Klippe

mini|Klippevegg i Ihlaradalen i Tyrkia.
Klippe er ei fjellside eller berggrunn, ofte med bratte eller nær loddrette sider. Dei kan stikka opp frå havet eller langs elvar.

Dei kan bli danna gjennom erosjon, forvitring, eller ved forkastingar i grunnen.
Ofte er klippene danna av bergartar som motstår nedbryting, som basalt eller granitt, eller dei kan vera ein bergart der enden stadig blir broten ned, som sandstein, kalk, krit eller dolomitt. Ein finn ofte klipper ved havet eller langs elvar.

Klipper kan vera bustad for fuglar, som ofte dannar fuglefjell her. Dei er så godt som uframkomelege for andre dyr, og er dermed trygge hekkeplassar for fuglane.

Menneske kan driva med aktivitetar som fjellklatring og basehopping på klipper.

Ordsoge
mini|Møns Klint på øya Møn i Danmark (2024)

Ordet «klippe» kjem frå lågtysk gjennom dansk og bokmål. Det gammalhøgtyske ordet er kleb og gammalislandsk er klif, som nederlandsk klif og engelsk cliff. Desse kan koma frå eit romansk lånord i tidlege germanske språk med opphav i dei latinske formene  ('skråning' eller 'fjellside').Max Pfister: Altromanische Relikte in der östlichen und südlichen Galloromania, in den rheinischen Mundarten, im Alpenraum und in Oberitalien. In : Sieglinde Heinz, Ulrich Wandruszka [red.]: Fakten und Theorien : Beitr. zur roman. u. allg. Sprachwiss.; Festschr. für Helmut Stimm zum 65. Geburtstag, Tübingen 1982, s. 219–230, 
Klint er eit dansk ord med liknande innhald.

Kjende klipper
Store klipper
mini|Nærbilde av Verona Rupes, ei 20 km høg klippe på uranusmånen Miranda.
mini|Cliffs of Moher på Irland

Sidan klipper ikkje treng vera heilt loddrette, ligg ikkje definisjonen av kva som er klipper og ikkje heilt fast. Derfor kan det vera vanskeleg å lista opp klipper og finna den største.

Guinness rekordbok reknar den 1 010 m høge Kalaupapa på Hawaii som verdas høgaste klippe. Ein annan kandidat er nordsida av Mitre Peak på New Zealand, med eit fall på 1 683 m ned i Milford Sound. Den gjennomsnittlege skråninga på Kaulapapa-klippene er rundt 1,7, tilsvarande 60 gradar, og Mitre Peak har ei liknande helling. Eit meir loddrett fall ned i sjøen finn ein på Maujit Qaqarssuasia på Grønland (også kalla 'Thumbnail'), som ligg i Torssukátak-fjordområdet ved spissen av Sør-Grønland. Klippa fell nesten loddrett 1560 m ned.

Kanskje den høgaste fjellside i verda er sørsida av Nanga Parbat i pakistansk Himalaya, Rupal Face, som går 4 600 m opp frå bakken. Great Trango i Karakoram i ein annan del av Pakistan er ein annan kandidat, med ei nesten loddrett side på 1 340 m. Om ein legg til den bratte tilkomsten til den loddrette delen er fallet frå toppen av austsida ned til Dunge-breen nesten 2 000 m.

Thor-toppen på Baffin-øya i arktisk Canada er ofte rekna for å ha det største fallet til jorda i verda, 1 250 m.  
Andre klippeveggar på Baffinøya, som Polar Sun Spire i Sam Ford-fjorden, eller andre klipper i delar av Grønland kan vera høgar.

Den høgaste klippa i solsystemet kan vera Verona Rupes, ei rundt 20 km høg forkastingsklippe på uranusmånen Miranda.

Klipper i kulturen
Klipper kan ha ei viktig kulturell tyding. Gresk mytologi fortel om Symplegadane, to klipper på kvar side av eit sund (ofte identifisert med Bosporos) som kunne lukka seg og knusa skip som prøvde å sigla gjennom dei.
Jason og argonautane klarte å passera dei, og enda då den farlege stenginga.

Den tarpeiske klippa i Roma var ein utstikkar av Kapitol som blei brukt til å styrta dødsdømde frå. Klippa hadde namn etter Tarpeia, som forrådde borgen til sabinarane.

Meir generelt kan ein bruka ord som klippe eller berg om Gud eller trua, noko ein finn døme på i Bibelen og i mange salmar.Til dømes i Salmane:

  (nynorskomsetjinga bruker «berg»);

Og i Mosebøkene:
  Nynorsk bruker «frelsesfjellet».
Nokre salmedøme er «Klippe, du som brast for meg», «La huset bli bygget på Ordets klippegrunn» og «Jesus lever, graven brast».

Klipper kan også vera nasjonale symbol. Mest kjent i Norden er kanskje Møns Klint på øya Møn i Danmark, mens Stevns Klint er referansepunkt i dansk historie for eit større sjøslag. Kalkklippene er ofte svært bratte etter tallause ras i havet/elva som eroderer på fjellfoten. Møns Klint er ca. seks km lang og er opp til 143 meter høg.

Dei kvite klippene ved Dover som ein møter ved ei vanleg innsegling til England er eit kjent symbol på landet.

Cliffs of Moher eller Moher-klippene på Irland er blitt eit kjent turistmål i landet, og har vore bakgrunn i ei rekkje filmar, som The Princess Bride, Harry Potter and the Half-Blood Prince (2009), og Leap Year (2010).

Liste

Under følgjer ei liste av nokre av klippene i verda.

Asia
mini|Matengai på Okiøyane i Japan

Over havet
 Ra's Sajir i Oman, 900 m over Arabiahavet
 Tojinbo i Sakai i Fukui prefektur i Japan, 25 m over Japansjøen
 Qingshuiklippa i Xiulin i Hualien på Taiwan, gjennomsnittleg 800 m over Stillehavet. Den høgaste toppen, Qingshuifjellet, stig 2408 m opp frå havet.
 Theoprosopon, mellom Chekka og Selaata i Nord-Libanon, stikk ut i Middelhavet.

Over land
 Nanga Parbat, Rupal Face, i Azad Kashmir i Pakistan, 4600 m
 Ultar Sar, sørvestsida, Karakoram i Gilgit–Baltistan i Pakistan, 3000 m
 Trango Towers: Austsida av Great Trango Tower i Baltoro Muztagh i Gilgit–Baltistan i Pakistan, 1340 m (nær loddrett), 2100 m (svært bratt fall frå austtoppen til Dungebreen).  
 Uli Biaho, Baltorobreen i Gilgit–Baltistan i Pakistan
 Baintha Brakk i Panmah Muztagh i Gilgit–Baltistan i Pakistan, 2000 m
 Latok-gruppa i Panmah Muztagh i Gilgit–Baltistan i Pakistan, 1800 m
 Spantik, nordvestsida, Karakoram i Gilgit–Baltistan i Pakistan, 2000 m
 Shispare Sar sørvestsida, Karakoram i Gilgit–Baltistan i Pakistan, 3200 m
 Hunzatoppen, sørsida, i Karakoram i Gilgit–Baltistan i Pakistan, 1700 m
 Lhotse, sørsida, i Mahalangur Himal i Nepal, 3200 m
 Lhotse, nordaustsida, i Mahalangur Himal i Nepal, 2900m
 K2, vestsida, Karakoram i Gilgit–Baltistan i Pakistan, 2900m
 Merutoppen, Uttarakhand i India, 1200 m
 Ramon-krateret i Israel, 400 m
 World's End ved Horton Plains i Nuwara Eliya på Sri Lanka. Ho har eit fall på 1200 m.

Europa
Over havet
Hornelen i Noreg, 860 m over Frøysjøen
Kapp Enniberg på Færøyane, 750 m over Atlanterhavet
Croaghaun, Achilløya på Irland, 688 m over Atlanterhavet
Hvanndalabjarg, Ólafsfjörður på Island, 630 m over Atlanterhavet
Kjerag i Noreg, 984 m over Lysefjorden
Vixía Herbeira, Nord-Galicia i Spania, 621 m over Atlanterhavet
Preikestolen, Noreg, 604 m over Lysefjorden
Slieve League, Irland, 601 m over Atlanterhavet
Cabo Girão, Madeira i Portugal, 589 m over Atlanterhavet
Monte Solaro, Capri i Italia, 589 m over Middelhavet
Jaizkibel, Spania, 547 over Biscaybukta
Beinisvørð, Færøyane, 470 m over Atlanterhavet
Conachair, St Kilda i Skottland 427 m over Atlanterhavet
Cap Canaille, France, 394 m over Middelhavet, den høgaste sjøklippa i Frankrike
Hangmanklippene, Devon, 318 m over Bristolkanalen, den høgaste sjøklippa i England
Benwee Head-klippene, Erris i Co. Mayo på Irland, 304 m over Atlanterhavet
Dingli Cliffs, Malta, 250 m over Middelhavet
High Cliff, mellom Boscastle og St Gennys, 223 m over Det keltiske havet
Cliffs of Moher, Irland, 217 m over Atlanterhavet
Beachy Head, England, 162 m over Den engelske kanalen
Møns Klint, Danmark, 143 m over Austersjøen
Le Tréport, Frankrike, 110 m over Den engelske kanalen
Dei kvite klippene i Dover, England, 100 m over Doversundet
Étretat, Frankrike, 84 m over Den engelske kanalen
Slangeøya i Svartehavet, Ukraina, 41 m over Svartehavet
Over land
Trollveggen i Noreg, 1100 m over bakken
Mięguszowiecki Szczyt, nordsida stig 1043 m over Morskie Oko-sjøen i Høgre Tatra i Polen
Giewont (north face), Tatrafjella i Polen, 852 m over Polana Strążyska
Dei fire store nordsidene i Alpane: Cima Grande di Lavaredo 450 m, Eiger 1500 m, Grandes Jorasses 1100 m, Matterhorn 1350 m, Petit Dru 1000 m og Piz Badile 850 m)

Nord-Amerika
mini|Thor-toppen på Baffinøya
mini|Søvestsida av El Capitan frå Yosemitedalen.
mini|Solnedgang ved Notch Peak
mini|Vestsida til Ketil i Tasermiut på Greøland
Fleire store fjellsider av granitt i Arktis er blitt lagde fram som det høgaste stupet på jorda, men nøyaktige målingar finst ikkje for alle. Dei moglege kandidatane med tilnærma tal er:

 Thor-toppen på Baffinøya i Canada; totalt 1370 m; dei øvste 480 m er overhengjande. 
 Nordsida av Polar Sun Spire i Sam Ford-fjorden på Baffinøya, 1300 meter over den frosne fjorden, men dei lågare delane av fjellsida er ikkje heilt loddrette.
Vestsida til Ketil og nabojellet Ulamertorsuaq i Tasermiut på Grønland skal vera over 1000 m høge. Ei anna relevant klippe på Grønland er Agdlerussakasit si «Thumbnail»-klippe.Jon Roberts: Agdlerussakasit (1750 m), east face, new route on east face; The Butler (900 m) and Mark (900 m), first ascents. American Alpine Journal (AAJ) 2004, pp. 266–267

Andre kjende klipper er:
 Mount Asgard på Baffinøya i Canada; loddrett fall på rundt 1200 m.
 El Capitan i Yosemitedalen i California i USA; 900 m (3,000 ft)
 Toroweap/Tuweep) i Grand Canyon i Arizona i USA; 900 m 
 Painted Wall i Black Canyon of the Gunnison National Park i Colorado i USA; 685 m 
 Nordvestsida Half Dome, nær El Capitan; 1,444 m 
 Vestsida av Notch Peak i House Range sørvest i Utah i USA; eit loddrett stup på rundt 670 m 
 Austsida av West Temple i Zion natsjonalpark i Utah, rekna som den høgaste sandsteinklippa i verda, 670 m
 Alle sider av Devils Tower i Wyoming i USA, 195 m
 Sider av Shiprock, New Mexico i USA, 400 m
 Cap Éternité ved Saguenayelva i Quebec i Canada, 4500 m
 Nordsida av North Twin Peak, Rocky Mountains i Alberta i Canada, 1200 m
 Alle sider av Stawamus Chief, Squamish i British Columbia i Canada, opptil 500 m
 Calvert Cliffs ved Chesapeake Bay i Maryland i USA, 25 m
 Mount Siyeh, nordsida, Glacier nasjonalpark i USA, 1270 m
 Longs Peak Diamond, Rocky Mountain nasjonalpark i Colorado, 400 m
 Royal Gorge, Colorado, 350 m
 Doublet Peak, sørvestsida, Wind River Range i Wyoming, 370 m
 Big Sandy Mountain, austsida, Wind River Range i Wyoming, 550 m
 Temple Peak, austsida, Wind River-fjella i Wyoming, 400 m
 East Temple Peak, nordsida, Wind River-fjella i Wyoming, 450 m
 Uncompahgre Peak, nordaustsida, San Juan Range i Colorado, 275 m 
 Grand Teton, nordsida, Teton Range i Wyoming 760 m

Sør-Amerika
mini|Salto Angel på Isla Ratón i Venezuela.
 Pared Sur Cerro Aconcagua. Las Heras i Mendoza i Argentina, 2700 m
 Pedra Riscada, São José do Divino/MG i Minas Gerais i Brasil, 1480 m
 Auyan Tepui, Venezuela, rundt 1000 m (Angelfossen, det høgaste fossefallet i verda, renn her)
 Pared de Gocta, Peru, 771 m
 Pedra Azul, Pedra Azul delstatspark i Espirito Santo i Brasil, 540 m
 Pão de Açúcar/Sukkertoppen i Rio de Janeiro i Brasil, 395 m
 Alle sidene av Cerro Torre, Patagonia i Chile-Argentina
 Alle sidene av Cerro Chalten (Fitz Roy), Patagonia i Argentina-Chile, 1200 m
 Fjellsider i Torres del Paine-gruppa, Patagonia i Chile, opptil 900 m

Afrika
Over havet
Kogelberg, Western Cape i Sør-Afrika,  over False Bay i Atlanterhavet
Table Mountain, Cape Town i Western Cape i Sør-Afrika, 1086 m over Atlanterhavet
Karbonkelberg, Cape Town i Western Cape i Sør-Afrika, 653 m over Hout Bay i Atlanterhavet
Los Gigantes, Tenerife på Kanariøyane i Spania, 637 m over Atlanterhavet
Chapman's Peak, Western Cape i Sør-Afrika, 596 m over Atlanterhavet
Anaga's Cliffs, Tenerife på Kanariøyane i Spania, 592 m over Atlanterhavet
Cape Hangklip, Western Cape i Sør-Afrika, 453 m over False Bay i Atlanterhavet
Cape Point, Western Cape i Sør-Afrika, 249 m over Atlanterhavet
Over land
Drakensberg Amphitheatre i Sør-Afrika, 1200 m over bakken, 5 km langt. The Tugela Falls, the world's second tallest waterfall, falls  over the edge of the cliff face.
 Mount Meru i Tanzania, Caldera Cliffs, 
 Tsaranoro på Madagaskar, 700 m over bakken
 Karambony på Madagaskar, 380 m over bakken
 Ei rekkje fjell i Drakensberg i Sør-Afrika. 

 Oseania 
Over havet
 Mitre Peak på New Zealand, 1683 m over Milford Sound
 The Lion på New Zealand, 1302 m over Milford Sound 
 The Elephant på New Zealand, ca. 1180 m over Milford Sound
 Kalaupapa på Hawaii, 1010 m over Stillehavet
 Great Australian Bight
 Zuytdorp Cliffs i Western Australia
 Ball's Pyramid, ein staur i havet på 562 m 
 The Twelve Apostles i Victoria. Ei gruppe staurar i Australia på mellom 50 og 70 m over Bass-sundet
 Tasman National Park, Tasmania, 300 m høge dolerittsøyler
 Lovers Leap, Highcliff og The Chasm, på Otagohalvøya på New Zealand, alle 200–300 m over Stillehavet

Over land
 Mount Banks i Blue Mountains National Park i New South Wales i Australia

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Cliff» frå ,  den 9. desember 2017.  

Kategori:Kystgeografi
Kategori:Klipper