Raudbete

Raudbete er ei toårig plante i beteslekta i amarantfamilien, kjend for rotknollen sin som ofte er raudfiolett på farge og blir mykje brukt som grønsak. Planta er lettdyrka og hardfør og kan under gunstige tilhøve gro langt mot nord. Både rot og blad kan brukast til mat.

mini|venstre|Botanisk skisse av raudbete.
mini|venstre|Raudbeter til matlaging.

Skildring
Raudbete veks typisk over to år der planta dannar blad og opplagsnæring det første året og utviklar frøstengel det neste. Frøa heng saman i ei frukt på opptil fire frø.

Rotknollen kan ha ulike fasongar ut frå kva slag raudbete ho kjem frå. Han kan vera kulerund, oval, sylindrisk eller meir flattrykt. Raudbeteknollar inneheld ofte betalain-fargestoff som betacyanin og betanin. Desse kan gje knollane raudfiolett, gul eller kvitleg farge. I nokre typar er heile knollen éin farge heile vegen gjennom, i andre kan han til dømes ha sirklar i ulike fargar som raudt og kvitt. Lyse raudbetar er ofte søtare på smak enn dei mørkare typane.

Dyrking
Raudbete stammar frå strandbete, ein kystplante som veks vilt i middelhavslanda. Den eldste omtalen av raudbete er frå 200-talet. Grønsaken blei brukt av romarane, og blei tidlegare kalla «romarbete». Dyrking av rødbete spreidde seg nordover i heile Europa, og kom truleg til Noreg på 1400-talet. Han kan dyrkast i heile Noreg.

Planta kan ha kort vekstsesong, ofte ikkje meir enn knappe tre månader frå ein sår til ein haustar. Ein kan også hausta blad nokså kort tid etter såing. Raudbete er rekna som ei middels næringskrevjande plante. Ho treng ein god del kalium og bor.

Bruk
Raudbeta blir gjerne sylta, kokt eller bakt, og kan serverast varm eller kald, som siderett, pålegg eller i salat. Knollen kan også etast rå, då gjerne raspa. 

Raudbete blir brukt i rettar som borsj, Biff à la Lindstrøm, polsk ćwikła og sylteprodukt som raudbetegg og raudbetsild.

Fargestoff frå raudbete (E 162) blir brukt ved farging av andre næringsmiddel. 

Næringsinnhaldet i raudbete per 100 garm er rundt 8 mg vitamin C, 345 mg kalium, 2,6 g kostfiber, 88 % vatn, 0,1 g fett og 148 kJ tilført energi. Sylta raudbete inneheld meir energi, ca. 250 kJ eller 60 kcal/100 g.

Galleri

Kjelder

«Rødbete» (31. desember 2013), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 22. mars 2014.
Svein Solberg, «Rødbete» , Agropub - nettside for økologisk landbruk
«Rødbete» , Opplysningskontoret for frukt og grønt
«Visste du dette om RAUDBETE?» , Brimiland.no
«Rødbete» , Mesterhagen.no

 Bakgrunnsstoff 

Kategori:Rotfrukter
Kategori:Amarantfamilien
Kategori:Beteslekta
Kategori:Medisinplantar