Ewe

Ewe er eit kwaspråk som blir snakka i Ghana og Togo av omtrent tre millionar menneske.Capo, Hounkpati B.C. (1991) A Comparative Phonology of Gbe, Publications in African Languages and Linguistics, 14. Berlin/New York: Foris Publications & Garome, Bénin: Labo Gbe (Int). Ewe er ein del av eit sprachbund av språk som også er i slekt, gbespråka, dei blir snakka i eit område frå aust i Ghana til vest i Nigeria. Andre gbespråk er mellom anna fon og aja. Ewe er, som andre gbespråk, eit tonespråk.

Ewe er eit av dei best dokumenterte språka i Afrika, delvis på grunn av arbeidet til Diedrich Hermann Westermann, som publiserte mange ordbøker og grammatikkar over ewe og fleire andre gbespråk. Andre lingvistar som har arbeidd med ewe er m.a. Gilbert Ansre (tone, syntaks), Hounkpati B. Capo (fonologi, fonetikk), Herbert Stahlke (morfologi, tone), Roberto Pazzi (antropologi, leksikografi), Felix K. Ameka (semantikk, kognitiv lingvistikk) og Alan Stewart Duthie (semantik, fonetikk).

 Fonologi 
 Konsonantar 

BilabialLabiodentalAlveolarRetrofleksPalatalVelarLabiovelarGlottalPlosiv         Affrikat  Nasal    Frikativ         Approksimant   
 Vokalar 
FremreBakreLukka ,  , Lukka midtre  Open midtre ,  , Open , 

 Skriftspråk 


Ewe blir skrive med det latinske alfabetet, med en del ekstrabokstavar, nokre av dei er henta frå det internasjonale fonetiske alfabetet. Skriftspråket vart innført rundt 1900 av dei tyske kolonimaktene.

 A a  B b  D d  Ɖ ɖ  Dz dz  E e  Ɛ ɛ  F f  Ƒ ƒ  G g  Gb gb  Ɣ ɣ                        H h  I i  K k  Kp kp  L l  M m  N n  Ny ny  Ŋ ŋ  O o  Ɔ ɔ  P p                        R r  S s  T t  Ts ts  U u  V v  Ʋ ʋ  W w  X x  Y y  Z z                     

Ein tilde (˜) over vokalar markerer nasalisering. Tone er vanlegvis umarkert, bortsett frå i visse vanlege tilfelle som treng disambiguering, t.d. er første person plural pronoun mí 'vi' markert høg for å skilje det frå andre person plural mi 'de', og andre person singular pronoun wò 'du' er markert låg for å skilje det frå tredje person plural pronoun wo 'dei'
 ekpɔ wò  — 'he saw you'
 ekpɔ wo  — 'he saw them'

 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Ewe language» frå ,  den 14. april 2006.  

 Litteratur 

 Ansre, Gilbert (1961) The Tonal Structure of Ewe. MA Thesis, Kennedy School of Missions of Hartford Seminary Foundation.
 Ameka, Felix Kofi (2001) 'Ewe'. In Garry and Rubino (eds.), Fact About the World's Languages: An Encyclopedia of the World's Major Languages, Past and Present, 207-213. New York/Dublin: The H.W. Wilson Company.
 Capo, Hounkpati B.C. (1991) A Comparative Phonology of Gbe, Publications in African Languages and Linguistics, 14. Berlin/New York: Foris Publications & Garome, Bénin: Labo Gbe (Int).
 Pasch, Helma (1995) Kurzgrammatik des Ewe Köln: Köppe.
 Westermann, Diedrich Hermann (1930) A Study of the Ewe Language London: Oxford University Press.

 Bakgrunnsstoff 

 Ethnologue-rapport for ewe
 Short Ewe resources list ved UCLA
 Ewe alphabet and pronunciation side på Omniglot
   Lydbandopptak av ewe..

Kategori:Gbespråk
Kategori:Tonespråk
Kategori:Språk i Ghana
Kategori:Språk i Togo
Kategori:Einskildspråk