Framlydsveksling i fulfulde

Framlydsveksling i fulfulde Eit karakteristisk drag ved fulfulde er framlydsvekslinga, det at konsonanten fremst i eit ord vekslar ved ordbøying. Her er nokre døme i Aadamaawa-dialekt:

Substantiv

 pullo 'fulani', fleirtal fulɓe 'fulaniar'; eintalsforma (i O-klassen) tek til med p og fleirtalsforma (i ƁE-klassen) med f
 fowru 'hyene', fleirtal pobbi 'hyenar'; eintalsforma (i NDU-klassen) tek til med f og fleirtalsforma (i ƊI-klassen) med p
 reedu 'mage', fleirtal deeɗi 'magar'; eintalsforma (i NDU-klassen) tek til med r og fleirtalsforma (i ƊI-klassen) med d
 yitere 'auga', fleirtal gite 'augo'; eintalsforma (i NDE-klassen) tek til med y og fleirtalsforma (i ƊE-klassen) med g
 hofru 'kne', fleirtal koppi 'kne'; eintalsforma (i NDU-klassen) tek til med h og fleirtalsforma (i ƊI-klassen) med k
 mbeewa 'geit', fleirtal be'i 'geiter'; eintalsforma (i NGA-klassen) tek til med mb og fleirtalsforma (i ƊI-klassen) med b

Verb

 o warii 'ho/han kom', fleirtal ɓe ngarii 'dei kom'; verbet tek til med w med eintalssubjekt og med ng med fleirtalssubjekt
 o fiɗii 'ho/han skaut', fleirtal ɓe piɗii 'dei skaut'; verbet tek til med f med eintalssubjekt og med p med fleirtalssubjekt
 o reenii 'ho/han venta', fleirtal ɓe ndeenii 'dei venta'; verbet tek til med r med eintalssubjekt og med nd med fleirtalssubjekt

Ei rot kan førekome med tre ulike konsonantar. Rota war- 'kome' finst i variantane war-, gar- og ngar-, der framlydskonsonanten førekjem i høvesvis kontinuant-stadiet, plosiv-stadiet og prenasal-stadiet. Heile framlydsvekslingssystemet ser slik ut:

{| class="wikitable" style="margin: 0 auto;"
|- 
! colspan=10| Framlydsvekslinga
|- bgcolor='#C0F0C0'
|
| J-rekkja
| Gi/e-rekkja
| Ga-rekkja
| Gu/o-rekkja
| B-rekkja
| D-rekkja
| P-rekkja
| C-rekkja
| K-rekkja
|-
! style="background-color:#C0F0C0; text-align:left" | Kontinuant-stadiet
| style="text-align:center"| y
| style="text-align:center"| y
| style="text-align:center"| ''w / | style="text-align:center"| w
| style="text-align:center"| w / v
| style="text-align:center"| r
| style="text-align:center"| f
| style="text-align:center"| s
| style="text-align:center"| h
|-
! style="background-color:#C0F0C0; text-align:left" | Plosiv-stadiet| style="text-align:center"| j
| style="text-align:center"| g
| style="text-align:center"| g
| style="text-align:center"| g
| style="text-align:center"| b
| style="text-align:center"| d
| style="text-align:center"| p
| style="text-align:center"| c
| style="text-align:center"| k
|-
! style="background-color:#C0F0C0; text-align:left" | Prenasal-stadiet| style="text-align:center"| nj
| style="text-align:center"| ng
| style="text-align:center"| ng
| style="text-align:center"| ng
| style="text-align:center"| mb
| style="text-align:center"| nd
| style="text-align:center"| p
| style="text-align:center"| c
| style="text-align:center"| k
|-
|}

Ge-rekkja, Ga-rekkja og Go/u-rekkja er skilde frå kvarandre av di det det i kontinuant-stadiet finst forskjellige G-rekkjer føre ulike vokalar, høvesvis i/e, a og u/o. I dialektane frå Maasina og austover (fulfulde-dialektar) har Ga-rekkja w i kontinuant-stadiet og i dialektane vestanfor Maasina (pular- og pulaar-dialektar) har Ga-rekkja glottal lukkelyd (') i kontinuant-stadiet:

 Fulfulde-dialektar: o wasii 'ho/han grov' - ɓe ngasii 'dei grov'
 Pular- og pulaar-dialektar: o asii 'ho/han grov' - ɓe ngasii 'dei grov'

Rota war-''' 'kome' høyrer heime i G-rekkja. Når ho står i eit finitt verbform, finn vi kontinuantstadiet når subjektet er i eintal og prenasalstadiet når subjektet er i fleirtal, med unnatak av former med etterstelt subjektsmarkør (suffiks eller enklitikon), som alltid har prenasalstadiet. Når rota står i eit partisipp, er det nominalklassen som avgjer vekslingsstadiet. Nokre nominalklassar krev kontinuant-stadiet, nokre plosiv-stadiet og nokre prenasal-stadiet. Ei veksling mellom alle tre stadia finn vi òg ved adjektiva og substantiva, som vist i tabellen nedanfor.

 FRAMLYDSVEKSLING Substantiv   Partisipp Adjektiv Nr. Nominalklasse Form Tyding war- 'komen' wuy- 'tjuvaktig' 1 O gaynaako 'gjætar' garɗo gujjo 2 ƁE waynaaɓe 'gjætarar' warɓe wuyɓe 3 NDE wamnde 'esel (eintal)' warnde wuyre 4 NDU rawaandu 'hund' warndu wuyru 5 NGE wiige 'kvige' warnge wuye 6 NGO wicco 'hale' warngo wuyo 7 KO (1) haako 'plante, saus' warko wuyo 8 NGAL jaawngal 'perlehøne' garngal guyal 9 NGOL binndirgol 'blyant, penn' garngol guyol 10 KI garki 'kome' garki guyi 11 KOL duumkol 'eittårig kvige' garkol guyol 12 ƊUM buuwirɗum 'sopekost' garɗum guyum 13 NDI njamndi 'jarn' ngarndi nguyri 14 NGU ngilngu 'mark, makk' ngarngu nguyu 15 KA ngaska 'grop' ngarka nguya 16 ƊAM ndiyam 'vatn' ngarɗam nguyam 17 ƊE bamɗe 'esel (fleirtal)' garɗe gujje 18 ƊI dawaaɗi 'hundar' garɗi gujji 19 NGEL dawaangel 'liten hund' garngel guyel 20 NGUM dawaangum 'liten fillehund' garngum guyum 21 KAL dihal 'litt vatn' garkal guyal 22 KON ndawaakon 'små hundar' ngarkon guyon 23 NGA ndawaanga 'stor hund' ngarnga nguya 24 KO (2) ndawaako 'små hundar' ngarko nguyo

Kategori:Fulfulde