Forbrenningsmotor

Ein forbrenningsmotor er ei varmekraftmaskin som omsett kjemisk energi i drivstoff til mekanisk arbeid ved hjelp av kontrollert forbrenning.

 Klassifisering 
mini|høgre|500px|Klassifisering av forbrenningsmotorar.
Det finst mange ulike forbrenningsmotorar, som kan klassifiserast på ulike måtar. Ei vanleg klassifisering er å dela dei inn i to hovudgrupper: motorar med utvendig forbrenning og motorar med innvendig forbrenning. Desse to hovudgruppene kan så klassifiserast vidare, som til dømes:

 Motorar med utvendig forbrenning
 Open krins
 Dampmaskin
 Dampturbin
 Lukka krins
 Stirlingmotor
 Motorar med innvendig forbrenning
 Motorar med periodisk forbrenning 
 Stempelmotorar med innvendig forbrenning 

 Motorar med kontinuerleg forbrenning 
 Gassturbin
 Jetmotor
 Rakettmotor

For å letta oversyner er finare klassifiseringar plassert i underartiklane som handlar om dei ulike motortypane.

 Historisk oversyn 
Det historiske oversynet under er stort sett berre ei opplisting av datoar, som er meint å gje eit raskt oversyn over dei ulike oppfinningane og utviklinga innan forbrenningsmotorteknologi. Artiklane som handlar om dei ulike motortypane har meir utfyllande stoff om soga til motorane dei handlar om.

 År Utvendig forbrenning Innvendig forbrenning Oppfinning  Open krins (damp)  Lukka krins  Trykk Reaksjon  Stempel Reaksjon  Lukka  Stempel Turbin/jet Rakett 50  Reaksjon            Heron av Alexandria eksperimenterte med ein roterande dampjetmotor, kjent som Eolipile 1206          Stempel     Al-Jazari fann opp ei dobbeltverkande stempelpumpe med veivaksel og råde   1232             Rakett  Kinesarane nytta krutrakettar for å forsvara seg mot mongolske åtak   1241              Rakett  Mongolane nytta rakettar (som kinesiske vitskapsmenn hadde laga for dei) mot ungarane under åtaket på Sejo  1243              Rakett  Det osmanske riket fekk tilgang på rakettar (truleg frå mongolane) 1258              Rakett  Mongolane nytta rakettar under åtaket på Bagdad  1268             Rakett  Arabarane nytta rakettar for å forsvara seg mot franske åtak  1509     Reaksjon            Taqi al-Din‎ beskreiv eit dampdrive grillspydal-Din, T., Al-Turuq al-samiyya fi al-alat al-ruhaniyya, 1551. 1551          Stempel     Leonardo da Vinci foreslo ein forbrenningsmotor (utan kompresjon) 1609  Stempel             Giambattista della Porta eksperimenterte med ei dampdriven vasspumpe  1615  Stempel            Salomon de Caus publiserte eit vitskapeleg verkde Caus, S.Les Raisons des forces mouvantes, 1615. der han mellom anna tok for seg ekspansjon og kondensasjon av damp  1629   Reaksjon             Giovanni Branca beskreiv ein dampturbinBranca, G., Le machine, Roma, 1629. 1633             Rakett   Lagari Hasan Çelebi nytta ein krutrakett for å flyga over Bosporos. Han var utstyrt med venger og landa ved glideflukt. Ferda tok rundt 300 sekund og maksimalhøgda vart vurdert til om lag 300 m 1663  Stempel             Edward Somerset eksperimenterte med ei dampdriven vasspumpe 1673          Stempel (atm. tr.)    Abbé Hautefeuille foreslo ein forbrenningsmotor som nytta krut som drivstoff, for å pumpa vatn. Prinsippet var å nytta atmosfæretrykket til å lyfta vatnet ved at det oppstod undertrykk i sylinderen når gassen vart avkjølt etter eksplosjonen <ref name="University of Cambridge">[http://www.eng.cam.ac.uk/DesignOffice/projects/cecil/history.html The Early History of Combustion Engines'''], University of Cambridge, Department of Engineering. (vitja 19/4-2008)</ref>
|-
| 1678 
|   
| 
|    
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel (atm. tr.)  
|
| 
| Christiaan Huygens eksperimenterte med ein krutdriven undertrykkstempelmotor. I fylgje  fekk Huygens motoren til å fungera og demonstrerte han i 1680
|-
| 1678 
| style="background: #AAEECC;"| Stempel
|    
|  
| 
| 
|  
|  John Trust utførte eksperiment som bygde på arbeidet til Edward Somerset
|-
| 1690 
| style="background: #AAEECC;"| Stempel
| 
| 
|    
|  
|  
|  Denis Papin eksperimenterte med ein dampsylinder.
|-
| 1698 
| style="background: #AAEECC;"|  
| 
| 
|    
|  
|  
|  Thomas Savery bygde ei dampdriven vasspumpe, utan stempel, for å pumpe vatn ut av gruver
|-
| 1600-talet 
| 
| 
|    
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel (atm. tr.)  
| 
|  
|  Samuel Morland eksperimenterte med å nytta krut for å generera undertrykk for å lyfta vatn
|-
| 1712 
| style="background: #AAEECC;"| Stempel
|    
|  
| 
| 
|  
|  Thomas Newcomen bygde ei dampdriven vasspumpe med stempel og sylinder for å pumpe vatn ut av ei gruve
|-
| 1763 
| style="background: #AAEECC;"| Stempel
| 
| 
|    
|  
|  
| James Watt laga ein forbetra verson av dampmaskina til Newcomen
|-
| 1769 
| style="background: #AAEECC;"| Stempel
| 
| 
|    
|  
|  
| James Watt fekk patent på ein kondensator, som førte til at dampmaskinane vert meir effektive
|-
| 1771 
| style="background: #AAEECC;"| Stempel
| 
|    
|  
| 
|  
| Joseph Cugnot bygde ein dampdriven lastebil
|-
| 1776 
| style="background: #AAEECC;"| Stempel
| 
|    
|  
| 
|  
| James Watt bygde ei dampdrive vasspumpe i stor skala
|-
| 1780 
| style="background: #AAEECC;"| Stempel
|    
| 
| 
|  
|  
| James Watt fann opp den dobbeltverkande dampmaskina
|-
| 1780 
| 
|  
|    
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel 
| 
|  
|  Alessandro Volta nytta ein elektrisk gnist til å tenna ei luft-hydrogen-blandingElectric pistol, Volta's instruments. (vitja 19/4-2008) 
|-
| 1782 
| style="background: #AAEECC;"| Stempel
| 
| 
|    
|  
|  
| James Watt bygde ei dobbeltverkande dampmaskin. 
|-
| 1788 
| style="background: #AAEECC;"| Stempel
|    
| 
|  
| 
|  
| James Watt fann opp sentrifugalregulatoren
|-
| 1791 
|
|  
|    
|  
| style="background: #EECCCC;"| Turbin  
| 
| John Barber fekk patent på og bygde ein primitiv gassturbin 
|-
| 1792 
| 
|    
|    
| 
|  
| style="background: #EEAACC;"| Rakett 
| Kong Tipu Sultan av Mysore (no ein del av India) nytta støypejarnsrakettar for å forsvara seg mot åtak frå Det britiske Ostindiske kompaniet under Dei anglo-mysorske krigane
|-
| 1794 
| 
|    
|    
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel  
| 
| 
| Robert Street fekk patent på ein forbrenningsmotor (utan kompresjon) som nytta terpentin- eller oljedamp 
|-
| 1799     
| style="background: #AAEECC;"| Stempel  
| 
|    
| 
|
| 
| Richard Trevithick utvikla ein høgtrykksdampkjel, som gjorde kondensatorkammeret til Watt overflødig
|-
| 1801 
| 
|  
| style="background: #EEEECC;"| Lukka    
|  
| 
| 
| Philippe Lebon fekk patent på ein dobbeltverkande gassmotor (utan kompresjon)
|-
| 1806 
| 
|    
|    
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel  
| 
| 
| François Isaac de Rivaz konstruerte ein stempelmotor som gjekk på ei blanding av hydrogen og oksygen
|-
| 1807 
| 
|    
|    
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel  
| 
| 
| Nicéphore og Claude Niépce bygde ein fungerande prototype av ein motor som dreiv ein båt ved å pressa vatn gjennom eit røyr. Dei kalla motoren «Pyréolophore»
|-
| 1816 
| 
|   
| style="background: #EEEECC;"| Lukka  
|  
| 
|  
| Robert Stirling fann opp ein varmluftsmotor (stirlingmotoren)
|-
| 1820 
|   
|
| 
|  style="background: #AAEEEE;"| Stempel (atm. tr.)
| 
|  
| W. Cecil publiserte eit framlegg til ein stempelmotor som nytta hydrogen som drivstoff. Det var atmosfæretrykket som utførte arbeid når gassen i sylinderen vart avkjølt etter forbrenninga 
|-
| 1823 
| 
|   
|
|  style="background: #AAEEEE;"| Stempel 
| 
|  
| Whright fekk patent på ein dobbeltverkande gassmotor med sentrifugalregulator .
|-
| 1823 
| 
|   
|
|  style="background: #AAEEEE;"| Stempel (atm. tr.) 
| 
|  
| Samuel Brown fekk patent på og bygde ein gassmotor 
|-
| 1826 
| 
|   
|
|  style="background: #AAEEEE;"| Stempel (atm. tr.) 
| 
|  
| Samuel Morey fekk patent på og bygde ein motor som nytta terpentin son drivstoff
|-
| 1838 
|   
|
| 
|  style="background: #AAEEEE;"| Stempel 
| 
|  
| William Barnett fekk patent på ein gassmotor som i tillegg til arbeidssylinderen hadde to andre sylindrar som komprimerte lufta og gassen før dei vart blanda. Motoren hadde ikkje kompresjon, men gassen som strauma inn i sylinderen hadde overtrykk 
|-
| 1843 
| 
|   
|
|  style="background: #AAEEEE;"| Stempel 
| 
|  
| Drake bygde ein gassmotor som gjekk på lampegass. Turtalet var på 160 o/min og effekten på rundt 20 hk 
|-
| 1854 
|   
|
| 
|  style="background: #AAEEEE;"| Stempel (atm. tr.) 
| 
|  
| Barsanti og Matteucci bygde ein gassmotor som vart installert på Maria Antonia jarnbanestasjon i Firenze.
|-
| 1860 
|   
| 
|   
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel 
| 
|  
| Jean-Joseph Étienne Lenoir tok patent på ein totakts gassmotor med innvendig forbrenning, men utan kompresjon. Lenoir testa motoren i ein primitiv bil.Hütten, H., Motoren - Technik - Praxis - Geschichte, 10. utg., Motorbuch Verlag, 1997. Motorane til Lenoir er rekna som dei fyrste som var brukbare i praksis, sjølv om dei hadde svært dårleg verkningsgrad.
|-
| 1860 
| 
|   
|   
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel 
| 
|  
| Christian Reithmann fekk patent på firetaktsmotoren 
|-
| 1862 
| 
|   
|   
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel 
| 
|  
| Alphonse Beau de Rochas publiserte ei utgreiing om det termodynamiske prinsippet som ligg til grunn for firetaktsmotoren. 
|-
| 1863 
|   
| 
|   
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel 
| 
|  
| Jean-Joseph Étienne Lenoir utvikla ein forgassar og prøvekøyrer ein bil med forbrenningsmotor for flytande drivstoff
|-
| 1870 
|   
| 
|   
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel 
| 
|  
| Siegfried Marcus bygde ein totaktsmotor utan kompresjon, etter same mønster som Lenoir. Han monterte motoren i ei vogn. 
|-
| 1877 
|   
| 
|   
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel  
| 
|  
| Nikolaus August Otto tok patent på ein firetaktsmotor med innvendig forbrenning, med kompresjon (patentet vart seinare oppheva, etter ei rettssak)
|-
| 1878 
|   
| 
|   
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel  
| 
|  
| Dugald Clerk laga den fyrste totaktsmotoren med kompresjon, med ein mekanisk kompressor som spylte ut eksosen og fylte sylinderen med luft via ein tilbakeslagsventil i sylindertoppenVivian, E.C., The Two-Stroke Cycle Engine , World wide school library. (vitja 21/4-2008).
|-
| 1882 
| 
|   
|   
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel  
| 
|  
| George Brayton bygde ein motor som gjekk på parafin, med ein separat sylinder for kompresjon. Motoren hadde låg verkningsgrad
|-
| 1884 
| 
|   
|   
|  
| style="background: #EECCCC;"| Turbin 
| 
| Ægidius Elling fekk patent på ein gassturbin. Charles Algernon Parsonsl bygde ein gassturbin 
|-
| 1888 
| 
|   
|   
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel  
|  
| 
| Joseph Day laga ein totaktsmotor med kompresjon som nytta trykket i veivhuset til å fylla sylinderen
|-
| 1890 
| 
|   
|   
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel 
| 
|  
| Herbert Akroyd Stuart tok patent på og bygde den fyrste firetakts glødehovudmotoren Hooley, R., The Akroyd Oil Engine , Ray Hooley's - Ruston-Hornsby - Engine Pages. (Ref. dato: 22/9-2007)
|-
| 1892 
|   
| 
|   
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel 
| 
|  
| Rudolf Diesel tok patent på dieselmotoren
|-
| 1898 
|   
| 
|   
| style="background: #AAEEEE;"| Stempel 
| 
|  
| Carl W. Weiss konstruerte den fyrste totakts glødehovudmotoren
|-
| 1903 
|      
| 
|   
|  
| style="background: #EECCCC;"| Turbin 
| 
| Ægidius Elling bygde den fyrste gassturbinen som kunne levera nytteffekt. Effekten var 8 kW (11 hk)
|-
| 1903 
|   
|   
| 
|  
| 
| style="background: #EEAACC;"| Rakett 
| Konstantin Eduardovitsj Tsiolkovskij publiserte rakettlikninga og foreslo å nytta hydrogen og oksygen som drivstoff
|-
| 1906 
|   
| 
|   
|  
| style="background: #EECCCC;"| Jet 
| 
| Rene Lorin fann opp motorjet
|-
| 1908 
|   
| 
|   
|  
| style="background: #EECCCC;"| Jet 
| 
| Victor de Karavodine utvikla grunnlaget for reaksjonsmotorar
|-
| 1910 
|   
|   
| 
|  
| style="background: #EECCCC;"| Jet 
| 
| Henri Coandă bygde det fyrste jetflyet. Det nytta ein motorjet
|-
| 1919 
|   
| 
|   
| 
|  
| style="background: #EEAACC;"| Rakett 
| Robert Goddard publiserte A Method of Reaching Extreme AltitudesGoddard , R., A Method of Reaching Extreme Altitudes, Smithsonian Institution, 19919., som la gunnlaget for mykje av moderne raketteknologi.
|-
| 1923 
| 
|   
|   
| 
|  
| style="background: #EEAACC;"| Rakett 
| Hermann Oberth publiserte Die Rakete zu den Planetenräumen''Oberth , H., Die Rakete zu den Planetenräumen, 1923., som la gunnlaget for mykje av moderne raketteknologi 1929          Stempel      Felix Wankel tok patent på wankelmotoren 1932            Jet   Frank Whittle tok patent på turbojetmotoren 1937            Jet    Det fyrste jetflyet tok av den 12. april i Storbritannia  1939          Jet    Hans von Ohain bygde og testa den fyrste turbojetmotoren 1970-talet         Stempel     Ein fekk elektronisk kontrollert tenning i bilmotorar 1980-talet         Stempel     Det elektroniske tenningssystemet vart forbetra for å minske forureining 1980-talet         Stempel      Ein fekk elektronisk drivstoffinnsprøyting på bensinmotorar til bil 1990-talet         Stempel      Ein fekk hybridkøyretøy som nyttar seg av både ein forbrenningsmotor og ein elektrisk motor

 Sjå òg 
 Motor
 Varmekraftmaskin

 Kjelder 

Kategori:Motorar
Kategori:Forbrenningsmotorar

cs:Spalovací motor