Troms og Finnmark mållag

Troms og Finnmark mållag er fylkeslaget for Noregs Mållag for Troms og Finnmark.

I 2022 hadde laget 254 medlemmar.

 Historie 

 1860-1915 

Organisert målarbeid i Troms og Finnmark går tilbake til før Noregs Mållag blei skipa i 1906.

Dei første målfolka finn vi ved Tromsø Seminarium alt i 1860-åra. Elias Blix hadde gått ut her i 1855, men møtte ikkje landsmålet før han kom til Kristiania. Det same gjaldt John Klæbo som gjekk ut i 1861. I 1860-62 var Karl Akre elev her. I 1872-74 var Ananias Brune seminarist, og saman gav desse to ut bladet Finnmarkingen i Vadsø i 1875, på landsmål og finnmarksmål. Olaus J. Myrnes (1870-72), Jens Riksheim (1871-73), Peter Karl Eberg Pedersen (1872-74) og Leonhard Næss (1872-74) var også ivrige målfolk mens dei gjekk på Tromsø Seminarium. 17. april 1898 blei mållaget Heimhug skipa ved lærarskolen i Tromsø.

Det første forsøket på å skipe eit regionalt mållag, blei gjort i 1899. 16. juli 1899 blei Nordmannalaget skipa i Tromsø. Det skulle vere eit landsdelslag for Nord-Noreg på line med Austmannalaget og Vestmannalaget. Til leiar blei T. Eidem, Tromsø, valt. Men Nordmannalaget fekk kort levetid.

 1915-1921 

«Trums Fylkesmaallag» blei skipa på eit ungdomsstemna som Troms ungdomsfylking heldt på Finnsnes 12. juli 1915. Til styre blei vald lærar Ingvald M. Rødvik, Lenvik, formann, bladstyrar Rasmus Larsen Eide, Harstad, fylkeskolelærar Inggjald Leigland, Lyngseidet, Mikal Jakobsen, Årstein i Gratangen, og lærar Peder Johan Hartviksen, Skånland. 29 medlemmar teikna seg straks.

31. juli 1915 heldt fylkesmållaget det første ordinære årsmøtet sitt på Harstad. Fylkesskolelærar Inggjald Leigland frå Lyngseidet blei vald til formann. Med seg i styret fekk han sanitetsmajor Ingjald Reichborn-Kjennerud, som heldt til på Harstad i åra 1911-1918, og sorenskrivar Harald Thomas, som var på Ibestad frå 1915 til 1930. I styret sat i tillegg også Tøger Hagemann, Tromsø, som var skoledirektør i Troms frå 1915 til 1930, og Hans Nicolai Osnes, som var skoleinspektør i Tromsø frå 1914 til 1918.

Det neste ordinære årsmøte med stemna blei halde i Bardu 29. og 30. juli 1916. Styret blei i stor monn attvalt: Fylkesskolelærar Inggjald Leigland, Lyngseidet, blei attvalt til formann. Skoledirektør Tøger Hagemann, Tromsø, blei vald til varaformann. Til styremedlemmar blei vald skoleinspektør Hans Nicolai Osnes, Tromsø, bladstyrar Rasmus Larsen Eide, Harstad, og sorenskrivar Harald Thomas, Ibestad.

Dei fem første åra blei det halde fleire stemne: eitt stemne i Bardu, to på Finnsnes, eitt i Kvæfjord, eitt på Trondenes, eitt i Sørvika, to i Tromsø og eitt stemne i Øverbygd. På stemna møtte det jamleg 2-300 menneske. Det var alltid gudsteneste på landsmål og eit eller fleire foredrag om målsaka. Dei første fem åra blei det halde rundt 75 foredrag med 9-10.000 tilhøyrarar.

Dei første åra blei det skipa fleire mållag: Finnsnes mållag (1914), mållaget Heimferd, Sørreisa (1914), Måltrasten, Fauskevåg (1917), mållaget Trollvasstind, Svensby (1917), Kvedfjord maallag (1917), mållaget Ruten, Øverbygd (1920). Kvedfjord og Heimferd sovna straks inn. I tillegg meldte fleire ungdomslag seg inn i fylkesmållaget i åra 1915-20: ungdomslaget Fram, Grøtavær, ungdomslaget Soleia, Buvikvoll, Bondeungdomslaget i Tromsø, elevlaget Solhov, Lyngseidet.

Skolestyrar Inggjald Leigland, Lyngseidet, var formann i 1920, og med seg i styret dette året hadde han skoledirektør Tøger Hagemann, Tromsø, overlærar Vilhjelm Riksheim, Tromsø, lærar Oluf Nymoen, Fauskevåg, og fylkesskolelærar Ove Normann, Ibestad.

Det blei ikkje kalla inn til årsmøte i fylkesmållaget i 1921, og i praksis blei laget dermed lagt ned. I staden blei Hålogalands målkontor skipa 12. september 1922 skipa, og det var i drift fram til 1940.

 1932-1940 

I samband med årsmøtet i Troms ungdomsfylking på Bjarkøya 9.juli 1932 blei  arbeidet i Troms fylkesmållag tatt opp att, og nytt styre blei valt. Til formann blei vald Sigurd Fauskevåg, Sandtorg.  I 1933 tok Norvald Dyrvik over som formann, og deretter var Edvard Ruud, Elgsnes, formann frå 1936. I praksis slutta fylkesmållaget å fungere i 1940.

 1947-i dag 

Troms fylkesmållag blei oppattskipa på eit møte i Tromsø i 1947, og laget har sidan vore i jamnt arbeid.

I samband med at det blei skipa mållag i Finnmark, og desse blei ein del av fylkesmållaget, endra laget i 1992-93 namnet sitt til Troms og Finnmark mållag.

 Leiarar 

 Formenn i Trums fylkesmaallag 1915-1921 

 1915:  Ingvald M. Rødvik, Lenvik
1915-1921:  Inggjald Leigland, Lyngseidet

 Formenn i Troms fylkesmållag 1932-1940 

 1932-1933: Sigurd Fauskevåg, Sandtorg
 1933-1936: Norvald Dyrvik, Evenskjer
 1936-1940: Edvard Ruud, Elgsnes

 Leiarar i Troms fylkesmållag frå 1947 til 1992 

 1947-1953: Olav Løkse, FinnfjordbotnOlav Løkse blei vald til formann på Måltinget 31.10.1947 og attvald på årsmøta 14.4.1949, 24.6.1951 og 29.6.1952.Tromsø, lørdag 1. november 1947: "Troms mållag"
 1954-1963: Jens Heim, Balsfjord/TromsøJens Heim blei vald til formann på årsmøte 13.6.1954 og attvald på årsmøta 2.7.1955, 30.6.1956, 29.6.1957 og 5.7.1958.Nordlys, onsdag 6. juli 1955, side 3: «Jens Heim attvald som form. i Fylkesmållaget» 
 1964-1970: Olav Løkse, FinnfjordbotnOlav Løkse blei vald til formann på årsmøte 12.9.1964 og attvald på årsmøta hausten 1966, 4.2.1968 og 4.5.1969Fremover, torsdag 17. september 1964, side 3: «Troms fylkesmållag reorganisert. Rektor Olav Løkse, Finnfjordbotn, ble valgt til ny formann i Troms Fylkesmållag under et møte i Tromsø laurdag. (…)»
 1971-1972: Johan Nymo, MålselvJohan Nymo blei vald til formann på årsmøte 26.6.1971.
 1973-1974: Herolv Olsen, TromsøHerolv Olsen blei vald til formann på årsmøte 17.6.1973 og attvald på årsmøte 3.6.1974.Nordlys, onsdag 20. juni 1973: "Formannsskifte i Troms Fylkesmållag"
 1975-1976: Kjellaug Jetne, TromsøKjellaug Jetne blei vald til formann på årsmøte 9.3.1975 og attvald på årsmøte 4.4.1976.Nordlys, lørdag 22. mars 1975, side 3: «Interessa for målarbeid aukar. (…) Forkvinne: Kjellaug Jetne, (…)»
 1977-1980: Ørjan B. Dahl, Tromsø (Målselv)Ørjan B. Dahl blei vald til formann på årsmøte 17.4.1977 og attvald på årsmøta 18.6.1978, 1979 og 7.6.1980.Nye Troms, lørdag 17. juni 1978: "Troms fylkesmållag: 10% medlemsaukeTromsø, fredag 13. juni 1980: «Årsmøtet i Troms fylkesmållag»
 1981-1983: Kurt Reinhardt, MålselvTroms Fylkesmållag: Årsmelding 1983
 1984-1986: Herolv Olsen, TromsøTroms Mållag: Årsmelding 1984
 1987-1988: Liv Ingebrigtsen, Tromsø
1989-1991: Bjørnar Østgård, Tromsø

 Leiarar i Troms og Finnmark mållag frå 1992 til i dag 

 1992-1994: Aud-Kirsti Pedersen, TromsøNorsk tidend: medlemsblad for Noregs mållag. juli 1992: "Aud Kirsti Pedersen ny leiar i Troms og Finnmark" Referat frå årsmøtet 27.3.1993
 1994-1998: Steinar Aas, TromsøTromsø, torsdag 24. mars 1994: "Ny mållags-leder"Årsmelding for Troms og Finnmark mållag 1993 [Styre for 1994]Årsmelding for Troms og Finnmark mållag 1994-95
 1998-1999: Trond Trosterud, TromsøNordlys, onsdag 10. juni 1998: "Årsmøte i Troms og Finnmark Mållag"
 1999-2004: Bjørnar Østgård, Tromsø
 2004-2006: Trond Trosterud, Tromsø 
 2006-2008: Olaug Husabø, Tromsø
 2008-2010: Sigrun Høgetveit Berg, TromsøNorsk tidend: medlemsblad for Noregs mållag. 2008 Nr. 3: "Ny leiar i aust og nord" 
 2010-2011: Inger Johanne Sæterbakk, Tromsø
 2011-2013: Øystein Vangsnes, Tromsø
 2013-2015: styret i Tromsø mållag (ingen leiar)
 2015-2017: Sæmund Stokstad, Tromsø
 2017-2026: Magne Leon Heide, Harstadi Tromsø, 6. mai 2019: "Stor medlemsvekst i mållaget i Troms og Finnmark" 

 Medlemslag og lokale mållag 

 Balsfjord Mållag
 Harstad og omland mållag
 Målselv Mållag
 Senjamållaget
Studentmållaget i Tromsø
 Tromsø mållag
 Varanger mållag

 Lokale mållag i Troms og Finnmark før 1945Lockertsen 1982, side 250-252 nb.no

 Vardø mållag skipa vinteren 1898.Den 17de Mai 13. april 1898: "Fraa Vardøy" nb.no
 Mållaget Heimhug ved Tromsø lærarskole, skipa 17. april 1898.Mållaget Heimhug 1898-1923. Festskrift nb.no
 Nordmannalaget, skipa 16. juli 1899.Den 17de Mai 25. juli 1899: "Nordmannalaget" nb.no
 Trumsøy maallag, skipa 13. desember 1899 med skoledirektør Aas til formann.Den 17de Mai 15. desember 1899: "Maallag i Trumsøy"Tromsø, tirsdag 19. desember 1899: "Et Maallag"
 Vadsø maallag, skipa i 1907, uvisst kor lenge det var i verksemd.
 Ibestad mållag, skipa påskekvelden 1908 med M. Jakobsen  til formann, lagt ned etter kort tid.
 Salangen mållag, skipa i 1909,Senjens Blad, lørdag 6. mars 1909" men i drift berre kort tid; oppattskipa 23. juli 1933 med Olav Løkse til formann.Troms Folkeblad 20. november 1979: "Nytt mållag i Salangen" nb.no; "Årsmelding 1933, Salangen mållag": laget skipa 1933, leiar Olav Løkse, Øvre Salangen (i NM-arkivet)
 Lenvika maallag, høyrer vi første gong om i august 1909,Senjens Blad, lørdag 31. juli 1909 og siste møtet høyrer vi om i juni 1915.Senjens Blad, lørdag 26. juni 1915 Laget gjekk truleg inn i Finsnes maallag.
 Mållaget «Heimferd» i Sørreisa, skipa 23. mars 1914 med Ivar Andersen til leiar, og lagt ned då han døydde i 1917.Arkiv for norsk målreising, Peder Hovdan-arkivet: Sørreisa"Eit utdrag av femaarsmeldinga til Troms fylkesmållag 1915-1920", Mål og Makt nr 3, 1976, side, 19 
 Finsnes maallag, skipa i 1914  og lagt ned før 1920, laget hadde over 60 medlemmar i 1917,17de mai, fredag 11. mai 1917 og  laget arrangerte bl.a. målstemna for Troms fylkesmållag i juni 1919.Senjens Blad, lørdag 21. juni 1919
 Lyngseidet mållag, skipa i 1914 og lagt ned etter kort tid.
 Mållaget «Trollvasstind», Svensby i Ullsfjord, skipa i 1917.Emil Larsen: Lyngen bygdebok. 1 : Lyngen prestegjelds historie. Tromsø 1976, side 365 Laget gjekk etter kort tid til å bli ungdomslag.Formann 1918: Lærar A.B.Botholfsen; Svensby, ifl. "Aarsmelding for maallaget Trollvasstind 1918" (Kjelde: NM-arkivet)Arkiv for norsk målreising, Peder Hovdan-arkivet: (Sørfjorden) / Ullsfjord 
 «Måltrasten» i Fauskevåg, tidlegare Sandtorg kommune, skipa i 1917Den 17de Mai 12. februar 1919: "Eit lite mønstermaallag" nb.no og lagt ned i 1950-åra.
 Kvedfjord mållag, skipa i 1917Den 17de Mai 25. april 1917: "Maalvoksteren" nb.no og lagt ned før 1920.Arkiv for norsk målreising, Peder Hovdan-arkivet: Kvæfjord
 Ungdoms- og mållaget «Solleia», Buvika på Kvaløya, skipa i 1919. Lars Berg var aktiv medlem her. Laget var også innmeldt i Troms ungdomsfylking.Midnattsol, 19. juli 1923  Laget var i drift til utpå 1930-talet.Tromsø, 15. juli 1932: “Trekningsliste for ul Solleia, Buvikvoll”Midnattsol, 12. januar 1933: “Brevkveld”
 Mållaget «Ruten» i Øverbygd, skipa 1. april 1920 og lagt ned etter kort tid. Formann var lærar D. I. Lie, dei andre i styret var Leiv Lund og Bernhard E. Haug.
 Bondeungdomslaget i Tromsø var også medlem i Troms fylkesmållag frå rundt 1920.
 Elevlaget Solhov ved Solhov ungdomsskole, Lyngseidet, var medlem i Troms fylkesmållag frå rundt 1920.
 Bardu mållag, skipa i 1924, truleg lagt ned etter kort tid, oppattskipa i 1956.
 Troms mållag, skipa 22. november 1927 og i arbeid til 1936, oppattskipa etter krigen.
 Sandtorg mållag, skipa 10. juni 1930 med lærar Sigurd Fauskevåg til formannAarsmelding 1933 (i NM-arkivet), leiar: Bendiks HeideMidnattsol 12. juni 1930 og lagt ned før 1950.
 Straumsbukta mållag skipa 16. mai 1931 og lagt ned før 1940.Arkiv for norsk målreising, Peder Hovdan-arkivet: Tromsøysund
 Hålogaland lærarmållag, skipa 7. juli 1932, gjekk inn i Noregs Lærarmållag.
 Berg mållag, Berg i Senja, skipa i 1932.Midnattsol, 1. september 1932
 Hillesøy mållag, skipa 14. mai 1936 med lærar Aksel Strand, Botnhamn, til leiar.Brev 23.5.1936 frå Aksel Strand, Tulleng til Noregs Mållag:" Den 14 d.m. blei det her i Sommarøy skipa eit mållag med namnet Hillesøy mållag. Laget er på 24 lagsmenner. Som formann blei underskrivne vald" (Kjelde: NM-arkivet)
 Finnsnes mållag, skipa hausten 1935 med lærar Simon Eriksen til formann; gjekk truleg inn i Sør-Lenvik mållag.
 Sør-Lenvik mållag, skipa våren 1936 med lærar Simon Eriksen til formann.Harstad Tidende 6. mars 1936
 Trondenes mållag, skipa i 1938 og lagt ned etter eit par år.Troms Folkeblad, tirsdag 19. august 1980

 Andre lokale mållag i Troms og Finnmark etter 1945  
 BUL Tromsø meldte seg inn i Troms fylkesmållag i 1953.Bladet Midnattsol 26. februar 1953: «BUL Tromsø med i Noregs Mållag», kollektiv innmelding i Troms fylkesmållag på årsmøte 31.1.1953
 Bardu mållag, blei prøvd starta i 1947,Norsk Tidend 14.8.1947: «Det har meldt seg kring 40 interesserte» men laget blei først skipa 21. oktober 1956.Årsmelding 1957 og 1958, NM-arkivet Laget har gjeve ut fleire bøkerNordlys 21.9.1961: «Bardu mållag hedrer Reinert Vikland» og Jul i Bardu- og Målselvdalen saman med Målselv mållag.Tromsø 28. november 1963: «Julehefte for Bardu og Målselv», nb.no Laget blei lagt ned utpå 2000-talet. Nye Troms 19.11.1998, reportasje om Jul i Bardu- og Målselvdalen utgitt av Bardu mållag og Målselv mållag]
 Lenvik mållag, blei skipa 25. mars 1957,Årsmelding for 1959, i NM-arkivetNordlys 17. februar 1959 og laget var særleg aktivt frå 1970-taletTroms Folkeblad, 10. februar 1977: "Lenvik mållag har møte" nb.no til 1990-talet.Troms Folkeblad 26. mars 1993: «Kulturtilskiping på Finnsnes hotell», nb.no Det blei lagt ned i november 1996,Brev 19.11.96 frå Lenvik mållag v/Dagfinn Stenrud til Noregs Mållag, NM-arkivet og endeleg ført ut av NM-årsmeldingane i 2002.Noregs Mållag: Årsmelding 2001-2002, side 62 nm.no 
 Hammerfest mållag, skipa 8. juni 1977.Finnmark Dagblad 14.6.1977: «Hammerfest mållag skipa» Laget var i drift ein tiårsperiode.
 Nordreisa mållag, skipa 11. september 1979.Nordlys 18.9.1979Nye Troms, 20. september 1979 Laget var i drift til slutten av 1990-taletNordlys 16.11.1995: Nordreisa mållag støttar det kvenske miljøet, men gjekk gradvis ut av drift etter 2000.
 Salangen mållag, oppattskipa 12. november 1979 og lagt ned i januar 1985.Skriv 9.1.1985 til Noregs  Mållag
 Alta mållag, skipa 29. november 1979Altaposten 11.desember 1979: «Mållag danna i Alta», nb.no i drift til utpå 2000-talet.

 Elev- og studentmållag: 
 Mållaget HeimhugGrepstad, Jon. (13. mars 2012). Mållaget Heimhug. I Allkunne. blei skipa ved lærarskolen i Tromsø i 1898, som eit av dei aller første studentmållaga. Laget var i verksemd til 1958 og ein kort periode på 1970-talet.
 Mållaget «Bivrost» blei skipa på Troms Landsgymnas 5. februar 1950 med Mikal Bendiksen til formann.Bladet Midnattsol, 26. april 1951 Landsgymnaset starta på Setermoen i 1946 og flytta til Finnfjordbotn i 1949, skolen endra seinare namn til Finnfjordbotn vidaregåande skole. Mållaget Bivrost var i verksemd til utpå 1950-talet.Tromsø 1. juli 1952: "Årsmøte i Troms Fylkesmållag" nb.no
 Tromsø Student- og Elevmållag blei skipa i 1972Sjå Målfront, organ for Norsk Målungdom, nr 4-1975, side 4: "Mens Tromsø Målungdom (tidl. Tromsø Student- og Elevmållag) berre har rukke å bli 3 år.".  og endra namn til Tromsø Målungdom i 1975.Sjå innlegg i avisa Tromsø, tysdag 25. mars 1975 Tromsø Målungdom var i verksemd til rundt 2000.Siste avisoppslag er i Dag og Tid 16.04.1998: "Brysame lag som Studentmållaget i Bergen, Hallingdal Målungdom, Tromsø Målungdom og Studentmållaget i Tromsø fekk alle merke der lite velkomne dei var med sine meiningar."  Laget rekrutterte medlemmar både frå vidaregåande skolar, høgskole og universitet.
 Harstad Målungdom blei skipa i 1974,Lofotposten, tirsdag 9. april 1974:  "Målungdom i Harstad har organisert seg"  og laget var i verksemd til slutten av 1980-talet.Harstad Tidende, fredag 25. oktober 1985: "Kva er Harstad Målungdom?"
 Målselv Målungdom blei skipa i 1976,Nye Troms, laurdag 14. februar 1976 : "No har ein del ungdomar skipa til Målselv Målungdom" og laget var i verksemd til slutten av 1980-talet.Nye Troms, laurdag 7. januar 1984: Reidun L. Traasdahl er leiar
 Lenvik Målungdom blei skipa i 1976.Nye Troms, laurdag 8. april 1976 : "Dessutan er desse ungdomsmållaga knytte til TF: (…) Lenvik Målungdom"NMU-nytt (Norsk målungdom). 1977 Nr. 5. side 8: "I haust har det vorte starta 7 nye lag i NMU: (...) i Finnfjordbotn i Troms (...)" Laget heldt til ved Finnfjordbotn vidaregåande skole, og i åra 1979-1981 var Finnfjordbotn skolemållag i verksemd her.Målfront : organ for Norsk målungdom. 1979. årgang 8, nr. 8, side 3: "Målungdommen på Finnfjordbotn vidaregåande skole"Troms Folkeblad, torsdag 9. april 1981: "Meir dialekt i radio og fjernsyn"
 Nordnorsk Målungdom blei skipa 7.-8. mai 1977 som ein distriktsorganisasjon for Norsk Målungdom sine lokale målungdomslag i Nord-Noreg.Nye Troms, tysdag 28. juni 1977 : "Skipingsmøte av Nordnorsk Målungdom i Vågan 7. og 8. mai 1977"  Organisasjonen var i verksemd til utpå 1990-talet.Altaposten, mandag 24. februar 1992: "Kulturkveld for språkfolk" Har med dei fire innleiinga som blei halde på eit seminar som Nordnorsk Målungdom skipa i Alta 22.-23. februar 1992.
 Studentmållaget i Tromsø  blei skipa rundt 1990,I oktober 1990 bed Studentmållaget inn til Skolemålskonferanse, sjå  avisa Tromsø, tysdag 16. oktober 1990 og laget var i varierande verksemd fram til 2000.Siste avisinnlegg frå Studentmållaget i Tromsø, "Nynorsk på Høgskulen" er i avisa Tromsø, fredag 14. april 2000  Studentmållaget blei skipa opp att i 2014.Brønnøysundregistra. Nøkkelopplysninger fra Enhetsregisteret . Lese den 31. mars 2019.

 Kjelder 

 Lockertsen, Roger 1984: Målreising i Nord-Noreg 1898-1940 : organisering av målstriden og striden for skolemålet. (289 s.). Hovudoppgåve - Universitetet i Tromsø.
 Trums fylkesmaallag. Femaarsmelding 1915-1920. 62 sider.
 Språk i nord (blogg drive av Troms og Finnmark mållag)
 Aviser, blad og tidsskrift på nb.no.

 Referansar 

Kategori:Noregs Mållag
Kategori:Kultur i Troms
Kategori:Nordnorske mållag
Kategori:Nynorsk i Nord-Noreg
Kategori:Kultur i Finnmark