Krimhalvøya

Krim, Krimhalvøya eller Den autonome republikken Krim er ei halvøy i Svartehavet. Både Ukraina og Russland hevdar Krimhalvøya høyrer dei til. Russiske styresmakter har sidan mars 2014 hatt den faktiske kontrollen over halvøya.Ukraine crisis timeline - BBC

Hovudstaden på Krimhalvøya er Simferopol som ligg sentralt på halvøya. Krimhalvøya dekkjer  og har kring 2,3 millionar innbyggjarar (2017).

 Geografi  
mini|250px|Satellittbilde av Kertsjstretet.

Krim er ei  km² stor halvøy nord i Svartehavet. Det einaste fastlandssambandet er over Perekopeidet i nord. Mot aust strekkjer den lange Kertsjhalvøya seg mot Kertsjsundet, som skil Asovhavet frå Svartehavet.

Landskapet i nord består av stepper, og i sør hever Krimfjella seg opp til  moh. som vernar kysten mot nordlege vinder og har rikelig nedbør og frodig skog. Klimaet er mildt i sør og vegetasjonen er subtropisk med dyrking av oliven, morbær og sypress.

I Jalta er middeltemperaturen i dei kaldaste månadene (januar og februar) 3,5 °C, i dei varmaste månadene (juli, august) 24 °C.

 Viktige byar 
mini|Kart med dei viktigaste byane på Krim.
 15px Simferopol: hovudstad i den autonome republikken Krim
 15px Sevastopol: helteby, base for Svartehavsflåten
 15px Kertsj: helteby, viktig industri- , transport- og turistsenter
 15px Eupatoria: viktig hamn, jernbaneknutepunkt og ferieby
 15px Feodosija: hamne- og ferieby 15px Jalta: ein av dei viktige feriebyane på Krim, kjend for Jaltakonferansen
 15px Dzjankoj: viktig jernbanepunkt
 15px Bakhtsjysaraj: den historiske hovudstaden til Krim-khanatet
 15px Krasnoperekopsk: viktig industriby
 15px Alusjta: ferieby

 Historie 
Krimhalvøya har vorte erobra og kontrollert mange gonger gjennom historia. Kimmeriarar, grekarar, skytiarar, gotarar, hunarar, bulgarar, khasarar, Kiev-riket, bysantiske grekarar, kiptsjakar, osmanske tyrkarar, Den gylne horden og mongolar har alle kontrollert Krimhalvøya i den tidlege historia. På 1200-talet vart ho delvis kontrollert av Republikken Venezia og Republikken Genova. Dei vart etterfølgd av Krim-khanatet og Det osmanske riket på 1400- til 1700-talet. Frå 1400-talet av var Krim-khanatet, ein arvtakar etter det mongolsk-tatarske riket, ein vasallstat under det osmanske riket. I 1783 vart halvøya erobra av Det russiske imperiet. Etter den russiske revolusjonen vart Krim ein autonom sovjetrepublikk i Den russiske føderasjonen. Nazi-Tyskland okkuperte området under andre verdskrigen frå 1941 til 1945.  

Då halvøya vart gjenerobra av Sovjetunionen, vart krimtatarane deporterte til Sibir og Sentral-Asia. Først i 1989 fekk dei lov å venda attende til Krim. I 1954 vart Krim overført frå Den russiske sovjetrepublikken (Russisk SSR) til Den ukrainske sovjetrepublikken (Ukrainsk SSR). I 1991 fekk Krim status som ein autonom republikk under Ukraina, men då Ukraina vart sjølvstendig same året, var det mange som ynskte å lausriva Krim frå Ukraina, og bli ein del av Russland. Denne rørsla fekk ikkje støtte frå dei russiske styresmaktene, og halvøya vart verande ein del av Ukraina, men med særskild autonom status.

 Uro i 2014-2015 
Etter endringa i det ukrainske styret i 2014 kom det til uro og ein svært spent situasjon i mars då Russland godkjente bruk av militær makt på halvøya for å sikre russiske interessar. Russiske og russisklojale soldatar overtok fleire sentrale funksjonar på halvøya. Russland annekterte etter kvart halvøya. Statusen til Krim var uklår lenge,Dagbladet - Må bare se på at Krim blir annektert (1.3.2014)
men i juli 2015 erklærte statsminister Dmitrij Medvedev av republikken Krim var fullt ut integrert i Russland.https://sputniknews.com/russia/20140411189160173-Russia-Amends-Constitution-to-Include-Crimea-Sevastopol/

 Innbyggjarar 
Då Krim vart ein del av det russiske imperiet på 1700-talet var det store fleirtalet av innbyggjarane muslimske krimtatarar. Desse utgjorde i 2001 ein minoritet på 12,1 %. Fleirtalet, 58,3 % var russarar, og 24,3 % ukrainarar.

Krimtatarar er ein etnisk minoritet som utgjer kring 13 % av folkesetnaden og som oppstod på Krimhalvøya seint i mellomalderen etter at Krim-khanatet oppstod. Krimtatarane vart tvangsflytta til Sentral-Asia av Josef Stalin. Etter at Sovjetunionen fall, flytta somme krimtatarar attende til regionen.Pohl, J. Otto. The Stalinist Penal System: A Statistical History of Soviet Repression and Terror. Mc Farland & Company, Inc, Publishers. 1997. 23. Det bur framleis mange russarar på halvøya og russisk har derfor status som offisielt språk i republikken. 

 Demografisk utvikling 
 Etnisitet 1897 1939 1989 2001Krimtatarar  35,6  19,4  1,6  12,1Russarar  33,1  49,6  67,1  58,3Ukrainarar  11,8  13,7  25,8  24,3

Merknader

 Kjelder 

 Delar av denne artikkelen bygger på «Crimea» frå ,  den 7. september 2012. 

Bakgrunnsstoff

 *
Kategori:Autonome republikkar
Kategori:Omstridde område i Europa
Kategori:Republikkar i Russland
Kategori:Russiske føderasjonssubjekt