Vandreslått

Ein vandreslått er ein slått som finst i mange variantar over eit stort tradisjonsområde. Slåtten vert kalla slik av di han har vandra med ulike spelemenn og andre folkemusikarar over lang tid, og spreidd seg. Desse slåttane har vore svært populære, og stundom er det ikkje lett å finne opphavet til dei, eller staden dei sprang ut frå. Variantgruppene er gjerne kalla slåttekrinsar.

Det motsette av vandreslåttar er stadeigne slåttar, som ikkje har vore å finne andre stader enn i eitt einskild distrikt, dalføre eller kommune. Definisjonen av vandreslått er noko flytande, men ein legg stort sett til grunn at slåtten finst i minst to distrikt innanfor Hardingfeleområdet. Vandringsruta følgjer gjerne ferdsla til kjende spelemenn frå eit område til eit anna. Nokre av slåttane kan sporast eit godt stykke attende i tid, men sjeldan lenger enn 1700-talet. Statistikken nedanfor syner at mange av dei mest utbreidde slåttane høyrer til slåttetypen gangar i 2/4-takt. Gangarane i båe taktformer syner størst utbreiing, framfor springarane. Slåttevandringa skaut for alvor fart kring 1800 og utover.

Dei fleste slåttane av dette slaget syner ofte to kjerneområde, gjerne Krødsherad og Hardanger. Slåttar som kan sporast attende til minst to spelemenn på 1700-talet, som levde i kvar sin ende av tradisjonsområdet, er den eldste typen vandreslåttar. Nokre slåttar kan på same vis sporast attende til ein spelemann i eitt område, til dømes Nils Rekve eller Guttorm Grimelid. I løpet av dei neste hundre åra har slåtten rukke å verte assimilert inn i den lokale slåttetradisjonen. Eit døme i lista nedanfor, hallingen Skorin, har vandra i nyare tid. I dette høvet kan tradisjonen daterast til eit møte mellom Sevat Sataøen og Olav Groven kring 1920. Difor er det noko uvisst om nett denne slåtten fyller kriteria for vandreslåttar, sidan slåtten ikkje "seig ned" i telemarkstradisjonen på same vis som slåttane Knut Lurås henta hjå Nils Rekve.

I dag er det vondt å seia om det kjem nye vandreslåttar til, ettersom yngre spelemenn hentar slåttar som dei vil frå heile hardingfeleområdet, sjølv om alle tek hand om kvar sin kjernetradisjon. Alle er samde om kva for slåttar som høyrer heime i ulike dalføre, slik at ein gangar frå Telemark held seg som Telegangar, jamvel om han er spela av ein spelemann frå Valdres. 

 Kjende slåttekrinsar 

 Gangar i 6/8 

 Jenta med garde (Variantgruppe 105)
 Rekveen (Variantgruppe 109)
 Gjerki Haukeland (Variantgruppe 111)
 Moghusfela (Variantgruppe 112)
 Soteroen (Variantgruppe 113)
 Gangaren Skuldalsbruri (variantgruppe 114)
 Tussebruri (Variantgruppe 115)
 Tjønnbergen (Variantgruppe 117)
 Fjøllmanngjenta (Variantgruppe 118)

Desse slåttane finst i hardingfeleverket band I.

 Gangar i 2/4 

 gangaren Gudvangen (variantgruppe 147)
 Kvamshallingen (variantgruppe 148)
 Skorin (variantgruppe 149)
 Sevliden (variantgruppe 151)
 gangaren Fossegrimen (variantgruppe 152)
 Kongsbergfenta (variantgruppe 153)
 Hallingen Rotneims-Knut (variantgruppe 154)
 Fenta (variantgruppe 155)
 Røyskatten (variantgruppe 156)
 Lofthusen (variantgruppe 157)
 Hildalen (variantgruppe 158)
 Hopparen (variantgruppe 159)
 Heit du fa`i min/Fyken (variantgruppe 160)
 Gangaren Førnesbrunen (variantgruppe 161)

Alle desse finst i Hardingfeleverket, band 3 (supplementsformer band 7).

 Springar 

 Tjednbarden
 Bøheringen
 Gamle Gulbrand
 Treskreppa
 Kari Midtigard på Tinn
 Grimeliden (variantgruppe 516)
 Nordfjordingen (variantgruppe 517)
 Kolsruden (variantgruppe 518)
 Veksaren (variantgruppe 519)
 Den blårandute (Variantgruppe 520)
 Slidringen (variantgruppe 521)
 Igletveiten (variantgruppe 522)
 Flesbergen (variantgruppe 523)
 Moguten (variantgruppe 524)
 Jondølen (variantgruppe 525)
 Springaren Jarand Skinnarland (variantgruppe 526)
 Springaren Asle Myro (variantgruppe 527)

Kategori:Norsk folkemusikk