 
 Bob Hay & Jolly Beggars på Tam Lin and More Songs by Robert Burns 
The Tale of Tam Lin av Bill Jones på Panchpuran
Mediæval Bæbes på Mirabilis
Outgrabe på Love & Death
Pyewackett på The Man in the Moon Drinks Claret
Steeleye Span på Tonight's the Night, Live!
 «Tamlin» av det ukrainske bandet Tamlin (Тамлин) på Dreams on the Shore (2005 - Сны на Берегу) og i nytt arrangement på On The Winter's Threshold (2008 - На Пороге Зимы)
Tempest på Serrated Edge (1992)
Tricky Pixie på Mythcreants (2009)
 «Tam Lyn» av The Watersons på For Pence and Spicy Ale

Film
Tam-Lin (1970) regissert av Roddy McDowall med Ava Gardner.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Tam Lin» frå ,  den 26. januar 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

Ei nettside om Tam Lin

Kategori:Skotske folkeviser
Kategori:Balladar
Kategori:Scottish Borders
Kategori:Skotsk litteratur
Kategori:Skotsk folketru
Kategori:Skotske dikt
Kategori:Fairport Convention-songar
Kategori:Child Ballads
Kategori:Steeleye Span-songar