Øyar i Skottland

Denne lista over øyar i Skottland inneheld først og fremst ei oppføring over alle øyane innanfor grensene til Skottland som er større enn 0,4 km² og eller er busette. Det vi her vil referere til «fastlandet» i Skottland er òg del av ei øy, nordenden av øya Storbritannia. Med «øy» forstår vi her «eit landområde som er mindre enn eit kontinent og større enn ein stein eller eit skjer, og som er heilt omgjeve av vatn ved normal vasstand». Ei øy kan altså ha samband til fastlandet med andre øyer ved lågvatn, eller via menneskeskapte konstruksjonar som bruer og vegfyllingar og framleis vere ei separat øy.

Skottland har over 790 øyar utanfor kysten av fastlandet, dei fleste av desse ligg innanfor fire hovudgrupper Shetlandsøyane, Orknøyane og Hebridane, som igjen vert delt inn Indre og Ytre Hebridane. Det er òg mindre grupper av øyer i fjordane Firth of Clyde, Firth of Forth, Firth of Lorne og Solway Firth, og mange mindre øyar i dei mange innsjøane i Skottland, mellom dei  Loch Lomond and Loch Maree.

Mellom mange av desse er farvatnet grunt, og fleire øyar har landsamband seg imellom ved lågvatn. Andre er knytte saman ved vegfyllingar over havnivå eller over bruer. I nokre av sunda mellom øyane kan det vere sterke tidvasstraumar. Tidvatnet i Corryvreckan mellom Jura og Scarba er ein av dei sterkaste malstraumane i verda. Andre sterke tidvasstraumar finst i Pentland Firth mellom fastlandet og Orknøyane og mellom Scarba og Lunga.

Øyane har forskjellig geologi og geomorfologi. Nokre øyar som Skye og Mull er fjellrike, medan andre som Tiree og Sanday er relativt flate og lågtliggande. Mange har grunnfjell av gneis frå arkeikum som er over 3 milliardar år gamle. Andre, som Shapinsay og andre øyar i Orknøyane, er forma av sandstein av typen gammalraud sandstein som er om lag 400 millionar år gammal, medan andre igjen, som til dømes Rùm, er forma av meir nylege vulkanar frå tertiærtida.McKirdy, Alan Gordon, John & Crofts, Roger (2007) Land of Mountain and Flood: The Geology and Landforms of Scotland. Edinburgh. Birlinn.

Den største øya er Lewis og Harris som har eit flatemål på 2 179 kvadratkilometer, og det er til saman 200 øyar som er større enn 0,4 km². Av dei gjenverande er det fleire, slik som Staffa og Flannan Isles som har vorte kjende trass i at dei er små.

I følgje folketeljinga i 2001 var 97 skotske øyer busette. Mange øyar som tidlegare har vore busette, som Mingulay, Noss og St. Kilda-øyane har vorte fråflytta i løpet av det siste hundreåret. I dag er det berre 14 øyer som har meir enn 1 000 innbyggjarar, og 45 som har meir enn 100 innbyggjarar. Mellom 1991 og 2001 fall folketalet for øyane totalt med 3 prosent, sjølv om det var 35 øyar der folketalet faktisk auka på nittitalet. Totalt hadde dei skotske øyane i 2001 99 739 innbyggjarar.

Kulturen på øyane har vorte påverka på rekke og rad av keltisk-, norrønt- og engelsk-talande grupper, og dette ser ein att i namna øyane i dag er kjent under. Dei fleste av øyane i Hebridane har namn av skotsk-gælisk opphav, medan dei nordlege øyane i Orknøyane og på Shetland gjerne har norrøne namn som er anglifisert (eller gælifisert). Nokre få av namna har namn med brytonisk eller til og med før-keltisk opphav. Noko som kjenneteiknar det moderne øylivet er at det er særs liten kriminalitet, og dei vert rekna av dei tryggaste stadane å bu innanfor Storbritannia.Ross, John (05 October 2007) "Isolated Communities Where Violent Crime Comes as a Shock". Edinburgh. The Scotsman.

Rockall er ei busetnadslaus øy (skjer) i Nord-Atlanterhavet, 350 km vest for Ytre Hebridane. Ho vart annektert av Storbritannia i 1955, og tilordna den skotske hebridiske øya Harris. I 1972 vart ho erklært som del av Storbritannia gjennom Island of Rockall Act.  Eigarskapet til Rockall er likevel omstridd då Danmark (på vegne av Færøyane), Irland, Island  og Storbritannia alle krev rettane til havbotn utanfor øya.

Større øyer
Dette er ei liste over skotske øyar som har eit areal større enn 0,4 km² og/eller er busette. «Gruppe»-inndelinga, som i dei fleste tilfelle gjev ei betre skildring av geografisk lokalisering enn administrativ tilhøyrsle eller liknande, er basert på Haswell-Smith (2004). Dei viktigaste grupperingane er: Firth of Clyde, Islay, Slate Islands, Mull, Small Isles, Skye, Lewis og Harris, Uist og Barra, St. Kilda, Orknøyane, Shetlandsøyane og Firth of Forth. I nokre få tilfelle, der øyar ikkje høyrer til nokre av desse områda, er administrativt distrikt eller andre skildrane namn brukt. «F» tyder ferskvassøyar (øy i innsjø).
mini|Indre Hebridane (raudt) og Ytre Hebridane (gult).
mini|Flyfoto av Orknøyane</onlyinclude>
mini|Øygruppa Shetland
mini|Bressay fyrtårn ved Kirkabister Ness på Shetland
 mini|Old Man of Hoy på Orknøyane er ein 137 meter høg staur av raud sandstein
mini|Tobermory hamn, på øya Mull
mini|Creag na Bruaich-klippene på Raasay
mini|Dhu Heartach Lighthouse, During Construction av Sam Bough (1822-1878).
mini|Fingal's Cave på Staffa
mini|Kisimul Castle på øya Barra
mini|Ailsa Craig frå kysten av South Ayrshire.
mini|Iona Abbey på øya Iona.
mini|Shiant Isles
mini|Fyret Muckle Flugga på Shetland
mini|Jura.
mini|The Earl's Palace på Birsay, Orknøyane
mini|Eshaness-klippene, North Mainland på Shetland
mini
mini
mini|Sula Sgeir frå sørvest
mini|Stornoway hamn på Lewis
mini|Klipper på Fair Isle
mini|Steinsirkelen Callanish på Lewis
mini|Machair i Balephuil Bay, Tiree
mini|Austsida av Mousa mot Peerie Bard.

ØyGælisk namnNorrønt namnGruppeAreal (km²)Haswell-Smith (2004), forutan dei som er markert med ein asterisk(*), som er anslag basert på kart frå Ordnance Survey og statistikk frå General Register Office for Scotland.FolketalHøgde(moh)Kart frå Ordnance Survey. Merk at sjølv om desse karta gjev høgde over havet for toppar på dei fleste øyane, er det nokre tilfelle der den høgaste toppen ikkje er avmerkt. Ailsa Craig Creag Ealasaid - Øyane i Firth of Clyde     Arran Eilean Arainn Háarey Øyane i Firth of Clyde    Auskerry - Austrsker Orknøyane    Baleshare Baile Sear - Uistøyane og Barra    Balta - Baltey Shetland    Barra Barraigh, Eilean Bharraigh Barrey Uistøyane og Barra    Barra Head Beàrnaraigh Cheann Bharraigh eller Beàrnaraigh an Easbaig Bjarnarey Uistøyane og Barra    Benbecula Beinn nam Fadhla -  Uistøyane og Barra    Berneray i North Uist Beàrnaraigh na Hearadh Bjarnarey Uistøyane og Barra   |}</onlyinclude> Bigga - Bygdey Shetland    Boreray  Borgarey St. Kilda    Boreray  Borgarey Uistøyane og Barra    Bressay  Breiðisey Shetland    Brother Isle   Shetland     Bruray  Broðirsey Out Skerries     Burray  Borgarey Orknøyane    Bute   Øyane i Firth of Clyde     Calf of Eday   Orknøyane    Calve Island   Mull     Canna   Small Isles    Cara   Islay     Càrna   Mull     Cava   Orknøyane    Ceallasaigh Mòr Ceallasaigh Mòr Kjeldasey Mikla Uistøyane og Barra  *   Ceann Ear Ceann Ear Heisker Monach Islands     Ceann Iar Ceann Iar Heisker Monach Islands    Coll Coll - Mull     Colonsay Colbhasa Colonsey Islay    Copinsay   Orknøyane    Danna   Islay   *   Davaar   Øyane i Firth of Clyde  *   Easdale   Slate Islands   <20 *   East Burra - Austra Borgarey Shetland    Eday   Orknøyane    Egilsay  Egilsey Orknøyane    Eigg   Small Isles     Eileach an Naoimh   Garvellachs     Eilean Bàn i Lochalsh   Highland  <10 *   Eilean Chaluim Chille Eilean Chaluim Chille  Lewis og Harris    Eilean Donan   Highland   <1 *   Eilean Dubh Mòr   Slate Islands     Eilean Liubhaird   Lewis og Harris     Eilean Kearstay   Lewis og Harris    Eilean Macaskin   Islay     Eilean Mòr   Crowlin Islands     Eilean nan Ròn   Highland    Eilean Righ   Islay     Eilean Ruairidh Mòr (F) Eilean Ruairidh Mòr  Loch Maree  *   Eilean Shona Eilean Shona Sjóney Small Isles     Eilean Sùbhainn (F) Eilean Sùbhainn  Loch Maree   *   Eileanan Iasgaich   Uistøyane og Barra      Ensay   Uistøyane og Barra      Eorsa   Mull     Eriska  Eiriksey Loch Linnhe   *   Eriskay  Eiriksey Uistøyane og Barra     Erraid   Mull     Eynhallow - Eyin Helga Orknøyane    Fair Isle - Friðarey Shetland    Fara   Orknøyane    Faray   Orknøyane    Fetlar -  Shetland    Fiaray   Uistøyane og Barra     Flodaigh Flodaigh Flotey Uistøyane og Barra  *   Flodaigh Mòr Flodaigh Mòr Flotey Mikla Uistøyane og Barra    Flodday i Sound of Barra  Flotey Uistøyane og Barra    Flotta - Flotey Orknøyane     Foula - Fugley Shetland    Fuaigh Mòr (Vuia Mòr) Fuaigh Mòr Fuðey Mikla Lewis og Harris     Fuday  Fuðey Uistøyane og Barra     Fuiay  Fuðey Uistøyane og Barra    Gairsay - Geirsey Orknøyane    Garbh Eileach Garbh Eileach  Garvellachs     Garbh Eilean Garbh Eilean  Shiant Islands     Garbh Eilean i Loch Maree (F) Garbh Eilean  Loch Maree  *   Gigha Gigha Guðey Islay     Gighay Gigha Gyðaey Uistøyane og Barra     Glims Holm - Glimsholminn Orknøyane    Gometra  Goðrmaðraey Mull    Graemsay   Orknøyane    Great Bernera  Bjarnarey Mikla Lewis og Harris    Great Cumbrae   Øyane i Firth of Clyde      Grimsay  Grimsey Uistøyane og Barra     Grimsay (South)  Grimsey Uistøyane og Barra   *   Gruinard Island   Highland     Gunna   Mull     Handa   Highland    Hascosay   Shetland    Hellisay  Hellisey Uistøyane og Barra     Hermetray  Hermunðarey Uistøyane og Barra    Hildasay - Hildisey Shetland    Hirta Hiort Hirtir eller Kelda St. Kilda    Holy Isle   Øyane i Firth of Clyde     Horse Island   Summer Isles     Housay - Husey Out Skerries     Hoy - Háey Orknøyane  The 2001 Census does not list South Walls as an island i but includes the total in Hoy. The record for Hoy in this table excludes the estimated total for South Walls. The combined population is listed as 392.  Hunda - Hundey Orknøyane    Iona  Hiey Mull    Inchcolm   Øyane i Firth of Forth  *   Inchfad (F)   Loch Lomond  c.40 *   Inch Kenneth   Mull    Inchlonaig (F)   Loch Lomond  *   Inchmarnock   Øyane i Firth of Clyde     Inchmurrin (F)   Loch Lomond  *   Inchtavatnach (F)   Loch Lomond  *   Innis Chonan (F)   Loch Awe  *   Isay   Skye    Islay  Juley Islay    Isle Martin   Summer Isles     Isle of Ewe   Highland    Isle of May   Øyane i Firth of Forth    Isle Ristol   Summer Isles  *   Jura   Islay    Kerrera   Mull     Killegray   Lewis og Harris     Kirkibost  Kirkibost Uistøyane og Barra    Lamba - Lambey Shetland    Lamb Holm - Lambholminn Orknøyane    Lewis og Harris Leòdhas agus na Hearadh Ljoðhus ok Herað Lewis og Harris     Linga near Muckle Roe  Lingey i Mikla Raudey Shetland    Linga near Yell  Lingey i Jalar Shetland    Linga Holm  Lingholminn Orknøyane    Lismore   Mull     Little Bernera  Bjarnarey Litla Lewis og Harris     Little Colonsay Colbhasa Beag Colonsey Litla Mull    Little Cumbrae Cumaradh Beag Kumrey Litla Øyane i Firth of Clyde     Longa Island  Langey Highland     Longay  Langey Skye    Luing   Slate Islands    Lunga   Slate Islands     Lunga   Treshnish Isles     Mainland i Orknøyane - Meginland i Orkneyjar Orknøyane     Mainland (Shetland) - Meginland i Hjaltland Shetland    Mealista Eilean Mhealasta Meðalstadey Lewis og Harris     Mingulay  Mikiley Uistøyane og Barra     Moncrieffe Island (F)   River Tay  *   Mousa - Mósey Shetland    Muck   Small Isles     Muckle Roe - Mikla Raudey Shetland    Muldoanich Muldoanich  Uistøyane og Barra    Mull   Mull    North Rona   Atlantic Outlier    North Ronaldsay   Orknøyane     North Uist  Nordra Ívist Uistøyane og Barra      Noss   Shetland     Oldany Island   Highland  *   Oronsay   Islay    Oronsay   Uistøyane og Barra    Oronsay   Mull  *   Oxna - Oksney Shetland     Pabay  Papey Skye     Pabay Mòr  Papey Mikla Lewis og Harris     Pabbay  Papey Uistøyane og Barra     Pabbay  Papey Lewis og Harris     Papa - Papey Shetland    Papa Little - Papey Litla Shetland     Papa Stour - Papey Stora Shetland     Papa Stronsay - Papey Staumsey Orknøyane    Papa Westray - Papey Vesturey Orknøyane    Priest Island   Summer Isles     Raasay  Rásey Skye     Ronay   Uistøyane og Barra    Rousay   Orknøyane    Rùm   Small Isles     Samphrey - Sandfriðarey Shetland    Sanda Island  Sandey Øyane i Firth of Clyde    Sanday - Sandey Orknøyane    Sanday  Sandey Small Isles     Sandray  Sandurey Uistøyane og Barra     Scalpay   Skye     Scalpay   Lewis og Harris     Scarba   Islay    Scarp   Lewis og Harris     Scotasay  Skotsey Lewis og Harris     Seaforth Island   Lewis og Harris     Seil   Slate Islands     Shapinsay  Hjalpinsey Orknøyane    Shillay   Lewis og Harris     Shuna  Sjoney Slate Islands     Shuna   Loch Linnhe     Skye  Skeið Skye    Soay  Soey Skye     Soay  Soey St. Kilda    Soay Mòr  Soey Mikla Lewis og Harris     South Havra  Suðra Havrey Shetland    South Rona   Skye     South Ronaldsay   Orknøyane    South Uist  Suðra Ívist Uistøyane og Barra     South Walls   Orknøyane  *  (est)  St Serf's Inch (F)   Loch Leven  *   Stockinish Island   Lewis og Harris    Stroma  Straumey Highland     Stronsay   Orknøyane    Stuley - Stuley Uistøyane og Barra     Switha   Orknøyane    Swona   Orknøyane    Tahay Taghaigh Þakey Uistøyane og Barra    Tanera Beag Tannara Beag Hamnarey Litla Summer Isles     Tanera Mòr Tannara Mòr Hamnarey Mikla Summer Isles     Taransay Tarasaigh Taransey Lewis og Harris     Texa - - Islay     Tiree Tiriodh Týrvist Mull     Torsa   Slate Islands     Trondra - Þrondaey Shetland     Ulva Ulbha Ulfey Mull     Unst - Orunst Shetland    Uyea i Northmavine - Eyin i Norðr Mæfeið Shetland    Uyea i Unst - Eyin vid Orunst Shetland    Vaila - Valey Shetland    Vacsay  Vágsey Lewis og Harris     Vallay  Kvaley Uistøyane og Barra     Vatersay  Vatarsey Uistøyane og Barra      Vementry - Vemunðarey Shetland    West Burra - Vestra Borgarey Shetland    West Linga - Vestra Lingaey Shetland    Westray - Vesturey Orknøyane    Whalsay - Kvalsey Shetland    Wiay Bhuia eller Fuidheigh - Skye    Wiay Bhuia eller Fuidheigh - Uistøyane og Barra      Wyre -  Orknøyane    Yell - Jálar Shetland   

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Liste over øyer i Skottland» frå ,  den 10. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene: