Pubertet

Pubertet er prosessen som finn stad når kroppen til ein unge utviklar seg til ein vaksen som er istand til å forplanta seg. I denne tida utviklar ein sekundære kjønnskjenneteikn, kroppen veks, og ein produserer nye kjønnshormon. Ofte byrjar også seksualisert åtferd ved puberteten.

Tida då menneske går gjennom puberteten blir gjerne kalla ungdomstid. og kan vera prega av forvirring på grunn av hormona og dei mange endringane som skjer. Men også andre dyr opplever pubertet som
kan påverka både utsjånad og oppførsel.

 Alder 
mini|Denne musa på litt over ein månad går truleg gjennom puberteten. 
Kva tid puberteten tek til blir påverka av fleire faktorar innan arv og miljø som ikkje er fullt ut forstått. Rikeleg med føde kan framskunda og underernæring kan utsetja han, men plutseleg tilgang på mat etter lang tids mangel kan òg føra til ein tidlegare pubertet. Varme omgjevnader kan føra til tidlegare pubertet, medan å bu i høgda kan gjera at han kjem seinare. Gjennomsnittsalderen for menarke, byrjinga på den kvinnelege puberteten, har vore frå 12,0 til 18,5 hjå ulike studerte grupper.«Puberty» på Engelsk Wikipedia

ArtVanleg alder ved
pubertet HoHannMenneske10-16 år10-16 årSpermkvalhttp://www.nmfs.noaa.gov/pr/species/mammals/cetaceans/spermwhale.htm9 år10-20 årHest 18 mnd. 14 mnd.Hund7-12 mndKu 11 mnd.(9-24) 11 mnd. (7-18)Katt8-9 mndSau  7 mnd. (4-14) 7 mnd. (6-9)Gris  6 mnd. (3-7)7 mnd. (3-8)Kanin3-4 mndMus6 veker

 Pubertet hjå menneske 
Før puberteten skil kjønna seg frå kvarandre nesten berre gjennom forskjellen på kjønnsorgana. Gjennom puberteten blir dei sekundære kjønnskjenneteikna utvikla, og mannlege og kvinnelege kroppar utviklar seg vekk frå kvarandre. Både hjå gutar og jenter aukar hårveksten i armholene og rundt kjønnsorgane. I byrjinga av puberteten veks kroppen stadig raskare, seinare avtar veksten, og når puberteten er slutt veks heller ikkje kroppen meir.

 Kvinneleg pubertet 
mini|«A juventude», 'Ungdommen'. Bilete av Carlos Botelho.

Pubertet hjå kvinner finn stad når dei indre forplantingsorgana blir mogne. Dette blir kalla menarke, og markerer byrjinga på den fruktbare delen av livet. Eggstokkane blir stimulerte av
gonadotropinar frå adenohypofysen, follikkelstimulerande hormon og luteiniserande hormon.

Pubertetsalderen varierer normal mellom 10 og 14 år, og det skjer mange endringar:
 Livmora, eggleiarane og eggstokkane blir mogne
 Menstruasjonssyklusen og eggløysing tek til
 Bryst veks og utviklar seg
 Høgdevekst og utviinga av bekkenbeinet går fortare
 Mengda av underhudsfeitt aukar, særleg ved hoftene og brysta

 Mannleg pubertet 

mini|I puberteten tek mange gutar til å få skjeggvekst. Mumieportrett frå Fayum.

Også mannleg pubertet varierer normalt mellom 10 og 14 år. Luteniserande hormon frå adenohypofysen stimulerer interstitialcellene i testiklene til å auka testosteronproduksjonen, som
påverkar utviklinga av kroppen til kjønnsmogning. Endringane som skjer ved puberteten er:
 Vekst av musklar og bein, og ein markert auke i høgde og vekt
 Strupehovudet veks, og stemmen blir djupare (stemmeskifte)
 I tillegg til rundt armane og kjønnsorgana kan ein utvikla hårvekst i
fjeset, på brystet, magen og ryggen
 Penis, pungen og prostata blir større
 Spermieproduksjon tek til
 Huda blir tjukkare og feitare

 Sjå òg 
Juvenil

 Kjelder 
Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av  frå Wikipedia på bokmål.
Artikkelen oppgav som kjelde
Anne Waugh og Allison Grant (2001) Ross and Wilson: Anatomy and
Physiology in Health and Illness, 9. utg. – Churchill Livingstone,
Edinurgh. 
 Fotnotar 

Kategori:utviklingsbiologi
Kategori:kjønn