Geysir

Ein geysir er ei naturleg varm kjelde som periodisk har utbrot der varmt vatn og damp vert kasta høgt opp i lufta. Fenomenet er kalla opp etter geysiren Geysir på Island. Ordet tyder «gøyse», «strøyme» eller «sprute» på islandsk.

Utbrota skuldast at grunnvatnet i underjordiske kanalar vert varma opp så mykje at det byrjar å koke. Dette skjer gjerne nær ei størkna smelte nede i djupna. Når dampen utviklar seg skjer det ei brå trykkavlasting i djupna, der vatnet vert støyta eksplosjonsaktig gjennom kanalane. Neste utbrot kjem først når grunnvatnet strøymer til i djupna og vert varma opp igjen.

Tida mellom utbrota kan variere frå nokre minutt til over ein månad, og sjølve utbrotet var gjerne berre nokre få minutt. Korleis utbrota utartar seg kan endre seg raskt, ofte i løpet av få år eller tiår. Dette kjem truleg av små endringar i temperaturtilhøve i dei djupare delane av geysiren.

 Geysirar 
Geysirar er sjeldne og eksisterer berre nokre få stader på jorda. Det er seks store geysirområde i verda: Island, Yellowstone nasjonalpark i USA, Taupo Volcanic Zone på New Zealand, Kamtsjatka i Russland, El Tatio i Chile og Umnak Island i Alaska.

Tidlegare fanst det varme kjelder ytterlegare to stader i Nevada, kalla Beowawe og Steamboat Springs, men desse tok slutt i 1980-åra då eit nærliggende geotermisk kraftverk reduserte temperaturen og senka grunnvasspegelen.

Det finst fleire enkeltståande geysirar rundt om i verda, både i California, Peru, Bolivia, Mexico, Dominica, Asorane, Kenya og Japan, men ingen andre større klynger av geysirar.

 Kjende geysirar 
Namn  Stad  Høgd  Periode  Kommentar Store Geysir  Haukadalur på Island  Ca. 10 m, tidlegare opp mot 80–100 m  Berre etter jordskjelv   Strokkur  Haukadalur på Island  10–20 m ca. kvart 10. minutt  Steamboat  Yellowstone nasjonalpark i USA  70–120 m  Sjeldant (seinast 1991)  Grand  Yellowstone nasjonalpark i USA  40–60 m  8.-12. time  Giant  Yellowstone nasjonalpark i USA  45–60 m  Sjeldant (sist 1994)  Giantess  Yellowstone nasjonalpark i USA  20–55 m  Sjeldant (sist 1995)  Old Faithful  Yellowstone nasjonalpark i USA  30–55 m  Ca. kvart 75. minutt  Waimangu  New Zealand  over 300 m  Ikkje lenger aktiv  Tidlegare den høgaste geysiren i verda i perioden 1901-1905 Pohutu  New Zealand  ca. 25 m  15 gonger dagleg  

 Bakgrunnsstoff 

 Kjelder 



Kategori:Vulkanske landformer
Kategori:Hydrotermale ventilar