Wylie-translitterering

Wylie-translitterering er ein metode for å transkribere tibetansk skrift med bokstavane i det latinske skriftsystemet (a-z). Metoden har fått namn etter Turrell Wylie, som utvikla systemet i 1959. Etter det har Wylie-systemet vore standardtransliterering for tibetansk i USA. Systemet er tovegs, dvs. det er mogleg å på ein eintydig måte å gå frå tibetansk skrift til Wylietranslitterering og attende att.

 Konsonantar 
mini|Konsonantar
Etter Wylie-translittereringa blir dei tibetanske konsonantane representert på denne måten: 
ཀ    k ཁ    kh ག    g ང    ng ཅ    c ཆ    ch ཇ    j ཉ    ny ཏ    t ཐ    th ད    d ན    n པ    p ཕ    ph བ    b མ    m ཙ    ts ཚ    tsh ཛ    dz ཝ    w ཞ    zh ཟ    z འ    ' ཡ    y ར    r ལ    l ཤ    sh ས    s ཧ    h 

Den siste bokstaven i det tibetanske alfaberet, «nullkonsonanten», blir ikkje translitterert, i og med at han berre opptrer i vokalinitiale stavingar, og dermed kan rekonstruerast.

 Vokalar 
Dei fire vokalteikna blir representert på denne måten:

ཨི i ཨུ u ཨེ e ཨོ o

Viss ei staving ikkje har vokalteikn, blir bokstaven a lagt til, for å vise den inherente vokalen a. (t.d. ཨ་ = a).

for å vise rotbokstaven. Etter denne rotbokstaven er det mogleg å slå opp ord i ordbøker

 Store bokstavar 
I tidlegare translittereringssystem for tibetansk vart det brukt store bokstavar, for å vise kva som er rotbokstav. Med desse rotbokstavane var det mogleg å slå opp ord i ordbøker. Metoden vart likevel ikkje brukt konsekvent, og derfor innførte Wylie ein praksis med å skrive første bokstav i eit ord som stor bokstav. 

 Sjå også 
 Tibetansk skrift

 Bakgrunnsstoff 
 Staatsbibliothek Berlin – A standard system of Tibetan transcription
 Wylie, Turrell (1959). A Standard System of Tibetan Transcription. Harvard Journal of Asiatic Studies, p. 261-267
 Wylie-Tabelle, Nitartha International 
 THDL Extended Wylie Transliteration Scheme 
 Online-Transliterator (erzeugt Graphik aus Wylie oder ACIP -Transliteration)

 Kjelde 
 Tysk wikipedia

Kategori:Transkripsjon
Kategori:Tibetansk språk