Irsk morfologi

Her kjem eit oversyn over bøyingslæra, morfologien i irsk.

Substantiv er delt inn i genusklassar, dei blir bøygd i numerus og kasus, og verb blir bøygd i person og tal. Delar av irsk morfologi er ikkje typisk for ikkjekeltiske indoeuropeiske språk, som bøygde preposisjonar og initial konsonantendring.

 Pronomen 
 Personlege pronomen 
Personlege pronomen blir ikkje bøygd i kasus, men dei har tre ulike former, konkunktive, disjunktive og emfatiske former.

Normal ordstilling i irsk er verb-subjekt-objekt. Den forma av subjektet som kjem rett etter verbet blir kalla konjunktiv.

 Person Singular Plural 1.     2.     3.  mask. fem.   

Viss pronomenet ikkje er postverbalt subjekt, er det den disjunktive forma som blir brukt:
 Person Singular Plural 1st     2nd     3rd  masc. ;fem.   

Eit tredje sett av former er dei emfatiske formene, brukt der pronomenet har ekstra vekt:

 Person Singular Plural 1st     2nd     3rd  masc. fem.   

 Possessive pronmen 

 Interrogative pronomen 
Interrogative pronomen er det same som spørjepronomen.

  «who?, which?»
  or  «what?»
  «which?»

Eksempel:
  «Who did it?»
  «Who did you see?»
  «Who did you give the book to?»
  «What's wrong (with you)?» (lit. «What is on you?»)
  «What did you say?»
  «What's your name?» (lit. «Which name is upon you?»)
  «How old are you?» (lit. «Which age are you?»)

 talord 
 Kardinaltal 

Det er tre slag av kardinaltal i irsk: disjunktive talord, ikkjemenneskelege konjunktive talord, og menneskelege konjunktive talord.

 Disjunktive talord 
 0  13  1    14   2    20   3    21   4    30   5    40   6    50   7    60   8    70   9    80   10    90   11    100   12    1000  

Desse talorda blir brukt i matematikk, for tidsuttrykk, telefonnummer, og etter substantiv i former som  «buss 13» eller  «rom 2».

 Ikkjemenneskelege konjunktive talord 
Desse talorda blir brukt for å telje andre objekt enn menneske, t.d.  «hest»
 1 ; 13  2    20   3    21   4    22   5    30   6    40   7    50   8    60   9    70   10    80   11    90   12    100  
«Ein» som eit pronomen er attgjeve som  (lit. «hovud») når det gjeld ting og dyr, t.d.:
 «Eg har fem hestar, ein av dei er sjuk.»

 Menneskelege konjunktive talord 
Desse talorda blir brukt for å telje menneske, t.d. páiste, 'barn'
 1 ; 7  2    8   3    9   4    10   5    11   6    12  
«Ein» som eit pronomen er attgjeve med  (lit. «person») for menneske. Dei andre «personlege» talorda kan også bli brukt pronominalt, t.d.:
 «Eg har fem barn, eit av dei er sjukt.»
 «Det er seks menneske i rommet.»

Høgare tal er attgjeve med dei ikkjemenneskelege konjunktive talorda:  osb.

 Ordinaltal 
 1st  13th  2nd    20th   3rd    21st   4th    22nd   5th    30th   6th    40th   7th    50th   8th    60th   9th    70th   10th    80th   11th    90th   12th    100th  

 Verb 

Verb frå Klasse 1 (einstava stamme) med palatal utlyd: bris, 'bryte'

   Presens Futurum Preteritum Imperfektum Kondisjonal Konj. Pres. Konj. Pret. 1. Sg. brisim brisfidh mé bhris mé bhrisinn bhrisfinn brise mé brisinn 2. Sg. briseann tú brisfidh tú bhris tú bhristeá bhrisfeá brise tú bristeá 3.Sg. briseann sé/sí brisfidh sé/sí bhris sé/sí bhriseadh sé/sí bhrisfeadh sé/sí brise sé/sí briseadh sé/sí 1. Pl. brisimid brisfimid bhriseamar bhrisimis bhrisfimis brisimid brisimis 2. Pl. briseann sibh brisfidh sibh bhris sibh bhriseadh sibh bhrisfeadh sibh brise sibh briseadh sibh 3. Pl. briseann siad brisfidh siad bhris siad bhrisidís bhrisfidís brise siad brisidís upersonleg bristear brisfear briseadh bhristí bhrisfí bristear bristí

Verb frå Klasse 2 (fleirstava stamme) med ikkjepalatal utlyd: ceannaigh, 'kjøpe'

   Presens Futurum Preteritum Imperfektum Kondisjonal Konj. Pres. Konj. Pret. 1. Sg. ceannaím ceannóidh mé cheannaigh mé cheannaínn cheannóinn ceannaí mé ceannaínn 2. Sg. ceannaíonn tú ceannóidh tú cheannaigh tú cheannaíteá cheannófá ceannaí tú ceannaíteá 3.Sg. ceannaíonn sé/sí ceannóidh sé/sí cheannaigh sé/sí cheannaíodh sé/sí cheannódh sé/sí ceannaí sé/sí ceannaíodh sé/sí 1. Pl. ceannaímid ceannóimid cheannaíomar cheannaímis cheannóimis ceannaímid ceannaímis 2. Pl. ceannaíonn sibh ceannóidh sibh cheannaigh sibh cheannaíodh sibh cheannódh sibh ceannaí sibh ceannaíodh sibh 3. Pl. ceannaíonn siad ceannóidh siad cheannaigh siad cheannaídís cheannóidís ceannaí siad ceannaídís upersonleg ceannaítear ceannófar ceannaíodh cheannaítí cheannóifí ceannaítear ceannaítí

Morfologi
Kategori:Morfologi for einskildspråk