Iráklio

Iráklio (gresk skrift Ηράκλειο, italiensk Candia) eller Heraklion er den største byen på Kreta i Hellas og den fjerde største i landet. Andre variantar av namnet er Herakleion og Irakleio. I fleire hundreår vart byen kalla Candia (gresk Χάνδαξ eller Χάνδακας, tyrkisk Kandiye).

Iráklio er administrasjonssete for periferien Kreta og for periferieininga Iráklio. Ruinane av Knossos, som vart grave ut av Arthur Evans, ligg i nærleiken.

Administrativ inndeling
mini|venstre|Den tidlegare kommunen Iráklio, no kommunaleininga Iráklio
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
 Iráklio
 Gorgolaínis
 Néa Alikarnassós
 Palianí
 Témenos
Dei fem tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 179 302 innbyggjarar, medan kommunaleininga Iráklio hadde 156 842 og tettstaden med same namn 145 440 innbyggjarar.

 Historie 
Iráklio ligg nær ruinane av palasset Knossos, som i den minoiske perioden var den største byen på Kreta. Det er derfor sannsynleg at det låg ei hamn her for så lenge sidan som år 2000 fvt. Det er derimot ingen arkeologiske funn som støttar dette.

Den noverande byen Iráklio vart grunnlagd i 824 evt. av sarasenarar (eit arabisk muslimsk folk). Dei bygde ei vollgrav rundt byen som vern og kalla byen خندق eller Ḫandaq, 'vollgrav'. Sarasenarane lét sjørøvarar få nytta hamna som tilflukt, noko som irriterte det nærliggande Austromarriket.

 Den austromerske tida 

I 961 gjekk austromarane leia av Nikiforos Fokas, seinare austromersk keisar, til åtak og erobra byen, slakta sarasenarane, plyndra og brende byen til grunne. Dei heldt kontrollen over området og gjenoppbygde Khandak dei neste 243 åra.

 Den venetianske perioden 
I 1204 vart byen kjøpt av Republikken Venezia som ein del av ein komplisert politisk avtale som involverte mange andre saker etter det fjerde krosstoget. Venetianarane utbetra vollgrava ved å byggje enorme festningsverk, dei fleste framleis intakt, inkludert ein enorm mur, enkelte stader opp til 40 meter tjukk, med 7 bastionar og ei festning i hamna. Khandak fekk namnet Candia på italiensk og vart sete for hertugen av Candia. Som følgje av dette vart det venetianske administrative distriktet på Kreta kalla Regno di Candioa (Kongedømet Candia). Byen heldt namnet Candia i fleire hundreår og det same namnet vart ofte nytta om heile Kreta.

Etter venetianarane kom tyrkarane i Det osmanske riket. Dei omleira byen i 22 år, i ein blodig krig der mange kretarar og tyrkarar døydde. Venetianarane overgav seg i 1669. Under osmanarane vart byen offisielt kalla Kandiye (som igjen vart nytta om heile Kreta), men vart uformelt kalla Megalo Kastro 'Stor borg'. Under den osmanske perioden vart hamna fylt med slam, så det meste av skipstrafikken flytta til Khaniá vest på øya.

 Den moderne perioden 
I perioden med sjølvstyre under tilsyn frå Stormaktene (1898-1908) var Candia ein del av den britiske sonen. I lag med resten av Kreta vart han ein del av Den kretiske staten i 1908, og så ein del av Hellas i 1913. I den samband vart byen gjeve namnet Iráklio, etter den gamle romerske hamna Heracleum ('Herakles'), som ein ikkje nøyaktig veit kor låg. Det største monumentet i byen er den venetianske mellomalderfestninga Rocca al Mare (òg kalla Koules) som ligg ved hamna.

 Klima 
Kreta har eit varmt middelhavsklima. Somrane i låglandet er varme og tørre med klår himmel. Fjellområda er kjøligare og får meir regn. Vintrane i låglandet er milde og ein får sjeldan frost og snø her.

 Månad Jan Feb Mar Apr Mai Jun Jul Aug Sep Okt Nov Des Normal maks. temp. °C 15 16 17 20 23 27 29 28 27 23 20 17 Normal min. temp. °C 9 9 10 12 15 19 22 22 19 17 13 11 Nedbør (mm) 91,4 76,2 58,4 30,5 15,2 2,5 0 0 20,3 68,6 58,4 76,2Kjelde: www.weather.com

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
 Tettstad  Kommunaleining  Folketal 2011Folketeljing 2011, revidert  Folketal 2021Folketeljing 2021 Iráklio  Iráklio  140 730  145 440 Néa Alikarnassós  Néa Alikarnassós  12 925  13 029 Vasilíes  Iráklio  1 662  1 656 Profítis Ilías  Témenos  1 429  1 320 Skaláni  Iráklio  1 180  1 182 Dafnés  Iráklio  1 204  1 133 Káto Asítes  Gorgolaínis  1 076  1 037 Stavrákia  Iráklio   913  985 Goúrnes  Iráklio  639  918 Jofyrákia  Iráklio  618  877 Finikiá  Iráklio  824  859 Veneráto  Palianí  836  832 Kallithéa  Néa Alikarnassós  734  757 Voútes  Iráklio  682  719 Marathítis  Iráklio  809  704 Avjenikí  Palianí  533  608 Ájos Mýronas  Gorgolaínis  612  565 Ájos Vlásios  Iráklio  416  535 Ájos Sýllas  Témenos  545  499 Lofoúpoli  Iráklio  572  483

 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Heraklion» frå ,  den 10. september 2007.  

 Bakgrunnsstoff 
 Offisiell heimeside
 Informasjon om Iráklio 
 Bykart og virtuell rundtur

Iraklio
Iraklio
Iraklio
Iraklio
Iraklio
Iraklio
Iraklio
Iraklio