Tonologien i kantonesisk

mini|Talorda frå 'null' til 'ti' på kantonesisk:
 Nr  Analyse  Tyding  Teikn  Transkripsjon T4  ML  0  零  liŋ̀ T1  H  1  一  yɐ́t T3  L  2  二  yii T1  H  3  三  sáḿ T2  M  4  四  sei T5  MH  5  五  ŋŋ́ T3  L  6  六   lùk T1  H  7  七  chɐ́t T2  M  8  八  bat T5  MH  9  九  gɐú T3  L  10  十  sɐ̀p

Kantonesisk er eit tonespråk som høyrer til den sinittiske greina av sinotibetansk. Kantonesisk har sju ulike leksikalske tonar, T1–T7. Den toneberande eininga er stavinga. Med nokre få unnatak utgjer morfema i kantonesisk éi staving, slik at fleirstavingsord så å seie alltid har fleire morfem. Nokre av tonane er illustrerte til høgre, med uttale. Transkripsjonen av kantonesiske vokalar byggjer på Duanmu (2009: 83).

 Analyse 
Det kantonesiske tonesystemet skil seg på fleire viktige punkt frå det i mandarin.Framstillinga byggjer på Baker & Ho (2006), Kao (1971), Whitaker & Simon (1958) og Yip (2002). For det fyrste må stavingane delast i to typar:

 Stavingstype a: Stavingar som ikkje endar på -p, -t eller -k
 Stavingstype b: Stavingar som endar på -p, -t eller -k

I stavingar av type A skil språket mellom seks (eller sju) tonar, som illustrert i den venstre helvta av tabellen nedanfor, der dei er skrivne med IPA-transkripsjon. Skiljet mellom T1 og T7 er marginalt, og finst ikkje hos alle talarar. I stavingar av type B (som ikkje finst på standard mandarin), skil språket mellom berre tre tonar, som vist i den høgre helvta i tabellen. I stavingstype a finst både nivå- og konturtonar, i stavingstype b berre nivåtonar.

Nummer  Kinesiske teikn(hànzì)  Pinyin-transkripsjon  Tyding  Tone-analyse   Nummer  Kinesiske teikn(hànzì)  Pinyin-transkripsjon  Tyding  Tone-analyse T1  詩  síí  dikt  H   T1  識  sík  stil, type  H T2  試  sii  prøve, smake  M   T2  錫  sik  tinn  M  T3  是   sìì   vere   L   T3  食  sìk  ete  L T4  時  siì  tid  ML T5  史  sií  gjere, forårsake  MH T6  市  sìi  marknad, by  LM T7  西  sɐ́i  vest  HM

 Ingen trykkveike stavingar 
Ein annan viktig skilnad på kantonesisk og mandarin er at kantonesisk ikkje har trykkveike stavingar: alle stavingar blir uttala med ein tone, og høyrest trykksterke ut (Baker & Ho 2006: xvi). 

 Tonesandhi 
Kantonesisk har, som mandarin, tonesandhi (Yip 2002), men berre hos dei som skil mellom T1 (H) og T7 (MH):

 HM → H /__ H

Regelen seier at tonen HM (T7) blir til H (T1) føre ein H, som i dette dømet:

 三 sám 'tre' + 杯 búi 'kopp' + 水 søí 'vatn' → 三 杯 水 sáḿ búi søí 'tre koppar vatn'

Her blir HM 三 sám endra til H sáḿ føre HM 杯 búi 'kopp'. HM 杯 búi 'kopp' står derimot uendra, for den følgjande tonen er MH 水 søí 'vatn'.

 Bibliografi 
 Baker, Hugh & Ho Pui-Kei 2006. Teach yourself Cantonese. London: Hodder Education.
 Bruce, R. 1970. Teach yourself Cantonese. London: Teach Yourself Books.
 Duanmu, San 2009, Syllable structure. Oxford: Oxford University Press.
 Kao, Diana L. 1971. Structure of the syllable in Cantonese. The Hague & Paris: Mouton.
 Whitaker, K. P. K. & W. Simon 1958. 1200 Chinese basic characters. An adaption for students of Cantonese of W. Simon's National Language version. London: Lund Humphries.
 Yip, Moira 2002. Tone. (Cambridge textbooks in linguistics.) Cambridge: Cambridge University Press.

 Fotnotar 

Kantonesisk
Kantonesisk