Pátra

Pátra (gresk Πάτρα, klassisk gresk Πάτραι, Pátrai, latin Patrae, osmantyrkisk Ballıbadra) er den tredje største byen i Hellas og ligg nord på Peloponnes, 215 km vest for Aten. Han er hovudstad i periferieininga Akhaía i periferien Vest-Hellas. Byen vart bygd ved foten av fjellet Panakhaikó ved Pátrabukta.

Storbyområdet rundt Pátra har om lag 214 000 innbyggjarar.EU-kommisjonen http://www.urbanaudit.org/CityProfiles.aspx Det har vore busetnadar her i fire tusen år og i romartida vart han ein storby og eit senter for det austlege Middelhavet og i følgje kristen tru var det har apostelen Andreas leid martyrdøden. Kalla Hellas si «dør til vesten» er Pátra eit trafikknutepunkt med ei travel hamn og handel og kommunikasjon med Italia og resten av Vest-Europa. Byen har to offentlege universitet og eit teknologisk institutt, som fører mange studentar til byen. Den imponerande Río-Andírio-brua knyter Río, ein austleg forstad i Pátra, til byen Andírio over Korintbukta.

Kvar vår er Pátra åstad for eit stort karneval og med eit stort kulturelt miljø vart byen europeisk kulturhovudstad i 2006.

Administrativ inndeling
mini|venstre|Den tidlegare kommunen Pátra, no kommunaleininga Pátra
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
 Pátra
 Vrakhnéika
 Messátida
 Paralía
 Río
Dei fem tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 215 922 innbyggjarar, medan kommunaleininga Pátra hadde 173 600 og tettstaden med same namn 169 886 innbyggjarar.

 Geografi 
mini|venstre|Satellittbilete av Pátra

Pátra ligg 215 km vest for Aten med bil, 94 km nordaust for Pýrgos, 7 km sør for Río, 134 km vest for Korint, 77 km nordvest for Kalávryta og 144 km nordvest for Trípoli.

Den største elva i området er Glávkos som renn sør for Pátra. Glávkos har sitt utspring i Panakhaikó og vatnet renn ut i eit reservoar nær landsbyen Soúli, og gav energi for det første vasskraftverket i landet.Thomopoulos, St. N, History of the City of Patras from Antiquity to 1821, Patrai 1952, (ed. Triantafyllou, K.N.)

Området er seismisk aktivt, noko som har ført til mange kraftige jordskjelv gjennom tidene. Det siste kraftige kom i 1993 med eit skjelv på 5 på Richterskalaen og eit anna i 1995.

 Historie 
mini|venstre|Pátra, eksport av rosiner
mini|Apolloteateret ved Georg 1.-plassen

 Antikken 
Dei første spora etter busetnad i Pátra går tilbake til 2000-talet fvt. Pátra byrja å vekse i den mykenske perioden (1580–1100 fvt.). Pátra vart i antikken danna av tre mykenske landsbyar ved Aroe, Antheia og Mesatis. Gresk mytologi fortel at etter ein doriansk invasjon oppretta ei gruppe akhaiarar frå Lakonía, leia av Patrevs, ein koloni. I antikken vart Pátra verande ein landleg region, men i romartida vart han ei viktig hamn.

Etter 280 fvt., men før den romerske erobringa av Hellas, spelte Pátra ei viktig rolle i grunnlegginga av Det akahiske forbundet i lag med byane Dyme, Triteia og Farrai. Som følgje av dette vart dei politiske rørslene flytta vestover i Akhaía. Romarane erobra Hellas i 146 fvt. og Augustus oppretta seinare ein romersk koloni der. Eit matrikkelkort vart skrive opp, han fekk privilegium og det vart oppretta handverkarbransjar. To industrisoner vart oppretta, tempel vart bygd og vegar som gjorde Pátra til eit kommunikasjonssenter vart bygd. Mot slutten av 200-talet evt. byrja derimot byen å forfalle, truleg etter eit kraftig jordskjelv som råka heile regionen i år 300.

 Apostelen Andreas 
I følgje kristen tru kom apostelen Andreas til Pátra for å forkynne kristendom under regjeringstida til keisar Nero og han vart krossfesta som ein martyr. Han skal ha vorte hengd opp på ein type kross kalla Crux decussata (X-forma kross), som ofte vert kalla «Andreaskross». Etter den tid har han vorte rekna som ein vernehelgen for byen. I følgje segna vart leivningane hans flytta frå Pátra til Konstantinopel, og så vestover. Ei lokal segn seier at leivningane vart seld til romarane av lokale prestar i byte mot at romarane bygde eit vassreservoar for byen.. I følgje Hieronymus, som òg fortel at leivningane vart flytta til Konstantinopel på 300-talet, skal leivningane av evangelisten Lukas ha vorte flytta frå Pátra til Konstantinopel samstundes. Dette tyder på at Lukas òg var aktiv i Akhaía og at han òg leid martyrdøden her.

I seinare år vart leivningane haldne i Vatikanstaten, men vart sende tilbake til Pátra av Pave Paul VI i 1964. Leivningane som består av ein liten finger og ein del av toppen av kraniet til Andreas har sidan den gong vorte halde i St. Andreaskyrkja, i ei spesiell grav. Andreaskrossen, der han leid martyrdøden, vert òg halde her, nær helgenen sine leivningar. To tempel vart bygd til ære for han. Ein basilika i gamal austromersk stil, og ei ny monumental kyrkje, som stod ferdig på 1970-talet.

 Austromarriket 
I tida under Austromarriket var Pátra framleis ei viktig hamn og eit industrisenter. I 551 vart byen lagd i ruinar etter eit jordskjelv. I 807 klarte Pátra, utan hjelp utanfrå, å slå slavoniarane, men mykje av æra for dette fekk St. Andreas. Andreaskyrkja fekk pengestøtte frå imperiet, og erkebiskopen her styrte over biskopane av Methone, Lacedaemon og Korone. Artehas av Cæsarea, ein lærd filosof og teolog, vart fødd i Pátra rundt år 860. På 800-talet var byen i stor velstand.

 Det latinske riket 
I 1204 vart Pátra erobra under det fjerde krosstoget og vart eit sete for det latinske hertugdømet Akhaia innanfor fyrstedømet Akhaia. Byen vart igjen erobra i 1205 av Vilhelm av Champlitte og Villehardouin og vart hovudstad og erkebispesete for fyrstedømet Akhaia. I 1387 ønskte De Heredia, stormeister av Maltesarordenen på Ródos, å styre over Akhaía og tok Pátra med makt. I 1408 vart han ein del av Republikken Venezia. På slutten av 1400-talet, vart derimot byen styrt av ein erkebiskop under paven. Pátra vart erobra igjen despoten Konstantin XI i 1430.

 Det osmanske riket 
I 1458 vart Pátra erobra av sultanen av Det osmanske riket, Mehmet II. Under osmanarane vart han kalla Baliabadra (frå gresk Paliá Pátra (Παλαιά Πάτρα, «gamlebyen»), i motsetnad til Néa Pátra (Νέα Πάτρα, «nybyen» ved festninga)). Mehmet gav byen spesielle privilegium og skatteletter, men han vart aldri eit stort handelssenter. Venezia og Genova gjekk til åtak og erobra byen fleire gongar på 1400- og 1500-talet, men klarte aldri å gjenopprette eit effektivt styre.Islamsk leksikon s.v. Baliabadra

Pátra spelte ei viktig rolle i den greske sjølvstendekrigen mot osmanarane i 1821. Det var her den greske revolusjonen byrja. ;Strategus Makrygiannis, "Memoirs", Bok A, Kapittel I, Aten, 1849, http://www.snhell.gr/testimonies/writer.asp?id=102, men tyrkarane klarte å halde på festninga her ut 1828. Det har vorte hevda at den greske revolusjonen starta 25. mars 1821, då erkebiskopen av Gamle Pátra, og medlemmer av revolusjonsorganisasjonen Filikí Etería, svor Germanos sjølvstende ved Ájos Jeórjos-kapellet nær den moderne plassen.

 Moderne tider 

Pátra vart frigjeve 7. oktober 1828 av franske styrkar på Peloponnes under General Maison. I 1829 vart det lagt fram planar om ein ny byplan for byen, som då framleis var i ruinar. Planen vart ikkje sett i verk før midt på 1800-talet. Pátra utvikla seg til det nest største storbyområdet i Hellas seint på 1800-talet.Triantafyllou, Κ.Ν., Historic Lexicon of Patras

Området rundt byen var storprodusent av rosiner på 1800-talet, men eksportprisane i det internasjonale markedet på rosiner stupte i 1894 og dette førte med seg store finansielle, politiske og sosiale etterverknadar, kalla den greske rosinkrisa.Nasi Balta, "The civilization of raisin. Raisin cultivation in 19th century Peloponnese, the economic crisis, and the revolt of the farmworkers. The political, cultural and social framework" To Vima 06/02/2000 side S03 http://tovima.dolnet.gr/print_article.php?e=B&f=12838&m=S03&aa=1  Handel med Vest-Europa, hovudsakleg Storbritannia, Frankrike og Italia, gjorde mykje for å forme byen som ei viktig hamn og storbyområde tidleg på 1900-talet i Hellas.

Den første verdskrigen hemma utviklinga til byen og førte til ukontrollert byspreiing då flyktningar kom til byen frå Vesleasia. Under den andre verdskrigen vart byen eit mål for italienske bombetokt. Tyskarane okkuperte så byen og avretta mellom anna heile den mannlege folkesetnaden i den nærliggande byen Kalávryta og sette heile byen i brann. Etter krigen kom byen seg raskt, men i seinare år er han stadig vorte meir overskugga av Aten.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
 Tettstad  Kommunaleining  Folketal 2011Folketeljing 2011, revidert  Folketal 2021Folketeljing 2021 Pátra  Pátra  168 034  169 886 Ovryá  Messátida  6 308  6 424 Río  Río  4 664  5 430 Paralía  Paralía  6 336  5 378 Ájos Vasílios  Río  2 662  2 889 Deménika  Messátida  2 783  2 845 Vrakhnéika  Vrakhnéika  2 571  2 640 Mindilógli  Paralía  2 120  2 104 Aktéo  Río  1 494  1 451 Rojítika  Paralía  1 288  1 194 Néo Soúli  Pátra  756  1 048 Kríni  Messátida  888  973 Kallithéa  Messátida  691  781 Saraváli  Messátida  735  749 Áno Kastrítsi  Río  832  745 Kamínia  Vrakhnéika  716  703 Romanós  Pátra  623  695 Psathópyrgos  Río  663  640 Karyá  Pátra  457  605 Monodéndri  Vrakhnéika  721  572 Ájos Stéfanos  Messátida  335  546 Káto Kastrítsi  Río  758  545 Skióessa  Pátra  626  529 Mavromandíla  Messátida  462  503

 Referansar 

 Bakgrunnsstoff 

 Offisiell heimeside
 Europeisk kulturhovudstad 2006 
 Karnevalet i Pátra 

Patra
Patra
Patra
Patra
Patra
Patra
Patra
Patra
Kategori:Europeiske kulturhovudstader