Toscana

Toscana er ein av tjue regionar i Italia. Hovudstaden er Firenze, det har eit areal på 22 990 km² og om lag 3,7 millionar innbyggjarar. Toscana er kjend for landskapet sitt og som eit senter for kunst gjennom lange tider. Seks stader i Toscana er på UNESCO si verdsarvliste: Det historiske senteret Firenze (1982), det historiske senteret Siena (1995), Piazza dei Miracoli med Det skeive tårnet i Pisa (1987), det historiske senteret San Gimignano (1990), det historiske senteret Pienza (1996) og Val d'Orcia (2004).

 Geografi 
Toscana er ein region sentralt i Italia og grensar til Emilia-Romagna i nord, Liguria i nordvest, Tyrrenhavet i vest, Umbria og Marche i aust og Lazio i søraust. To tredjedelar av regionen er åslendt, medan ein fjerdedel er fjellkledd. Resten består av sletter som dannar dalen til elva Arno.

mini|venstre|350px|Kart over provinsane i regionen.
Toscana er delt inn i ti provinsar: 
 Arezzo
 Firenze
 Grosseto
 Livorno
 Lucca
 Massa-Carrara
 Pisa
 Pistoia
 Prato
 Siena

 Historie 
 Appenninske og villanovanske kulturar 
Den før-etruskiske historia til området seint i bronse- og jernalderen går parallelt til historia til dei første grekarane. Toscana-området var busett av folk frå den såkalla Appenniniske kulturen seint på 1000-talet fvt. (om lag 1350 til 1150 fvt.) som dreiv handel med den minoiske og den mykenske sivilisasjonen i Egearhavet. Etter dette tok den villanovanske kulturen (1100–700 fvt.) over Toscana og resten av Estruria vart delt mellom høvdingar. Det utvikla seg bystatar seint i den villanovanske perioden før «orientaliseringa» skjedde og etruskarane kom til makta.

 Etruskarane 

mini|Castiglioncello nær Rosignano Marittimo. Kvar by har sitt eige etruskiske museum.

Etruskarane var den første store sivilisasjonen i denne delen av Italia og var stor nok til å bygge vegar, drive jordbruk og gruvedrift, i tillegg til å produsere livaktig kunst. Folket som danna sivilisasjonen levde i området (kalla Etruria) langt inn i førhistorisk tid. Sivilisasjonen voks i området mellom elvane Arno og Tiber frå 700-talet fvt. og nådde toppen av på 600- og 500-talet før dei avstod all makt og alle områda sine til romarane ved 1. århundret fvt. Medan dei eksisterte mista dei område til dei omliggande sivilisasjonane Magna Graecia, Kartago og Gallia. Trass i at grekarane skildra dei som eit folk med eigne skikkar og tradisjonar, vart kulturen seinare påverka av både romarane og grekarane som viska ut skilnadane, og etruskarane oppretta mellom anna ein overklasse slik som romarane hadde.

 Romarane 
Like etter dei hadde tatt over Estruria grunnla romarane byane Lucca, Pisa, Siena og Firenze og gav området ny teknologi og utvikling. Dette inkluderte vegar, akvedukter og kloakkanlegg og bygginga av mange nye bygningar, både private og offentlege. Romarriket kollapsa på 400-talet evt. og gotarar og andre forlet området utan kontroll. På 500-talet kom langobardarane kom til området og gjorde Lucca til hovudstaden i hertugdømet Tuscia.

 Mellomalderen 

Mange pilegrimar reiste langs Via Francigena mellom Roma og Frankrike og dette førte til velstand og utvikling i mellomalderen. Dei reisande trengde mat og ly og dette førte til at nye samfunn med kyrkjer og vertshus voks opp. Konflikten mellom Welf og ghibellinarane, som støtta høvesvis Kyrkjestaten og Det tysk-romerske riket sentralt og nord i Italia på 1100- og 1200-talet delte det toskanske folket.

Desse to faktorane gav opphav til mektige og rike kommunar i Toscana: Arezzo, Firenze, Lucca, Cortona, Pisa og Siena. Balansen mellom desse kommunane av goda dei kvar hadde, Pisa hadde ei hamn, Siena hadde ein bank og Lucca hadde ein bank og silke. I renessansen hadde derimot Firenze vorte den kulturelle hovudstaden i Toscana og sikra ei lys og fredeleg framtid for regionen.

 Renessansen 
Toscana vert rekna som fødestaden til renessansen og den kunstariske arva etter denne perioden finn ein i arkitektur, måleri og skulptur, samla i dusinvis av museumar i byar i heile regionen. Dei mest kjende er kanskje Uffizi og Bargello i Firenze. Toscana var fødestaden til Leonardo da Vinci, Michelangelo og Dante Alighieri («faren til italiensk språk»).

 Den moderne perioden 

På 1400-talet annekterte herskarane av Firenze, Medici-familien, dei nærliggjande landområda og oppretta det som i dag er Toscana. Den polske arvefølgjekrigen i 1730-åra enda med at Toscana vart gjekk frå Medici-familien til Frans, den habsburgske hertugen av Lorraine, som vart keisar i Det tysk-romerske riket. Då Napoleon oppløyste dette riket gjekk Toscana til etterfølgjaren Det austerrikske riket. Etter den italienske sjølvstendekrigen i 1850-åra var til slutt Toscana overført frå Austerrike til det nyoppretta Kongedømet Italia.

mini|center|800px|Typisk landskap frå Val d'Orcia i Toscana.
 Demografi 
Byar i Toscana med meir enn 50 000 innbyggjarar:

 Kommune Folketal (2006 est.) Firenze 366 901 Prato 183 823 Livorno 160 534 Arezzo 95 229 Pisa 87 737 Pistoia 85 947 Lucca 84 422 Grosseto 76 330 Massa 69 399 Carrara 65 125 Viareggio 63 389 Siena 54 147

Kjelder

 Bakgrunnsstoff 




Kategori:Regionar i Italia
Kategori:Vinområde i Italia