Mohs hardleiksskala

Mohs hardleiksskala er eit mål for kor harde eller ripefaste ulike mineral er. Skalaen gjekk opphavleg frå 1 til 10, der 10 er mest ripefast. Eit materiale med hardleik på 7 etter Mohs skala kan laga riper i eit materiale med same hardleik og mindre, men ikkje i eit materiale med høgare verdi.Norsk Steinbok. Torgeir T. Garmo. 3. utgåva 1995

Metoden vart utvikla slik at ein kan nytte godt kjente mineral eller lett tilgjengelege material, for å finne kor ripefaste andre er. Skalaen er derfor ikkje lineær og hardleiken mellom nivåa på skalaen kan variere.

Skalaen vart skapt i 1812 av den tyske mineralogen Friedrich Mohs og er ein av fleire definisjonar på hardleik i materialvitskap.Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online. 22. feb. 2009 "Mohs hardness."Mohs Scale of Mineral Hardness.American Federation of Mineralogical Societies 

Metoden er ikkje nøyaktig nok til å nyttast i industrien der ein heller nyttar eit sklerometer for å måle absolutt hardleik til mineral og keram. Ein kan òg nytte Vickers hardleik eller Knoop hardleik for å lage nøyaktige målingar av hardleiken til mineral."Mohs hardness." Encyclopædia Britannica. 2008. Encyclopædia Britannica Online. 23 Dec. 2008 Mineral Hardness and Hardness Scales.Inland Lapidary  

Metoden er lite eigna til måle hardleiken på sprø material ved å ripe i dei.

 Historie 
Metoden med å samanlikne hardleik ved å sjå kva mineral kan ripe andre går attende til antikken. Han var først nemnd av Theofrastos i verket Peri teon Litheon Biblion frå ca. 300 f.Kr.Theophrastus on Stones Plinius den eldre fortel i ca. år 77 korleis falske diamantar lèt seg ripe av ekte, og korleis nokre mineral lèt seg ripe av ei jernfil, medan andre ikkje i verket Naturalis Historia.Pliny the Elder. Naturalis Historia.Book 37.Chap. 15. ADamas: six varieties of it. Two remedies.Pliny the Elder. Naturalis Historia. Book 37. Chap. 76. The methods of testing precious stones.

 Mineral 

Mohs hardleiksskala for mineral tar utgangspunkt i eit naturleg materiale si evne til å ripe eit anna. Alle prøver som var nytta av Mohs er minerial. Mineral er reine stoff som ein finn i naturen. Stein er sett saman at eir eller fleire mineral.Learn science, Intermediate s. 42 Sidan diamant var det hardaste naturlege materialet ein kjente då skalaen vart laga står det øvst på skalaen.
For å finne kor hardt eit materiale er, finn ein det hardaste materialet eit gitt material kan ripe og/eller det mjukaste materialet som kan ripe det gitte materialet. Til dømes, dersom eit materiale er ripa av apatitt, men ikkje av fluoritt, er hardleiken på Mohs skala mellom 4 og 5.American Federation of Mineralogical Societies. "Mohs Scale of Mineral Hardness"

Mohs skala er ein rein ordningsskala. For eksempel er korund (9) dobbelt så hard som topas (8), men diamant (10) er nesten fire gonger så hard som korund. For å vise skilnaden til Mohs skala viser tabellen nedanfor absolutt hardleik målt med eit sklerometer.Amethyst Galleries' Mineral Gallery What is important about hardness? Inland Lapidary Mineral Hardness and Hardness Scales 

Sidan skalaen vart oppfunnen har ein funne material som er hardare enn det høgste mineralet, diamant, på skalaen. Det betyr at Mohs skala kan bli endra ein gong i framtida.

Mohs hardleikMineralFormelAbsolutt hardleikBilde1TalkMg3Si4O10(OH)21100px2GipsCaSO4·2H2O3100px3KalsittCaCO39100px4FluorittCaF221100px5ApatittCa5(PO4)3(OH–,Cl–,F–)48100px6Ortoklas feltspatKAlSi3O872100px7Kvarts(SiO2)100100px8TopasAl2SiO4(OH–,F–)2200100px9KorundAl2O3400100px10DiamantC1600100px

 Identifisering av mineral 

Saman med testing av eigenskapane brot og kløyv, er Mohs skala eit viktig verktøy for å identifisere mineral. Mohs skala er godt eigna for bruk i felten for både geologar og steinsamlarar. Han er konstruert slik ein kan nytte material som er lett tilgjengelege for å fastslå kor hardt eit materiale er. På Mohs skala har blyant-«bly» (grafitt) ein hardleik på 1; ein fingernagl 2,2–2,5; ein koparpenny 3,2–3,5; ein lommekniv 5,1; eit knivblad 5,5; vindaugsglas 5,5; og ei stålfil eller stålnål 6.5. Hosted at International Lapidary Association Ei streakplate (uglasert porselen, porselensikring) har ein hardleik på 7,0. Ved å nytte desse vanlege materiala med kjent hardleik kan ein på ein lett måte finne ei tilnærma plass for mineralet på Mohs skala.

 Mellomliggande hardleik 
Tabellen nedanfor lister andre stoff som fell mellom dei ulike nivå i tabellen over:

HardleikStoff eller mineral0,2–0,3cesium, rubidium0,5–0,6litium, natrium, kalium1talk, grafitt1,5gallium, strontium, indium, tinn, barium, thallium, bly2heksagonal bornitrid, kalsium, selen, kadmium, svovel, tellur, vismut2,5 til 3 magnesium, gull, sølv, aluminium, sink, lantan, cerium3 kalsitt, kopar, arsenikk, antimon, thorium, dentin (tannbein)4 fluoritt, jern, nikkel4 til 4,5platina, stål5 apatitt, kobolt, zirkonium, palladium, tannemalje5,5 beryllium, molybden, hafnium6 ortoklas, titan, mangan, germanium, niob, rhodium, uran6 til 7 glas, kvartsglas, jernpyritt, silisium, ruthenium, iridium, tantal7 kvarts, vanadium, osmium, rhenium7,5 til 8 herda stål, wolfram, smaragd8 topas, kubisk zirconia8,5 krysoberyll (gullberyll), krom 9-9,5 korund, silisiumkarbid (karborundum), wolframkarbid, titankarbid, stishovitt9,5–10 rheniumdiborid, tantalkarbid, titandiborid, bor10 diamant>10 nanokrystallinsk diamant (hyperdiamant, ultrahard fulleritt)

 Sjå òg 
 Hardleik
 Brinell hardleik
 Vickers hardleik
 Knoop hardleiktest

 Kjelder 

 Hardleik til stoff etter Mohs hardleiksskala er henta frå G.V. Samsonov (red.) i Handbook of the physicochemical properties of the elements, IFI-Plenum, New York, USA, 1968.
 Cordua, William S. "The Hardness of Minerals and Rocks". Lapidary Digest, c. 1990.

Kategori:Materiallære
Kategori:Mineralogi
Kategori:Skipingar i 1812
Kategori:Hardleiktestar