Spellemannprisen

mini|Odd Nordstoga vann i 2002 og 2004

Spellemannprisen er ei prisutdeling til norske musikkartistar som har utmerkt seg positivt det føregåande året. Utdelinga vart etablert på initiativ frå det norske IFPI (internasjonal organisasjon for platebransjen). Prisen vart delt ut fyrste gong i 1973 for plateåret 1972, og har vore delt ut kvart år sidan. Utdelinga blir skipa av Spellemannskomiteen som er vald ut av IFPI Noreg og FONO.

Prisane blir delt ut for 17 ulike klassar etter sjangrar, tre prisar til årets opphavsmenn («årets samtidskomponist», «populærkomponist» og «tekstforfattar») og fire prisar til tillegsklassar («Årets spellemann», «nykomar», «hit» og «musikkvideo»). Dessutan tek komiteen stilling til om det skal delast ut heiderspris og bransjepris. For kvar av klassane vert det nemnt ut ein fagjury der samansetninga blir heldt skjult for dei og for folk utanfor. Fagjuryane vedtek kven av dei påmeldte artistane og platene som skal bli nominert i dei ulike klassane med å tildele dei poeng. Til vanleg blir det nominert tre stykke i kvar klasse. Fagjuryen røystar så fram ein vinnar som får ein bronsestatuett og diplom.

Ein eigen fagjury nominerer opp til ti videoar til årets musikkvideo mens Spellemannkomiteen sjølv nominerer artistar til kategoriane «årets hit» og «årets nykomar». Vinnar av «årets hit» og «årets musikkvideo» blir kåra av publikum, som får røyste, mens komiteen sjølv kårar vinnaren av «årets nykomar». Spellemannkomiteen kårar også «Årets spellemann», der det ikkje blir kunngjort nokon nominasjon på førehand.

 Klassar og prisar 
 Noverande sjangerklassar 
Under utdelinga av 1972-prisen, vart det delt ut pris i sju sjangerklassar og tre heiders- / bransjeprisar. Sidan då har det vore ein del endringar i kva prisar som blir delt ut, namn på dei og kva innhald som er i dei ulike klassane. Dei to einaste klassane som har vore heilt uforandra gjennom historia, er «barneplate» og «open klasse». Desse to prisane har begge vore ute av prisutdelinga to gongar kvar. Alle klassane frå den fyrste utdelinga blir framleis delt ut i ein eller annan form.

Klassar som har vore med sidan fyrste utdeling (1972)
 Namn i dag Ikkje utdelt Andre namn på klassen Merknad Barneplate  1978, 1979     Open klasse  1990, 1994    To prisar i 1978 og 1979 Viser  1994, 1995  Visesong: 1972-1996 Viser og viserock: 1997-2000   Kvinnelege artist  1979-1993  Vokalist: 1975-1977 Popsolist: 1997-2002 Kvinneleg popsolist: 2003  Slått saman med mannleg artist i periodane 1975-1977 og 1997-2002 Mannlege artist  1979-1993  Vokalist: 1975-1977 Popsolist: 1997-2002 Mannleg popsolist: 2003  Slått saman med kvinneleg artist i periodane 1975-1977 og 1997-2002 Popgruppe  1978  Gruppe: 1972-1974 Popgruppe: 1975-1993 Gruppe: 1994-1996   Klassisk musikk  1991-93, 1995, 1996   Felles med samtidsmusikk fram til 1994 (2 prisar i 1975) Samtidsmusikk  1991-93, 1995, 1996   Felles med klassisk musikk fram til 1994 (2 prisar i 1975)Felles pris med elektronika i 2004

Klassar som har vorte oppretta etter fyrste utdeling 
 Namn i dag Fyrste utdeling Ikkje utdelt Andre namn på klassen Merknad Jazz  1973       Folkemusikk/gammaldans   1973    Folkemusikk: 1997, 1998, 2001  Gammaldans slått saman med danseorkester i 1997 og 1998 Gammeldans ikkje utdelt i 2001 Rock  1976  1977, 1978, 1994    2 prisar i 1980 og 1981 Danseorkester  1996    Danserokester/gamaldans: 1997, 1998   Felles med danseorkester i 1997 og 1998 Hip-hop/RnB  1996    Dance/techno: 1996-1997 Dance: 1998-1999 Dance/hip-hop: 2000 Hip-hop: 2001-2004   Metal  1997    Hardrock: 1997-2000   Elektronika  2000    Elektronika/samtidsmusikk: 2004  Felles med samtidsmusikk i 2004 Blues  2001    Blues/country: 2003, 2004  Felles med country i 2003 og 2004 Country   2003    Blues/country: 2003, 2004  Felles med blues i 2003 og 2004 Kalla roots & country 1984-1993 

 Noverande tilleggsklassar og prisar til opphavsmenn 
I 1983 vart Årets spellemann innført som den fyrste tilleggsklassen. Etter det er det vorte innført tre tilleggsklassar. Frå Spellemannprisen 2007 vart prisen årets nykomar utvida til å innehalde eit arbeidsstipend på 200 000 kroner. Stipendet blir delt ut av vederlagsbyrået Gramo for å gje vinnaren «eit utgangspunkt for å arbeide vidare med musikken sin, slik at dei kan glede oss meir i framtida». I samarbeid med TONO vart det under Spellemannprisen 2008 innført tre klassar for opphavsmenn. I tillegg til tilleggs- og opphavsmennklassane kjem bransjeprisen og spesialprisen/heidersprisen som ikkje blir delt ut fast. Begge prisane vart delt ut ved fyrste utdeling og det er til no delt ut tretten bransjeprisar og 36 spesialprisar/heidersprisar.

 Namn i dag Fyrste utdeling Ikkje utdelt Andre namn på klasse Årets spellemann  1983     Årets musikkvideo  1986  1987-1998  Videoprisen 1999, 2000 Årets nykomar  1989  1991, 1992   Årets hit  1994    Låt 1994-2003 Årets samtidskomponist  2008     Årets populærkomponist  2008     Årets tekstforfatter  2008    

 Utgådde klassar 
Nokre klassar har kome og gådd. Kortast levetid hadde klassen «korplate» som berre vart delt ut ein gong.

 Namn Periode Ikkje utdelt Merknad Kor-plate  1979     Roots & country  1984-1993  1986  Blues/country og seinare country vart innført i 2003 Kammermusikk  1991-1996  1994  Inga utdeling i klassisk musikk og samtidsmusikk i denne perioden Orkestermusikk  1992-1995  1994  Inga utdeling i klassisk musikk og samtidsmusikk i denne perioden Orkester- og kormusikk  1991    Inga utdeling i klassisk musikk og samtidsmusikk i denne perioden Album  1994-1996     Artist  1997-2000     Underhalding  1989-1993     Tidenes norske hit  2001    I samband med 30 års jubileum

 Mestvinnande artistar 
mini|Morten Harket har vunne tolv prisarmini|Madrugada har vunne fem prisar, her Sivert Høyem
I dag står femten artistar som vinnar av fem eller fleire Spellemannprisar. To av dei som har vunne flest prisar, Leif Ove Andsnes og Oslo Filharmoniske Orkester med åtte prisar kvar, har aldri motteke meir enn ein pris same år. Nokre artistar har vunne fleire prisar både som soloartist og med band, til dømes Morten Harket som totalt har vore med å vinne heile tolv prisar, og Gustav Lorentzen som har vunne prisen for seks ulike plater, to av dei med Knutsen & Ludvigsen.

8 prisar
 Leif Ove Andsnes: 1991, 1992, 1993, 1998, 2000, 2002, 2003, 2005
 Oslo Filharmoniske Orkester: 1972, 1981, 1984, 1987, 1990, 1992, 1998, 1999 (den fyrste som Filharmoniske Selskaps Orkester)
 a-ha: 1985 (2 stk), 1986 (3 stk), 2000 (2 stk), 2008

7 prisar
 Ole Ivars: 1996, 1999 (2 stk), 2000, 2003, 2004, 2005
 Odd Børretzen: 1974, 1996 (2 stk), 1997, 2001, 2002, 2008

6 prisar
 Det Norske Kammerorkester: 1988 (2 stk), 1992, 1996, 1999, 2000

5 prisar
 Geirr Lystrup: 1981, 1988, 1992, 2003, 2005
 Madrugada: 1999, 2002, 2005 (3 stk)
 Lene Marlin: 1998, 1999 (4 stk)
 Truls Mørk: 1991, 1992, 1993, 1995, 1999
 Röyksopp: 2001 (2 stk), 2002 (2 stk), 2005 
 Vamp: 1993, 1996, 1998, 2005, 2006
 DumDum Boys 1988, 1989, 1990, 1992, 2007
 Madcon: 2004, 2007 (2 stk), 2008 (2 stk)
 Espen Lind: 1997 (3 stk), 2006, 2008

Etterkvart som det er vorte innført fleire tilleggsklassar, har det blitt mogleg å vinne meir enn ein pris same år. The Monroes var dei fyrste til å vinne to prisar same år under utdelinga i 1983. I nyare tid er det ikkje uvanleg at same artist vinn både tre og fire prisar.

Artistar som har vunne fire prisar same år
 Morten Harket (1995)
 Lene Marlin (1999)
 Briskeby (2000)

Artistar som har vunne tre prisar same år
 a-ha (1986)
 Anne Grete Preus (1994) 
 Espen Lind (1997)
 Morten Abel (2001)
 Madrugada (2005)

 Bakgrunnsstoff 

 Denne artikkelen bygger på «Spellemannprisen» frå , den 8. juni 2009.

 Heimesida til Spellemannprisen
 Søk mellom vinnarar av Spellemannprisen 

Kategori:Norsk musikk
Kategori:Spellemannprisen
Kategori:Norske kulturprisar
Kategori:Skipingar i 1973