Fjellerke

Fjellerke (Eremophila alpestris) er ei lerke (Alaudidae) som hekkar i Europa, Asia og Nord-Amerika, og spreidd i fjellområde i søraustre Europa. Det finst òg ein isolert populasjon i Andesfjella i Colombia. Lengst sør i Europa er arten standfugl, mens han i nord er trekkfugl som flyttar sørover om vinteren. Mange individ trekkjer ned til kysten om vinteren. I store delar av Europa kan ein observere arten på strender ved sjøen vinterstid.

 Skildring 

Fjellerka førekjem i opne landskap og i fjellet over tregrensa. Ho er ca. 16–20 cm lang  og veg 28-40 gram. Til forskjell frå dei fleste andre lerkeartane har ho ein kjenneleg utsjånad på marka, mest brungrå på oversida og lys under, med ei karakteristisk teikning i svart og gult i ansiktet. Hannfuglen og hofuglen er elles nokså like, men berre hannfuglen får svarte «horn», to fjørbuskar på hovudet om sommaren. Den søreuropeiske underarten penicillata er gråare på oversida og har kvitt i staden for gult i ansiktet. Reiret ligg på marka med 2–5 egg. Føda er frø som vert komplettert med insekt, særleg vår og haust.

Lætet er lyst, lispande eller klingande, og svakt. Songen, som oftast vert framført i flukt slik som hjå mange lerker, består av nokre korte lydar etterfølgt av ei trille som stig i tonehøgde.

 Utbreiing og leveområde 

Fjellerka hekkar over store delar av Nord-Amerika, frå Arktis og sør til Tehuantepeceidet i sørlege Mexico, vidare i nordlegaste Europa og Asia og i fjella i søraustlege Europa. Det finst òg ein isolert bestand på eit platå i Colombia. Ho er hovudsakleg standfugl i den sørlege delen av utbreiingsområdet, men nordlege bestandar av denne sporvefuglen trekkjer sørover om vinteren.

Dette er ein fugl som trivst på ope land. I Eurasia hekkar fjellerka over tregrensa i fjella og lengst nord. I Himalaya kan ho hekke så høgt som 5400 meter over havnivå. I store delar av Europa er ho oftast å sjå på strandflater om vinteren. I Storbritannia er ho vanleg som vintergjest langs kystane. 

Utbreiing i Noreg
Fjellerka hekkar i høgfjellet i Sør-Noreg, frå Hardangervidda i sør nord til sørlegaste Sør-Trøndelag, dessutan i Finnmark fylke, særleg konsentrert på Varangerhalvøya.
Frå november til februar blir ho funnen langs kysten av Rogaland og Agder. 

 Hekking 

Hannane forsvarar territorium mot andre hannar i hekketida, og hoene kan stundom jaga bort andre hoer som trengjer inn. Under kurtisen syng hannen for hoa medan han flyg i sirklar over henne. Deretter brettar han vengene inn og stuper ned mot hoa, før han opnar vengene rett før bakken.

Reirplassen vert vald tidleg om våren, berre av hoa, og er anten ei naturleg grop i bakken eller ho grev ut ei hole med nebbet og føtene. Ho brukar 2–4 dagar på å førebu staden før ho byggjer sjølve reiret. Ho flettar fine grasstrå, små røter og anna plantemateriale, og fôrar reiret med dun, pels, fjør og stundom lo. 

Hoa legg eit kull på 2–5 grå egg med brune flekkar, ca. 2,1 cm i lengde og 1,4 cm breie. Ruginga varer i 10–12 dagar før klekking, og ungetida i reiret varer i 8–10 dagar. I denne perioden vert ungane mata og verna av begge foreldra. Ei hoe i sørlege område kan få 2–3 kull per år, medan i nord er det vanlegast med eitt kull per år.

 Underartar 
 E. a. arcticola – (Oberholser, 1902): Funnen frå nordlege Alaska til Britisk Columbia (vestlege Canada)
 E. a. hoyti – (Bishop, 1896): Funnen i nordlege Canada
 E. a. alpestris – (Linnaeus, 1758): Funnen i austlege Canada
 E. a. merrilli – (Dwight, 1890): Funnen på vestkysten av Canada og USA
 E. a. strigata – (Henshaw, 1884): Funnen på kysten av sørlege Britisk Columbia (vestlege Canada) til kysten av Oregon (vestlege USA)
 E. a. alpina – (Jewett, 1943): Funnen i fjella i vestlege Washington (nordvestlege USA)
 E. a. lamprochroma – (Oberholser, 1932): Funnen i innlandsfjella i vestlege USA
 E. a. leucolaema – Coues, 1874: Funnen frå sørlege Alberta (sørvestlege Canada) gjennom nord-sentrale og sentrale USA («bleik fjellerke»)
 E. a. enthymia – (Oberholser, 1902): Funnen frå sør-sentrale Canada til Oklahoma og Texas (sentral-USA)
 E. a. praticola – (Henshaw, 1884): Funnen i søraustlege Canada, nordaustlege og aust-sentrale USA
 E. a. sierrae – (Oberholser, 1920): Funnen i fjella i nordaustlege California (vestlege USA)  («Sierra Nevada-fjellerke»)
 E. a. rubea – (Henshaw, 1884): Funnen i sentrale California (vestlege USA)
 E. a. utahensis – (Behle, 1938): Funnen i fjella i vest-sentrale USA
 E. a. insularis – (Dwight, 1890): Funnen på øyar utanfor sørlege California (vestlege USA)
 E. a. actia – (Oberholser, 1902): Funnen i kystfjella i sørlege California (vestlege USA) og nordlege Baja California (nordvestlege Mexico)
 E. a. ammophila – (Oberholser, 1902): Funnen i ørkenar i søraustlege California og sørvestlege Nevada (sørvestlege USA)
 E. a. leucansiptila – (Oberholser, 1902): Funnen i ørkenar i sørlege Nevada, vestlege Arizona (sørvestlege USA) og nordvestlege Mexico
 E. a. occidentalis – (McCall, 1851): Opphavleg skildra som ein eigen art. Funnen i nordlege Arizona til sentrale New Mexico (sørvestlege USA)
 E. a. adusta – (Dwight, 1890): Funnen i sørlege Arizona og sørlege New Mexico (sørvestlege USA), truleg nord-sentrale Mexico
 E. a. enertera – (Oberholser, 1907): Funnen i sentrale Baja California (nordvestlege Mexico)
 E. a. giraudi – (Henshaw, 1884): Funnen i kystnære sør-sentrale USA og nordaustlege Mexico
 E. a. aphrasta – (Oberholser, 1902): Funnen i Chihuahua og Durango (nordvestlege Mexico)
 E. a. lactea – Phillips, AR, 1970: Funnen i Coahuila (nord-sentrale Mexico)
 E. a. diaphora – (Oberholser, 1902): Funnen frå sørlege Coahuila til nordaustlege Puebla (nordsentrale og austlege Mexico)
 E. a. chrysolaema – (Wagler, 1831): Opphavleg skildra som ein eigen art i slekta Alauda. Funnen frå vest-sentrale til aust-sentrale Mexico
 E. a. oaxacae – (Nelson, 1897): Funnen i sørlege Mexico
 E. a. peregrina – (Sclater, PL, 1855): Opphavleg skildra som ein eigen art. Funnen i Colombia
 E. a. flava – (Gmelin, JF, 1789): Opphavleg skildra som ein eigen art i slekta Alauda. Funnen i nordlege Europa og nordlege Asia
 E. a. brandti – (Dresser, 1874): Opphavleg skildra som ein eigen art. Funnen frå søraustlege europeiske Russland til vestlege Mongolia og nordlege Kina  («Brandts fjellerke»)
 E. a. atlas – (Whitaker, 1898): Opphavleg skildra som ein eigen art. Funnen i Marokko
 E. a. balcanica – (Reichenow, 1895): Funnen i sørlege Balkan og Hellas
 E. a. kumerloevei – Roselaar, 1995: Funnen i vestlege og sentrale Lilleasia
 E. a. penicillata – (Gould, 1838): Opphavleg skildra som ein eigen art i slekta Alauda. Funnen frå austlege Tyrkia og Kaukasus til Iran
 E. a. bicornis – (Brehm, CL, 1842): Opphavleg skildra som ein eigen art. Funnen frå Libanon til Israel/Syria-grensa
 E. a. albigula – (Bonaparte, 1850): Opphavleg skildra som ein eigen art. Funnen frå nordaustlege Iran og Turkmenistan til nordvestlege Pakistan
 E. a. argalea – (Oberholser, 1902): Funnen i ytste vestlege Kina
 E. a. teleschowi – (Przewalski, 1887): Opphavleg skildra som ein eigen art. Funnen i vestlege og vest-sentrale Kina
 E. a. przewalskii – (Bianchi, 1904): Funnen i nordlege Qinghai (vest-sentrale Kina)
 E. a. nigrifrons – (Przewalski, 1876): Opphavleg skildra som ein eigen art. Funnen i nordaustlege Qinghai (vest-sentrale Kina)
 E. a. longirostris – (Moore, F, 1856): Opphavleg skildra som ein eigen art. Funnen i nordaustlege Pakistan og vestlege Himalaya
 E. a. elwesi – (Blanford, 1872): Opphavleg skildra som ein eigen art. Funnen på sørlege og austlege Tibetplatået
 E. a. khamensis – (Bianchi, 1904): Funnen i sørvestlege og sør-sentrale Kina

 Status 
Verdspopulasjonen var estimert til 140 millionar modne individ i 2017, 4-13 millionar av dei i Europa. Populasjonen er minkande globalt, men er kategorisert som livskraftig, LC.
Hekkebestanden var estimert til mellom 2 og 3 tusen hekkeindivid i Noreg per 2015. Det finst ca. 700 registrerte individ vinteren 2023-2024, dei fleste i Rogaland. Arten har ikkje vore raudlista i landet etter år 2010.

 Kjelder 
Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «Horned lark» frå , den 28. september 2025

 Bakgrunnsstoff 

 Artskilding  hos Norsk Ornitologisk Forening 

Kategori:Lerkefamilien
Kategori:Fuglar i den palearktiske regionen
Kategori:Fuglar i den nearktiske regionen
Kategori:Fuglar i Colombia
Kategori:Fuglar i Noreg