Det georgiske alfabetet

Det georgiske alfabetet blir brukt til å skriva georgisk og nokre få andre kaukasiske språk, som mingrelsk. Det blei også brukt til å skriva ossetisk og abkhasisk på 1940-talet.

Dagens alfabet har 33 bokstavar. Ein handfull andre var i bruk tidlegare, men har gått ut av bruk. Bokstavane står nesten i eit ein-til-ein-tilhøve med lydane i georgisk.

Alfabetet er kjent sidan 400-talet, men har uklart opphav. Nokre teikn liknar greske skriftteikn, medan andre kan ha andre opphav. I følgje dei tradisjonelle sogene som vart skrive ned av Leonti Mroveli på 1000-talet, vart det georgiske alfabetet laga av Parnavaz I, den første kongen av Kaukasisk Iberia (også kalla Kartli), i det tredje hundreåret f.Kr. 

Det finst tre forskjellige variantar av det georgiske alfabetet, som er så forskjellige frå kvarandre at det ikkje er mogleg å forstå dei to andre ved å forstå eitt av dei. Desse variantane blir kalla asomtavruli (majusklar), nuskhuri (minusklar) og dagens mkhedruli, som ikkje har forskjell mellom store og små bokstavar.

Asomtavruli-alfabetet, også kjend som mrgvlovani ('avrunda'), finst i inskripsjonar frå 400-talet, som i den georgiske kyrkja i Betlehem frå om lag 430, medan visse arkeologiske funn an vera endå eldre. Nuskhuri, også kjend som kutkhovani ('firkanta') dukka opp på 800-talet. Dei to alfabeta blei brukte saman i religiøse tekstar, der dei avrunda asomtavruli-bokstavane blei brukte som majusklar. Saman var dei kjend som khutsuri, 'kyrkjeskrift'.

Det moderne alfabetet, mkhedruli ('sekulær' eller 'militær skrift'), dukka opp på 1000-talet og blei først brukt til ikkje-religiøse tekstar. Det erstatta kyrkjeskrifta heilt på 1700-talet.

 Alfabetet 
Oversyn over alfabetet (blå bakgrunn tyder at bokstaven er ute or bruk).

 Bokstavar ა  ბ  გ  დ  ე  ვ  ზ   თ  ი  კ  ლ  მ  ნ    ო  პ  ჟ  რ  ს  ტ   უ  ფ  ქ  ღ  ყ  შ  ჩ  ც  ძ  წ  ჭ  ხ   ჯ  ჰ      

Transkripsjon av det georgiske alfabetet:

Bokstav  Unicode Namn  Nasjonalt ISO 9984 Norsk1  Laz (Tyrkia)  IPA ა  U+10D0  an  A a  A a  A a  A a /ɑ/ ბ  U+10D1  ban  B b  B b  B b  B b /b/ გ  U+10D2  gan  G g G g  G g  G g /ɡ/ დ  U+10D3  don  D d  D d  D d  D d /d/ ე  U+10D4  en  E e  E e  E e  E e /ɛ/ ვ  U+10D5  vin  V v  V v  V v  V v /v/ ზ  U+10D6  zen  Z z  Z z  Z z  Z z /z/ თ  U+10D7  tan  T t  T' t'  T t  T t /tʰ/ ი  U+10D8  in  I i  I i  I i  I i /i/ კ  U+10D9  k'an  K' k'  K k  K k (K' k')2  K' k' /kʼ/ ლ  U+10DA  las  L l  L l  L l  L l /l/ მ  U+10DB  man  M m  M m  M m  M m /m/ ნ  U+10DC  nar  N n  N n  N n  N n /n/ ო  U+10DD  on  O o  O o  O o  O o /ɔ/ პ  U+10DE  p'ar  P' p'  P p  P p (P' p')2  P' p' /pʼ/ ჟ  U+10DF  žan  Zh zh  Ž ž  Zj zj  J j /ʒ/ რ  U+10E0  rae  R r  R r  R r  R r /r/ ს  U+10E1  san  S s  S s  S s  S s /s/ ტ  U+10E2  t'ar  T' t'  T t  T t (T' t')2  T' t' /tʼ/ უ  U+10E3  un  U u  U u  U u  U u /u/ ფ  U+10E4  par  P p  P' p'  P p  P p /pʰ/ ქ  U+10E5  kan  K k  K' k'  K k  K k /kʰ/ ღ  U+10E6    Gh gh  Gh gh  Gh gh (skarre-r)  Ğ ğ /ɣ/ ყ  U+10E7  q'ar  Q' q'  Q q  Q q (Q' q')2  Q q /qʼ/ შ  U+10E8  šin  Sh sh  Š š  Sj sj  Ş ş /ʃ/ ჩ  U+10E9  čin  Ch ch  Č' č'  Tsj tsj  Ç ç /tʃ/ ც  U+10EA  can  Ts ts  C' c'  Ts ts  Ts ts /ts/ ძ  U+10EB  jil  Dz dz  J j  Dz dz  Ž ž /dz/ წ  U+10EC  c'il  Ts' ts'  C c  Ts ts (Ts' ts')2  Ts' ts' /tsʼ/ ჭ  U+10ED  č'ar  Ch' ch'  Č č  Tsj tsj (Tsj' tsj')2  Ç' ç' /tʃʼ/ ხ  U+10EE  xan  Kh kh  X x  Kh kh  X x /x/ ჯ  U+10EF  ǰan  J j  J̌ ǰ  Dzj dzj  C c /dʒ/ ჰ  U+10F0  hae  H h  H h  H h  H h /h/
1Ikkje offisiell, men basert på IPA-lydskrift og vanleg transkripsjon av andre språk.
2Den vanlegaste måten å gjera skil på desse konsonantpara (minus q, som berre finst i ejektiv form) ved transkripsjon er å setja eit '-teikn etter anten dei teikna som representerer ein ejektiv konsonant, eller dei som ikkje gjer det.

Kategori:Det georgiske alfabetet