Hashim Thaçi

Hashim Thaçi () er ein  politikar. Han var den første statsministeren i Kosovo (2008–2014) og utanriksminister og visestatsminister (2014–2016) i regjeringa leia av Isa Mustafa. Han var president i Kosovo frå 2016 til han gjekk av i 2020.

Thaçi kjem frå regionen Prishtina i Kosovo, der den kosoviske frigjeringshæren (KLA) oppstod. Han studerte filosofi i Prishtina før han flytta til Sveits, der han slutta seg til KLA i 1993. Som albansk nasjonalist steig han i gradene i KLA og vart leiar for den mektigaste fraksjonen innan 1999, under forhandlingane i Rambouillet. Etter krigen vart han med i den mellombelse administrasjonen i Kosovo.

Thaçi vart leiar for Det demokratiske partiet i Kosovo (PDK), som fekk størst del av røystene i valet i 2007. I 2008 erklærte Thaçi Kosovo uavhengig og vart den første statsministeren i landet. I 2016 vart han vald til president i Kosovo. Thaçi har ført ein proamerikansk politikk medan han har vore i offentlege verv.

Det har vore kontroversar knytte til rolla til Thaçis i KLA og skuldingar om at han har vore involvert i organisert kriminalitet. I 2020 tok Kosovo spesialdomstol og spesialetterforskarkontor i Haag ut ei tiltale med ti punkt mot Thaçi og fleire andre, der dei vart skulda for brotsverk mot menneskeslekta og krigsbrotsverk. For å møte desse skuldingane gjekk Thaçi av som president og sa at han gjorde det for å «verne om integriteten til presidentembetet i Kosovo». Han vart arrestert og har erklært seg ikkje skuldig i alle tiltalepunkta, og per november 2025 er rettssaka hans framleis i gang i Haag.

 Tidleg liv og utdanning 
Hashim Thaçi vart fødd i landsbyen Burojë i Skenderaj i SFR Jugoslavia (no Kosovo). Familien hans kjem frå Thaçi-stammen. Skenderaj ligg i Drenica-dalen, ein historisk region som har stått imot serbisk styre. Drenica skulle bli fødestaden til den kosoviske frigjeringshæren (KLA) tidleg i 1990-åra.

Thaçi studerte filosofi og historie ved Universitetet i Prishtina. I 1993 budde han i Sveits, der han slutta seg til ei albansk politisk eksilrørsle. Han melde seg på vidare studium ved Universitetet i Zürich i fagområda historie og internasjonale relasjonar og tok seinare mastergrad. Som ung var Thaçi del av ei gruppe som arbeidde for å styrte den jugoslaviske regjeringa, finansiert og støtta av Enver Hoxha, den tidlegare diktatoren i Albania.

 Rolle i KLA 
I 1993 vart Thaçi medlem av den indre sirkelen i KLA. Karismaen til leiarar som Thaçi hjelpte KLA med å få støtte frå kosovoalbanarar. Den 22. mai 1993 leia Thaçi saman med Ilaz Kodra eit åtak i Glogovac mot det serbiske politiet. Åtaket var ein siger for KLA, og fem politifolk vart drepne og to skadde.

Thaçi (under namnet «Gjarpëri», ‘Slangen’) hadde ansvar for å sikre finansielle ressursar og våpen, og for å trene rekruttar i Albania før dei vart sende til Kosovo. Den 11. juli 1997 vart Thaçi dømd in absentia av distriktsdomstolen i Prishtina for terrorisme knytt til aktivitetane sine i KLA, og han fekk ei fengselsstraff på ti år.

Hashim Thaçi deltok i slaget ved Rezalla, KLA sitt første større slag, som fann stad 25. november. Mange jugoslaviske soldatar vart drepne, og artilleriet og køyretøya deira vart øydelagde etter eit bakhaldsåtak av KLA-opprørarar leia av Adem Jashari. Som resultat trekte jugoslaviske styrkar seg tilbake til landsbyen Llausha, der dei skaut to albanske lærarar som arbeidde ved barneskulen der.

I mars 1999 deltok Thaçi i forhandlingane i Rambouillet som leiar for det kosovoalbanske forhandlingslaget. Vestlege diplomatar oppfatta Thaçi som «fornuftas stemme» i KLA: at han møtte opp til forhandlingane viste ei vilje til å akseptere autonomi for Kosovo innanfor Serbia, på eit tidspunkt då andre opprørsleiarar avviste alle løysingar som ikkje gav fullt nasjonalt sjølvstende.

Thaçi kom ut av den endelege diplomatiske løysinga som leiar for den sterkaste fraksjonen i ein KLA prega av intern splitting. Han handla raskt for å konsolidere makta, utnemnde seg sjølv til statsminister i ei mellombels regjering og skal ha gjeve ordre om å likvidere leiarar for rivaliserande væpna grupper.

 Kontroversar 
Det er hevda at Thaçi har omfattande kriminelle samband. Under tida han leia den kosoviske frigjeringshæren (KLA), rapporterte The Washington Times at KLA finansierte verksemda si ved å smugle heroin og kokain til Vest-Europa."KLA finances fight with heroin sales - Terror group is linked to crime network"; Jerry Seper. Washington Times, Washington, D.C.: 3 May 1999. pg. A.1 KLA fekk òg store pengesummar frå den albanske diasporaen i Europa og USA. Det er anslått at desse bidraga låg mellom 75 og 100 millionar dollar. Det er mogleg at nokre av gjevarane var involverte i ulovlege aktivitetar som narkotikasmugling; det finst likevel ikkje tilstrekkeleg bevis for at sjølve KLA var involvert i slik verksemd.

BBC rapporterte i 2000 at Thaçi skal ha vore sentral i dei kriminelle aktivitetane til Det kosoviske beskyttelseskorpset (KPC), som etter det opplyste pressa pengar frå forretningsfolk under dekke av «skattar» til den sjølutnemnde regjeringa hans. Sjølv om KLA offisielt vart oppløyst ved slutten av den væpna konflikten i Kosovo i 1999, var det nye kosoviske beskyttelseskorpset i stor grad sett saman av tidlegare KLA-soldatar og av Det demokratiske partiet i Kosovo (PDK). Partiet vart i stor grad danna av den politiske leiinga i KLA. Eit nærmast monopol på maktbruk, basert på integreringa av KLA inn i KPC, gav PDK høve til å ta kontroll over den kommunale forvaltninga. PDK har jamleg brukt vald og trugsmål mot politiske rivalar for å halde på lokal politisk kontroll og for å verne kriminelle verksemder som er avhengige av samarbeid frå vennlegstilte lokale styresmakter.

I 2001 leid Det demokratiske partiet i Kosovo nederlag i det første frie valet i provinsen. BBC skreiv då: «Det fallande ryktet til den tidlegare KLA skulle få katastrofale følgjer for PDK på grunn av den opplevde overlappinga mellom den politiske leiinga og post-KLA-organisert kriminalitet.»

Ein analyse frå 2008 om organisert kriminalitet i Kosovo, utarbeidd av den tyske etterretningstenesta BND og ein konfidensiell rapport bestilt av den tyske hæren, Bundeswehr, skulda Thaçi, Ramush Haradinaj og Xhavit Haliti, fleirtalsleiar i det kosoviske parlamentet, for omfattande involvering i organisert kriminalitet. BND skriv: «Nøkkelpersonane (inkludert Haliti, Haradinaj og Thaçi) er djupt involverte i dei tette samanhengane mellom politikk, næringsliv og strukturar for organisert kriminalitet i Kosovo.» Rapporten skulda Thaçi for å leie eit «kriminelt nettverk som opererte over heile Kosovo» mot slutten av 1990-åra. BND-rapporten skulda òg Thaçi for kontaktar med tsjekkiske og albanske mafiagrupper. Han skal, saman med Haliti, ha gjeve ordre om drap utførte av ein profesjonell leigemordar, «Afrimi», som skal vere ansvarleg for minst elleve kontraktdrap.

Ifølgje den franske avisa Le Figaro frå 8. mars 2016 var det sannsynleg at Thaçi ville bli sikta av ICTY for eit breitt spekter av overgrep, inkludert organhandel. Avisa hevda òg at den tidlegare UNMIK-administratoren i Kosovo, Bernard Kouchner, kunne bli kalla inn som vitne. Kouchner har sjølv jamleg blitt skulda for å «sjå gjennom fingrane» med overgrep utførte av KLA-medlemmer.

Hashim Thaçi har òg møtt andre skuldingar, som involvering i den lukrative heroinhandelen på 1990-talet, då offiserar i KLA og støttespelarane deira skal ha frakta enorme mengder narkotika gjennom eit undergrunnsnettverk til Sentral-Europa. Politiet hadde lenge mistenkt at ulovlege narkotika finansierte oppreisten i Kosovo."KLA Linked To Enormous Heroin Trade / Police suspect drugs helped finance revolt" sfgate. Vitja 4. april 2023.

 Europarådet sine skuldingar 
Ein rapport til Europarådet, skriven av Dick Marty og publisert 15. desember 2010, seier at Hashim Thaçi var leiar for «Drenica-gruppa», som stod for handel med organ tekne frå serbiske fangar. Ifølgje fleire internasjonale, serbiske, kosoviskeKosova Info: Thaçi ka dosje të bashkëpunëtorëve të Martyt og albanske nyheitsmedium skal Thaçi i eit intervju på albansk fjernsyn 24. desember 2010 ha sagt at han ville offentleggjere opplysningar om Marty og samarbeidspartnarane hans.

BBC News rapporterte at dei hadde sett eit utkast til dokumentet frå Europarådet, og hevda at det nemner «Hashim Thaci, Kosovos noverande statsminister og politiske leiar for KLA under krigen, 27 gonger på like mange sider». Dei skreiv at rapporten skuldar dei tidlegare KLA-kommandantane for å vere involverte i organisert kriminalitet, inkludert organ- og narkotikahandel. I 2011 presiserte Marty at rapporten hans impliserte nære medarbeidarar av Thaçi, men ikkje Thaçi sjølv.

 Kosovo Specialist Chambers og Specialist Prosecutor's Office 
Den 24. april 2020 sende Kosovo Specialist Chambers og Specialist Prosecutor’s Office, basert i Haag, ei tiltale med ti punkt til retten for vurdering, der Hashim Thaçi, Kadri Veseli og andre vart skulda for brotsverk mot menneskeslekta og krigsbrotsverk, inkludert drap, tvungen forsvinning, forfølging og tortur. Tiltalen knyter dei skulda til om lag 100 drap på kosovoalbanarar, serbarar, romfolk og politiske motstandarar. Ifølgje pressemeldinga meinte spesialetterforskaren at det var naudsynt å gjere saka offentleg på grunn av gjentekne forsøk frå Thaçi og Veseli på å hindre og undergrave arbeidet til domstolen.

 Statsminister i Kosovo 
 Sigeren i valet i 2007 og erklæringa av kosovisk sjølvstende 

Parlamentsval i Kosovo vart halde 17. november 2007. Etter dei første resultata, basert på 90 prosent av røystene, låg Hashim Thaçi an til å få 34 prosent, og han erklærte siger for PDK. Han sa at han hadde som mål å erklære sjølvstende utan opphald 10. desember, datoen SN hadde sett som slutten på forhandlingane med Serbia. Valdeltakinga var særleg låg, på 45 prosent, då dei fleste serbarar nekta å røyste.

Den 19. november 2007 åtvara fleire utanriksministrar i EU Thaçi og allierte hans mot å gå vidare med ei sjølvstendeerklæring utan konsultasjonar. Luxembourgs  og Sveriges Carl Bildt oppmoda PDK om å ikkje handle forhasta, medan EUs utanrikspolitiske sjef  understreka kor viktig det var med gode førebuingar før formell sjølvstende. Etter EU-samtalar om Kosovo i London same dag sa den britiske Europaministeren, Jim Murphy, at ei sjølvstendeerklæring utan internasjonal støtte kunne isolere provinsen.

 Thaçi og prosessen fram mot sjølvstende 
Hashim Thaçi vart peikt ut som den neste leiaren for den kosoviske regjeringa 11. desember 2007 av Kosovos president Fatmir Sejdiu, og han fekk beskjed om å danne regjering «så snart som mogleg». Det demokratiske partiet i Kosovo (PDK) starta koalisjonssamtalar med Kosovos demokratiske liga (LDK) og Alliansen for eit nytt Kosovo (AKR). Desse partia hadde til saman 75 av 120 sete i forsamlinga.

Den 9. januar 2008 vart Thaçi vald til statsminister av parlamentet, med 85 røyster for og 22 mot. I den samanhengen sa han at han hadde som mål å oppnå sjølvstende for Kosovo i første halvdel av 2008.

Den 16. februar 2008 kunngjorde Thaçi at dagen etter, 17. februar, ville bli avgjerande for «å setje i verk viljen til innbyggjarane i Kosovo», noko som sterkt antyda at provinsen ville erklære sjølvstende frå Serbia. Den 17. februar 2008 erklærte Kosovo sjølvstende frå Serbia. Thaçi vart statsminister i den nyoppretta staten. Den 6. juni 2008 braut ein væpna mann seg inn i Thaçis heim i Prishtina, medan Thaçi sjølv ikkje var til stades.

 President i Kosovo 
 Presidentvalet i 2016 
Thaçi vart vald til president i Kosovo i februar 2016 og tok til i embetet 7. april 2016. I august 2019 kunngjorde Thaçi at landet ville halde parlamentsval 6. oktober. Presidenten sa at landet treng ei «funksjonell og ansvarleg regjering» som er i stand til å møte utfordringane staten og samfunnet står overfor.

 Utanrikspolitikk 
I januar 2018 sa Thaçi at Kosovo ville ha støtta avgjerda til USAs president Donald Trump om å flytte den amerikanske ambassaden frå Tel Aviv til Jerusalem, noko som ville gjort Kosovo til det einaste landet med muslimsk fleirtal som gjorde det. Thaçi sa til den albanske avisa Express at dersom landet hans fekk fullt medlemskap i SN, ville det stemme «alltid» med USA, også på resolusjonen som nyleg protesterte mot Trumps avgjerd. Thaçi møtte Donald Trump i samband med Generalforsamlinga til SN i New York i september 2017, og inviterte Trump til å besøkje Prishtina, hovudstaden i Kosovo. Ifølgje lokale medium skal han ha sagt at møtet var «usedvanleg vennleg og varmt».

«Statsoverhovudet takka president Trump for hans personlege støtte til Kosovo», heitte det i ei fråsegn frå kontoret hans, som kalla USA ein «strategisk partnar» og sa at støtta frå Washington var «avgjerande for fred, stabilitet og generell utvikling av Kosovo og regionen». Thaçi sa til den Prishtina-baserte kringkastaren RTV21: «President Trump, som alle andre amerikanske presidentar, har ei klar visjon for Kosovo. Det er ei unik støtte til landet vårt. Han sa at Kosovo er eit fantastisk land og at vi er eit fantastisk folk.»

Den 26. november 2019 råka eit jordskjelv Albania. President Thaçi var del av ei presidentdelegasjon som vitja jordskjelvområdet og uttrykte kondolansar på vegner av Kosovo. I 2019 møtte han president Trumps spesialutsending Richard Grenell, og i februar 2020 signerte han ein avtale med den serbiske presidenten Aleksandar Vučić.

 Avgang og arrestasjon 
Den 24. april 2020 sende Kosovo Specialist Chambers og Specialist Prosecutor’s Office, basert i Haag, inn ei tiltale med ti punkt til retten for vurdering. Der vart Hashim Thaçi, Kadri Veseli og andre skulda for brotsverk mot menneskeslekta og krigsbrotsverk, inkludert drap, tvungen forsvinning, forfølging og tortur. Tiltalen knyter dei skulda til om lag 100 drap på kosovoalbanarar, serbarar, romfolk og politiske motstandarar. Thaçi var på det tidspunktet på diplomatisk vitjing i USA, men returnerte til Kosovo då han fekk vite om tiltalen.

Den 5. november 2020 kunngjorde Thaçi at han gjekk av for «å verne om integriteten til presidentembetet i Kosovo». Han vart arrestert same dag og overført til Haag. Thaçi vart erstatta av stortingspresidenten i Kosovo, Vjosa Osmani.

 Rettssak 
Thaçi møtte for retten for første gong 9. november 2020 og erklærte seg ikkje skuldig. Dei tre medtiltalte hans erklærte seg òg ikkje skuldige. Rettssaka starta i april 2023. I desember 2024 vart Thaçi skulda for tre punkt om å ha hindra offentlege tenestepersonar i å utføre arbeidsoppgåvene sine, fire punkt om brot på teieplikt i rettsprosessar og fire punkt om forakt for retten, knytte til «påståtte ulovlege forsøk på å påverke vitneforklaringar» under rettssaka. I mars 2025 vart Thaçi mellombels lauslaten for å vitje den sjuke faren sin i Prishtina. Etter at faren døydde kort tid seinare, vart Thaçi igjen mellombels lauslaten slik at han kunne vitje grava, etter tidlegare å ha blitt nekta å delta i gravferda.

 Besøkte land 
Tabellen listar statsbesøk som Hashim Thaçi har gjennomført som president.
#LandÅrBesøkte byarType besøk12016, 2017VatikanstatenStatsbesøk22016, 2019, 2020Tirana, Durrës, Kodër-ThumanëStatsbesøk32016Rio de JaneiroOpningsseremonien av Sommar-OL 201642016AnkaraStatsbesøk.52016VallettaStatsbesøk62016Panama byStatsbesøk72017, 2018, 2019, 2020Washington, D.C., New York by, Des Moines Statsbesøk,. arbeidsbesøk82017AmmanStatsbesøk92017WienStatsbesøk102017ZagrebStatsbesøk112017PodgoricaStatsbesøk122017Halifax, OttawaStatsbesøk132017, 2018SofiaStatsbesøk, arbeidsbesøk142017, 2018, 2019ParisStatsbesøk, arbeidsbesøk152018DavosArbeidsbesøk162018PyeongchangOpningsseremonien av Vinter-OL 2018172018, 2019SkopjeStatsbesøk  Innsetjinga av Stevo Pendarovski182018JerevanFrancophonie Summit192018, 2019MinskArbeidsbesøk202019, 2020München, BerlinArbeidsbesøk212019BratislavaGlobsec Forum222019Tokyo, OsakaStatsbesøk232019Monte CarloArbeidsbesøk

 Prisar og utmerkingar 
 :
 Den 20. juni 2008 fekk Thaçi ein symbolsk kopi av nøkkelen til byen Tirana i samband med eit statsbesøk til Albania. 
 Same dag vart Thaçi utnemnd til æresborgar av byen Vlorë for si «historiske rolle i å gjere Kosovo til ein uavhengig stat».
 I januar 2015 vart Hashim Thaçi tildelt graden Doctor Honoris Causa frå Universitetet i Tirana for sitt bidrag til fredsbygging på Vest-Balkan, for å fremje prosessen med europeisk integrasjon og for å ha oppnådd den historiske Brussel-avtalen med Serbia.
 Den 4. oktober 2016 vart han tildelt æresborgarskap i Shkodër, i ein seremoni leia av ordføraren i denne nordalbanske byen.
 :
 Den 1. juli 2012 fekk Thaçi graden Doctor Honoris Causa som doktor i internasjonale relasjonar frå Geneva School of Diplomacy, ein kommersiell institusjon som på grunn av manglande universitetsakkreditering har vore gjenstand for kritisk merksemd i media. Tidlegare mottakarar av denne utmerkinga inkluderer Martin Gray, ein overlevande frå holocaust og forfattar; Adolf Ogi, tidlegare president i Sveits; og José Ramos-Horta, Aust-Timors president og vinnar av Nobels fredspris.
 :
 I 2014 nominerte dei albanske og serbiske caucus-gruppene i den amerikanske Kongressen president Thaçi og Serbias utanriksminister Ivica Dačić til Nobels fredspris for rolla dei hadde hatt i å oppnå fredsavtalen mellom Serbia og Kosovo.
 :
 Den 4. april 2015, på Ulcinj-dagen, fekk Thaçi tittelen æresborgar av Ulcinj av kommunestyret i byen.

Kjelder

Denne artikkelen vart starta med ei omsetjing frå tysk wikipedia 20. februar 2008.

Denne artikkelen bygger på «Hashim Thaçi» frå ,  den 22. november 2025.  

Kategori:Kosoviske presidentar
Kategori:Statsministrar i Kosovo