Seldsjukkar

Seldsjukkane eller seldsjukk-tyrkarane var ei viktig grein av oghuz-tyrkarane og eit dynasti som okkuperte delar av Sentral-Asia og Midtausten frå 1000-talet til 1300-talet i eit område kalla Seldsjukkarriket. Seldsjukkane migrerte frå nord og inn i Persia der dei kjempa og erobra forskjellige stammer i deira Transoxiana.

Seldsjukkane vert rekna som forfedrane til dei vestlege tyrkarane, dagens innbyggjarar i Tyrkia, Turkmenistan, Usbekistan og Aserbajdsjan. Seldsjukkane og etterkomarane deira, osmanarane, spelte ei viktig rolle i mellomalderen ved å skape ein barriere mellom Europa og mongolske erobrarar frå aust, forsvarte den islamske verda mot krosstoga frå vest og erobra Austromarriket.

Under Alp Arslan sin etterfølgjar Malik Shah I og vesiren hans Nizam al-Mulk ekspanderte seldsjukkstaten i forskjellige retningar slik at det grensa til Kina i aust og Austromarriket i vest. Då Malik Shah døydde i 1092, vart imperiet splitta, då bror hans og fire søner krangla over delinga av riket mellom seg. I 1118 tok den tredje sonen, Ahmed Sanjar, over riket etter at han var misnøgd med sin del av arva. Brørne hans anerkjende ikkje kravet hans til trona og Mahmud II proklamerte seg sjølv sultan og etablerte ein hovudstad i Bagdad. Ahmed Sanjar vart fanga og halde i fangenskap av tyrkiske nomadar frå 1153 til 1156 og døydde året etter.

Trass i fleire forsøk på å ei samling i hundreåra etter Malik Shah sin død, hindra krosstoga dei frå å gjenskape det tidlegare imperiet sitt. Ei kort stund var Toğrül III sultan for alle seldsjukkane bortsett frå Anatolia. I 1194 sigra Ala ad-Din Tekish, sjahen av Khwarezmid-imperiet over Toğrül og seldsjukkane kollapsa. Av det tidlegare store seldsjukkimperiet, var berre sultanatet Rüm i Anatolia igjen. Då dynastiet gjekk nedover i midten av 1200-talet, invaderte mongolane Anatolia i 1260-åra og delte det i små emirat som vart kalla dei anatoliske beylikane, som seinare vart erobra av osmanarabe.

Sultanar i Seldsjukkarriket 1037–1157
ÅrSjah1037–1063    Toğrül bin Mikail (Tughril Beg) 1063–1072Alp Arslan bin Chaghri1072–1092Jalal ad-Dawlah Malik Shah I1092–1094Nasir ad-Din Mahmud I1094–1105Rukn ad-Din Barkiyaruq1105Mu'izz ad-Din Malik Shah II1105–1118Ghiyath ad-Din Mehmed I Tapar (Muhammed)1097–1157Mu'izz ad-Din Ahmed Sanjar1118–1131Mahmud II1131–1132Dawud (David)1132–1134Toğrül II (Tughril Beg)1134–1152Mas'ud1152–1153Malik Shah III1153–1160Mehmed II (Muhammed II)1160–1161Süleiman (Sulaiman Shah)1161–1176Arslan Shah1176–1194Toğrül III (Tughril Beg III)

Seldsjukkherskarar i Kerman 1041–1187
Kerman var ein nasjon i det sørlege Persia. Det fall i 1187, truleg erobra av Toğrül III av Stor Seldsjuk.

 Qawurd 1041–1073
 Kerman Shah 1073–1074
 Sultan Shah 1074–1075
 Hussain Omar 1075–1084
 Turan Shah I 1084–1096
 Iran Shah 1096–1101
 Arslan Shah I 1101–1142
 Mehmed I (Muhammad) 1142–1156
 Toğrül Shah 1156–1169
 Bahram Shah 1169–1174
 Arslan Shah II 1174–1176
 Turan Shah II 1176–1183
 Mehmed II (Muhammad) 1183–1187

Seldsjukkherskarar i Syria 1076–1117
 Abu Sa'id Taj ad-Dawla Tutush I 1085–1086
 Jalal ad-Dawlah Malik Shah I av Stor Seljuk 1086–1087
 Qasim ad-Dawla Abu Said Aq Sunqur al-Hajib 1087–1094
 Abu Sa'id Taj ad-Dawla Tutush I (andre gong) 1094–1095
 Fakhr al-Mulk Radwan 1095–1113
 Tadj ad-Dawla Alp Arslan al-Akhras 1113–1114
 Sultan Shah 1114–1123
Sultanar/Emirar av Damaskus:
 Aziz ibn Abaaq al-Khwarazmi 1076–1079
 Abu Sa'id Taj ad-Dawla Tutush I 1079–1095
 Abu Nasr Shams al-Muluk Duqaq 1095–1104
 Tutush II 1104
 Muhi ad-Din Baqtash 1104
Atabeger av Aleppo:
 Lulu 1114–1117
 Shams al-Havas Yariqtash 1117
 Imad ad-Din Zengi 1128–1146

Seldsjukksultanar av Rüm (Anatolia) 1077–1307
 Kutalmish 1060–1077
 Süleyman Ibn Kutalmish (Suleiman) 1077–1086
 Dawud Kilij Arslan I 1092–1107
 Malik Shah 1107–1116
 Rukn ad-Din Mas'ud 1116–1156
 Izz ad-Din Kilij Arslan II 1156–1192
 Ghiyath ad-Din Kay Khusrau I 1192–1196
 Süleyman II (Suleiman) 1196–1204
 Kilij Arslan III 1204–1205
 Ghiyath ad-Din Kay Khusrau I (andre gong) 1205–1211
 Izz ad-Din Kay Ka'us I 1211–1220
 Ala ad-Din Kay Qubadh I 1220–1237
 Ghiyath ad-Din  Kay Khusrau II 1237–1246
 Izz ad-Din Kay Ka'us II 1246–1260
 Rukn ad-Din Kilij Arslan IV 1248–1265
 Ala ad-Din Kay Qubadh II 1249–1257
 Ghiyath ad-Din Kay Khusrau II (andre gong) 1257–1259
 Ghiyath ad-Din Kay Khusrau III 1265–1282
 Ghiyath ad-Din Mas'ud II 1282–1284
 Ala ad-Din Kay Qubadh III 1284
 Ghiyath ad-Din Mas'ud II (andre gong) 1284–1293
 Ala ad-Din Kay Qubadh III (andre gong) 1293–1294
 Ghiyath ad-Din Mas'ud II (tredje gong) 1294–1301
 Ala ad-Din Kay Qubadh III (tredje gong) 1301–1303
 Ghiyath ad-Din Mas'ud II (fjerde gong) 1303–1307
 Ghiyath ad-Din Mas'ud III 1307

Kunst

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Seldsjukkene» frå ,  den 4. januar 2008.  

Bakgrunnsstoff
Alt om Tyrkia: Seldsjukkane
Sadberkhanim Muzesi: Seldsjukkane sin kunst
Seldsjukkane: Store seldsjukkar

Kategori:Tyrkisk historie
Kategori:Iransk historie
Kategori:Pakistansk historie
Kategori:Rike
Kategori:Krosstoga
Kategori:Muslimske dynasti