Dei sju underverka

Dei sju underverka var ei gruppe makelause byggverk i (den greske) antikken.

 Førehistorie 

Vi reknar til vanleg Antipater frå Sidon som opphavet til lista, fordi han nemnde dei sju underverka i eit dikt kring 140 f.Kr. Men tanken om sju underverk går lengre tilbake i tida; den tidlegaste kjende kjelda er Herodots Historie. I andre halvdelen av 200-talet f.Kr. skreiv Kallimakos frå Kyrene ei samling om verdas underverk, men denne gjekk tapt då biblioteket i Alexandria brann.

Sidan Antipater har fleire ulike lister blitt til. Blant anna samanlikna Plinius den eldre den romerske ingeniørkunsten - som akveduktar og kloakk - med dei greske byggverka. Den lista vi no kallar verdas sju underverk stammar eigentleg frå mellomalderen på ei tid då mange av underverka ikkje lenger eksisterte. Sidan lista stort sett kom frå greske nedteikningar, vart berre underverka som kunne vore kjende og vitja av dei gamle grekarane, inkluderte. 

Grekarane nytta ikkje omgrepet «underverk», men theamata, som betre kan omsetjast til «må sjåast».

Dei sju underverka var:

 Kheopspyramiden
 Babylons hengande hagar
 Zevsstatuen i Olympia
 Artemistempelet i Efesos
 Mausoleion
 Kolossen på Rhodos
 Fyrtårnet på Faros

To av desse underverka stod i det som nå er Hellas, to stod i dagens Egypt, to stod i det moderne Tyrkia, og eitt stod i noverande Irak. Det einaste som enno er att er Kheopspyramiden; det eldste av underverka. Kolossen på Rhodos stod derimot berre i 56 år, til han raste saman under eit jordskjelv. Dei hengande hagane i Babylon er det av underverka vi veit minst om - kan hende har dei aldri eksistert.

mini|260px|høgre|Sju underverk frå oldtida (frå venstre til høgre, topp til botn): Kheopspyramiden, Babylons hengande hagar, Artemistempelet i Efesos, Zevsstatuen i Olympia, Mausoleet i Halikarnassos, Kolossen på Rhodos og Fyrtårnet på Faros ved Alexandria som skildra på 1600-talet av den nederlandske målaren Maarten van Heemskerck.

Underverk Dato Bygd av Øydelagt Årsak Kheopspyramiden 2550 f.Kr egyptarar Er bevart -- Babylons hengande hagar 600 f.Kr babylonarar ? jordskjelv Kolossen på Rhodos 550 f.Kr Anatolians 356 f.Kr jordskjelv Zevsstatuen i Olympia 435 f.Kr grekarar ? brann Mausoleion 351 f.Kr Karienarar ? jordskjelv Artemistempelet i Efesos 292-280 f.Kr hellenistisk sivilisasjon 224 f.Kr jordskjelv Fyrtårnet på Faros ved Alexandria 299–279 f.Kr hellenistisk sivilisasjon 1375 jordskjelv

 Lister frå mellomalderen 
mini|Stonehenge har vore rekna som eit underverk sidan mellomalderen. Illustrasjon frå 1649.
Ulike lister over sju underverk vart sette opp seinare i mellomalderen, utan at ein kjenner opphavet sikkert.

*Stonehenge
*Colosseum
*Kom el Shoqafa-katakomben
*Den kinesiske muren
*Porselenstårnet i Nanjing
*Hagia Sophia
*Det skeive tårnet i Pisa

Andre byggverk som har vore nemnde som underverk:
 Taj MahalPalpa, as You Like it, page 67)
 Citadellet i KairoThe Complete Idiot's Guide to the Crusades (2001, page 153))
 Domkyrkja i ElyThe Rough Guide To England (1994, page 596))
 Klosteret i ClunyThe Catholic Encyclopedia, v.16 (1913), page 74

 Moderne lister - dei sju nye underverka 
mini|Den kinesiske muren er ofte rekna som eit underverk.
I tråd med tidlegare tradisjon er det produsert mange lister opp igjennom åra over ulike underverk eller reisemål. Ei liste over sju menneske- og naturskapte «under» vart sett opp av Hillman Wonders:Hillman Wonders

*Kheopspyramiden
*Den kinesiske muren
*Taj Mahal
*Serengeti
*Galápagosøyane
*Grand Canyon
*Machu Picchu

Ei anna liste vart offentleggjort av det sveitsiske selskapet New Open World Corporation 7. juli 2007 (07.07.07), og fekk namnet Dei sju nye underverka. Selskapet heldt ei kåring av ei heil rekkje forslag av "underverk", og dei sju vinnarane vart:

 Den kinesiske muren i Kina
 Klippebyen Petra i Jordan
 Kristusstatuen i Rio de Janeiro i Brasil
 Inkabyen Machu Picchu i Peru
 Ruinbyen Chichen Itza i Mexico
 Colosseum i Roma i Italia
 Taj Mahal i India

mini|Nordlys i Alaska 
 Naturskapte under 
Ei av mange lister er nedskriven av CNN med berre naturskapte under:CNN Natural Wonders

*Grand Canyon
*Great Barrier Reef
*Rio de Janeiro-hamneområdet
*Mount Everest
*Polarlys (nordlys)
*Parícutin-vulkanen
*Victoriafalla

 Sjå og 
 Verdsarv

 Referansar 

 Bakgrunnsstoff 

 Litteratur 
 Cox, Reg, and Neil Morris, «The Seven Wonders of the Modern World».  Chelsea House Publications: Library. October 2000. ISBN 0-7910-6048-9 
 Cox, Reg, Neil Morris, and James Field, «The Seven Wonders of the Medieval World».  Chelsea House Publications: Library. October 2000. ISBN 0-7910-6047-0 
 D'Epiro, Peter, and Mary Desmond Pinkowish, «What Are the Seven Wonders of the World? and 100 Other Great Cultural Lists». Anchor. 1. desember, 1998. ISBN 0-385-49062-3 
 Morris, Neil, «The Seven Wonders of the Natural World». Chrysalis Books. 30. desember, 2002. ISBN 1-84138-495-X

 Underverk frå oldtida 
 Dei sju underverka frå oldtida
 Kart som syner kor underverka ligg 
 Google Maps dei sju underverka

 Andre underverk 
 The World's Top 100 Wonders - ei liste over dei fremste arkitektoniske, ingeniørmessige og naturlege underverk, sett saman av reiseskribenten Howard Hillman.
 WonderClub.com - «listenes liste» med informasjon om dei fleste underverka 

Kategori:Byggverk i antikken