Užice

Užice (kyrillisk Ужице) er ein by og kommune i Serbia. I 2022 hadde sjølve byen 48 539 innbyggjarar, men medrekna forstadane har byen nesten 70 000 innbyggjarar. Han er det administrative senteret i distriktet Zlatibor. Byen ligg ved breidda av elva Đetinja.

 Historie 
 Antikken 
Regionen der Užice ligg vart først busett av illyrarar, særleg stammene Parthini og Autariatae. Gravene deira finst i heile regionen. Regionen vart annektert av Romarriket og vart ein del av provinsen Dalmatia.

 Mellomalderen og Det osmanske riket 
I mellomalderen flytta fleire slaviske folk til området. Rundt 1180 annekterte Stefan Nemanja Užice til Raška (Sandžak) . Då kong Dragutin abdiserte til fordel for broren Milutin, heldt han kontrollen over Užice og fekk regionen Mačva av den ungarske kongen. Av dette danna han kongedømet Srem. Då kong Dragutin døydde, vart landområda hans annektert av Serbia. Etter tsar Stefan Dušan døydde, kom Užice under Vojislav Vojinović sin kontroll, men han vart styrta av Nikola Altomanović. Lazar av Serbia og Tvrtko I av Bosnia slo Nikola Altomanović og delte landområdet hans mellom seg. Užice kom då under Knez Lazar sin kontroll.

mini|venstre|Gamlebyen, eit mellomalderby

Užice vart erobra av Det osmanske riket i 1463, og var ein del av Beograd Pašaluk fram til 1807, då han vart frigjort av ein serbisk hær under det første serbiske opprøret. Han var det administrative setet i regionen og distriktet, med mange handelsmenn og handverkarar. Først mot slutten av 1800-talet utvikla han seg til ein industriby. Det første vasskraftverket i Serbia vart bygr i Užice, basert på prinsippa til Nikola Tesla. Det vart bygd i elva Đetinja i 1900.

 Republikken Užice 
I 1941 vart Užice frigjort av partisanane, som gjorde byen som hovudstad i Republikken Užice. Denne republikken var ein kortvarig ministat som eksisterte hausten 1941 i den vestlege delen av det naziokkuperte Serbia. 

Republic Užice bestod av nesten heile det vestlege Serbia, og hadde meir enn 300 000 innbyggjarar. Han låg mellom elvane Skrapež i nord, Drina i vest, Zapadna Morava i aust og Uvac i sør. 

På denne tida produserte fabrikkane i Užice hovudsakleg utstyrt for militært bruk. Tog og vegar fungerte og det vart trykt bøker og aviser, medan krigen heldt fram i Jugoslavia og verda elles. 

I november 1941 gjenerobra derimot Wermacht området, medan dei fleste partisanane flykta til Bosnia, Sandžak og Montenegro.

mini|venstre|Togstasjonen i 1970-åra

 Jugoslvia 
Det sosialistiske Jugoslavia vart oppretta etter den andre verdskrigen og Užice fekk namnet Titovo Užice (Титово Ужице). Frå 1992, då kommuniststyret i landet kollapsa, vart «Titovo»-delen (som tyder «Titovo sin») av namnet fjerna. Han var ein av åtte byar i Jugoslavia som fekk dette tilnamnet, og som følgje av dette vart det investert mykje pengar i infrastruktur og lokale fabrikkar i byen. 

 1990-åra 
I 1990-åra gjekk det dårleg økonomisk i Užice som følgje av krig og politisk ustabilitet. 

I 1999 vart byen bombardert fleire gonger under NATO-bombinga av Jugoslavia i 1999. 6. mai vart mange vegar, motoverga, flyplassen og både sivile og offentlege byggverk råka av bombene. 

 Det moderne Užice 
I dag er industrien den viktigaste næringa i Užice kommune. Den mest utvikla industrien er ikkje-jernhaldig metallurgi, metallhandsaming og tekstilindustri. 

Dei viktigaste føretaka er Valjaonica bakra og Valjaonica aluminijuma, Metaloprerada, Alfaplast, Tvrdi metal, Woksal, Sinter, Autoventil og FASAU, alle i metallindustrien, og i tekstilindustrien er det Frotex, Kadinjača og Desa Petronijević. 

 Bydelskommunar 
Frå 2013 er Užice er delt inn i to bydelskommunar, Sevojno og Užice.

   Folketal 2002   Folketal 2011   Folketal 2022 Užice  75 577  70 939  63 571 Sevojno  7 445  7 101  6 426 Užice  83 022  78 040  69 997

Befolkningsutvikling

+ Historiske folketal År  Folketal 1948  45 667	 1953  50 755 1961  57 062 1971  67 555 1981  77 049 1991  82 723 2002  83 022 2011  78 040 2022  69 997

Busetnader
Dei største busetnadane i kommunen er:

   Bydelskommune  Folketal 2002   Folketal 2011   Folketal 2022 Užice  Užice  55 083  52 646  48 539 Sevojno  Sevojno  7 445  7 101  6 426		   Užice  1 092  1 316  1 284		   Užice  1 049  1 082  1 076		   Užice  1 094  922  818		

 Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Užice» frå , den 23. mars 2009. 

Referansar

 Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettside
 Uzice OnLine
 Uzice nettportal

Kategori:Byar i regionen Šumadija og vestlege Serbia
Kategori:Byar og tettstader i distriktet Zlatibor
Kategori:Bydelskommunar i Užice
Kategori:Distriktet Zlatibor