Europeisk geografi

mini|Topografi i Europa
Europa vert rekna som eit av sju kontinent, men fysisk er verdsdelen den nordvestlege halvøya av den større landmassen kalla Eurasia (eller Afrika-Eurasia). Asia utgjer den austlege delen av denne samanhengande landmassen (om ein ser bort frå Suezkanalen som deler Asia og Afrika), og alle deler den same kontinentalsokkelen. Uralfjella i Russland utgjer den austlege grensa mellom Europa og Asia. Den søraustlege grensa er derimot ikkje fastsett. Ofte vert elvane Ural eller Emba rekna som mogelege grenser. Grensa held fram mot Kaspihavet, og så vidare over Kaukasus (her er det òg uklart kor grensa går) og Bosporus, Marmarahavet og Dardanellane. Mange geografar reknar derimot dei sørlege grensene til Aserbajdsjan og Armenia mot Iran, og Tyrkia si sørlege grense mot Syria, Irak og Iran som grensa mellom Asia og Europa på grunn av politiske og kulturelle årsaker. Middelhavet skil Europa frå Afrika. I vest grensar Europa mot Atlanterhavet. Island, som ligg nærmare Grønland (Nord-Amerika) enn det europeiske fastlandet, vert rekna som ein del av Europa. 

Det er ikkje alle som reknar Europa som eit kontient, fordi det ikkje er omgjeve av hav, og er meir kulturelt enn geografisk definert. 

Dei to største landområda i Europa er «det europeiske fastlandet» og Skandinavia i nord, som er skild frå kvarandre av Austersjøen. Tre store halvøyar, den iberiske, den italienske og Balkan strekkjer seg sørover frå fastlandet og ut i Middelhavet. 

Topografien i Europa er svært variert, ofte innanfor små område. I hovudsak er dei sørlege områda fjellkledde, medan området nordover frå Alpane, Pyreneane og Karpatane gradvis går over i åslendt landskap og store låge sletter, som er vidstrekte i aust. Dei nordlege delane av Europa består hovudsakleg av meir høgareliggande område igjen, som startar vest på Dei britiske øyane og held fram langs fjella og fjordane i Noreg. Innimellom finn ein fleire platå og elvedalar, som bryt med den grove topografiske inndelinga nemnd over. 

 Geologi 

Geologien i Europa er svært variert og komplisert, og gjev opphav til svært mange forskjellige landskap over kontinentet, frå Dei skotske høglanda til dei bølgjande slettene i Ungarn

 Elvar 

+ Viktige elvar i Europa Nr.  Elv  Lengd  Land 1. Volga  3 690 km Russland  2. Donau 2 860 km Tyskland, Austerrike, Slovakia, Ungarn, Kroatia, Serbia, Bulgaria, Romania, Moldova, Ukraina 3. Ural 2 428 km Russland, Kasakhstan  4. Dnepr 2 290 km Russland, Kviterussland, Ukraina  5. Don 1 950 km Russland 6. Petsjora 1 809 km Russland  7. Kama 1 805 km Russland  8. Oka 1 500 km Russland  9. Belaja 1 430 km Russland 10. Dnestr 1 352 km Ukraina, Moldova 11. Rhinen 1 320 km Sveits, Liechtenstein, Austerrike, Tyskland, Frankrike, Luxembourg, Nederland  12. Elbe 1 165 km Tsjekkia, Tyskland  13. Vistula 1 047 km Polen, Ukraina, Kviterussland, Slovakia  14. Tagus 1 038 km Spania, Portugal  15. Loire 1 012 km Frankrike  16. Ebro  960 km Spania 17. Sava 933 km Slovenia, Kroatia, Bosnia-Hercegovina, Serbia  18. Seinen 776 km Frankrike  19. Po 652 km Italia, Sveits, Frankrike

 Innsjøar 

 Store øyar 
Island, Færøyane, Storbritannia, Irland, Isle of Man, Rockall, resten av  Dei britiske øyane, delar av Asorane, Madeira, Balearane, Korsika, Sardinia, Sicilia, Malta, Dei joniske øyane, Kreta, Dei egeiske øyane, Åland, Gotland, Saaremaa, Hiiumaa, Jan Mayen, Kanariøyane og Svalbard.

 Sletter og lågland 
 Den austeuropeiske sletta, det mest vidstrakte landskapet i Europa
 Det nordeuropeiske låglandet
 Den pannoniske sletta
 Meseta er eit høgt platå sentralt i Spania (dekkjer om lag 40 % av landet)

 Fjellkjeder 

 Temperatur og nedbør 

Dei høge fjellområda i Europa har lågare temperatur og meir nedbør enn dei lågareliggande områda. Europa har mindre nedbør i aust enn i sentrale og vestlege delar av Europa. Temperaturskilnaden mellom sommar og vinter aukar gradvis frå kystområda i vest til det søraustlege innlandet i Europa. Irland har ein temperaturskilnad på om lag 15 grader mellom vinter og sommar, medan områda nord for Kaspihavet har temperaturskilnadar på 70 grader. 

 Land utan kyst 
 Luxembourg 
 Andorra
 Vatikanstaten
 San Marino
 Makedonia
 Serbia
 Sveits
 Liechtenstein
 Austerrike
 Ungarn
 Tsjekkia
 Slovakia
 Kviterussland
 Moldova
 Armenia
 Aserbajdsjan
 Kasakhstan

 Øystatar 

 Island
 Storbritannia
 Irland
 Malta
 Kypros

 Land som ligg i både Europa og Asia 
 Georgia
 Aserbajdsjan
 Kasakhstan
 Russland
 Tyrkia
 Kypros

 Land der hovudstaden har landet sitt namn 

 Luxembourg
 Monaco
 San Marino
 Vatikanet

 Land der hovudstaden ikkje er den største byen 

 Kasakhstan (hovudstad: Astana; største by: Almaty)
 Liechtenstein (hovudstad: Vaduz; største by: Schaan)
 Malta (hovudstad: Valletta; største by: Birkirkara)
 San Marino (hovudstad: San Marino; største by: Serravalle)
 Sveits (hovudstad: Bern; største by: Zürich)
 Tyrkia (hovudstad: Ankara; største by: Istanbul)

 Liste over land etter talet land dei grensar til 
<li>14: Russland (Noreg, Finland, Estland, Latvia, Litauen, Polen, Kviterussland, Ukraina, Georgia, Aserbajdsjan, Kasakhstan, Kina, Mongolia og Nord-Korea)
<li>9: Tyskland
<li>8: Austerrike, Frankrike, Serbia, Tyrkia
<li>7: Ungarn, Polen, Ukraina
<li>6: Italia, Slovakia
<li>5: Bulgaria, Kroatia, Romania, Sveits, Kviterussland, Spania, Kasakhstan
<li>4: Belgia, Hellas, Albania, Republikken Makedonia, 
       Montenegro, Slovenia, Tsjekkia, Latvia, Litauen,
       Georgia, Armenia, Aserbajdsjan
<li>3: Finland, Noreg, Luxembourg, Bosnia-Hercegovina   
<li>2: Sverige, Nederland, Andorra, Liechtenstein, Estland,
       Moldova
<li>1: Danmark, Irland, Storbritannia, Monaco, Portugal,
       Vatikanet, San Marino
<li>0: Island, Malta, Kypros
<li>


 Geografi etter land 

 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Geography of Europe» frå ,  den 24. mars 2007.