Ekstremvêr i Noreg

mini|Ekstremvêret Dagmar ved Seilet hotell i Molde.

Ekstremvêr i Noreg er eit uvêr som er så kraftig at det er fare for liv og verdiar. I Noreg er det berre Meteorologisk Institutt som er pålagt å varsle og som har lov å varsle om slike vêrforhold, då kalla eit ekstremvarsel. Årsaka til at berre MI gjev ut slike varsel er fordi det ikkje skal oppstå forvirring om til dømes StormGeo eller andre vêrselskap hadde gjeve ut eit ekstremvarsel, medan MI ikkje hadde sendt ut.

I samband med ekstremvarsel vert styresmaktene varsla slik at dei kan sette i gang førebyggjande tiltak. Først vert hovudredningssentralane og Noregs vassdrags- og energidirektorat (NVE) varsla og deretter Justisdepartementet, fylkesmannen i fylka som vert råka, politiet i aktuelle område i tilfelle evakuering, kommunale etatar i aktuelle område for å sikre verdiar og media for å varsle ålmenta.

 Kriterium 
For at eit uvêr skal kallast ekstremt må minst eitt av følgjande kriteria oppfyllast: 
 Sterk vind, som regel storm.
 Store nedbørmengder eller endra temperaturforhold som kan føre til stor flaum.
 Ekstremt stor snørasfare over store område
 Stormflod (ekstremt høg vasstand langs delar av kysten)

I tillegg spelar òg kva område som vert råka inn på om det vert sendt ut ekstremvarsel eller ikkje. Til dømes må det kraftigare vind til i Nord-Noreg og på Vestlandet enn på Austlandet.

Kva retning vinden kjem frå spelar vanlegvis òg ei rolle. Om vinden bles parallelt med kysten vil berre dei ytste områda verte råka av kraftig vind, men med ein gong vinden kjem med større vinkel inn på kysten vil større område få merke den kraftige vinden.

 Opphav 

Opphavet til at ein starta med varslingsplanar for ekstreme vêrsituasjonar var nyårsorkanen i 1992 i Møre og Romsdal. Orkanen vart godt varsla av Meteorologisk Institutt på nyårsaftan 1991, men sidan varselet mellom anna kom på denne spesielle dagen var det få som fekk varselet med seg. Verken ålmenta eller styresmakter vart varsla om det særs kraftige uvêret og øydeleggingane vart deretter sidan ingen skadeførebyggande tiltakt vart utført og heller ingen beredskap vart sett i gang for å raskt bøte på skadane som oppstod.

Første gong prosedyrane for ekstremvarsel vart nytta var 8. desember 1994 då det vart full til sterk storm langs kysten frå Lindesnes til Fedje. Dei fleste ekstremvêra kjem som følgje av kraftig vind. Ekstremvêr som følgje av ekstrem stor snørasfare har enno ikkje oppstått sidan prosedyrane vart oppretta.

 Namn 
Sidan 1995 har òg MI gjeve namn på ekstremvêra på liknande måte som ein gjer med tropiske syklonar i andre delar av verda. Her nyttar ein ei alfabetisk liste der anna kvart namn er eit mannsnamn og eit kvinnenamn. Bokstavane Q, W, X, Z, Æ, Ø og Å vert ikkje nytta. Når ein kjem til siste bokstav (Y) byrjar ein på nytt igjen med A på neste ekstremvêr. På den første lista vart ikkje bokstaven C nytta.

Det første ekstremvêret som fekk namn var Agnar 12. oktober 1995.

 Kjende ekstremvêr 
Nyårsorkanen i 1992 var det dyraste uvêret som har råka landet. Det vart registrert 33 000 skadar og utbetalt ei total erstatning på om lag 1,3 milliardar kroner.

Vesleofsen, flaumen som råka Austlandet i juni 1995, vart òg særs dyr med om lag 6900 skadar for 1,8 milliardar kroner og utbetalt erstatning for 940 millionar kroner. Ekstremvêret Narve råka Nord-Noreg i januar 2006 og det vart rapportert 2478 skadar som totalt gav ei erstatning på rundt 188 millionar kroner.. Eit av dei mest omfattande uvêra som har råka landet var dei tre ekstremvêra Gudrun, Hårek og Inga som kom på løpande band i januar 2005. Områda heilt frå Østfold til Nordland vart råka i denne uvêrsperioden og det vart rapportert 4306 skadar for totalt 160 millionar kroner.

Storofsen er ein av dei største flaumane som har råka landet nokon gong. Han skjedde i 1789 og tok livet av minst 61 menneske. Den galne måndagen var eit anna kjend uvêr med orkan som i 1822 tok meir enn 300 menneskeliv på Vestlandet.

 Liste over ekstremvêr 

+ Ekstremvêr i Noreg Dato  Namn  Område råka  Årsak 8. desember 1994  Namnlaus  Lindesnes til Fedje  Vind opp mot sterk storm; høg vasstand frå Lindesnes til Karmøy 19. januar 1995  Namnlaus  Rogaland til Sogn og Fjordane  Vind opp i sterk storm.  30. januar 1995  Namnlaus  Hordaland, Sogn og Fjordane og Trøndelag  Vind opp i sterk storm.  31. januar 1995  Namnlaus  Trøndelag til Narvik  Høg vasstand 27. mai 1995  Namnlaus, men i ettertid kalla Vesleofsen  Telemark og Austlandet  Store nedbørmengder 31. mai 1995  Namnlaus, men i ettertid kalla Vesleofsen  Telemark og Austlandet  Store nedbørmengder 7. juni 1995  Namnlaus, men i ettertid kalla Vesleofsen  Austlandet  Store nedbørmengder 12. oktober 1995  Agnar  Nordmøre, Trøndelag og Helgeland Sterk storm, full storm på Helgeland 11. november 1995  Bera  Troms og Vest-Finnmark Full storm, fare for snøras og vanskelege køyreforhold 29. januar 1996  Dag  Aust-Finnmark  Sterk storm 28. februar 1996  Erika  Trøndelag  Kortvarig sterk storm 12. oktober 1996  Frode  Nordland, Troms og Vest-Finnmark Full eller sterk storm 28. oktober 1996  Gerd  Lindesnes til Oslofjorden med landområde Opp til storm med kast 14. januar 1997  Hauk  Spitsbergen Sterk storm 29. januar 1997  Idun  Nordland, Troms og Finnmark  Full storm, sterk storm i Finnmark 6. februar 1997  Joar  Vestfjorden og Ofoten - Nordfjord Høg vasstand 7. februar 1997  Joar  Nordfjord, Møre og Romsdal og Trøndelag Sterk storm og høg vasstand 17. februar 1997  Kari  Rogaland til Sogn og Fjordane og i Trøndelag Sterk storm 16. november 1997  Leif  Spitsbergen Sterk storm 9. november 1998  Mari  Indre Sør-Trøndelag Full storm 26. november 1999  Njål  Stad til Narvik  Høg vasstand 28. november 1999  Olrun  Hordaland, Sogn og Fjordane og Trøndelag Full eller sterk storm 24. desember 1999  Peter  Agder til Østfold Liten eller full storm 28. januar 2000  Reidun  Lindesnes til Østfold  Høg vasstand 27. mars 2000  Sølve  Aust-Finnmark  Full storm 28. oktober 2000  Tora  Agder  Full storm, store nedbørsmengder og høg vasstand 15. januar 2001  Ulf  Troms og Finnmark  Full storm 15. desember 2001  Valdis  Finnmark  Sterk storm 17. desember 2002  Yrjan  Vesterålen, Troms og Finnmark  Full eller sterk storm 14. januar 2003  Agda  Møre og Romsdal og Sør-Trøndelag sør for Trondheimsfjorden Full eller sterk storm 28. oktober 2003  Bengt  Tromsø til Vardø Høg vasstand 3. desember 2003  Clara  Salten til Vest-Finnmark Full storm 6. desember 2003  Dyre  Møre og Romsdal og Trøndelag  Full storm 10. desember 2003  Edda  Nord-Helgeland til Sør-Troms  Full storm. Sterk storm i Lofoten. 21. desember 2004  Finn  Nord-Møre til Vesterålen Full storm 8. januar 2005  Gudrun  Sør-Rogaland til Svenskegrensa Sterk storm i Rogaland, ellers liten til full storm, Høg vasstand frå Egersund til Svenskegrensa 10. januar 2005  Hårek  Nord-Trøndelag til Lofoten Kortvarig sterk storm. Høg vasstand. 11. januar 2005  Inga  Egersund til Kristiansund Høg vasstand. Liten til sterk storm.  August 2005  Jostein  -  Varselet vart trekt tilbake på grunn av at uvêr minka i styrke og ikkje kvalifiserte til ekstremvêr.  14. september 2005  Kristin  Hordaland og Sogn og Fjordane Første ekstremvarsel på grunn av ekstreme nedbørmengder.  14. november 2005  Loke  Rogaland til Sogn og Fjordane Lokalt ekstreme nedbørmengder.  11. desember 2005  Mona  Helgeland, Saltfjellet, Salten og Lofoten Full storm og store nedbørmengder 18. januar 2006  Narve  Namdalen til Vest-Finnmark Søraust full til sterk storm.  4. desember 2006  Oda  Stavanger til Stad Høg vasstand 13. januar 2007  Per  Rogaland til Sogn Nordvest sterk storm 19. desember 2007  Rita  Nord-Troms og Finnmark Vestleg full til sterk storm 26. januar 2008  Sondre  Sognefjorden til Kristiansund Særs høg vasstand kombinert med vestleg full storm.  31. januar 2008  Tuva  Farsund til svenskegrensa Varsla sørleg full storm langs kysten, vart stort sett berre liten storm på det meste. 25.-26 oktober 2008  Ulrik  Stad til Helgeland  Varsla fare for sterk storm på kysten, noko det også vart.  20. november 2008  Vera  Trøndelag  Eit polart lågtrykk medførte storm, høge bølgjer, stormflod og tett snøfall. 31. desember 2008  Yngve  Nordland  Eit kraftig lågtrykk medførte storm og lokalt orkan i områda rundt Vestfjorden 26. januar 2010  Ask  Nordland, Troms og Finnmark  Kortvarig sterk storm 30 m/s utsette stader i Nordland, Troms og Vest-Finnmark. Sørvestleg full storm 25 m/s, sterk storm 30 m/s utsette stader i kyst- og fjordstrøka i Aust-Finnmark. 25. november 2011  Berit  Møre og Romsdal, Sør-Trøndelag, Nord-Trøndelag, Helgeland, Salten, Ofoten og Lofoten  Kraftig vind og høge bølgjer; særs høg vasstand langs kysten. Vasstanden var estimert til å vere 110 cm over tidvatnet i tidvasstabellen.  25. desember 2011  Cato  Salten, Ofoten, Lofoten, Vesterålen, Troms og kyst- og fjordstrøka i Vest-Finnmark  Stormflod 25. desember 2011  Dagmar  Sogn og Fjordane, Møre og Romsdal, Trøndelag  Ekstrem vind, men også høg vasstand kombinert med høge bølgjer. 3. januar 2012  Emil  Vest-Agder  Sterk storm 6. august 2012  Frida  Aust- og Vest-Agder  Varsel om store nedbørmengder i forbindelse med kraftige regn- og tordenbyger. «Etter gjeldende kriterier for ekstremvær kvalifiserte ikke Frida som ekstremvær i Agder-fylkene. Nedbørmengdene som ble registrert var store, men på ingen måte ekstreme. Derimot kom det ekstreme mengder nedbør i Vestfold og Nedre Buskerud, hvor kraftige byger og store nedbørmengder førte til oversvømmelser og jordras som gjorde skade på hus, veier og jernbane.» (Meteorologisk institutt) 21. juni 2013  Geir  Aust- og Vest-Agder, Telemark, Buskerud og Oppland  Lokalt ekstremt mye nedbør (50–90 mm) 16. november 2013  Hilde  Sør-Trøndelag, Nord-Trøndelag og Helgeland  Meteorologisk institutt melde om lokale vindkast inn over land som var venta å kome opp i mellom 40 og 50 meter per sekund, i tillegg til mellom 13 og 15 meter høge bølgjer inn mot kysten. «Sørvest full og kan hende sterk storm, som etterhvert dreier vestlig. Lokale vindkast på 35-45 m/s innover land lørdag kveld og første del av natt til søndag. Lørdag kveld er det også ventet høye bølger inn mot kysten. Signifikant bølgehøyde kan bli 13-15 m» (Meteorologisk institutt) 12. desember 2013  Ivar  Møre og Romsdal og Trøndelag  Torsdag ettermiddag og kveld melde  Meteorologisk institutt om kortvarig vest og nordvest sterk storm (30 m/s) eller orkan (33 m/s), med vindkast opptil 40–45 m/s inn over land 8. mars 2014  Jorun  Finnmark Vestlig full til sterk storm over store deler av Finnmark, med vindkast på 35–40 m/s. 12. mars 2014  Kyrre  Trøndelag, Helgeland og Saltfjellet Ekstreme nedbørsmengder. 9. august 2014  Lena  Hordaland, og Sogn og FjordaneEit uvanleg kraftig lavtrykk for årstida. Lokale vindkast på 25–35 m/s. 30. desember 2014  Mons  Namdalen, Helgeland, Saltfjellet og Sør-Salten Mildvêr og ekstreme nedbørsmengder. 10. januar 2015  Nina  Sogn og Fjordane, Hordaland, Rogaland, Agder, Telemark og Ytre Oslofjord Målt til orkan styrke i 4 timar, var oppe i 33,8 m/s. Høge bølgjer inn mot kysten. Vindkast målt til 44,7 m/s. 6. februar 2015  Ole  Trøndelag, Helgeland, Salten, Lofoten, Vesterålen, Ofoten og Troms Vind av orkan styrke inn mot nordlege Nordland og Sør-Troms. Meir enn 50 000 var utan straum. 17. september 2015  Petra Vest-Agder, Aust-Agder, Telemark, Vestfold og Buskerud Langvarig nedbør og store nedbørmengder.1. oktober 2015  Roar  Nordland, Nord-Trøndelag og Sør-Trøndelag  Store nedbørmengder.Ekstremværet Roar på vei til Trøndelag. adressa.no (1. oktober 2015)5. desember 2015  Synne  Hordaland, Rogaland, Vest-Agder og Aust-AgderFase D: Ekstremværet Synne er nå over . met.no (6. desember 2015)  Store nedbørmengder, flom, ras, stengte veier og jernbaner, innstilte ferjerVeier er stengt, togene vestover innstilt og ferjene ligger ved kai Fædrelandsvennen (6.desember 2015) Fortsette innover Vest-Sverige.29. januar 2016  Tor Hedmark, Oppland, Buskerud, Hordaland, Sogn og Fjordane, Møre og Romsdal, Trøndelag og NordlandFase B: Ekstremværet Tor treffer Sør-Norge  . met.no (29. januar 2016)  Kraftig vind. Ved Kråkenes fyr (Vågsøy, Sogn og Fjordane) blei middelvinden målt til 48,9 meter i sekundet, noko som er ny vindrekord for dei offisielle målingane i Noreg etter nyttårsorkanen i 1992.

 Etter år 
ÅrTal på ekstremvêr 1994 1 1995 8 1996 4 1997 6 1998 1 1999 3 2000 3 2001 2 2002 1 2003 5 2004 1 2005 7 2006 2 2007 2 2008 5 2009 0 2010 1 2011 3 2012 2 2013 3 2014 4 2015 5 Etter fylke 
FylkeTal på ekstremvêr Østfold 8 Akershus 3 Oslo 3 Hedmark 4 Oppland 4 Buskerud 5 Vestfold 9 Telemark 8 Aust-Agder 8 Vest-Agder 10 Rogaland 10 Hordaland 13 Sogn og Fjordane 14 Møre og Romsdal 10 Sør-Trøndelag 16 Nord-Trøndelag 17 Nordland 18 Troms 12 Finnmark 13 Svalbard 2

 Kjelder 




Fotnotar


Noreg