Ioánnina

Ioánnina  (gresk skrift Ιωάννινα, arumensk Ianina, albansk Janinë), og kalla Jánnena (Γιάννενα) eller Jánnina (Γιάννινα), er ein by og ein kommune i periferieininga med same namn i Ípiros nordvest i Hellas med eit storbyområde på om lag 100 000 innbyggjarar. Han er hovudstad i både periferieininga Ioánnina og periferien Ípiros, og ligg på vestsida av Pamvótidasjøen. Ioánnina ligg 450 km nordvest for Aten, 290 km vest for Thessaloníki og 80 km aust for hamnebyen Igoumenítsa ved Det joniske havet

Byen er sete for Ioánnina universitet med om lag 20 000 studentar.

 Historie 
Ein har funne spor av menneske her frå steinalderen for 38 000 år sidan ved nokre steinreiskap som vart funne i grotta Kastritsa.

Byen vart grunnlagd på 500-talet av den austromerske keisaren Justinian I. Han vart kalla Ioánnina, som tyder «Byen til Johannes» på gresk. Dette kom av at han var verna av apostelen Johannes. Han vart først nemnd i 527 av historikaren Prokopios som skreiv om grunnlegginga.

Byen vart erobra av normannarar i 1082 under Bohemond I av Antioka si leiing. Han reparerte dei eksisterande bymurane for å slå tilbake åtaket frå keisar Alexios I Komnenos. På 1200-talet, då despotatet Ipiros vart danna, vart Ioánnina den nest viktigaste byen, etter hovudstaden Árta. Grunnleggaren av despotatet, Mikael I Komenos Doukas tok imot flyktande austromerske familiar frå Konstantinopel etter at denne byen fall under det fjerde krosstoget. Desse flyktande familiane, i lag med nokre lokale adelsfamiliar, tok over styret i Ioánnina i 1318 og braut med Árta. Same året kom Ioánnina inn under den austromerske keisaren Andronikos II Palaiologos og litt seinare under serbarane, som på den tida hadde utvida staten sin til mykje av dei greske områda. Den austromerske keisaren gav byen mange privilegium, som vart haldne oppe av serbarane. Som følgje av dette blømde Ioánnina økonomisk og kulturelt dei neste hundreåra. I 1367 vart serbaren Thomas II Preljubović den nye overherren av Ioánnina og etter han overgav byen seg til Isau Buandelmonti (1385-1411) og Carlo I Tokko (1411-1430).

Etter Tokko sin død i 1430 vart Ioánnina ein del av Det osmanske riket, som gav byen mange privilegium mot at dei overgav seg frivillig. Desse vart kjend som Reglane til Sinan Pasha etter pashaen som gav dei rettane.

I 1611 vart byen råka av eit kraftig tilbakeslag som følgje av eit bondeopprør leia av Filosofen Dionysios (òg kalla Skylosofos), biskop av Lárisa. Opprøret enda med at alle privilegia vart fjerna til kristne innbyggjarar, som vart driven bort frå borgområdet. Frå den tid busette tyrkarar og jødar i borgområdet.

Trass i tilbakeslaget kom byen seg på fote att. Innbyggjarane heldt fram med handelen sin og handverket sitt, som tok dei til stader som Venezia og Livorno, der kjøpmenn frå Ioánnina oppretta marked og bankar.

Den store velstanden byen etter kvart fekk førte med seg stor kulturell aktivitet. På 1600- og 1700-talet vart det grunnlagd mange viktige skular, som tok over den lange tradisjonen frå tida under Austromarriket.

I 1789 vart byen senter for området styrt av Ali Pasha, eit område som inkluderte heile det nordvestlege Hellas, Thessalía og ein del av Évvia og Peloponnes. Ali Pasha, ein av dei viktigaste grekarane på 1700-talet, men hadde albansk opphav. Han heldt oppe diplomatiske forhold til dei viktigaste europeiske leiarane og hoffet hans trekte til seg mange urolege sjeler som seinare vart viktige personar under den greske sjølvstendkrigen (Georgios Karaiskakis, Odysseas Androutsos, Markos Botsaris og andre). Perioden under hans styre vert rekna som høgdepunktet i byen si historie. Ali Pasha ønska å bryte ut av Den høge porten, og i 1821 (året sjølvstendekrigen braut ut) vart han dømd skuldig for landssvik og Ioánnina vart omleira av tyrkiske troppar. To år seinare vart Ali Pasha avretta i kapellet på øya i innsjøen, der han heldt tilflukt medan han venta på å få nåde frå sultanen.

I 1869 vart ein stor del av Ioánnina øydelagd av brann. Marknadsplassen vart raskt bygd opp att av den tyske arkitekten Holz og med hjelp av Ahmet Rashim Pasha, den lokale guvernøren. Samfunna med folk frå Ioánnina som levde utanlands hjelpte til med finansieringa av gjenoppbygginga av kyrkjene i byen, skular og andre flotte bygningar.

21. februar 1913 vart Ioánnina ein del av Hellas etter balkankrigane. Etter den gresk-tyrkiske krigen 1919-1922 og den påfølgjande folkeutvekslinga forsvann tyrkarane og byen fekk greske flyktningar frå Vesleasia. I 1943 deporterte nazistane jødane i byen og dei fleste vart drepne.

Administrativ inndeling
mini|venstre|Den tidlegare kommunen Ioánnina, no kommunaleininga Ioánnina
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
 Ioánnina
 Anatolí
 Bizáni
 Ioánnina øy
 Pamvótida
 Pérama
Dei seks tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 113 978 innbyggjarar, medan kommunaleininga Ioánnina hadde 81 627 og tettstaden med same namn 64 896 innbyggjarar.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
 Tettstad  Kommunaleining  Folketal 2011Folketeljing 2011, revidert  Folketal 2021Folketeljing 2021 Ioánnina  Ioánnina  65 574  64 896 Anatolí  Anatolí  9 798  10 379 Katsikás  Pamvótida  3 885  5 180 Kardamítsia  Ioánnina  3 172  3 662 Exokhí  Ioánnina  2 975  3 302 Pediní  Bizáni  2 871  2 337 Stavráki  Ioánnina  1 563  2 120 Pérama  Pérama  1 841  1 943 Neokhorópoulo  Ioánnina  1 326  1 611 Tsiflikópoulo  Ioánnina  1 571  1 412 Káto Neokhorópoulo  Ioánnina  776  1 174 Koutselió  Pamvótida  1 118  1 051 Neokesária  Anatolí  919  926 Báfra  Anatolí  838  814 Velissário  Ioánnina  717  799 Longádes  Pamvótida  859  768 Drosokhóri  Pamvótida  782  712 Káto Mármara  Ioánnina  705  650 Pendéli  Ioánnina  593  648 Amfithéa  Pérama  594  613 Kastrítsa  Pamvótida  557  568 Ámmos  Ioánnina  479  540 Mármara  Ioánnina  598  495 Kosmirá  Bizáni  577  473

 Kjende personar frå Ioánnina 
 Károlos Papoúlias, den 7. presidenten av Hellas 

 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Ioannina» frå ,  den 18. september 2007.  


 Referansar 

 Bakgrunnsstoff 

 Turistguide for Ioánnina
 impel.gr
 about-ioanninia.gr
 Byguide for Ioánnina
 Ioánninaportal 

Kategori:Kommunar i Ípiros
Kategori:Kommunaleiningar i periferieininga Ioánnina
Kategori:Byar og tettstader i periferieininga Ioánnina
Kategori:Ípiros
Kategori:Periferieininga Ioánnina
Kategori:Greske prefekturhovudstader
Kategori:Greske periferihovudstader