Det persiske alfabetet

Det persiske alfabetet, utvikla for å skriva persisk, er ein modifisert versjon av det arabiske alfabetet. Alfabetet skil seg frå det arabiske ved å ha fire tilleggsbokstavar, پ p, چ c, ژ ž og گ g. Dessutan har mange bokstavar ein annan uttale enn i det arabiske alfabetet. Det er kjent for den kalligrafiske nasta'liq-stilen.

Alfabetet blir brukt i moderne dari, persisk og kasjkai. Det har også vore brukt til å skriva sentralasiatiske språk som mongolsk, tadsjikisk og khorezmisk. Fleire alfabet er avleidde av det persiske, til dømes alfabeta brukte i pasjto, sindhi og urdu, og panjabi-alfabetet sjahmukhi, som har nokre tilleggsbokstavar kvar.

Det arabiske alfabetet blei innført i Iran og tilpassa det persiske språket etter den islamske ekspansjonen frå og med 642 e. Kr. Før innføringa av dette alfabetet hadde mellompersisk vore skrive med pahlavi-skrifta.

 Skildring 
Her er dei 32 bokstavane i det persiske alfabetet:

 Isolert Initial Medial Final Namn Translitterasjon  IPA ﺍ  —    alef â / – [ɒ] / –         be b  [b]         pe p  [p]         te t  [t]          se s  [s]           jim j [ʤ]           cim c [ʧ]           he hoti h [h]           xe x [x]   —    dâl d  [d]   —    zâl z [z]   —    re r [r]   —    ze z [z]   —    že ž [ʒ]           sin s [s]           šin š [ʃ]           sâd s [s]          zâd z [z]           tâ t [t]           zâ z [z]           ain ' [ʔ]           ɣein ɣ  [ɣ]           fe f [f]           ɣâf ɣ [ɣ]           kâf k [k]           gâf g [g]           lâm l [l]           mim m [m]           nun n [n]           he havaz h [h]   —    vâv   v [v]           ye y [j]

Bokstavar som vantar ei initial eller medial form er aldri knytte til neste bokstav, jamvel inne i eit ord.

Den glottale lukkellyden,  '  [ʔ], blir skriven med ain ﻉ eller med det diakritiske teiknet hamze ﺀ, som står oppå ein annan bokstav, anten alef ا, vâv ﻭ eller ein ye ﻱ med eller utan prikkar.

 Vokalar 
Vokalane a, e og o blir normalt ikkje skrivne, medan vokalane â, i og u blir skrivne med høvesvis alef ﺍ, ye ﻱ og vâv ﻱ, som i desse døma:
 دختر doxtar 'dotter'
 پدر pedar 'far'
 برادر barâdar 'bror'
 مادر mâdar 'mor'
 تهران Tehrân Teheran
 محمود احمدی نژاد Mahmud-e Ahmadi-Nežâd Mahmoud Ahmadinejad
 روح الله موسوی خمینی Ruhollâh-e Musavi-ye Xomeini Ruholla Musavi Khomeini
Dersom ein ynskjer å skrive vokalane a, e og o, noko som mellom anna blir gjort i lærebøker i persisk for utlendingar, nyttar ein eigne diakritiske teikn over og under bokstavane, høvesvis َ, ِ og ُ:
 دُختَر doxtar 'dotter'
 پِدَر pedar 'far'
 بَرادَر barâdar 'bror'
 مادَر mâdar 'mor'
 تِهران Tehrân Teheran
Alle dei 32 bokstavane unnateke ا alef representerer ein konsonant. ا alef har to funksjonar. For det fyrste representerer han vokalen â; då står han alltid etter ein annan bokstav, som i با bâ. For det andre er «plasshaldar» for vokalane a, e og o. Når eit ord tek til med ein ا alef, tyder det at ordet tek til med ein av desse tre vokalane:
 اتم atom 'atom'; med vokalteikn: اَتُم
 اسلام eslâm 'islam'; med vokalteikn: اِسلام
 ارکستر orkestr 'orkester'; med vokalteikn: اُرکِستر
Dersom â står fremst i eit ord, blir han attgjeven med ein ا alef som ligg vassrett oppå ein «plasshaldar»-alef:
 آب âb 'vatn'

 Kjelder 
 Elwell-Sutton, L. P. 1963. Elementary Persian Grammar. Cambridge: Cambridge University Press.
 Lambton, Ann K. S. 1953. Persian Grammar. Cambridge: Cambridge University Press.
 Mace, John 1962. Teach Yourself Modern Persian. London: The English Universities Press Limited.
 Naghed, Khosro und Mohsen Naghed 2002. Universal-Wörterbuch Persisch. Persisch-Deutsch, Deutsch-Persisch. Berlin, München, Wien, Zürich, New York: Langenscheidt.

Persiske alfabetet
Alfabet